Mêliê chủ trương xóa bỏ chế độ tư hữu, thiết lập chế độ công hữu về của cải là hạt nhân trong tư tưởng về xã hội tương lai của ông.. Theo ông, chế độ công hữu là nguyên nhân của mọi bất
Trang 11 Tính cấp thiết của đề tài : a
CNXH không tưởng là những lý luận, những học thuyêt biêu hiện dưới dạng chưa chín muồi, chưa đầy đủ, phản ánh dưới dạng chưa chín muỗi những ước mơ, nguyện vọng chủ quan của quần chúng nhân đân về một cuộc sống không có áp
bức, bóc lột, bất công, mong muốn có được một xã hội công bằng, bình đăng, tự
do, hạnh phúc song không thực hiện bằng con đường cách mạng mà bằng con đường giáo dục, thuyết phục và khuyên nhủ Đó là một ước mơ chính đáng của
nhân loại cần lao và những ước mơ đó có chiều dài lịch sử cùng với lịch sử hình
thành và phát triển của giai cấp và đấu tranh giai cấp Chính từ những ước mơ, khát vọng, những tư tưởng CNXH ấy đã thôi thúc bao thế hệ các nhà tư tưởng, các
nhà cách mạng ưu tú đã cống hiến, hy sinh cho lý tưởng nhân đạo, cho sự tiễn bộ
của nhân loại Từ những dự án sơ khai của Aghit, Cleomen thế ky thir IIT tr.CN đến những mô hình, hệ thống, quan điểm ngày càng tiến bộ hơn của T.Moro, T.Campemela, G.Uyxtenly,G.Meliê, Ph.Morenly, G.Mably, G.Babơp và đến đầu
thế kỷ XIX các nhà tư tưởng của CNXH không tưởng đã phát triển đến mức độ đến cùng của chúng
Những ước nguyện, những nỗ lực cống hiến và hy sinh của các thế hệ nói
trên không chỉ phản ánh nguyện vọng chủ quan thuần tuý lý tưởng mà còn là quá trình tìm tòi chân lý, mở ra con đường đi tới sự giải phóng nhân loại Chính những
tư tưởng không tưởng của XanhXimông, S.Phuriê, R.Ôoen đã trở thành một trong
ba tiền đề lý luận cho sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học do CácMác và Ănghen sáng lập và Lênin đã đưa vào hiện thực cuộc sống Ngày nay các Đảng
Cộng sản của các nước đi theo con đường CNXH trong đó có Đảng Cộng sản Việt
Nam đang tiếp tục vận dụng, phát triển và bảo vệ CHXH khoa học để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở đất nước mình Vì vậy ở phạm vi bài tiểu luận này tôi sẽ đi sâu phân tích “Những giá frị và những hạn chế trong tư tưởng xã hội chủ nghĩa thé ky XVII cua phap”
Trang 22 Tình hình nghiên cứu :
Cho đến nay những giá trị và hạn chế của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa
trước Mác, các tác giả nghiên cứu tổng thể đánh giá chung chưa có công trình cụ thể đi sâu nghiên cứu, những giá trị và hạn chế của tưởng xã hội chủ nghĩa thế kỷ XVII
1 V.P Vônghin, Lược khảo lịch sử tư tưởng XHCN (từ thời cỗ đại đến cuối
thể kỷ XVII), Nxb Sự thật Hà Nội, 1979
2 — GS Đỗ Tư, PTS Trịnh Quốc Tuấn, PTS Nguyễn Đức Bách đồng chủ biên,
Lược khảo lịch sử tư trởng XHCN và CNCS tập I, thời kỳ trước C.Mác, Nxb
Chính trị quốc gia Hà Nội 1996
3 Viện chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Giáo trình lịch sử tư tưởng XHCN, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội năm 2002
3 Mục dích và nhiệm vụ của tiêu luận
Mục đích của tiểu luận: Trên cơ sở phân tích giá trị và hạn chế trong tư
tưởng xã hội chủ nghĩa thế kỷ XVII, từ đó làm rỏ ý nghĩa thực tiễn đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay
Nhiệm vụ của tiểu luận:
Để đạt được mục đích trên, tiêu luận tập trung giải quyết những nhiệm vụ Sau:
Thứ nhất, phân tích làm rõ giá trị và hạn chế trong tư tưởng xã hội chủ nghĩa thế kỷ XVII
Thứ hai, làm rõ ý nghĩa thực tiễn đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở nước ta hiện nay
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện được mục đích và nhiệm vụ đã nêu ở tiểu luận, tác giả dựa trên
cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật
Trang 3của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam để nghiên cứu Bên cạnh đó tác giả sử dụng một số phương pháp như: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp lịch sử và logic,quy nạp-diễn dịch, điễn dịch-quy nạp
5 Ý nghĩa cúa tiểu luận
Tiểu luận góp phần làm tài liệu tham khảo phục vụ trong việc nghiên cứu,
học tập
6.Kết cấu
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, tiểu luận có kết cấu 2 chương, Š tiết.
Trang 4PHAN NOI DUNG
CHUONG I: KHAI QUAT TU TUONG XHCN THE KY XVIII
Đến giai đoạn thế kỷ XVIII, các trào lưu tư tưởng XHCN dan dan duge duc kết thành lý luận, thể hiện trong các tác phẩm lý luận như tác phẩm “Những di
chúc của tôi” của Giăng Mêliê, "Bộ luật của tự nhiên" của Morenly, "Quyền và
nghĩa vụ công dân" của Gabrien Bonnơ Đờ Maboly, "Tuyên ngôn của những
người bình dân" của Grăccơ Babóp
1.1 Tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Giăng Mêliê (1664-1792) :
Mêliê phê phán xã hội phân chia đắng cấp đương thời trong đó một bên là bọn quý tộc, bọn ăn bám sống sung sướng còn một bên là đại đa số nhân dân phải
lao động cực khổ Ông tố cáo tội ác của bọn vua chúa nhất là Lui XIV đã gây ra
những áp bức, bất công trong xã hội Vì thế, theo ông giải phóng nông dân là
nhiệm vụ trung tâm của cách mạng pháp
Ông chỉ ra rằng, giải phóng nông dân không chỉ là giải phóng về mặt chính trị mà còn là giải phóng về mặt kinh tế Muốn vậy phải xóa bỏ chế độ tư hữu,
nguồn gốc của mọi sự đau khô, bất hạnh, chiến tranh, trộm cắp, dối trá Ông kêu
gọi nhân dân hãy vùng lên đấu tranh
Ông nêu lên một tư tưởng tiến bộ: giải phóng nhân dân là sự nghiệp của chính bản thân nhân dân Đây là một tư tưởng chính trị đặc sắc điều hiếm thấy ở
các nhà xã hội chủ nghĩa trước đây và ở các nhà xã hội chủ nghĩa đương thời
Mêliê chủ trương xóa bỏ chế độ tư hữu, thiết lập chế độ công hữu về của cải là hạt nhân trong tư tưởng về xã hội tương lai của ông
Trên cở sở chế độ công hữu của của cải chủ yếu là chế độ công hữu ruộng
đất của nông dân, xã hội tương lai sẽ được xây dựng như một gia đình thống nhất, TỌI người sống hòa bình, coi nhau như anh em, đoàn kết hữu nghị giúp đở nhau
Trang 5Phân phối theo nguyên tắc mọi người được đảm bảo nhu cầu về lương thực, thực phẩm, nhà ở, may mặc, chỗ ở như nhau và cùng làm việc dưới sự quản lý của những người tài giỏi
1.2 Tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Phrăngxoa Morenli :
Môrenly đưa ra lý thuyết về ba giai đoạn phát triển của xã hội loài người
Giai đoạn đâu: khi con người vừa mói xuất hiện con người sống trong trạng thái
tự nhiên, đó là một trạng thái cộng đồng tài sản, một trạng thái nguyên thủy
Giai đoạn thứ hai: Do thiếu lý trí, con người không ý thức được cuộc sống trong
xã hội, cộng đồng cũng không biết cách tổ chức xã hội như thế nào cho tất hơn nên cộng đồng nguyên thủy dần dần đánh mất sự vô tư của mình Chế độ tư hữu ra đời làm tiêu tan mọi sự tốt đẹp của xã hội, tiêu tan con đường nguyên thủy vô tội của mình, thay vào đó là tình trạng tội ác, bat cong, dau khổ của loài người
Giai đoạn thứ ba: Từ trong sự đau khổ, đắng cay con người tỉnh ngộ, họ nhân
thức được tính ưu việt của công đồng nguyên thủy và mong mỏi trở về với chế độ
Ấy Cộng đồng mà loài người quay lại là cộng đồng có ý thức, tự giác, cộng đồng
văn minh chứ không phải cộng đồng bản năng tự nhiên, nguyên thủy như thuở ban đầu
Ông nêu bất tư tưởng xóa bỏ chế độ tư hữu, thực hiện xóa bỏ chế độ công hữu trong tương lai Theo ông, chế độ công hữu là nguyên nhân của mọi bất công
và tội lỗi, chỉ trên chế độ công hữu mọi người mới được đảm nhiệm một công việc
xã hội thích hợp với khả năng và sức lực của mình, được xã hội quan tâm, chăm
sóc Đó là xã hội sống bình đăng và có pháp luật Ông cũng đề cập đến luật phân
phối, luật ruộng đất, luật trật tự chung, luật hôn nhân và gia đình
Ông nêu lên con đường xóa bỏ chế độ hiện tồn và thiết lập chế độ xã hội mới tốt đẹp Ông chủ trương chỉ cần làm cho mọi người trước hết là những nhà
cầm quyền biết điều, có đạo đức, có học thức, hoặc thay đổi các luật lệ sao cho
ngày càng phù hợp với bản chất tự nhiên của con người
1.3 Tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Gabrien bonnô đờ Mably(1709-1785)
Trang 6Qua tác phẩm của mình Mably nêu lên tư tưởng phê phán chế độ phong kiến Pháp và chế độ tư sản Mỹ Ông phê phán nền quân chủ chuyên chế Pháp là xấu xa, đang ở thời kỳ thối rữa và mục nát, ca ngợi các nhà nước dân chủ kể cả nhà nước
cộng hòa cổ đại Từ đó ông luận chứng sự cần thiết của “Nội chiến” coi đó là “lấy chính trị để chống lại chính tri” nhằm bảo vệ tự do và con đường cải cách xã hội
Ông dự báo rằng ở Mỹ sự thống trị của tư bản tái chính sẽ đưa đến chế độ tàn bạo
và gây chiến tranh Ông dự báo nước Anh sẽ mất hết thuộc địa Cả hai dự báo của
ông đến nay đều được thực tiền chứng minh là đúng
Mably nêu lên tư tưởng về một xã hội tương lai Trên lĩnh vực kinh tế ông
chủ trương xã hội tương lai sẽ được xây dựng trên cơ sở chế độ công hữu về ruộng
đất và tài sản khác, đó là nền tảng kinh tế tự nhiên của xã hội, trong đó mọi tính ưu
việt của xã hội sẽ được phát triển rộng rãi nhằm phục vụ hạnh phúc chung cho mọi
người Ông phản đối quan điểm cho rằng chỉ có chế độ tư hữu mới kích thích con người làm việc và cho rằng chế độ tư hữu là sự phá hoại đối với sự phát triển lành
mạnh của xã hội Ngược lại chế độ công hữu sẽ không làm cho mọi người thờ ơ với công việc của xã hội, lao động là nghĩa vụ thiêng liêng vừa là nghĩa vụ vinh
quang của mọi thành viên trong xã hội, mọi người làm theo khả năng phân phối theo nhu cầu
Trên lĩnh vực chính trị-xã hội, ông chỉ ra nguyên tắc bầu cử những đại biểu
đại diện cho nhân dân một cách thật sự dân chủ, ông cũng nêu ra những chức năng của nhà nước là tổ chức, quản lý lao động và phân phối sản phâm cho nhân dân,
chăm lo giữ gìn cho xã hội lành mạnh Xã hội không có bạo lực, không có chiến
tranh, không có bắt kỳ lực lượng vũ trang nào, xã hội không còn phân chia giàu- nghèo, sang-hèn, giáo dục và đào tạo nhưng công dân phát triển toàn diện vì lợi ích chung của toàn xã hội
Trang 71.4 Tư tưởng xã hội chủ nghĩa của Grắccơ Babớp(1760-1792)
Quan niệm về xã hội cộng sản của Babớp là mọi người có cuộc sống hạnh phúc, tất cả mọi người đều sung túc, được học hành, bình dang, tự do, hạnh phúc
và chỉ khi nào mọi người có hạnh phúc thì mỗi người mới có hạnh phúc
Babớp nêu lên tư tưởng về xã hội tương lai Về kinh tế, xã hội cộng sản là một công xã lớn gồm những người công dân muốn cùng làm việc theo nguyên tắc cộng sản và cùng nhau hưởng thụ thành quả chung Quá trình hình thành công xã vừa là quá trình tước đoạt của kẻ giàu vừa là quá trình tự nguyện hiến của cải của
mọi người công dân Xã hội cộng sản nguyên thủy sẽ thủ tiêu quyền thừa kế tài sản, tất cả các tài sản tư nhân sẽ trở thành tài sản công xã khi người sở hữu tài sản
ấy qua đời Đồng thời nền kinh tế được tổ chức một cách tập trung, thống nhất, trên cơ sở bình đẳng cùng với việc nhà nước tính toán nhu cầu xã hội để xác định xem sản xuất và tiêu thụ như thế nào là hợp lí Babớp cũng đề cập đến việc đưa
máy móc và áp dụng các phương pháp giảm nhẹ những công việc nặng nhọc cho
người lao động Về phân phối, phân phối theo số lượng và chất lượng, đồng thời chú ý thỏa mãn nhu cầu của mỗi thành viên theo phương châm phân phối theo sự phải chăng chân thật
Về chính trị, chính phủ đo cách mạng lập ra phải là hình thức “chuyên chính
cách mạng của những người lao động” được coi là điều kiện chính trị cần thiết để
tiến hành công cuộc cải tạo xã hội Phái Babớp quy định “những người lao động không có ích cho xã hội thì không được hưởng bất kỳ quyền lợi chính trị nào Lao
động có ích là lao động trong các lĩnh vực : chăn nuôi, trồng trọt, hằng hải, cơ khí,
giao thông vận tải, khoa học Lao động chân tay là tiêu chuẩn số một để có quyền lợi chính trị Lao động trí óc phải được chứng minh thất sự là có ích cho tô quốc”
Về con đường thực hiện Chủ nghĩa cộng sản, Babớp chủ trương lật đổ bằng bạo lực chế độ hiện tồn Điều này được thực hiện do một nhóm người có âm mưu
không hề sợ sệt, trung thành với nhân dân, căm thù bọn bóc lột và giàu có
! Lược khảo lịch sử tư tưởng XHCN và CSCN, q1, tr 149
Trang 8CHUONG II: GIA TR] VA HAN CHE TRONG TU TUONG XA HOI CHU
NGHIA THE KY XVIII
2.1 Những giá trị trong tư tưởng xã hội chủ nghĩa thế ky XVII ; ‹
Một là, giá trị nhân đạo nhân văn Mêliê : “ 74/ cả chứng ta đêu có nguồn gốc sinh ra, không có ai sinh ra đã là quý ông, quý bà Thiên nhiên sinh ra chúng
ta với tính cách là những người tương thân, tương ái, vì thiên nhiên sinh ra chúng
ta từ cùng một bản chất và vì cùng mục đích”
Các tư tưởng xã hội chủ nghĩa thế ky XVII déu phản ánh lý tưởng giải
phóng con người, những người lao động bị áp bức bóc lột, mang tính nhân văn,
nhân đạo sâu sắc rộng lớn nó bênh vực, thông cảm và thương xót đại đa số nhân dân lao động nghèo khổ, bị áp bức bóc lột thậm tệ với các tai họa và tệ nạn xã hội
trong các chế độ tư hữu và giải phóng họ khỏi các chế độ đó.Trong các tư tưởng của Môrenly đều thê hiện tính hướng thiện, muốn thức tỉnh mọi người hãy từ kinh nghiệm sống trong bắt hạnh của mình mà vươn tới xã hội mới, trong đó mọi người đều bình đăng bằng cách tuân theo những tiêu chuẩn, tài năng, đạo đức và không ngừng hoàn thiện luật lệ xã hội, sao cho ngày càng phù hợp với quy luật của tự nhiên
Tư tưởng mơ ước về một chế độ xã hội lý tưởng của Mably là một xã hội dựa trên sự cộng đồng về ruộng đất và tư liệu sản xuất khác, trong đó mọi tính ưu việt của xã hội sẽ phát triển rộng rãi vì hạnh phúc chung của mọi người và hạnh
phúc của mỗi người chỉ được đem đến khi đảm bảo hạnh phúc của tất cả mọi người
Tuyên ngôn những người bình dân — Babớp : “ Biện pháp thứ hai là, ngay
sau khi khởi nghĩa, phải nắm giữ tất cả các nhà ở của bọn giàu có dé chia cho dân nghèo Biện pháp thứ ba là, đê thỏa mãn ngay những nhu cầu cấp bách của nhân
dân, phải trả lại cho họ những đồ vật mà họ đã mang đi cầm cố ở cửa hàng cầm
! Lược khảo lịch sử tư tướng XHCN và CSCN, q1, tr 118
Trang 9đồ ”' Đây cũng là một trong những điểm các nhà cộng sản trước đó không ai có thể nghĩ ra được những vấn đề, những biện pháp cụ thể vì lợi ích của đông đảo nhân dân lao động
Đồng thời Babớp cũng khẳng định “quyền tự nhiên của con người không phải là sự hoài cổ; nó là kết quả của những suy tư và kinh nghiệm của loài người Không có suy tư và kinh nghiệm cay đắng, loài người không thể rút ra kết luận gì
về các quyền tự nhiên của con người”?
Về cơ bản, những tư tưởng nhân đạo ấy chưa vượt khỏi tỉnh thần nhân đạo
tư sản Tuy nhiên, chúng có một giá tri lịch sử to lớn là chỗ dựa tinh than góp phần xoa dịu sự khổ cực, sự bóc lột do chế độ đương thời mang lại
Hai là, giá trị lên án phê phán Hạt nhân trong tư tưởng của Mêliê là ý
tưởng xóa bỏ chế độ tư hữu về ruộng đất mà ông coi là nguồn gốc chủ yếu của sự đau khổ Vì vậy ông lên án chế độ tư hữu áp bức, bóc lột bất công, lên án các tội
ác và tệ nạn xã hội, trong xã hội đương thời có quá nhiều “kẻ ăn bám”, “bọn sống
trên lưng người khác”
Ông phê án những cuộc chiến tranh “1 XIV được mệnh danh là đại để
không phải vì những hành động cao cả nào đáng ca ngợi của y, y chưa làm được
gì xứng đáng với tên gọi ấy; trái lại, chính là vì y đã gây ra những sự bất công lớn, những vụ cướp đoạt lớn, những vụ tàn sát lớn trên mặt biển cũng như trên mặt
đất”
Trong tác phẩm Bộ luật tự nhiên của Mérenly “ Ở nơi không có quyền tư hữu nào thì ở đó không có một hệ quả nào nguy hại nào của nó Trong bắt cứ xã
hội nào, mọi quyên tư hữu về những của cải được phân chia đêu là nguôn gốc
của những tai họa tày trời”” Qua đó thé hiện tư tưởng xóa bỏ chế độ tư hữu thiết
1 Lược khảo lịch sứ tư tướng XHCN và CSCN, q1, tr 145-146
? V,P Vônghin: Lược khảo lịch sử các tư tướng XHCN, Nxb Sự thật, Hà nội 1997, tr 395-396
3 Lược khảo lịch sử tư tưởng XHCN va CSCN, qI, tr 119
* Sđd, tr 157
Trang 10lập chế độ công hữu, ông cho rằng chỉ có thể khắc phục được những tệ nạn xã hội
đang tồn tại, trước hết với những điều kiện là không còn gì là của riêng của bất cứ
ai, trừ những vật phẩm mà mỗi người cần có để thỏa mản những nhu cầu cần thiết cho đời sống hoặc cho lao động sản xuất hàng ngày của mình Mably cũng khẳng
định “đưới chế độ công hữu tài sản mùa màng sẽ tươi tốt, mọi người hứng thú trong lao động cho xã hội và cho chính mình Luật lệ của xã hội cộng sản làm tăng thêm sự kính trọng đối với lao động, làm cho lao động được coi như một vinh
dự” Đây là tư tưởng tiến bộ sau này được nhiều nhà tư tưởng kế thừa và phát
triển
Nhìn chung các tư tưởng xã hội chủ nghĩa thế kỷ XVIII đều phê phán lên án
chế độ tư hữu, sự áp bức bóc lột bất công Đặc biệt là phê phán sự phân chia giai
cấp, đắng cấp xã hội, nhất là thiêu số kẻ giàu không lao động lại có quyền lực và
chiếm đoạt đại bộ phận tài sản của xã hội; còn đại đa số người lao động, làm ra của
cải cho xã hội thì lại không có tài sản, không có quyền lực, nghèo khổ và bị áp bức
bóc lột Qua đó vạch trần bản chất bóc lột và tội ác xấu xa của giai cấp thống tri
cũng như chế độ xã hội đương thời
Ba là, giá trị thức tình đa số nhân dân lao động “ các ngươi và con
cháu các ngươi sẽ còn đau khổ chừng nào các ngươi chưa đoàn kết lại, hoặc chí ít
là chừng nào các ngươi chưa nhất trí mưu toan, chưa góp phần hào hiệp vào công
cuộc tự giải phóng khởi ách nô lệ chung, ách thống trị của bọn vua chúa , của tôn
giáo ” chính là lời kêu gọi nhân dân lao động vùng dậy đấu tranh chống lại chế
độ tư hữu, áp bức, bóc lột, bất công dù là đấu tranh tự phát, vô vọng, hay thất bại
Trong Quyên và nghĩa vụ công dân Mably: “ Nội chiến là điều hạnh phúc
lớn khi mà nếu không có ca mỗ này thì xã hội sẻ chết vì bệnh hoại thư, nói toặc ra
nó có nguy cơ bị tiêu vong vì chế độ chuyên chế ”” chính vi thế mà bản thân
' Lược khảo lịch sử tư tưởng XHCN và CSCN, q1, tr 136
? A,I.Vôlôđin : chủ nghĩa xã hội không tưởng, Nxb chính trị 1982, tr 136
* Sad, tr 148
10