Phân tích 3 khổ thơ đầu bài Mùa xuân nho nhỏ Download vn Văn mẫu lớp 9 Phân tích 3 khổ thơ đầu bài Mùa xuân nho nhỏ Tổng hợp Download vn 1 Dàn ý phân tích 3 khổ thơ đầu bài Mùa xuân nho nhỏ Dàn ý 1 A[.]
Trang 1Dàn ý phân tích 3 khổ thơ đầu bài Mùa xuân nho nhỏ
Dàn ý 1
A Mở bài: Giới thiệu chung:
Có những tác phẩm đọc xong gấp sách lại là ta quên ngay cho đến khi xem lạimới chợt nhớ là mình đã đọc rồi, nhưng cũng có những tác phẩm như dòng chảyqua tâm hồn ta để lại trong ta những ấn tượng chạm khắc trong tâm khảm Và
“Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải cũng là một tác phẩm như thế Bài thơ đãghi lại những cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của thiên nhiên, của đấtnước Đến với 3 khổ thơ đầu của bài thơ, chúng ta sẽ cảm nhận được điều đó
B Thân bài
1 Khái quát về tác phẩm
Bài thơ ra đời tháng 11/1980 - 5 năm sau ngày đất nước giành được độc lập.Vàđây cũng là một hoàn cảnh rất đặc biệt đối với nhà thơ Thanh Hải Ông đang bịbệnh nặng phải điều trị ở bệnh viện trung ương thành phố Huế, và một thángsau ông qua đời Có hiểu cho hoàn cảnh của nhà thơ trên giường bệnh ta mớithấy hết được tấm lòng tha thiết với cuộc sống, với quê hương đất nước của nhàthơ
2 Phân tích đoạn thơ
2.1 Khổ 1 – Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của thiên nhiên
- Bức tranh thiên nhiên mùa xuân trong “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hảiđược mở ra bằng những hình ảnh, màu sắc, âm thanh hài hòa, tràn đầy sức sống:
Trang 2Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng.
+ Ngay hai câu mở đầu ta đã bắt gặp một cách viết khác lạ Tác giả không viếtnhư bình thường: “một bông hoa tím biếc mọc giữa dòng sông xanh” mà đảo lại
“Mọc giữa dòng sông xanh/Một bông hoa tím biếc” Động từ “mọc” được đảolên đầu câu thơ là một dụng ý nghệ thuật của tác giả Thông qua phép đảo ngữ
ấy, nhà thơ như muốn khắc sâu ấn tượng về sức sống trỗi dậy và vươn lên củamùa xuân Tưởng như bông hoa tím biếc kia đang từ từ, lồ lộ mọc lên, vươn lên,xòe nở trên mặt nước xanh của dòng sông xuân
+ Không gian mùa xuân rộng mở tươi tắn với hình ảnh một dòng sông trongxanh chảy hiền hoà Cái màu xanh ấy phản ánh được màu xanh của bầu trời, củacây cối hai bên bờ, cái màu xanh quen thuộc mà ta có thể gặp ở bất kì một consông nào ở dải đất miền Trung
+ Và nổi bật trên nền xanh lơ của dòng sông là hình ảnh “một bông hoa tímbiếc”, một hình ảnh thân thuộc của cánh lục bình hay bông súng,bông trang mà
ta thường gặp ở các ao hồ sông nước của làng quê Màu tím biếc ấy không lẫnvào đâu được với sắc màu tím Huế thân thương – vốn là nét đặc trưng củanhững cô gái đất kinh kỳ với sông Hương núi Ngự
=> Màu xanh của nước hài hoà với màu tím biếc của bông hoa tạo nên một nétchấm phá nhẹ nhàng mà sống động, đem lại một vẻ đẹp tự nhiên, hài hòa, mộtmàu sắc đặc trưng của xứ Huế
Trang 3- Tuy nhiên bức tranh thiên nhiên không chỉ có “họa” mà còn có “nhạc” bởitiếng chim chiền chiện cất lên với muôn vàn lời ca tiếng hót, reo mừng:
Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời.
+ Nhà thơ gọi “ơi” nghe sao mà tha thiết thế! Lời gọi ấy không cất lên từ tiếngnói mà cất lên từ sâu thẳm tình yêu thiên nhiên, cất lên từ tấm lòng của nhà thơtrước mùa xuân tươi đẹp với những âm thanh rộn rã
+ Lời gọi ấy mới đầu nhen nhóm ở một góc trái tim, nhưng con người nhà thơ
và những cảnh sắc, âm thanh kia như đã hòa vào làm một, cảm xúc từ đó mà òa
ra thành lời, thật ngỡ ngàng, thật thích thú
+ Cảm xúc của nhà thơ đã trào dâng thực sự qua câu hỏi tu từ: “Hót chi mà vangtrời” Thứ âm thanh không thể thiếu ấy làm sống dậy cả không gian cao rộng,khoáng đạt, làm sống dậy, vực dậy cả một tâm hồn con người đang phải đối mặtvới những bóng đen u ám của bệnh tật, của cái chết rình rập
=> Dòng sông êm trôi, bông hoa lững lờ, tiếng chim rộn rã… bức tranh mùaxuân xứ Huế bao giờ cũng đẹp, nhẹ nhàng, và mơ mộng như thế!
- Thiên nhiên, nhất là mùa xuân vốn hào phóng, sẵn sàng trao tặng con ngườimọi vẻ đẹp nếu con người biết mở rộng tấm lòng Thanh Hải đã thực sự đónnhận mùa xuân với tất cả sự tài hoa của ngòi bút, sự thăng hoa của tâm hồn.Nhà thơ lặng ngắm, lặng nghe bằng cả trái tim xao động, bằng trí tưởng tượng,liên tưởng độc đáo:
Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng.
Trang 4+ Cụm từ “ giọt long lanh” gợi lên những liên tưởng phong phú và đầy thi vị.
Nó có thể là giọt sương lấp lánh qua kẽ lá trong buổi sớm mùa xuân tươi đẹp, cóthể là giọt nắng rọi sáng bên thềm, có thể giọt mưa xuân đang rơi…Nhưng theomạch cảm xúc của bài thơ thì có lẽ đây là giọt âm thanh của tiếng chim ngânvang, đọng lại thành từng giọt niềm vui, rơi xuống cõi lòng rộng mở của thi sĩ,thấm vào tâm hồn đang rạo rực tình xuân
+ Phép ẩn dụ chuyển đổi cảm giác được vận dụng một cách tài hoa, tinh tế quatrí tưởng tượng của nhà thơ Thành Hải cảm nhận vẻ đẹp của mùa xuân bằngnhiều giác quan: thị giác, thính giác và cả xúc giác
+ Cử chỉ “Tôi đưa tay tôi hứng” thể hiện sự nâng niu, trân trọng của nhà thơtrước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời lúc với xuân với cảm xúc say sưa, xốnxang, rạo rực Nhà thơ như muốn ôm trọn vào lòng tất cả sức sống của mùaxuân, của cuộc đời
=> Khổ thơ mở đầu đã mở ra một bức tranh xứ Huế thật đẹp: có hình ảnh, cómàu sắc, âm thanh được họa lên từ những vần thơ có nhạc… Bài thơ được viếtvào tháng 11 năm 1980, khi ấy đang là mùa đông giá rét Như vậy, hình ảnhmùa xuân được miêu tả ở đây là mùa xuân trong tâm tưởng của nhà thơ Đốimặt với bệnh tật, thậm chí phải đối mặt với cả cái chết, vậy mà nhà thơ vẫnhướng đến mùa xuân tươi trẻ, tràn đầy sức sống, thể hiện một tâm hồn lạc quanyêu đời, một niềm khát khao cuộc sống vô bờ Đọc những vần thơ của ông,người đọc trân trọng hơn, yêu hơn một tâm hồn nghệ sĩ, một tình yêu quê hương,đất nước đến vô ngần
2.2 Cảm xúc trước mùa xuân của đất nước
* Khổ 2
Trang 5Từ những cảm xúc trước mùa xuân của thiên nhiên, Thanh Hải tiếp tục bộc lộnhững cảm xúc của mình khi đất nước bước vào một mùa xuân mới:
Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao…
- Không phải ngẫu nhiên trong khổ thơ lại xuất hiện hình ảnh“người cầm súng”
và “người ra đồng” Họ là những con người cụ thể, những con người làm nênlịch sử với hai nhiệm vụ cơ bản của đất nước ta trong suốt quá trình phát triểnlâu dài: chiến đấu và sản xuất, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc
- Mùa xuân đến mang đến tiếng gọi của những cố gắng mới và hi vọng mới,mang đến tiếng gọi của đất nước, của quê hương đang trên đà đổi thay, pháttriển Những tiếng gọi lặng lẽ tới từ mùa xuân làm thức dậy con người, làm tráitim con người như bừng lên rạng rỡ trong không khí sôi nổi của đất nước, củamuôn cây cỏ đã đi theo người lính vào chiến trường, sát kề vai,đã cùng ngườilao động hăng say ngoài đồng ruộng
- Mùa xuân không những chắp thêm đôi cánh sức mạnh cho con người mà cònchuẩn bị cho con người những “lộc” non tươi mới, căng tràn nhựa sống:
+ “Lộc” không chỉ là hình ảnh tả thực mà con mang ý nghĩa ẩn dụ, tượng trưng.+ “Lộc” là nhành non chồi biếc của cỏ cây trong mùa xuân
+ Đối với người chiến sĩ, “lộc” là cành lá ngụy trang che mắt quân thù trong
Trang 6+ Đối với người nông dân “một nắng hai sương”, “lộc” là những mầm xuân tươinon trải dài trên ruộng đồng bát ngát, báo hiệu một mùa bội thu.
+ Nhưng đặc biệt hơn cả, “lộc” là sức sống, là tuổi trẻ, sức thanh xuân tươi mớiđầy mơ ước, lí tưởng, đầy những hoài bão và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ,sôi nổi trong mỗi tâm hồn con người – tâm hồn của người lính dũng cảm, kiêncường nơi lửa đạn bom rơi – tâm hồn của người nông dân cần cù,hăng say tănggia sản xuất “Lộc” chính là thành quả hôm nay và niềm tin, hi vọng ngày mai
- Từ những suy nghĩ rất thực về đất nước, nhà thơ khái quát:
Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao
+ Điệp ngữ “tất cả”, các từ láy biểu cảm “hối hả”, “xôn xao”, nhịp thơ nhanh =>nhà thơ đã khái quát được cả một thời đại của dân tộc
+ “Hối hả” diễn tả nhịp điệu khẩn trương, tất bật của những con người ViệtNam trong giai đoạn mới, thời đại mới, trong công cuộc xây dựng xã hội chủnghĩa
+ Còn “xôn xao” lại bộc lộ tâm trạng náo nức rộn ràng
-> Ý thơ khẳng định một điều: không chỉ cá nhân nào vội vã mà cả đất nướcđang hối hả, khẩn trương sản xuất và chiến đấu Tất cả đều náo nức, rộn ràngtrong mùa xuân tươi đẹp của thiên nhiên, của đất nước
-> Thanh Hải đã rất lạc quan, say mê và tin yêu khi viết nên những vần thơ này
* Khổ 3
Cảm xúc trước vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước khi bước vào mùa xuân, nhà thơThanh Hải đã có cái nhìn sâu sắc và tự hào về lịch sử bốn nghìn năm dân tộc:
Trang 7“Đất nước bốn ngàn năm Vất vả và gian lao Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước”
+ Với nghệ thuật nhân hóa, Tổ quốc như một người mẹ tần tảo,vất vả và gianlao, đã làm nổi bật sự trường tồn của đất nước Để có được sự trường tồn ấy,giang sơn gấm vóc này đã thấm bao máu, mồ hôi và cả nước mắt của các thế hệ,của những tháng năm đằng đẵng lúc hưng thịnh, lúc thăng trầm Nhưng dù trởlực có mạnh đến đâu cũng không khuất phục được dân tộc Việt Nam:
“Sống vững chãi bốn nghìn năm sừng sững Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa” (Huy Cận)
+ Đặc biệt, phép tu từ so sánh được nhà thơ sử dụng vô cùng đặc sắc, làm ý thơhàm súc
- “Đất nước như vì sao/Cứ đi lên phía trước” Sao là nguồn sáng bất diệt củathiên hà, là vẻ đẹp lung linh của bầu trời đêm, là hiện thân của sự vĩnh hằngtrong vũ trụ So sánh như thế, là tác giả đã ngợi ca đất nước trường tồn, tráng lệ,đất nước đang hướng về một tương lai tươi sáng Điệp ngữ “đất nước” đượcnhắc lại hai lần thể hiện sâu sắc ý thơ: trải qua những gian truân, vất vả, đấtnước vẫn toả sáng đi lên không gì có thể ngăn cản được
=> Ta cảm nhận được niềm tin tưởng của tác giả vào tương lai rạng ngời củadân tộc Việt Nam Âm thanh mùa xuân đất nước vang lên từ chính cuộc sốngvất vả, gian lao mà tươi thắm đến vô ngần
3 Đánh giá
Trang 8Như vậy, bằng biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, điệp ngữ, nghệ thuật đảo ngữcùng các từ ngữ, hình ảnh giàu giá trị gợi tả, hai khổ thơ đầu đã giúp người đọccảm nhận được những cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của thiên nhiên, củađất nước Đó là niềm say sưa ngây ngất trước vẻ đẹp mộng mơ, dịu dàng củabức tranh thiên nhiên xứ Huế, là niềm tin, niềm vui, niềm tự hào khi đất nướcbước vào xuân Và đằng sau những vần thơ ấy, ta nhận ra ở Thanh Hải là niềmyêu đời, yêu cuộc sống, là tình yêu tha thiết với thiên nhiên, với quê hương đấtnước Tình cảm ấy thật đáng trân trọng biết bao.
C Kết bài
- Đánh giá chung về đoạn thơ
- Đoạn thơ khơi gợi trong em những tình cảm, trách nhiệm gì? Em học được bàihọc gì?
Dàn ý 2
1 Mở bài
Giới thiệu tác giả: Thanh Hải tên khai sinh là Phạm Bá Ngoãn, quê ởhuyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế Ông là một trong những cây bút
có công xây dựng nền văn học cách mạng miền Nam ngay từ buổi đầu
Giới thiệu tác phẩm: “Mùa xuân nho nhỏ” được viết vào tháng 11 năm
1980, không bao lâu trước khi nhà thơ qua đời, thể hiện tình yêu cuộcsống, yêu đất nước thiết tha và những ước nguyện của nhà thơ
Giới thiệu đoạn trích: Đoạn thơ là ba khổ đầu của bài, vẽ nên một bứctranh thiên nhiên trong sáng, đẹp đẽ, khung cảnh đất nước tràn đầy khíxuân và bộc lộ tấm lòng của nhà thơ đối với đất nước, với cuộc đời
2 Thân bài
Trang 9a Bức tranh thiên nhiên mùa xuân (6 câu đầu)
* Bức tranh thiên nhiên trong 6 câu đầu được vẽ bằng vài nét chấm phá nhưng rất đặc sắc.
- Đó là bức tranh giàu hình ảnh và màu sắc:
Có sắc xanh của dòng sông, có màu tím biếc của hoa, có cánh chim chiềnchiện bay vút lên trời cao Không gian thơ rất rộng mở: vừa cao vừa rộngdài Màu xanh tươi non của sự sống mới là màu sắc chủ đạo của bứctranh, rất hài hòa với sắc tím – đặc trưng của xứ Huế
Nghệ thuật đảo ngữ và việc sử dụng động từ “mọc” ở ngay câu thơ đầutiên khiến bông hoa trở thành điểm nhấn đặc sắc của bức tranh Một bôngthôi nhưng sức sống của nó mãnh liệt vô cùng!
- Đó cũng là bức tranh rộn rã, tươi vui với tiếng chim chiền chiện hót vang trời.Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác ở các câu 5,6 - từ chỗ là âm thanh (cảmnhận bằng thính giác) chuyển thành từng giọt (hình và khối, cảm nhận bằng thịgiác), tiếng chim trong ánh sáng của mùa xuân, lan tỏa khắp bầu trời như đọngthành “từng giọt long lanh rơi” hay là giọt mưa mùa xuân, giọt sương mùa xuân,trong veo, rơi xuống từng nhành cây, kẽ lá như những hạt ngọc? Nhưng dù hiểutheo cách nào đi nữa, tác giả cũng thật tài tình, gợi sự trong trẻo, thanh khiết củatiếng chim và cả của mùa xuân
=> Tất cả đã tạo nên một bức tranh xuân tươi mới, căng tràn nhựa sống và rấtđỗi bình yên
* Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân của đất trời
Trang 10 Nhà thơ đã quan sát và cảm nhận khí xuân tươi vui bằng nhiều giác quannhư thị giác, thính giác, xúc giác, nhưng hơn cả là bằng tâm hồn rộng mở,luôn mở rộng lòng hướng tới sự hòa hợp với thiên nhiên.
Niềm say mê của nhà thơ còn thể hiện qua cái nhìn trìu mến với cảnh vật,trong những lời bộc lộ trực tiếp như lời trò chuyện với thiên nhiên: “ơi”,
“hót chi… mà” Đặc biệt, nhà thơ còn vừa nâng niu, trân trọng vừa thathiết, trìu mến với mùa xuân: đưa tay hứng lấy từng giọt long lanh củatiếng chim chiền chiện
=> Dường như nhà thơ đang say sưa, ngây ngất trước cảnh đất trời xứ Huế vàoxuân
b) Hình ảnh đất nước mùa xuân
* Không khí xuân tràn ngập mọi nẻo đường của Tổ quốc
“Mùa xuân người cầm súng
…
Tất cả như xôn xao”
Hai câu đầu khổ gợi liên tưởng đến những người chiến sĩ ra trận với cành
lá ngụy trang “Lộc dắt đầy quanh lưng” gợi màu xanh của sức sống mớiđang căng tràn trong mỗi sự vật và cả trong lòng người, trong sức trẻ
Hai câu tiếp là hình ảnh những người nông dân cần cù, chăm chỉ đangươm mầm cho sự sống trên những cánh đồng quê hương Hai câu thơ gợi
ra cái màu xanh non mơn mởn trải dài mênh mông trên mọi miền quênước Việt
=> Qua đó, tác giả đã khái quát được hai nhiệm vụ chính của đất nước ViệtNam thời kì mới: vừa “vững tay cày” - tăng gia sản xuất, phát triển kinh tế vừa
“chắc tay súng” – bảo vệ nền độc lập mới giành được Đồng thời, tiếng thơ cũng
Trang 11bộc lộ tình yêu mến, tự hào về những con người đã góp phần quan trọng làmnên diện mạo đất nước: người lao động và người chiến sĩ.
“Tất cả như hối hả/ Tất cả như xôn xao”: Điệp từ “tất cả” cùng các từ láy tượnghình, tượng thanh đã tái hiện không khí hối hả, vội vã, khẩn trương, khôngngừng nghỉ trên khắp đất nước Cái náo nức, hồ hởi, sự hăm hở như căng tràntrong mỗi con người
* Suy ngẫm về đất nước của nhà thơ
Đất nước được nhân hóa như một bà mẹ “vất vả và gian lao” nhưng vẫn
“cứ đi lên phía trước” Câu thơ như chứa trong nó cả ngàn năm lịch sửdựng nước, giữ nước đầy gian khổ, nhọc nhằn, đau thương của dân tộc ta
Nhà thơ bộc lộ niềm tin tưởng, tự hào về tương lai tươi sáng, trường tồn,bất diệt của đất nước qua hình ảnh so sánh “đất nước như vì sao”
Hình ảnh “đất nước” điệp lại hai lần cũng thể hiện niềm xúc động, tự hào
và tình yêu nước của nhà thơ
=> Qua đó, ta cảm nhận được tình yêu, niềm tin, niềm hạnh phúc, tự hào củanhà thơ trước sự đổi thay của đất nước
c) Nghệ thuật
Thể thơ năm chữ gần với những làn điệu dân ca, âm hưởng trong sáng,nhẹ nhàng, tha thiết, điệu thơ như điệu của tâm hồn, cách gieo vần chântạo sự liền mạch của dòng cảm xúc
Hình ảnh tự nhiên, giản dị mà giàu ý nghĩa biểu tượng (“cành hoa”, “conchim”, nốt trầm”)
Cấu tứ bài thơ chặt chẽ, chủ yếu dựa trên sự phát triển của hình tượngmùa xuân: từ mừa xuân đất trời -> đất nước -> con người
Trang 12 Giọng thơ phù hợp với cảm xúc của tác giả: đoạn đầu vui, say sưa với vẻđẹp của mùa xuân, thiên nhiên, rồi phấn chấn, hối hả trước khí thế laođộng của đất nước Cuối cùng là trầm lắng, hơi trang nghiêm mà thiết thabộc bạch, tâm niệm.
● Giới thiệu tác giả Thanh Hải và tác phẩm Mùa xuân nho nhỏ
● Giới thiệu về 3 khổ thơ đầu của tác phẩm: mùa xuân của thiên nhiên vàmùa xuân đất nước, con người
2 Thân bài
a Khổ 1: Mùa xuân của thiên nhiên
- Hình ảnh:
● "dòng sông xanh": thiên nhiên trong lành, tươi đẹp
● "bông hoa tím biếc": sức sống tràn đầy
● "Con chim chiền chiện, hót vang trời ": âm thanh rộn ràng, náo nhiệt báohiệu xuân về
=> Bức tranh xuân thiên nhiên tươi đẹp, tràn đầy sức sống
- Tâm trạng của tác giả: trân trọng, nâng niu sự sống: "đưa tay hứng"
Trang 13=> Tác giả say đắm trong mùa xuân của thiên nhiên, đất nước với tâm thế đónnhận, trân trọng từng sự sống của thiên nhiên.
b Khổ 2 + 3: Mùa xuân của đất nước, con người
- Hình ảnh:
● Người cầm súng: người trực tiếp chiến đấu bảo vệ đất nước
● Người ra đồng: người trực tiếp sản xuất ra lương thực phục vụ cho cuộcsống của con người
- Tác giả nhắc đến người cầm súng và người ra đồng vì đây là hai đối tượngchính phục vụ cho đất nước
- Hình ảnh "lộc" là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo của tác giả bởi vì lộc ở đâykhông phải là những chồi non của cây lá mà với tác giả :
● Những cành lá ngụy trang gài trên lưng những người cầm súng chính làlộc của mùa xuân: đi bảo vệ tổ quốc, người chiến sĩ như mang cả mùaxuân cho đất nước
● Những nương mạ xanh non của người ra đồng cũng chính là lộc của mùaxuân, lộc trải dài nương mạ họ đã đem mùa xuân đến mọi nơi trên đấtnước
- Từ những cảm nhận về mùa xuân của con người, nhà thơ chuyển ngòi bút củamình sang cảm nhận mùa xuân của đất nước
- Hình ảnh "Ðất nước bốn nghìn năm/Vất vả và gian lao": gợi lại cả một quátrình đất nước đã phải trải qua biết bao đau khổ, gian nan để có được cuộc sống
tự do như ngày hôm nay
- Cách so sánh: "Đất nước như vì sao/Cứ đi lên phía trước ": cho thấy niềm tin
Trang 14c Đánh giá
- Với ba khổ thơ đầu, tác giả đã vẽ ra trước mắt người đọc mùa xuân của thiênnhiên, đất nước đầy tươi đẹp, rộn ràng, qua đó cũng thể hiện tình yêu quê hươngtha thiết và muốn gắn bó, được cống hiến cho đất nước, góp một “mùa xuân nhonhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc
3 Kết bài
● Khẳng định giá trị của ba đoạn thơ
● Khẳng định tình cảm yêu mến thiên nhiên, yêu mến quê hương, đất nướccủa tác giả
Phân tích 3 khổ thơ đầu Mùa xuân nho nhỏ - Mẫu 1
Mùa xuân là mùa của khởi đầu, thường gợi lên trong mỗi chúng ta niềm khátkhao và hi vọng Phải chăng vì thế mà Thanh Hải lựa chọn mùa xuân để khởinguồn cảm hứng Niềm khát khao cháy bỏng trong tâm hồn nhà thơ Thanh Hải,được gửi gắm qua bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" (11/1980) Bài thơ như nhữngnốt nhạc trầm bổng, những giai điệu ngân nga cất lên từ đáy lòng của một conngười tha thiết được góp phần nhỏ bé vào cuộc đời chung rộng lớn “Mùa xuânnho nhỏ” của nhà thơ Thanh Hải thể hiện những rung động sâu xa trước vẻ đẹpcủa thiên nhiên đất nước, trước những hi sinh và cố gắng say sưa trong sựnghiệp bảo vệ, xây dựng Tổ quốc của toàn dân tộc Đó là “là tiếng lòng tha thiếtyêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời”
Mở đầu bài thơ như tiếng hát reo vui đón chào một mùa xuân đẹp đã về
"Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc
Ôi con chim chiền chiện
Trang 15Hót chi mà vang trời Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng"
Ở khổ thơ thứ nhất, nhà thơ vẽ ra trước mắt người đọc một bức tranh thiênnhiên về mùa xuân quê hương đất nước rộn rã âm thanh, nên thơ, rực rỡ sắcmàu với những đường nét hài hòa, tràn đầy sức sống Thanh Hải đã vẽ nên mộtbức tranh xuân tươi đẹp, đầy sức sống và quyến rũ lạ thường Từ mùa xuân củathiên nhiên đất trời, đến khổ thơ thứ hai và ba, Thanh Hải dẫn người đọc đắmchìm vào khung cảnh mùa xuân của cuộc sống, của nhân dân và đất nước rộnràng trong trẻo cùng những hình ảnh đậm chất sử thi Hai khổ thơ đồng thờicũng là minh chứng cho tài năng nghệ thuật độc đáo cũng như tình yêu, niềm tựhào sâu sắc mà Thanh Hải dành cho đất nước
Khi xưa, trong đêm đen của kiếp sống nô lệ, nhà thơ Tố Hữu – một người con
xứ Huế đã từng viết:
Tôi nện gót trên đường phố Huế Dửng dưng không một cảm tình chi Không gian sặc sụa mùi ô uế Như nước dòng Hương mãi cuốn đi.
Đó là Huế trong quá khứ nô lệ đen tối, lầm than.Thời nay,trong hiện tại, Huế đãđổi khác, đang hối hả nhịp chiến đấu, xây dựng cùng đất nước:
Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng.
Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ.
Tất cả như hối hả
Trang 16Thanh Hải đã vẽ lên một bức tranh mùa xuân đất nước tuyệt đẹp với sức xuânphơi phới, từ đó làm nổi bật lên sức sống mãnh liệt của đất nước Nhà thơThanh Hải đã cảm nhận và tái hiện khung cảnh mùa xuân của đất nước qua haihình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng là "người cầm súng" và "người ra đồng" Sứcxuân nảy nở nơi những con người chiến đấu và lao động – hai mẫu người gắnliền với chiều dài lịch sử phát triển của đất nước Họ là những con người cụ thể,những con người làm nên lịch sử với hai nhiệm vụ cơ bản của đất nước ta trongsuốt quá trình phát triển lâu dài: chiến đấu và sản xuất, bảo vệ và xây dựng Tổquốc Điệp ngữ “mùa xuân” không chỉ gợi tả khung cảnh thiên nhiên đất trời lúcvào xuân mà còn thể hiện được sức sống, sức trẻ tràn đầy của đất nước sauchiến tranh Mùa xuân đến mang đến tiếng gọi của những cố gắng mới và hivọng mới, mang đến tiếng gọi của đất nước, của quê hương đang trên đà đổithay, phát triển Những tiếng gọi lặng lẽ tới từ mùa xuân làm thức dậy conngười, làm trái tim con người như bừng lên rạng rỡ trong không khí sôi nổi củađất nước, của muôn cây cỏ đã đi theo người lính vào chiến trường, sát kề vai, đãcùng người lao động hăng say ngoài đồng ruộng Mùa xuân không những chắpthêm đôi cánh sức mạnh cho con người mà còn chuẩn bị cho con người những
“lộc” non tươi mới, căng tràn nhựa sống “Lộc” là nhành non chồi biếc của cỏcây trong mùa xuân “Lộc” không chỉ là hình ảnh tả thực mà con mang ý nghĩa
ẩn dụ, tượng trưng Đối với người chiến sĩ, “lộc” là cành lá ngụy trang che mắtquân thù trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc đầy cam go và ác liệt Đối vớingười nông dân “một nắng hai sương”, “lộc” là những mầm xuân tươi non trảidài trên ruộng đồng bát ngát, báo hiệu một mùa bội thu Nhưng đặc biệt hơn cả,
“lộc” là sức sống, là tuổi trẻ, sức thanh xuân tươi mới đầy mơ ước, lí tưởng, đầynhững hoài bão và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ, sôi nổi trong mỗi tâm hồncon người – tâm hồn của người lính dũng cảm, kiên cường nơi lửa đạn bom rơi– tâm hồn của người nông dân cần cù, hăng say tăng gia sản xuất “Lộc” chính
là thành quả hôm nay và niềm tin, hi vọng ngày mai
Trang 17Phải chăng mùa xuân của đất trời đọng lại trong lộc non đã theo người cầmsúng và người ra đồng, hay chính họ đã đem mùa xuân đến cho mọi miền của
Tổ quốc thân yêu? Từ những suy nghĩ rất thực về đất nước, nhà thơ khái quát:
Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao…
Lối điệp cấu trúc song hành với các điệp ngữ “Tất cả”, “như” kết hợp với từ láytượng hình “hối hả”, “xôn xao” nhấn mạnh khí thế tưng bừng của đất nước vàoxuân thể hiện không khí khẩn trương, niềm vui náo nức bâng khuâng của tâmhồn con người trước mùa xuân lớn lao của dân tộc Nhà thơ đã khái quát được
cả một thời đại của dân tộc Nhịp điệu khẩn trương, tất bật của những con ngườiViệt Nam trong giai đoạn mới, thời đại mới, trong công cuộc xây dựng xã hộichủ nghĩa như tụ trong từ “hối hả” Còn “xôn xao” lại bộc lộ tâm trạng náo nứcrộn ràng Ý thơ khẳng định một điều: không chỉ cá nhân nào vội vã mà cả đấtnước đang hối hả, khẩn trương sản xuất và chiến đấu Tất cả đều náo nức, rộnràng trong mùa xuân tươi đẹp của thiên nhiên, của đất nước Nhịp thơ sôi nổinhư nhịp hành khúc cho thấy niềm tin tươi sáng, cái nhìn lạc quan của ThanhHải về tiền đồ của dân tộc cho dù trong hoàn cảnh khó khăn lúc đương thời
Những dòng thơ của Thanh Hải thổi vào lòng người một ngọn lửa sống nhắcnhở, thôi thúc con người nhìn đời lạc quan hơn, sống có trách nhiệm, gắn bó vớiquê hương, đất nước Khổ thơ đã để lại một cảm nhận về sức sống mãnh liệt củamùa xuân và đất nước, đồng thời diễn tả sự sinh sôi phát triển và sự trỗi dậy bấttận đang bừng lên khắp nơi ở cả thiên nhiên, đất trời và con người khi xuân về
Xúc cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước khi bước vào mùa xuân, nhà thơThanh Hải đã có cái nhìn sâu sắc và tự hào về lịch sử hơn bốn nghìn năm dântộc:
Trang 18Đất nước bốn ngàn năm Vất vả và gian lao.
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
Giọng thơ có sự thay đổi từ sôi nổi, hào hùng, mạnh mẽ sang trầm lắng, tha thiết.Thông qua hệ thống các tính từ "vất vả", "gian lao", nhà thơ suy ngẫm về truyềnthống hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước của cha ông ta Đó là một truyềnthống hào hùng đầy vinh quang nhưng cũng không ít gian nan, vất vả Với nghệthuật nhân hóa, Tổ quốc như một người mẹ tần tảo,vất vả và gian lao, đã làmnổi bật sự trường tồn của đất nước Để có được sự trường tồn ấy, giang sơn gấmvóc này đã thấm bao máu, mồ hôi và cả nước mắt của các thế hệ, của nhữngtháng năm đằng đẵng lúc hưng thịnh, lúc thăng trầm Nhưng dù trở lực có mạnhđến đâu cũng không khuất phục được dân tộc Việt Nam:
Sống vững chãi bốn ngàn năm sừng sững Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa (Huy Cận)
Chính những năm tháng khó khăn ấy, dân tộc mình đã khẳng được ý chí, sứcmạnh và bản lĩnh Đặc biệt, phép tu từ so sánh được nhà thơ sử dụng vô cùngđặc sắc, làm ý thơ hàm súc:
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
Sao là nguồn sáng bất diệt của thiên hà, là vẻ đẹp lung linh của bầu trời đêm, làhiện thân của sự vĩnh hằng trong vũ trụ So sánh như thế, là tác giả khẳng địnhchiều dài lịch sử của dân tộc và đất nước trong quá khứ và hiện tại luôn cónhững biến cố thăng trầm nhưng chúng ta vẫn luôn cố gắng nỗ lực vươn lên Từđây, nhà thơ có những suy tư chiêm nghiệm về lịch sử dân tộc: Sức xuân củangày hôm nay là sự kết tụ và phát huy sức xuân của dân tộc, dẫu phải trải qua
Trang 19muôn vàn khó khăn đất nước và con người Việt Nam vẫn tỏa sáng bất diệt Điệpngữ “đất nước” được nhắc lại hai lần thể hiện sâu sắc ý thơ: trải qua những giantruân, vất vả, đất nước vẫn toả sáng đi lên không gì có thể ngăn cản được Qua
đó, nhà thơ bộc lộ niềm tự hào sâu sắc, mãnh liệt về lịch sử hơn 4000 năm cũngnhư tiền đồ của dân tộc Câu thơ năm chữ “Cứ đi lên phía trước” sử dụng nhiềuthanh trắc tạo nên một âm hưởng khỏe khoắn gân guốc chắc nịch phù hợp vớihình ảnh thơ đậm chất anh hùng Âm thanh mùa xuân đất nước vang lên từchính cuộc sống vất vả, gian lao mà tươi thắm đến vô ngần Câu thơ như một lờikhẳng định, một sự thể hiện ý chí và lòng quyết tâm và niềm tin sắt đá của nhàthơ và của cả dân tộc về tương lai tươi sáng, tốt đẹp của quê hương, đất nước
Bài thơ được sáng tác trong lúc đất nước đang gặp muôn vàn gian lao thử tháchnhưng giọng thơ vẫn vút cao chan chứa niềm tự hào, tin yêu vào sức sống, sứctrỗi dậy của đất nước Phải là một con người yêu quê hương đất nước tha thiết
và giàu lòng lạc quan yêu đời thì Thanh Hải mới sáng tạo nên những dòng thơsâu sắc như vậy Điều này thật đáng quý vì nó gieo vào lòng người đọc lời nhắcnhở không bao giờ được chùn bước mà hãy cứ vươn lên
Với việc sử dụng thể thơ năm chữ giàu nhạc điệu, bút pháp lãng mạn giàu sứcgợi đậm chất sử thi và kết hợp khéo léo nhiều biện pháp tu từ và từ láy tượnghình, nhà thơ đã gợi tả hình ảnh đất nước vào xuân tràn đầy sức sống, qua đóthể hiện cái tôi Thanh Hải, niềm tin, niềm tự hào tha thiết về sức sống của dântộc Liên hệ với hoàn cảnh sáng tác, người đọc càng yêu hơn, quý hơn nhữngtâm sự của nhà thơ Thanh Hải, một người nghệ sĩ tài ba, một người chiến sĩ,một công dân với tâm nguyện đẹp đẽ luôn sống thủy chung, gắn bó với đất nước.Đoạn thơ không chỉ lay động trái tim độc giả bởi chất họa gợi cảm, bởi chấtnhạc xao xuyến mà còn bởi niềm tin, niềm tự hào mãnh liệt vào sức sống củađất nước, khơi dậy trong ta ý chí quyết tâm không bao giờ chùn bước trước khó