Tiểu luận cao học, xây dựng nền văn hóa lào tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Mở đầu 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay xu thế toàn cầu hóa là vấn đề cực kỳ phức tạp quan trọng trên lĩnh vực văn hóa xã hội với các nước trên thế giới đặc biệt là nước chậm phát triển nói chung và đối với nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào nói riêng. Sự giao lưu, tiếp xúc văn hóa tranh thủ tinh hoa văn hóa văn hóa của nhân loại đi đôi với bảo vệ tính đa dạng đậm đà bản sắc dân tộc của bộ tộc Lào đang trở thành vấn đề quyết liệt thử thách khó khăn. ở Lào, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một nhiệm vụ quan trọng lâu dài trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của nước Lào. Trong lịch sử xã hội loài người, sự biến đổi chế độ từ công xã nguyên thủy sang chế độ nô lệ, từ chế độ nô lệ sang chế độ phong kiến, từ phong kiến sang tư bản chủ nghĩa và cuối cùng xã hội chủ nghĩa là khách quan và chủ quan, quan trọng nhất, hàng đầu và đầu tiên phải thay đổi văn hóa. Như vậy nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào muốn sống và tồn tại thành công con đường đi lên chủ nghĩa xã hội trước hết phải xây dựng vững mạnh nền văn hóa Lào tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, trở thành nước mạnh, dân giàu, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đó là sự mong muốn của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta. Chính vì lý do đó Xây dựng nền văn hóa Lào tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc được em chọn làm đề tài viết tiểu luận.

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay xu thế toàn cầu hóa là vấn đề cực kỳ phức tạp quan trọng trên lĩnh vực văn hóa - xã hội với các nước trên thế giới đặc biệt là nước chậm phát triển nói chung và đối với nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào nói riêng

Sự giao lưu, tiếp xúc văn hóa tranh thủ tinh hoa văn hóa văn hóa của nhân loại đi đôi với bảo vệ tính đa dạng đậm đà bản sắc dân tộc của bộ tộc Lào đang trở thành vấn đề quyết liệt thử thách khó khăn ở Lào, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một nhiệm vụ quan trọng lâu dài trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của nước Lào

Trong lịch sử xã hội loài người, sự biến đổi chế độ từ công xã nguyên thủy sang chế độ nô lệ, từ chế độ nô lệ sang chế độ phong kiến, từ phong kiến sang tư bản chủ nghĩa và cuối cùng xã hội chủ nghĩa là khách quan và chủ quan, quan trọng nhất, hàng đầu và đầu tiên phải thay đổi văn hóa Như vậy nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào muốn sống và tồn tại thành công con đường đi lên chủ nghĩa xã hội trước hết phải xây dựng vững mạnh nền văn hóa Lào tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, trở thành nước mạnh, dân giàu, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Đó là sự mong muốn của Đảng, Nhà nước

và nhân dân ta

Chính vì lý do đó "Xây dựng nền văn hóa Lào tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc" được em chọn làm đề tài viết tiểu luận.

2 Tình hình nghiên cứu

Xung quanh vấn đề xây dựng nền văn hóa Lào tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc có một số tác phẩm và công trình khoa học đã nghiên cứu sau đây:

- Giáo trình Lý luận văn hóa và đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam (hệ cao cấp lý luận chính trị)

- Bài giảng dạy của thày về vấn đề văn hóa.

- Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh (hệ cao cấp lý luận chính trị)

- Tổng tập báo chí Việt Nam (Tạp chí Cộng sản) năm 2000

- Một số vấn đề trong Giáo trình Chủ nghĩa xã hội về vấn đề văn hóa

- Một số tài liệu liên quan đến văn hóa nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

3 Mục đích và nhiệm vụ

Mục đích và nhiệm vụ của tiểu luận nhằm trình bày quan niệm về văn hóa và tính chất của nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

- Trình bày nền văn hóa của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

- Đưa ra một số phương hướng xây dựng nền văn hóa Lào tiên tiến đậm

đà bản sắc dân tộc

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đối với xu hướng xây dựng nền văn hóa Lào đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại hiện nay

5 Cơ sở lý luận

Tiểu luận thực hiện trên cơ sở quan điểm và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng và Nhà nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào và một số vấn đề liên quan

6 Kết cấu của tiểu luận

Tiểu luận gồm 2 chương:

Chương 1: Quan niệm và tính chất của nền văn hóa

Chương 2: Xây dựng và phát triển nền văn hóa Lào tiên tiến đậm đà

Chương 1

Quan niệm và tính chất của nền văn hóa

1 Quan niệm và tính chất của nền văn hóa

1.1 Quan niệm của nền văn hóa

Cho đến nay có hàng trăm định nghĩa văn hóa chia thành một số khía cạnh:

- Văn hóa là đời sống tinh thần (thực chất, đời sống tinh thần gắn liền đời sống vật chất, đời sống vật chất cũng thể hiện văn hóa)

- Là toàn bộ giá trị vật chất - tinh thần do loài người sáng tạo ra (nhưng văn hóa không chỉ là giá trị, chúng vận động, tác động trong đời sống xã hội)

- Hệ thống các biểu trưng do một cộng đồng xây dựng nên: ngôn ngữ, chữ viết, phong tục, tập quán, nghi lễ, lối sống, tôn giáo, đạo đức, thẩm mỹ, pháp luật (biểu trưng hóa tình cảm, khát vọng, tư duy, mục đích, lý tưởng)

- Văn hóa là quan hệ ứng xử giữa con người với con người, con người với thiên nhiên (không có cái gì đứng độc lập gọi là văn hóa, đồng thời cái gì trong xã hội cũng mang chất văn hóa)

- Là thiên nhiên thứ hai - thế giới Người

- Là phương thức sống của cộng đồng, dân tộc

- Là sức mạnh bản chất người

1.2 Quan niệm mới về văn hóa của Liên hợp quốc

Quan điểm mới về phát triển của Liên hợp quốc được UNESCO đề xướng, trong buổi phát động "Thập kỷ thế giới văn hóa về phát triển" ngày 21/1/1988 tại Trụ sở Liên hợp quốc - New York: Phát triển có nghĩa là sự thay đổi, nhưng thay đổi không phải sẽ tạo nên sự cách biệt mà nó sẽ tạo ra

những đặc tính, đặc trưng của xã hội và cá nhân Điều đầu tiên và trên hết, sự thay đổi phải mang lại cuộc sống phồn vinh và có chất lượng, được mỗi cộng đồng chấp nhận Đây là định nghĩa và ý nghĩa của phát triển, sẽ được khởi đầu và truyền bá bởi văn hóa (ông Pereg de Cullar - Tổng Thư ký Liên hợp quốc phân tích nội dung của quan niệm này)

- Phát triển là sự thay đổi hướng tới con người, hướng tới xã hội, làm tăng phẩm chất người và tính đa dạng xã hội "tạo ra những đặc tính, đặc trưng của xã hội và cá nhân"

- Phát triển hướng tới sự công bằng "không phải sẽ tạo nên sự khác biệt" gắn với tiến bộ xã hội "mang lại cuộc sống phồn vinh và có chất lượng"

- Phát triển phải phù hợp với đặc điểm, trình độ của mỗi cộng đồng không mang tính áp đặt, cưỡng bức "được mỗi cộng đồng chấp nhận" Nó mang tính đa dạng văn hóa, mang tính nhân văn, nhân bản

- Phát triển gắn với vai trò của văn hóa "sẽ được khởi đầu và truyền bá bởi văn hóa", văn hóa là mục tiêu, động lực của sự phát triển

Công thức phát triển trước đây là kinh tế - khoa học - kỹ thuật nay là con người - văn hóa - kinh tế

Tiêu chí trước đây là GDP nay là HĐI (GDP + chỉ số phát triển giáo dục + chỉ số tuổi thọ bình quân)

1.3 Quan niệm của C Mác

Theo Mác: "Căn cứ vào mức độ tự nhiên con người biến thành bản chất người, từng là mức độ tự nhiên được con người khai thác cải tạo, chỉ có thể xét được văn hóa chung

Nguồn gốc của văn hóa: văn hóa chính là kết quả hoạt động sáng tạo của con người bắt đầu hoạt động chính là sản xuất của đời sống vật chất, biến

Mác chỉ ra bản chất văn hóa "chính là năng lực bản chất người, của người (khả năng hoạt động sáng tạo của con người)

- Con người biết chế tạo công cụ phổ biến

- Con người có tính xã hội cao

- Con người hoạt động có ý thức

- Con người có năng lực biến chứng

1.4 Quan niệm của Hồ Chí Minh

Sinh tồn, tiến bộ sáng tạo văn minh chính là văn hóa Hồ Chí Minh chỉ

ra nguồn gốc bản chất của văn hóa như:

- Văn hóa mang tính nhân sinh

- văn hóa của con người do con người sáng tạo ra

- Văn hóa mang tính lịch sử, văn hóa sáng tạo trong lịch sử

- Văn hóa là hiện tượng mang tính hệ thống bao gồm hoạt động sáng tạo của con người, cho nền sản phẩm, con người sáng tạo ra giá trị cá nhân và cộng đồng, sáng tạo hoạt động thực tiễn xã hội, tự nhiên, một hệ thống

- Văn hóa mang tính giá trị Giá trị vật chất và giá trị tinh thần; giá trị phẩm chất tốt đẹp của con người, ý nghĩa con người cần thiết vần lên, tiến lên

đó tạo nên lẽ sống con người Tình cảm tâm linh con người Tình cảm người vươn lên hiện tượng vật chất và tinh thần, hiện tượng hữu hình và vô hình khả năng có thật, không có thật

- Văn hóa nhấn mạnh đặc trưng dân tộc (tính cá nhân, tính giai cấp, tính nhân loại)

2 Tính chất tiên tiến và bản sắc dân tộc của nền văn hóa Lào

Xây dựng và phát triển nền văn hóa Lào tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc nhằm tạo lập một nền văn hóa Lào hiện đại có sự thống nhất hữu cơ giữa

tính chất tiên tiến và bản sắc dân tộc đậm đà Tính chất tiên tiến và bản sắc dân tộc của nền văn hóa Lào có mối quan hệ biện chứng, chúng tác động lẫn nhau, quy định lẫn nhau

2.1 Tính chất tiên tiến của nền văn hóa Lào

2.1.1 Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa thể hiện tinh thần yêu nước và tiến bộ

Tính chất tiên tiến của văn hóa hiện đại dựa trên các giá trị văn hóa cao đẹp và tiến bộ của dân tộc và thời đại Đó là chủ nghĩa Mác - Lênin Tư tưởng của Đảng nhân dân cách mạng Lào - cơ sở chỉ đạo đời sống tinh thần dân tộc

đó là thành tố quan trọng của văn hóa

Hệ tư tưởng tiến bộ, mang tính tiên tiến của nền văn hóa Lào thể hiện ở mục tiêu mà nền văn hóa hướng tới "phát huy nền dân chủ", "xây dựng nhân

tố quá độ lên chủ nghĩa xã hội không qua chế độ tư bản chủ nghĩa theo khẩu hiệu "nước mạnh, dân giàu, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh""

2.1.2 Nền văn hóa tiên tiến phải thể hiện tinh thần nhân văn cách mạng

Xây dựng nền văn hóa nhân văn là xây dựng con người, giải phóng con người, phát triển toàn diện, hoàn thiện con người, chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ

tư tưởng duy nhất lấy việc giải phóng con người làm mục tiêu cao cả của mình Giải phóng con người không chỉ là làm cho con người thoát khỏi mọi hình thức bóc lột, áp bức bất công về thể xác mà còn là giải phóng con người

về mặt tinh thần, giải phóng mọi tiềm năng sáng tạo, mở ra những điều kiện

xã hội tốt đẹp cho con người phát triển toàn diện về nhân cách, chủ nghĩa Mác

- Lênin là chủ nghĩa nhân văn "trực tiếp nhằm vào hành động" để giải phóng con người theo ý nghĩa cách mạng cao quý đó Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh tinh thần giải phóng con người như là mục đích tối

thượng của chủ nghĩa Mác - Lênin "Muốn chủ nghĩa cộng sản thực hiện được, mọi người đều được phát triển hết khả năng của mình"

2.1.3 Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa mang tinh thần dân chủ

Dân chủ là đặc trưng cơ bản của nền văn hóa tiên tiến (tiến bộ) dân chủ

là yếu tố làm thay đổi nhiều mặt đời sống văn hóa dân tộc, dân chủ là nguồn sữa nuôi dưỡng nền văn hóa, là tiền đề quan trọng cho sự phát triển văn hóa, dân chủ là động lực cho sự phát triển tài năng, nhu cầu sáng tạo của quần chúng nhân dân góp phần phần phong phú, đa dạng nền văn hóa dân tộc để phục vụ cho con người Dân chủ gắn liền với tự do sáng tạo, tôn trọng có tính sáng tạo, ý kiến cá nhân trong văn hóa và mọi hoạt động của đời sống xã hội

Bác Kay Son Phom Vi Hản nói rằng: "Tất cả mọi người không phân biệt người trẻ, người già, người có trí thức, người không có trí thức, nhớ phải nắm bắt được lợi nào có lợi ích cho nhân dân phải lấy hết Vì bài học sống còn ở quần chúng nhân dân"

2.1.4 Nền văn hóa tiên tiến bao gồm tính hiện đại

Ngoài yếu tố hệ tư tưởng - thành tố quan trọng của nền văn hóa tiên tiến thì các yếu tố khác của nó cũng đòi hỏi phải có trình độ hiện đại, trình độ giáo dục, khoa học - công nghệ v.v phải dần dần tiến kịp và hòa nhập với trình độ hiện đại của thế giới, phải hướng tới cuộc cách mạng khoa học và công nghệ để công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đòi hỏi sự vận dụng sáng tạo và làm chủ các trí thức khoa học và công nghệ để xây dựng đất nước Nâng cao tư duy khoa học, duy lý trong mọi hoạt động kinh tế - xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường, giải quyết các vấn đề dân tộc đặt ra trên tầm thời đại Nền văn hóa mới phải tạo ra những phẩm chất đạo đức, tâm hồn, lối sống con người, lối sống con người Lào hiện đại ngang tầm với sự nghiệp đổi mới đất nước, từ đó góp phần hình thành bản lĩnh của con người Lào Văn hóa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và vững vàng trước những biến động to lớn của thời đại, những thách thức trước

vận mệnh dân tộc, nền văn hóa Lào hiện đại phải vươn lên góp phần giải quyết các vấn đề đặt ra trước toàn nhân loại, vấn đề khủng hoảng toàn cầu, vấn đề chiến tranh và hòa bình, vấn đề ô nhiễm môi trường, nạn đói nghèo và các tệ nạn xã hội v.v

2.1.5 Nền văn hóa tiên tiến thể hiện ở hình thức biểu hiện phương tiện chuyển tải nội dung

Sử dụng các hình thức sáng tạo mới bằng các công nghệ hiện đại làm sâu sắc, phong phú và đa dạng các sản phẩm văn hóa dân tộc Có cách thức và phương pháp tiên tiến để chuyển đổi nội dung và làm mới các giá trị văn hóa

cổ truyền cho phù hợp với thời đại Đồng thời phải xây dựng kết cấu hạ tầng của xã hội và văn hóa từng bước được hiện đại Đầu tư để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị cho hoạt động văn hóa tiến kịp trình độ khoa học công nghệ hiện đại

2.2 Bản sắc dân tộc của nền văn hóa mới

Nền văn hóa tiên tiến phải có sắc thái riêng, cái độc đáo của truyền thống, tâm hồn, cốt cách, lối sống của một dân tộc chứa đựng những tinh hoa của quá khứ kết hợp với những cái tốt đẹp của hiện đại Nền văn hóa đó phải phát triển trên nền những sắc thái riêng đã trở thành bản sắc của chính nó Nếu không, trước xu hướng toàn cầu hóa, xu hướng áp đặt văn hóa được truyền bá bởi sức mạnh vật chất và phương tiện kỹ thuật hiện đại sẽ biến văn hóa của các quốc gia dân tộc thành "cái bóng" của nền văn hóa khác

Nghiên cứu bản sắc dân tộc văn hóa, trước hết cần phải nghiên cứu mối quan hệ giữa văn hóa và dân tộc Đối tượng là một cộng đồng người ổn định

có những đặc điểm chung, lãnh thổ, kinh tế, quốc gia, tâm lý, ngôn ngữ và nền văn hóa chung Văn hóa là yếu tố cấu thành dân tộc thể hiện trình độ trí tuệ, đặc điểm, tâm hồn, nhân cách, lối sống của cộng đồng ấy

Để xây dựng văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc cần phải: kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đổi mới bản sắc dân tộc phù hợp với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đem lại hạnh phúc cho nhân dân Nghiên cứu phương thức chuyển đổi giá trị bù đắp những thiếu hụt của nền văn hóa cổ truyền yêu cầu mới của thời đại, của con người Lào hiện nay

Phát triển văn hóa dân tộc đi đôi với giao lưu văn hóa với nước ngoài, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại làm giàu đẹp thêm văn hóa Lào, ngăn chặn và đấu tranh chống sự xâm nhập của những sản phẩm văn hóa, phản giá trị chống lại âm mưu "diễn biến hòa bình" trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của bọn phản động quốc tế hiện nay Bản sắc dân tộc và tính tiên tiến của nền văn hóa cần phải được thấm đậm không chỉ trong công tác văn hóa -văn nghệ mà trong mọi hoạt động xây dựng, sáng tạo vật chất, ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo sao cho mọi lĩnh vực chúng ta có tư duy độc lập, có cách làm việc hiện đại vừa mang sắc thái Lào

3 Thực trạng nền văn hóa Lào

Sau khi đấu tranh, giành chính quyền, 2-12-1975 thành lập nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, Đảng Nhân dân cách mạng Lào khẳng định rằng

"kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin, đi lên chủ nghĩa xã hội không qua chế độ tư bản chủ nghĩa văn hóa Lào đã thay đổi mọi mặt Văn hóa truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa của thời đại, xu hướng phát triển của lịch sử là nhu cầu mong muốn của nhân dân"

Đổi mới văn hóa, định hướng xã hội chủ nghĩa là định hướng đúng đắn khôn ngoan và trí tuệ, xác định con đường hợp quy luật, hợp lòng dân kết hợp với những thành tựu mới nhất của thời đại, chủ trương vận động thành quả to lớn của loài người, phát triển sản xuất bằng kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước, gắn phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, giải phóng con người thoát khỏi chế độ áp bức bóc lột, trở thành xã hội mới do

nhân dân lao động làm chủ theo khẩu hiệu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" 32 năm xây dựng văn hóa mới có thể giành được như:

* Thành tựu:

- Xây dựng làng văn hóa được 85 làng

- Nhân dân thoát khỏi đói nghèo trong năm 2001 xóa đói giảm nghèo cho nhân dân 300.000 hộ gia đình

- GDP tăng lên

- Giai cấp công nhân và nhân dân được bồi dưỡng tập đoàn và trở thành lao động xuất khẩu

- Trường học được phát triển rộng rãi

- Văn hóa thông tin được phát triển từ Trung ương đến nông thôn

* Khuyết điểm:

- Giai cấp công nhân và trí thức còn thiếu cả số lượng và chất lượng

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước kém phát triển

- Vẫn còn nước chậm phát triển

- Phong tục tập quán lạc hậu vẫn còn chi phối dân tộc thiểu số nặng nề