Hoàn thiện cơ chế thanh tra của ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh (ví dụ trên địa bàn tỉnh nghệ an)

bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG TÓM TẮT LUẬN VĂN MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC 6 1 1 N[.]

CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC 6 1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của ngân hàng Nhà nước 6

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế

thanh tra của ngân hàng Nhà nước 6 1.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước TW và

Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh 13

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh 17

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng

nhà nước chi nhánh tỉnh 17 1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra giám sát của

Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh 24 1.2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng

Chương 2 THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG

NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH

NGHỆ AN 41

2.1 Khái quát về hệ thống ngân hàng và các tổ chức có hoạt động ngân hàng trên địa bàn tỉnh Nghệ An 41

2.1.1 Giới thiệu bộ máy tổ chức Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An 41

2.1.2 Khái quát về mạng lưới và hoạt động của các Tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An 44

2.2 Tình hình cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An 49

2.2.1 Hệ thống văn bản khung pháp lý và các quy định cụ thể của 2.2.2 Tình hình tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh nghệ an 54

2.2.3 Tình hình tổ chức thực hiện công tác và sự phối hợp giữa thanh tra NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ an với các chủ thể thanh tra khác 59

2.3 Đánh giá việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước tỉnh Nghệ An 72

2.3.1 Những thành công 72

2.3.2 Những hạn chế 73

2.3.3 Nguyên nhân 75

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH TỈNH NGHỆ AN 79

3.1 Định hướng và quan điểm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh và Chi nhánh Nghệ An 79

3.1.1 Những thuận lợi, khó khăn trong việc đổi mới cơ chế thanh tra

của Chi nhánh Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh 79

3.1.2 Định hướng về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh và Chi nhánh Nghệ An 83

3.1.3 Quan điểm về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh 89

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ an 95

3.2.1 Đổi mới nhận thức toàn diện về hoạt động thanh tra 95

3.2.2 Hoàn thiện hệ thống pháp luật 97

3.2.3 Hoàn thiện và đổi mới về mô hình tổ chức từ thanh tra Ngân hàng nhà nước Trung ương đến địa phương 99

3.2.4 Hoàn thiện và nâng cao kỹ năng các mặt nghiệp vụ thanh tra của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ an 105

3.2.5 Tăng cường sự chỉ đạo và phối hợp hoạt động của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh với kiểm tra nội bộ các Ngân hàng thương mại và các cơ quan hữu quan trên địa bàn Nghệ An 107

3.2.6 Phối hợp tốt giữa Thanh tra giám sát với Ngân hàng nhà nước Chi nhánh Nghệ An, bổ sung trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra 109

3.3 Các kiến nghị 109

3.3.1 Kiến nghị với Chính phủ 109

3.3.2 Kiến nghị với NHNN Việt Nam 110

3.3.3 Kiến nghị với các Hội sở NHTM 111

3.3.4 Kiến nghị với Thanh tra giám sát Ngân hàng Trung ương 112

KẾT LUẬN 114

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

QTDND : Quỹ tín dụng nhân dân

QTDND TW : Quỹ tín dụng nhân dân trung ương KBNN : Kho bạc nhà nước

UBND : Ủy ban nhân dân

GSTX : Giám sát từ xa

KT - XH : Kinh tế - xã hội

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG

SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ chức bộ máy của NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ An 42

Sơ đồ 2.2: Cơ cấu tổ chức Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An 57

BẢNG Bảng 2.1: Nguồn vốn huy động tại chỗ của hệ thống Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An 46

Bảng 2.2: Dư nợ cho vay của hệ thống NHTM Nghệ An 47

Bảng 2.3: Diễn biến nợ xấu của các NHTM Nghệ An 48

Bảng 2.4: Diễn biến về cán bộ Thanh tra NHNN Chi nhánh Nghệ An 56

Bảng 2.5: Số cuộc thanh tra, kiểm tra từ 2005 – 2009 của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh Nghệ An 65

Bảng 2.6: Số liệu công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo trong ngành ngân hàng trên địa bàn Nghệ An 67

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cơ chế thanh tra của NHNN đã từng bước thay đổi theo sự phát triển hệ thống Ngân hàng Việt Nam Trong quá trình đổi mới của đất nước, đổi mới

và cải cách hành chính, đổi mới về mô hình tổ chức của Ngân hàng nhà nước, thanh tra cũng cần đổi mới theo và phải được thực hiện trước khi NHNN chi nhánh Tỉnh, thành phố thay đổi mô hình tổ chức, từ đó dẫn đến những khó khăn nhất định cần phải từng bước hoàn thiện cơ chế để vận hành được tốt hơn

Nghệ An đang phát triển trở thành trung tâm kinh tế xã hội của khu vực Bắc Trung bộ nên số lượng ngân hàng, quỹ tín dụng, và một số tổ chức tài chính quy mô nhỏ khác trên địa bàn đang tăng lên nhanh chóng Việc hoàn thiện cơ chế thanh tra NHNN để thanh tra, giám sát các ngân hàng trên địa bàn

là vấn đề cần thiết, nhằn đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng trên địa bàn Vấn đề độc lập của Thanh tra đối với chi nhánh Ngân hàng nhà nước hiện nay cũng là vấn đề cần xem xét do cơ chế Thanh tra hiện nay xét trên một số góc độ thì: Luật thanh tra vẫn chưa thực sự chỉ ra được hướng đổi mới

tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra Thanh tra vẫn “lấp lửng” hai chức năng là quản lý Nhà nước về thanh tra và cánh tay nối dài của Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp

Tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh - cơ quan thực hiện chức năng thanh tra, giám sát hoạt động của ngân hàng trên địa bàn - vẫn còn nhiều vướng mắc và bất cập đòi hỏi phải được từng bước hoàn

thiện nó Do đó tác giả chọn đề tài: " Hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân

hàng nhà nướcchi nhánh tỉnh (ví dụ trên địa bàn tỉnh Nghệ An) " để

nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Cho đến nay việc nghiên cứu liên quan đến đề tài này mới chỉ là các báo cáo đánh giá của các cơ quan chức năng trong ngành Ngân hàng Các báo cáo đó dừng lại ở từng mặt, từng phần và đi vào quản lý bằng các hoạt động thanh tra cụ thể; chưa có nghiên cứu một cách toàn diện cả về lý luận và thực trạng, đưa ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra Ngân hàng trong đó có thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh

Cơ chế thanh tra ngân hàng là một vấn đề rộng lớn, liên quan đến quản

lý Nhà nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thời mang tính chuyên ngành, chuyên môn cao; Đây là đề tài khó mang tầm vĩ mô cấp Nhà nước Tuy nhiên qua nhiều năm làm việc thực tiễn trong công tác thanh tra ở Ngân hàng nhà nướcchi nhánh tỉnh, tác giả mạnh dạn đưa vấn đề này ra nghiên cứu nhưng xét trên một phạm vi nhỏ ở cấp tỉnh để làm phạm vi nghiên cứu, với mong muốn đem lại hiệu lực quản lý Nhà nước ngày càng tốt hơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của Ngân hàng Nhà nước

- Phạm vi nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của NHNN Chi nhánh Nghệ An

áp dụng đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005-2009

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, suy luận logic kết hợp với các phương pháp khác như so sánh, phân tích, đánh giá để đạt được mục đích nghiên cứu

6 Những đóng góp của luận văn

- Làm rõ bản chất, nội dung và chức năng quản lý Nhà nước của thanh tra Ngân hàng nhà nướcđối với các Ngân hàng thương mại

- Chỉ rõ thực trạng cơ chế thanh tra của NHNN, đánh giá những thành công, những hạn chế của cơ chế đó Tìm ra nguyên nhân và đề xuất phương hướng và các giải pháp để hoàn thiện cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nướcchi nhánh Nghệ An

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng Nhà nước

Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nướcđối với

các Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng nhà nướcChi nhánh tỉnh Nghệ An.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ

THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC 1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

1.1.1.1 Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng trung ương Ngân hàng Trung

ương là định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thực hiện chức năng quản lý Nhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh Ngân hàng Trung ương là ngân hàng duy nhất được phép phát hành tiền của mỗi quốc gia, là một định chế công cộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liên quan đến tiền tệ, nhằm phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng

Ở Việt Nam, Ngân hàng nhà nước Việt Nam là Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (quy định trong Luật NHNN)

Chức năng của Ngân hàng Trung ương: Phát hành tiền, Ngân hàng của các ngân hàng trung gian và Ngân hàng của Chính phủ

1.1.1.2 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng Nhà nước

Khoản 1, Điều 50, Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng

là thanh tra Nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thống thuộc bộ máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phần đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích

hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia 1.1.1.3 Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh

Cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là toàn bộ những phương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn,

tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động của tổ chức Thanh tra ngân hàng tiến hành thanh tra, kiểm tra và những quy định về mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Các yếu tố của cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra; mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra và đối tượng của thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh

Đối tượng của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh là các tổ

chức tín dụng; hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải TCTD được NHNN cấp giấy phép; các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế - xã hội và

cá nhân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng

và hoạt động ngân hàng Các tổ chức cá nhân khác có hoạt động ngân hàng

1.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

Thanh tra Ngân hàng nhà nước gắn liền với quản lý Nhà nước

Thanh tra Ngân hàng nhà nước luôn mang tính quyền lực Nhà nước Thanh tra Ngân hàng nhà nước có tính độc lập tương đối

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chuẩn mực về thanh tra trong hệ thống ngân hàng

Hoàn thiện tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh

Hoàn thiện phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh và phối hợp thực hiện giữa các chủ thể tiến hành thanh tra

- Phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh giám sát thường xuyên việc thực hiện quy chế an toàn trong hoạt động của các NHTM, được thựchiện bằng cách Thanh tra NHNN ở tại chi nhánh nhưng thường xuyên thu thập thông tin về hoạt động của các NHTM và các chi nhánh NHTM từ nhiều kênh thông tin khác nhau, thông qua đó phân tích đánh giá tình hình hoạt động của

các tổ chức này để giám sát sự an toàn trong hoạt động của các TCTD, nội dung này gọi là giám sát từ xa

Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh thành lập các đoàn thanh tra tới trực tiếp tại các NHTM để tiến hành thanh tra, kiểm tra các hoạt động cụ thể tại NHTM,

nội dung này gọi là thanh tra tại chỗ

Thanh tra NHNN chi nhánh sử dụng quyền lực, chức năng của mình để

xử lý các vi phạm của đối tượng thanh tra, thực hiện các biện pháp ngăn chặn

và xử lý vi phạm theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm

quyền xử lý vi phạm pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Xây dựng quy chế chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra và quy chế phối hợp giữa các chủ thể khi tiến hành thanh tra

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra giám sát của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

1.2.2.1 Các nhân tố khách quan:

Môi trường vĩ mô về tình hình phát triển kinh tế xã hội của quốc gia nói chung và hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM nói riêng, ảnh hưởng gián tiếp đến công tác thanh tra giám sát ngân hàng

Môi trường pháp lý là một yếu tố khách quan tác động trực tiếp đến công tác thanh tra, giám sát của NHNN Các quy định của pháp luật trong hoạt động ngân hàng thường xuyên thay đổi sẽ gây ra khó khăn cho công tác thanh tra giám sát ngân hàng Hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, các điều luật quy định khác nhau hoặc chồng chéo, không phù hợp trong thực tế sẽ khiến công tác thanh tra trở nên bất cập, khó thực hiện và giảm hiệu quả

bộ hệ thống tài chính bị ảnh hưởng theo

Chính vì vậy, để đảm bảo an toàn, đảm bảo việc tuân thủ pháp luật của các NHTM, hoạt động thanh tra của NHNN Chi nhánh tỉnh đối với các NHTM là hết sức cần thiết

Để các góp phần trong việc cải cách hành chính Nhà nước, thì việc hoàn

thiện cơ chế thanh tra là một ấn đề không thể thiếu, nhằm đạt được các mục tiêu

Thứ nhất: góp phần tăng tính công khai, minh bạch trong hoạch định

chinh sách, xây dựng và thực hiện pháp luật

Thứ hai: góp phần thành công trong công tác cải cách hành chính Nhà nước Thứ ba: Hoàn thiện cơ chế thanh tra chính là hoàn thiện chế độ công

vụ, công chức, nâng cao chất lượng thực thi công vụ

Thứ tư: Hoàn thiện cơ chế thanh tra là phải xây dựng đào tạo và quản

lý đội ngũ công chức thanh tra

1.3 Kinh nghiệm thanh tra giám sát ở một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm của một số nước

1.3.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Tham khảo mô hình tổ chức và hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng các nước cho thấy:

Thứ nhất: Phân tách chức năng giữa thực thi chính sách tiền tệ và

thanh tra, giám sát hoạt động ngân hàng; mô hình chức năng tập trung 2 khối tách biệt; tách cơ quan giám sát ngân hàng, tài chính ra khỏi NHTW

Thứ hai: Tính độc lập của cơ quan thanh tra, giám sát, thực hiện cả 4

chức năng: cấp phép, ban hành quy chế, giám sát tại chỗ và từ xa; xử lý vi phạm

Thứ ba: Khung pháp lý: Một khung pháp lý riêng hoặc thể hiện trong

các luật khác nhau xác định rõ tổ chức, thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ, mục tiêu, phương pháp của thanh tra, giám sát

Thư tư: Mối quan hệ giám sát với các định chế tài chính và kiểm toán

độc lập

Chương 2 THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN 2.1 Khái quát về hệ thống Ngân hàng và các tổ chức có hoạt động ngân hàng trên địa bàn tỉnh Nghệ An

2.1.1 Giới thiệu bộ máy tổ chức Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An:

Cơ cấu tổ chức bộ máy của NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ An thực hiện theo quy định của Thống đốc NHNN Theo đó, NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ

An là đơn vị phụ thuộc của NHNN Việt Nam, chịu sự lãnh đạo và điều hành tập trung, thống nhất của Thống đốc NHNN, có chức năng tham mưu, giúp Thống đốc quản lý Nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng trên địa bàn

và thực hiện một số nghiệp vụ Ngân hàng Trung ương theo uỷ quyền của Thống đốc

Bộ máy điều hành gồm: Giám đốc Chi nhánh, 3 Phó Giám đốc giúp việc phụ trách 4 phòng nghiệp vụ và Thanh tra chi nhánh, với tổng số cán bộ định biên là 63 người

Giám đốc Chi nhánh trực tiếp chỉ đạo các bộ phận chức năng của NHNN Chi nhánh để thực hiện chức năng nhiệm vụ của NHNN Chi nhánh theo uỷ quyền của Thống đốc Nhiệm vụ của các Phó Giám đốc và chức năng nhiệm vụ của các Phòng và Thanh tra chi nhánh do Giám đốc Chi nhánh quy định

2.1.2 Khái quát về mạng lưới và hoạt động của các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An:

Bộ, chi nhánh Ngân hàng phát triển, Chi nhánh ngân hàng chính sách xã hội, các Quỹ đầu tư có hoạt động ngân hàng như Quỹ tình thương của Hội liên

hiệp Phụ nữ Việt Nam, Quỹ hội nông dân, các Quỹ đầu tư tài chính vi mô

2.1.2.2 Kết quả hoạt động của hệ thống NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Tổng nguồn vốn huy động cuối năm 2009 là 22.434 tỷ đồng tăng 212% (tăng 15.283 tỷ đồng) so với năm 2005

- Tổng dư nợ tín dụng cuối năm 2009 là 30.216 tỷ đồng tăng 233% (tăng 21.155 tỷ đồng) so với năm 2005

- Tổng nợ xấu cuối năm 2009 là 338 tỷ đồng tăng không đáng kể so với năm 2005, tuy nhiên có thời kỳ tăng gấp đôi (632 tỷ đồng - năm 2006)

2.2 Tình hình cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An

2.2.1 Hệ thống văn bản khung pháp lý và các quy định cụ thể của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An:

2.2.1.1 Hệ thống văn bản khung pháp lý:

Hệ thống văn bản pháp luật về hoạt động thanh tra, hoạt động giải quyết khiếu nại tố cáo; pháp luật về hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng và kinh doanh tiền tệ ngày càng được bổ sung và hoàn thiện, cụ thể như: các Luật, Nghị định, thông và các quy chế hoạt động của từng cơ quan tiến hành thanh tra, kiểm tra

2.2.1.2 Các hình thức và thẩm quyền xử lý vi phạm của thanh tra NHNN Chi nhánh tỉnh theo các quy định của pháp luật hiện hành:

Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính; Hạn chế chia cổ tức, chuyển nhượng cổ phần, chuyển nhượng tài sản; Hạn chế việc mở rộng phạm vi, quy mô và địa bàn hoạt động; Hạn chế, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ một hoặc một số hoạt động ngân hàng; Tạm đình chỉ, đình chỉ hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tạm đình chỉ, đình chỉ, miễn nhiệm chức vụ quản lý hoặc áp dụng các hình thức kỷ luật khác đối với cá nhân có vi phạm; … Đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng không phải là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài có hành vi

vi phạm pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, tuỳ theo tính chất và mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật theo quy định của pháp luật

2.2.2 Tình hình tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnhNghệ an:

Hiện tại, tổng số cán bộ thanh tra của Chi nhánh là 18 người, 01 Chánh thanh tra và 04 phó chánh thanh tra; Thanh tra viên chính 01, Thanh tra viên

11, tuổi đời dưới 30 gồm 7 người; Đảng viên 9 người, Thạc sỹ 01, Đại học

16, biết ngoại ngữ giao tiếp được 02, tất sử dụng máy tính thành thạo

Bố trí công tác:

Chánh Thanh tra Chi nhánh: Phụ trách chung, chỉ đạo trực tiếp công

tác xét giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham nhũng, chịu trách nhiệm trước Giám đốc Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An về hoạt động thanh tra giám sát của Chi nhánh;

Phó Chánh thanh tra phụ trách các Khối: Tham mưu giúp việc cho

Chánh thanh tra, trực tiếp chỉ đạo điều hành các khối nghiệp vụ, giải quyết các công việc trong phạm vi được phân công

Khối Tổng hợp: Phụ trách công tác tổng hợp và quản lý các Quỹ tín

dụng nhân dân cơ sở

* Khối Chi nhánh NHTM NN: Phụ trách các chi nhánh NHTM Nhà nước

và bao gồm 01 cán bộ kiêm nhiệm vụ giúp Chánh thanh tra công tác giải quyết

khiếu nại tố cáo, chống tham nhũng, chống tội phạm trong ngành ngân hàng

* Khối Chi nhánh NHTM CP: Phụ trách các chi nhánh NHTM Cổ phần

2.2.3 Tình hình tổ chức thực hiện công tác và sự phối hợp giữa thanh tra NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ an với các chủ thể thanh tra khác

2.2.3.1 Tổ chức thực hiện công tác của thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Thanh tra NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ An đang duy trì thực hiện hai phương thức thanh tra là Giám sát từ xa và Thanh tra tại chỗ, trong đó chú trọng về công tác thanh tra tại chỗ

Thực hiện chế độ thanh tra tại chỗ, Thanh tra NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ An trong 5 năm từ năm 2005 đến 2009 đã tiến hành 174 cuộc thanh tra, kiểm tra, bình quân gần 35 cuộc một năm, đưa ra 1080 kiến nghị, Quyết định

xử phạt vi phạm hành chính 07 trường hợp, giải quyết kịp thời các đơn thư khiếu nai tố cáo theo đúng quy định của pháp luật

Trong những năm qua từ năm 2005 đến năm 2009 Thanh tra chi nhánh

Ngân hàng nhà nước Nghệ an cùng các chi nhánh NHTM trên địa bàn đã phối hợp thực hiện tốt công tác giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo, tuy nhiên do đặc thù của ngành ngân hàng nên số lượng đơn thư không nhiều, nội dung giải quyết không phức tạp như các ngành khác như đất đai hoặc chính sách chế độ

2.2.3.2 Thanh tra NHNN Chi nhánh Nghệ An phối hợp các chủ thể thanh tra

khác trên địa bàn:

- Phối hợp với kiểm soát nội bộ của các NHTM trên địa bàn:

Chỉ đạo các NHTM thực hiện việc báo cáo định kì về Thanh tra NHNN Chi nhánh để tổng hợp tình hình và kết quả hoạt động thanh tra - kiểm tra trên địa bàn Báo cáo thường xuyên, kịp thời những khó khăn, vướng mắc về nghiệp vụ kiểm tra - kiểm soát; những vi phạm lớn phát hiện qua kiểm tra

- Phối hợp với Thanh tra Nhà nước và các Cơ quan có liên quan:

Thanh tra Ngân hàng là cơ quan có chức năng chính tiến hành thanh tra nghiệp vụ của các NHTM Tuy nhiên Thanh tra NHNN Chi nhánh cũng phối hợp và nhận sự chỉ đạo của Thanh tra Nhà nước về việc thực hiện các quy trình, quy định, nguyên tắc trong việc tiến hành thanh tra Thanh tra NHNN Chi nhánh còn chủ động phối hợp với các cơ quan khác như Công

an, Quản lý thị trường… để thanh tra, kiểm tra các tổ chức, cá nhân không phải là TCTD vi phạm các quy định trong hoạt động tiền tệ và các hoạt động ngân hàng trái phép Năm 2008 và 2009 tổ chức kiểm tra 93 đối tượng các cơ

sở là kinh doanh vàng bạc và hoạt động thu đổi ngoại tệ trên địa bàn, xử lý,

xử phạt 10 đối tượng phạt vi phạm

2.2.3.3 Về tình hình xử lý vi phạm:

Kết quả xử lý hành chính từ năm 2005 đến năm 2009 Thanh tra Chi nhánh Ngân hàng nhà nước Nghệ an đã ra 06 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các ngân hàng, số tiền 15.000.000 đồng, ngoài hình thức phạt tiền còn quyết định phạt cảnh cáo nhiều trường hợp

Năm 2008 và 2009 Thanh tra NHNN chi nhánh hành phối hợp với các

cơ quan Công an kinh tế và Quản lý thị trường trên địa bàn Nghệ An tổ chức kiểm tra các đối tượng các cơ sở là kinh doanh vàng bạc và hoạt động thu đổi ngoại tệ trên địa bàn, kết quả kiểm tra xử phạt hành chính 10 đối tượng vi phạm số tiền 39 triệu đồng, vì đã có những hành vi kinh doanh ngoại tệ không được phép hoặc có hành vi quảng cáo thu đổi ngoại mà không được phép theo đúng quy định của pháp luật

2.3 Đánh giá việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước tỉnh Nghệ An:

2.3.1 Những thành công:

Trong những năm qua, Thanh tra ngân hàng đóng vai trò hết sức quan

trọng trong việc bảo vệ pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng Thanh tra ngân hàng đã góp phần tích cực đảm bảo sự an toàn và hiệu quả của hệ thống các TCTD vận hành trong cơ chế thị trường, bạo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, đồng thời nâng cao hiệu quả của việc thực hiện chính sách tiền tệ và chức năng quản lý của NHNN chi nhánh tỉnh

2.3.2 Những hạn chế:

Thanh tra Ngân hàng chưa tổ chức thành một hệ thống thống nhất mà được phân bố theo cơ cấu tổ chức của Ngân hàng nhà nước theo, địa giới hành chính, Thanh tra Ngân hàng nhà nước là một bộ phận trong cơ cấu của Chi nhánh NHNN, vì vậy tính độc lập của Thanh tra Ngân hàng nhà nước còn

bị hạn chế rất nhiều

Trên cơ sở kết quả thanh tra, giám sát quyền hạn của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chỉ giới hạn ở quyền kiến nghị với thống đốc và cơ quan có thẩm quyền biện pháp xử lý và các biện pháp bảo đảm thi hành pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng Thanh tra NHNN không có quyền xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật

Thanh tra Ngân hàng chưa hoàn thiện quy trình thanh tra tại chỗ và sổ tay thanh tra tại chỗ dùng riêng cho ngành ngân hàng

Phương pháp thanh tra tuân thủ tỏ ra chưa cập nhật so với yêu cầu bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng trong tình hình mới nội dung thanh tra tại chỗ còn dàn trải, làm nhiều, chưa trọng tâm, trọng điểm và chưa phát hiện được nhiều sai phạm

Thanh tra giám sát ở cấp Chi nhánh còn mang tính hình thức và chưa có hiệu quả đáng kể trong việc phát hiện sớn, cảnh báo các rủi ro tiềm ẩn Giám sát từ xa chưa hỗ trợ cho công tác thanh tra tại chỗ thông qua việc đưa ra các dấu hiệu cảnh báo, xác định khu vực tập trung rủi ro để làm cơ sở xác định phạm vi, đối tượng thanh tra tại chỗ và lập kế hoạch giám sát hợp lý để giảm thiểu rủi ro

Việc xử phạt vi phạm của thanh tra NHNN chưa nghiêm, còn tâm lý nể nang Có trường hợp trong khi thanh tra có sai phạm bị bỏ qua Khi thông qua kết quả thanh tra, do tâm lý nể nang, quen biết nên nhiều tình tiết bị giảm nhẹ Công tác kiểm tra, đôn đốc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra chưa

nghiêm Việc nắm thông tin của các NHTM trong việc thực hiện kiến nghị sau thanh tra còn chưa đầy đủ nên nhiều trường hợp Thanh tra Chi nhánh không nắm được cụ thể việc thực hiện chấn chỉnh đến đâu

CHƯƠNG 3

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ

THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC

có bản lĩnh chính trị, chuyên môn, được đào tạo ở các trường đại học lớn

Hệ thống văn bản chính sách, pháp luật của ngành ngân hàng, các định chế giám sát của thanh tra khá đầy đủ Lực lượng Thanh tra không ngừng được tăng lên, cán bộ thanh tra không ngừng được đào tạo, đào tạo lại, tuyển dụng nguồn nhân lực tốt, cán bộ có trình độ học vấn đủ tiêu chuẩn ở các trường đại học lớn trong nước Hoạt động thanh tra có sự phối hợp của các cơ quan bảo vệ pháp luật trên địa bàn

3.1.1.2 Các khó khăn:

Luật thanh tra vẫn chưa thể quy định thống nhất hết được mô hình, tổ chức, trình tự thủ tục hoạt động của thanh tra chuyên ngành cho các lĩnh vực khác nhau, mà chỉ quy định vài điều nguyên tắc chung Thực tế cho thấy thanh tra chuyên ngành là cần thiết để phát huy hiệu lực quản lý Nhà nước nhưng ở mỗi lĩnh vực lại được quy định rất khác nhau

Vấn đề độc lập của Thanh tra đối với chi nhánh NHNN hiện nay cũng

là vấn đề cần xem xét, do cơ chế thanh tra hiện nay xét trên một số góc độ thì: Luật thanh tra vẫn chưa thực sự chỉ ra được hướng đổi mới tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra Thanh tra vẫn “lấp lửng” hai chức năng là quản lý Nhà nước về thanh tra và cánh tay nối dài của Thủ trưởng cơ quan

quản lý cùng cấp Trình độ quản lý, trình độ công nghệ của Việt Nam hiện nay còn lạc hậu do đó khó có thể sắp xếp lại ngay mô hình khu vực của hệ thống Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh

3.1.1.3 Phương hướng phát triển ngành ngân hàng Nghệ An:

Giai đoạn 2011-2015 hệ thống Ngân hàng trên địa bàn Nghệ an cần phải đạt tới những mục tiêu tổng quát sau: Phát triển hệ thống Ngân hàng và

tổ chức tín dụng đầy đủ, đa dạng loại hình, hoạt động đa năng với trình độ khoa học công nghệ ngày càng hiện đại; không ngừng tăng trưởng nguồn vốn

đi đôi với tăng trưởng tín dụng an toàn - hiệu quả và bền vững đưa hệ thống ngân hàng và tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An phát triển mạnh, trở thành trung tâm của ngành ngân hàng khu vực Bắc Trung Bộ

Cải cách hành chính theo tiến trình cải cách của đất nước, của ngành ngân hàng; Phát triển mạng lưới ngân hàng và nguồn nhân lực; Phát triển đa dạng các loại hình dịch vụ ngân hàng trên địa bàn; Hoàn thiện cơ chế và tăng cường công tác thanh tra giám sát để đảm bảo an toàn hoạt động của các TCTD trên địa bàn

3.1.2 Định hướng về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh và Chi nhánh Nghệ An:

Một là, Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng phải dựa trên

cơ sở tổng kết một cách có hệ thống thực tiễn công tác thanh tra trong những năm qua

Hai là, Hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng phải dựa trên cơ sở quán

triệt những quan điểm của Đảng, Nhà nước về xây dựng hoàn thiện Nhà nước

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về cải cách thủ tục hành chính

Ba là, Hoàn thiện tổ chức, hoạt động thanh tra phải đặt trong tổng thể

đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy Nhà nước, bảo đảm phù hợp với những phương hướng, nội dung đổi mới bộ máy ngành đã được xác định và đang triển khai thực hiện

Bốn là, Hoàn thiện cơ chế thanh tra ngành phải đảm bảo tăng cường

hiệu quả công tác thanh tra

Năm là, Hoàn thiện cơ chế thanh tra phải trên cơ sở phân định rõ chức

năng nhiệm vụ, quyền hạn giữa các tổ chức Thanh tra

3.1.3 Quan điểm về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh

3.1.3.1 Xác định vị thế của Thanh tra Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh:

Thứ nhất, là thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành nhằm góp

phần thực hiện chức năng NHTW của Ngân hàng nhà nước

Thứ hai, Thanh tra ngân hàng cần phải được tổ chức thành một hệ

thống khép kín, thống nhất từ TW đến các chi nhánh Tỉnh, khu vực Thanh tra ở các chi nhánh chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp từ Thanh tra TW Nhiệm vụ Thanh tra ở TW và Chi nhánh do Thống đốc quy định

3.1.3.2 Quan điểm về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

Thứ nhất: Quá trình hoàn thiện cơ chế thanh tra Ngân hàng được tiến

hành một cách đồng bộ

Thứ hai: Quá trình hoàn thiện cơ chế thanh tra Ngân hàng phải góp

phần thúc đẩy quá trình cải cách hệ thống bộ máy Nhà nước

Thứ ba: Hoàn thiện cơ chế thanh tra Ngân hàng là quá trình sắp xếp

lại chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, tăng cường mối quan hệ phối hợp

và đổi mới cách thức, phương pháp tiến hành nhằm nâng cao hiệu quả công tác

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ an:

Thứ nhất, Đổi mới nhận thức toàn diện về hoạt động thanh tra

Thứ hai,Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Thứ ba, Hoàn thiện và đổi mới về mô hình tổ chức từ thanh tra Ngân

hàng nhà nước Trung ương đến địa phương

Cải cách và phát triển hệ thống thanh tra, giám sát ngân hàng từ Trung ương đến địa phương; Nâng cao năng lực thể chế và hiệu quả hoạt động của Thanh tra ngân hàng

Cơ cấu tổ chức bộ máy và chỉ đạo trong hoạt động thanh tra như trên còn chồng chéo nên cần xây dựng hệ thống thanh tra giám sát cấp tỉnh độc lập tách khỏi Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh

Bổ sung số lượng, tăng cường đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn và kinh nghiệm cho cán bộ thanh tra

Thứ tư, Hoàn thiện và nâng cao kỹ năng các mặt nghiệp vụ thanh tra

của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh cấp tỉnh và Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ an

Chấn chỉnh công tác giám sát từ xa, chuyên nghiệp hoá công tác thanh

tra tại chỗ, tổ chức tốt việc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra

Thứ năm, Tăng cường sự chỉ đạo và phối hợp hoạt động của Thanh tra

Ngân hàng nhà nước Chi nhánh với kiểm tra nội bộ các Ngân hàng thương mại và các cơ quan hữu quan trên địa bàn

Thanh tra NHNN Chi nhánh cần tăng cường chỉ đạo và phối hợp với

kiểm tra nội bộ các Ngân hàng thương mại trên địa bàn

Thanh tra NHNN Chi nhánh cần chủ động phối hợp với Thanh tra Nhà nước và các Cơ quan có liên quan

Thứ sáu, Phối hợp tốt giữa Thanh tra giám sát với Ngân hàng nhà nước TW

và Thanh tra NHNN Chi nhánh; bổ sung trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra

3.3 Các kiến nghị:

Kiến nghị với Chính phủ

Kiến nghị với NHNN Việt Nam

Kiến nghị với các Hội sở NHTM

Kiến nghị với Thanh tra giám sát Ngân hàng Trung ương

KẾT LUẬN

Để góp phần giữ cho hoạt động của các Ngân hàng Thương mại ổn định, đứng vững và ngày càng lớn mạnh trong cơ chế thị trường, góp phần vào việc tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước Ngân hàng nhà nước phải thường xuyên tăng cường hoạt động quản lý, giám sát các Ngân hàng thương mại là một tất yếu khách quan

Thanh tra Ngân hàng là một công cụ thiết yếu của NHNN để thực hiện nhiệm vụ nói trên Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế thanh tra của của Ngân hàng nhà nước tỉnh, thành phố để nâng cao hiệu lực thanh tra

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cơ chế thanh tra của NHNN đã từng bước thay đổi theo sự phát triển hệ thống Ngân hàng Việt Nam Trong quá trình đổi mới của đất nước, đổi mới

và cải cách hành chính, đổi mới về mô hình tổ chức của Ngân hàng Nhà nước, thanh tra cũng cần đổi mới theo và phải được thực hiện trước khi NHNN chi nhánh Tỉnh, thành phố thay đổi mô hình tổ chức, từ đó dẫn đến những khó khăn nhất định cần phải từng bước hoàn thiện cơ chế để vận hành được tốt hơn

Nghệ An đang phát triển trở thành trung tâm kinh tế xã hội của khu vực Bắc Trung bộ nên số lượng ngân hàng, quỹ tín dụng, và một số tổ chức tài chính quy mô nhỏ khác (gọi tắt là ngân hàng) đang tăng lên nhanh chóng Các Đơn vị này cạnh tranh ngày càng khốc liệt và thiếu lành mạnh; hoạt động kinh doanh tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro và gây nguy cơ phương hại đến công chúng gửi tiền Với cơ chế thanh tra như hiện nay thì việc quản lý Nhà nước đối với hoạt động các ngân hàng ngày càng khó khăn hơn Việc hoàn thiện cơ chế thanh tra NHNN để thanh tra, giám sát các ngân hàng trên địa bàn là vấn

đề cần thiết, nhằn đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng trên địa bàn Vấn đề độc lập của Thanh tra đối với chi nhánh NHNN hiện nay cũng là vấn đề cần xem xét do cơ chế Thanh tra hiện nay xét trên một số góc độ thì: Luật thanh tra vẫn chưa thực sự chỉ ra được hướng đổi mới tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra Thanh tra vẫn “lấp lửng” hai chức năng là quản

lý Nhà nước về thanh tra và cánh tay nối dài của Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp Sự “lấp lửng” thể hiện ở việc kế hoạch thanh tra hằng năm của Thanh tra Chi nhánh phải được Giám đốc NHNN Chi nhánh phê duyệt Thanh tra chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ trưởng cùng cấp, vậy nên Thanh

tra Chi nhánh muốn độc lập khách quan cũng khó, do đó Thanh tra NHNN

TW gần như không thể quản lý thống nhất trên cả nước về lĩnh vực thanh tra Mặt khác Luật thanh tra vẫn chưa thể quy định thống nhất hết được mô hình,

tổ chức, trình tự thủ tục hoạt động của thanh tra chuyên ngành cho các lĩnh vực khác nhau, mà chỉ quy định vài điều nguyên tắc chung Thực tế cho thấy thanh tra chuyên ngành là cần thiết để phát huy hiệu lực quản lý Nhà nước nhưng ở mỗi lĩnh vực lại được quy định rất khác nhau

Tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh - cơ quan thực hiện chức năng thanh tra, giám sát hoạt động của ngân hàng trên địa bàn - vẫn còn nhiều vướng mắc và bất cập đòi hỏi phải được từng bước hoàn thiện nó

Do đó tác giả chọn đề tài: " Hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh (ví dụ trên địa bàn tỉnh Nghệ An) " để

nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trước sự phát triển nhanh của nền kinh tế; khoa học, kỹ thuật phát triển

Để trình độ quản lý phù hợp thì việc nghiên cứu là cần thiết; cho đến nay việc nghiên cứu liên quan đến đề tài này mới chỉ là các báo cáo đánh giá của các

cơ quan chức năng trong ngành ngân hàng Các báo cáo đó dừng lại ở từng mặt, từng phần và đi vào quản lý bằng các hoạt động thanh tra cụ thể; chưa

có nghiên cứu một cách toàn diện cả về lý luận và thực trạng, đưa ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng trong đó có thanh tra cấp chi nhánh tỉnh

Ngân hàng là một ngành kinh doanh đặc thù trong nền kinh tế hàng hoá, hoạt động của Ngân hàng có ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực hoạt động của nền kinh tế quốc dân, do đó cơ chế thanh tra ngân hàng là một vấn đề rộng lớn, liên quan đến quản lý Nhà nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thời

mang tính chuyên ngành, chuyên môn cao; Đây là đề tài khó mang tầm vĩ mô cấp Nhà nước

Liên quan đến đề tài này có các tác giả đã nghiên cứu ở từng mặt của hoạt động thanh tra như:

Giải pháp tăng cường hiệu lực thanh tra của NHNN đối với các NHTM quốc doanh, Luận văn thạc sỹ khoa học kinh tế, Hà Nội 2008 của tác giả

Dương Đình Thuần đưa ra giải pháp nhằm tăng cường hiệu lực của Thanh tra NHNN đối với các Ngân hàng thương mại Nhà nước

Những quy định pháp lý về công tác thanh tra, kiểm tra và kiểm soát hoạt động ngân hàng, báo cáo tổng hợp năm 2004 của Ngân hàng nhà nước

và Thanh tra NHNN, tập 1,2, NXB Thống kê, Hà Nội

Báo cáo tổng kết công tác giám sát từ xa đối với các Ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng cổ phần năm 2007 - NHNN Việt nam, của Ngân hàng

nhà nước Việt Nam

Những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra của NHNN trong cơ chế thị trường ở Việt nam của tác giả Nguyễn Đình Tự, Luận án

PTS khoa học kinh tế, Hà Nội năm 1999, nhằm đưa ra các gải pháp vĩ mô cấp nhà nước về công tác thanh tra của Ngân hàng trung ương

Những vấn đề pháp lý cơ bản của việc đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra Nhà nước Việt Nam, của tác giả Phạm Tuấn Khải (1998), NXB,

Công An nhân dân, Hà Nội, nghiên cứu về vấn đề pháp lý cho hoạt động thanh tra ngân hàng

Một số lý luận về hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát, của

tác giả Trần Đức Lượng, bài viết trên Tạp chí thanh tra số 4, năm 2000, Hà Nội, đưa ra các vấn đề lý luận về cơ chế thanh tra Nhà nước nói chung cần phải hoàn thiện

Tuy nhiên qua nhiều năm làm việc thực tiễn trong công tác thanh tra ở Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh, tác giả mạnh dạn đưa vấn đề hoàn thiện

cơ chế thanh tra của NHNN ra nghiên cứu nhưng chỉ xét trên một phạm vi nhỏ cấp tỉnh để làm phạm vi nghiên cứu, với mong muốn đem lại hiệu lực quản lý Nhà nước trong hệ thống ngân hàng ngày một tốt hơn, an toàn và hiệu quả hơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của Ngân hàng Nhà nước

- Phạm vi nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của NHNN Chi nhánh Nghệ An

áp dụng đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005-2009

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở sử dụng các phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị như như kết hơp giữa logic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, sử dụng các thông tin và số liệu báo cáo qua các năm của Ngân hàng nhà nước và Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An và bộ hệ thông văn bản của NHNN Việt Nam, một số báo cáo chuyên đề qua các hội thảo về vị trí của thanh tra Ngân hàng nhà nước TW

và các phương pháp khác như so sánh, đánh giá để đạt được mục đích nghiên cứu

6 Những đóng góp của luận văn

- Làm rõ bản chất, nội dung và chức năng quản lý Nhà nước của thanh tra Ngân hàng nhà nước đối với các Ngân hàng thương mại

- Chỉ rõ thực trạng cơ chế thanh tra của NHNN, đánh giá những thành công, những hạn chế của cơ chế đó Tìm ra nguyên nhân và đề xuất phương hướng và các giải pháp để hoàn thiện cơ chế thanh tra NHNN chi nhánh Nghệ An

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng Nhà nước

Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước đối

với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN

CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC

1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của ngân hàng Nhà nước

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của ngân hàng Nhà nước

1.1.1.1 Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng trung ương

a) Khái niệm ngân hàng trung ương:

Ngân hàng trung ương là định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thực hiện chức năng quản lý Nhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh Mặc

dù vậy, hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Trung ương cũng nhằm mục tiêu quản lý chứ không vì mục đích lợi nhuận Ngân hàng Trung ương là ngân hàng duy nhất được phép phát hành tiền của mỗi quốc gia, là một định chế công cộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liên quan đến tiền tệ, nhằm phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng Mặc dù được tổ chức theo các mô hình khác nhau, nhưng nhìn chung, mục tiêu của Ngân hàng Trung ương đều là ổn định giá trị đồng tiền cả về đối nội và đối ngoại, tạo điều kiện phát triển kinh tế, kiểm soát hệ thống ngân hàng, đảm bảo cho hệ thống ngân hàng hoạt động theo trật tự pháp chế, ổn định, an toàn và hiệu quả

Ở Việt Nam, Ngân hàng nhà nước Việt Nam là Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (quy định trong Luật Ngân hàng Nhà nước) Như các Ngân hàng Trung ương của các quốc gia khác, NHNN Việt

Nam thực hiện tất cả các chức năng của một Ngân hàng Trung ương Tất nhiên, NHNN Việt Nam được tổ chức theo quan điểm của Việt Nam, phù hợp với điều kiện của nền kinh tế Việt Nam Tuy nhiên, dù cách gọi khác nhau,

mô hình tổ chức có thể khác nhau, nhưng bản chất thì vẫn giống nhau, vì vậy

có thể dùng thuật ngữ Ngân hàng nhà nước hay Ngân hàng Trung ương thì vẫn là một Với điều kiện Việt Nam tên gọi này là Ngân hàng Nhà nước

b) Chức năng của Ngân hàng Trung ương:

Phát hành tiền: Từ khi Ngân hàng trung ương (NHTW) ra đời và hoạt

động thì nó đã trở thành trung tâm phát hành tiền duy nhất của mỗi quốc gia Toàn bộ tiền mặt pháp định đều do NHTW phát hành theo chế độ độc quyền phát hành tiền của Nhà nước Thông qua chức năng phát hành tiền, NHTW sẽ tác động một cách trực tiếp đến mức tăng, giảm của tổng cung tiền tệ trong nền kinh tế, qua đó gây ảnh hưởng đến cả sản xuất và tiêu dùng

Ngân hàng của các ngân hàng trung gian: Thể hiện qua việc NHTW thực

hiện các công việc quan trọng cho các ngân hàng trung gian Điều này thể hiện

qua các quyền, chức năng của Thanh tra Ngân hàng như: có quyền cấp giấy

phép kinh doanh tiền tệ cho các ngân hàng trung gian, đồng thời chế tài các vụ

vi phạm luật lệ ngân hàng; có quyền quy định, thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc mà các ngân hàng trung gian phải thi hành; NHTW tiến hành kiểm soát các ngân hàng trung gian nhằm giúp cho hệ thống ngân hàng hoạt động lành mạnh, trên

cơ sở đó, bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và lợi ích chung của nền kinh tế; NHTW ấn định các lãi suất, lệ phí, hoa hồng áp dụng cho các ngân hàng trung gian, quy định những thể lệ điều hành các nghiệp vụ; mở tài khoản giao dịch và tổ chức thanh toán bù trừ cho các ngân hàng trung gian; Là cơ quan quản lý Nhà nước về tiền tệ, tín dụng và ngân hàng, NHTW chịu trách nhiệm ban hành các hình thức thanh toán, các chế độ, quy trình kế toán cho toàn bộ

hệ thống ngân hàng áp dụng; NHTW là người cho vay cuối cùng đối với ngân hàng trung gian thông qua nghiệp vụ tái cấp vốn dưới các hình thức cho vay thế chấp hoặc ứng trước, chiết khấu, tái chiết khấu các giấy tờ có giá; NHTW cung cấp các thiết bị ngân hàng cho ngân hàng trung gian

Ngân hàng của Chính phủ: Là một định chế Tài chính công, ngay khi ra

đời NHTW được xác định là ngân hàng của Chính phủ Các giao dịch tiền tệ của Chính phủ trong và ngoài nước thường phải thông qua NHTW Đồng thời, NHTW phải thực hiện rất nhiều công việc cho Chính phủ như: Mở tài khoản và đại lý tài chính cho Chính phủ; Thanh toán cho Kho Bạc Nhà nước; Thay mặt Chính phủ quản lý các hoạt động tiền tệ, tín dụng và ngân hàng; Cố vấn cho Chính phủ về các chính sách kinh tế tài chính, chính sách tiền tệ và đại diện cho Nhà nước tại các tổ chức Tài chính quốc tế; Quản lý dự trữ quốc gia về ngoại tệ, vàng bạc, kim khí, đá quý; Tạm ứng cho Ngân sách Nhà nước trong những trường hợp cần thiết

NHNN Việt Nam cũng bao gồm các chức năng trên, được quy định cụ thể trong Luật Ngân hàng nhà nước và được cụ thể hoá trong các Nghị định

của Chính phủ, đó là: thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ Hoạt động của NHNN Việt Nam nhằm mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền; bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng; bảo đảm sự vận hành

an toàn, hiệu quả của các hệ thống thanh toán; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng XHCN

NHTW là định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thực hiện chức năng quản lý Nhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh Mặc dù vậy, hoạt động kinh doanh của NHTW cũng nhằm mục tiêu quản lý chứ không vì mục

đích lợi nhuận NHTW là ngân hàng duy nhất được phép phát hành tiền của quốc gia, là một định chế công cộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liên quan đến tiền tệ, nhằm phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng

1.1.1.2 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước

Khái niệm thanh tra

Hoạt động thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý Nhà nước, là một trong ba yếu tố cấu thành sự lãnh đạo, quản lý đó là: ban hành quyết định; tổ chức thực hiện quyết định và thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quyết định Có thể nói rằng ở đâu có sự lãnh đạo, quản lý thì ở đó có hoạt động thanh tra, giám sát Thực chất thanh tra là việc xem xét, tình hình thực

tế để đánh giá, nhận xét và kết luận nhằm phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa xử lý các vi phạm, góp phần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thiện

cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế Nhà nước, bảo vệ lợi ích quốc gia

Ngày 23/11/1945 Hồ Chủ Tịch ký sắc lệnh số 64-SL, thành lập Ban Thanh tra đặc biệt có nhiệm vụ giám sát tất cả các công việc và các nhân viên của Uỷ Ban Nhân dân và các cơ quan của Chính phủ

Trải qua gần 40 năm theo quá trình phát triển của đất nước, năm 1990 Pháp lệnh thanh tra được ban hành, quy định hoạt động của các tổ chức thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý Nhà nước Điều 8 Pháp

lệnh này quy định nhiệm vụ của các tổ chức Thanh tra Nhà nước là “thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch Nhà nước của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, trừ hoạt động điều tra truy tố, xét xử của các

cơ quan Điều tra, Kiểm sát, Tòa án và việc tranh chấp hợp đồng kinh tế của các cơ quan Trọng tài kinh tế"

Luật thanh tra được Quốc hội thông qua ngày 15/6/2004 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2004, lần đầu tiên thanh tra được cụ thể hóa bằng một bộ Luật quy định về thanh tra Theo luật Thanh tra năm 2004, khái niệm thanh

tra Nhà nước được hiểu là “…việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản

lý Nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được quy định trong Luật này và các quy định khác của pháp luật…”.Thanh

tra Nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý Nhà nước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm

vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp

Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý Nhà nước theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật, những quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý của ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý.

Thanh tra Nhân dân là hình thức giám sát của Nhân dân thông qua Ban Thanh tra Nhân dân đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, việc giải quyết khiếu nại tố cáo, việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở của cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm ở xã, phường, thị trấn, cơ quan Nhà nước, đơn

vị sự nghiệp, doanh nghiệp Nhà nước

Như vậy thanh tra là một khái niệm bao trùm lên các mặt kiểm tra, giám sát các hoạt động kinh tế - xã hội nhằm đưa các hoạt động đó theo định hướng và các quy trình, quy phạm đã được xác định trên các văn bản quản lý Nhà nước và nghiệp vụ quản lý kinh tế

Trong thực tiễn công tác quản lý, những khái niệm và thuật ngữ: thanh tra, kiểm tra, kiểm soát và giám sát được sử dụng hàng ngày Tuy nhiên, giữa chúng cũng có những điểm giống và khác nhau cần phân biệt rõ:

Thanh tra là đến tận nơi xem xét sự việc, là thực hiện kiểm tra các hoạt động kinh tế - xã hội nhằm đưa các hoạt động đó theo định hướng và các quy trình, quy phạm đã được xác định trên các văn bản quản lý Nhà nước và nghiệp vụ quản lý kinh tế

Kiểm tra, kiểm soát là việc xem xét để phát hiện và ngăn chặn kịp thời những hành vi, hoạt động trái quy định

Giám sát là việc trông nom, theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định hay không

Nghị định số 41/2005/NĐ-CP ngày 25/3/2005 của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật thanh tra, theo đó chế định thanh tra chuyên ngành được làm rõ, một lĩnh vực được chú trọng trong nền kinh tế thị trường, định hướng Xã hội Chủ nghĩa ở nước ta, mà thanh tra chuyên ngành chỉ có ở các Bộ, Ngành quản lý theo lĩmh vực và các Sở chuyên môn của Uỷ Ban Nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Chính phủ quy định cụ thể về tổ chức Thanh tra Bộ và việc thành lập Thanh tra Sở Đây là cơ sở để từng Bộ, Ngành xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Bộ, Ngành

Khái niệm thanh tra Ngân hàng Nhà nước

Thanh tra NHNN là thanh tra chuyên ngành về ngân hàng do NHTW tiến hành đối với các ngân hàng trung gian Hoạt động của Thanh tra ngân hàng nhằm mục đích góp phần đảm bảo an toàn cho các ngân hàng trung gian, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, thông qua đó bảo

vệ lợi ích của nền kinh tế, đảm bảo việc tuân thủ pháp luật của các ngân hàng trung gian và việc thực thi các chính sách tài chính, tiền tệ của một quốc gia Khoản 1, Điều 50, Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng

là thanh tra Nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ

thống thuộc bộ máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phần đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia

1.1.1.3 Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh

- Cơ chế thanh tra:

Cơ chế là hệ thống các mối quan hệ hữu cơ, liên quan đến cách thức tổ chức, hoạt động, cách thức tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng Cơ chế là một quá trình, một hệ thống, là tổng thể các yếu tố tạo nên sự hoạt động của sự vật, hiện tượng Như vậy, về phương diện từ điển học và phương diện khoa học, dù cách tiếp cận của các nhà khoa học không hoàn toàn giống nhau, nhưng có thể nhận thấy các quan điểm này đều chỉ ra hai yếu tố cơ bản

tạo thành cơ chế Đó là: yếu tố tổ chức (cơ cấu) và yếu tố hoạt động (vận

hành) Yếu tố tổ chức đề cập đến các thành viên (chủ thể) tham gia, cách thức hình thành tổ chức (cơ cấu) và cách thức tổ chức hệ thống nội tại Yếu tố hoạt động thể hiện mối quan hệ tác động qua lại giữa các thành viên (sự phân công và hợp tác giữa các thành viên) trong quá trình thực hiện chức năng và nhiệm vụ của tổ chức; nguyên tắc vận hành của cơ chế và nội dung hoạt động của nó

Khi đề cập đến cơ chế thanh tra thì không chỉ đề cập cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiện vụ của một hệ thống cơ quan có chức năng thanh tra, kiển tra mà còn phải đề cập đến các mối quan hệ giữa chúng với các cơ quan khác;

Đề cập đến cách thức, phương thức và quá trình vận hành của chúng trong quá trình thực thi chức năng, nhiệm vụ của mình

- Cơ chế thanh tra của ngân hàng Nhà nước:

Ngành Ngân hàng là một ngành kinh tế tổng hợp, được sự quản lý, điều tiết của Nhà nước thông qua các quy luật kinh tế, quy định của pháp luật

thống nhất từ Trung ương đến địa phương Chính phủ, NHNN TW, các tổ chức tín dụng và các Chi nhánh NHNN địa phương là người đại diện để tổ chức, điều hành hệ thống cơ chế Ở đây, có thể khái quát khái niệm về cơ chế thanh tra của Ngân hàng Nhà nước:

Cơ chế thanh tra Ngân hàng là toàn bộ những phương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động của tổ chức Thanh tra ngân hàng tiến hành thanh tra, kiểm tra và những quy định về mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Theo Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng là thanh tra Nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thống thuộc bộ máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phần đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia

Nói về cơ chế thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh thì không có khái niện riêng cho nó, nhưng Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh nằm trong hệ thống của thanh tra NHNN TW cũng thực hiện các chức năng, nhiệm vụ như Thanh tra NHNN TW, nhưng bị giới hạn về mặt phạm vi chỉ trên địa bàn tỉnh; cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được Thống đốc NHNN quy định trong chức năng, nhiệm vụ của NHNN Chi nhánh tỉnh, thành phố

1.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước TW và Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh

Thanh tra Ngân hàng nhà nước gắn liền với quản lý Nhà nước:

Với tư cách là một chức năng, là một giai đoạn của chu trình quản lý Nhà nước trong ngành Ngân hàng, thanh tra ngân hàng gắn liền với quản lý Nhà nước

Quản lý Nhà nước là một bộ phận quản lý xã hội và ở đâu có quản lý Nhà nước thì ở đó có thanh tra, trong mối quan hệ giữa quản lý và thanh tra thì quản lý Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của thanh tra Mặt khác, hoạt động chấp hành của quản lý Nhà nước thường bao hàm cả sự điều hành, cho nên trong quá trình thực hiện đòi hỏi phải có sự kiểm tra nghiêm ngặt của cơ quan có thẩm quyền

Quản lý Nhà nước và thanh tra có cái chung là nhân danh quyền lực Nhà nước thực hiện sự tác động lên các đối tượng bị quản lý Song, xét theo

cơ cấu, chức nămg của quản lý thì thanh tra chỉ là những công cụ, phương tiện để quản lý Nhà nước

Là một khâu trong chu trình quản lý, thanh tra bị ràng buộc, chế ức bởi quản lý, nhưng đồng thời tác động trở lại, góp phần điều chỉnh cách thức, phương pháp quản lý của chủ thể quản lý Nhà nước Trong chu trình đó, thanh tra phản ánh và bảo vệ mục đích của quản lý Một thể chế hành chính

và cơ chế quản lý Nhà nước sẽ không đầy đủ nếu thiếu thanh tra Trong tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, hoạt động có tính hiệu quả của thanh tra sẽ ngăn chặn được nguy cơ biến dạng, tùy tiện, thiếu kỷ cương trong hoạt động quản lý Nhà nước LêNin đã nhiều lần nhấn mạnh: "Nhà nước Xã hội chủ nghĩa sẽ hạn chế được nguy cơ tham nhũng, tệ quan liêu, tăng cường được kỷ cương xã hội khi những người cộng sản thực hiện tốt công tác thanh tra, kiểm tra”

Thanh tra Ngân hàng nhà nước luôn mang tính quyền lực Nhà nước:

Tính quyền lực Nhà nước của hoạt động thanh tra có mối liên hệ chặt chẽ với tính quyền uy - phục tùng quản lý Nhà nước, thanh tra phải thể hiện như một tác động tích cực nhằm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lý Không thể không có quyền lực mà không gắn với một tổ chức Thanh tra

Ngân hàng nhà nước luôn áp dụng quyền năng của Nhà nước trong quá trình tiến hành hoạt động của mình và nó nhân danh Nhà nước khi áp dụng quyền năng sau:

Ra các quyết định bắt buộc thi hành đối với các đối tượng bị thanh tra trong việc sửa chữa những thiếu sót đã bị thanh tra phát hiện

Yêu cầu cấp có thẩm quyền giải quyết đề nghị của thanh tra, yêu cầu truy cứu trách nhiệm đối với những người có lỗi gây ra những vi phạm được phát hiện, kể cả việc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy tố trước pháp luật Tính quyền lực Nhà nước của thanh tra phải được cụ thể hóa trong chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của hệ thống thanh tra, phương thức tiến hành thanh tra, xử lý kết quả thanh tra, quan hệ giữa cơ quan thanh tra đối với đối tượng bị thanh tra, sự phối hợp giữa các tổ chức thanh tra Nhà nước và thanh tra Nhà nước chuyên ngành và thanh tra nhân dân Nếu cụ thể hóa một mặt nào đó mà không thực hiện đồng bộ tính quyền lực Nhà nước trong lĩnh vực Thanh tra ngân hàng đều dẫn đến vai trò và hiệu quả, hiệu lực của hoạt động thanh tra bị hạn chế

Thanh tra Ngân hàng nhà nước có tính độc lập tương đối:

Đây là đặc điểm vốn có, xuất phát từ bản chất của thanh tra nói chung, thanh tra ngân hàng nói riêng Đặc điểm này phân biệt thanh tra với cá loại hình cơ quan chức năng khác của bộ máy Nhà nước Khác với hoạt động kiểm tra thường do các cơ quan quản lý Nhà nước tiến hành, hoạt động thanh tra thường được tiến hành bởi một cơ quan quản lý khác của Nhà nước, các cơ quan thanh tra có nhiệm vụ chủ yếu là xem xét, đánh giá một cách khách quan Tính độc lập tương đối trong quá trình thanh tra được thể hiện ở các điểm: Chỉ tuân theo pháp luật; tự mình tổ chức các cuộc thanh tra trong các lĩnh vực mình quản lý theo thẩm quyền đã được pháp luật quy định; và Ra

quyết định, kiến nghị, quyết định xử lý theo các quy định của pháp luật về thanh tra; chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình

Tính độc lập của hoạt động thanh tra chỉ là tương đối, bởi vì trong hoạt động thanh tra, các cơ quan thanh tra phải căn cứ vào pháp luật và chính sách hiện hành, đồng thời phải xuất phát từ thực tế cuộc sống, đặt sự vật, hiện tượng, việc làm đang xem xét trong sự phát triển biện chứng với quan điểm khoa học, lịch sử cụ thể Các cơ quan thanh tra ngân hàng có tính độc lập tương đối trong quá trình thanh tra được quy định trong Luật thanh tra, luật Ngân hàng Nhà nước

- Đặc điểm của cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh: Chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra: Là các tổ chức Thanh tra Nhà

nước; Thanh tra ngành Ngân hàng; Kiểm toán Nhà nước; Kiểm tra nội bộ của các TCTD thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, của các NHTM và chi nhánh các NHTM, của các QTDND và tổ chức và cá nhân có hoạt động ngân hàng đóng trên địa bàn

Mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra: Với tư cách là một

bộ phận của hệ thống chính trị và bộ máy Nhà nước, hoạt động theo một thể chế pháp luật thống nhất, giữa cá chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra có những mối quan hệ ràng buộc, tương hỗ, phối hợp với nhau khi thực thi chức năng nhiêm vụ của mình Chẳng hạn mối quan hệ giữa Thanh tra NHNN chi nhánh với các cơ quan Điều tra, Kiểm sát trên địa bàn trong việc xử lý những hành vi phạm tội; mối quan hệ giữa Thanh tra với cấp hành chính với Thanh tra chuyên ngành trong nội bộ của NHNN, muối quan hệ giữa Thanh tra NHNN chi nhánh và Kiểm toán nhà nước, muối quan hệ giữa Thanh tra NHNN chi nhánh và Kiểm soát nội bộ của các NHTM trong việc kiểm tra xử

lý các vi phạm của các đơn vị, tổ chức, cá nhân

Mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra của thanh tra ngân hàng từ Trung ương đến Địa phương là mối quan hệ phối hợp, hướng dẫn nghệp vụ được quy định cụ thể trong hệ thống ngân hàng.

Đối tượng của thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh: Đối tượng

của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là các tổ chức tín dụng; hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải TCTD được NHNN cấp giấy phép; các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế - xã hội và cá nhân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng và hoạt động ngân hàng

Các tổ chức tín dụng bao gồm: Các chi nhánh TCTD Nhà nước ( NHTM Nhà nước, Ngân hàng Đầu tư, Ngân hàng Phát triển, Ngân hàng Chính sách xã hội); Các TCTD cổ phần, chi nhánh TCTD cổ phần; Các TCTD nước ngoài (TCTD liên doanh, TCTD 100% vốn nước ngoài, chi nhánh của Ngân hàng nước ngoài, văn phòng đại diện của TCTD nước ngoài); Các TCTD hợp tác (Chi nhánh Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương, Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở, Hợp tác xã tín dụng)

Các tổ chức cá nhân khác có hoạt động ngân hàng

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

1.2.1.1 Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chuẩn mực về thanh tra trong hệ thống ngân hàng:

Nghị định 91/1999/NĐ-CP ngày 04/9/1999 của Chính phủ quy định tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngân hàng; Quyết định số 83/2009/QĐ-TTg ngày 27/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ,

quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra giám sát ngân hàng, quản lý về mặt Nhà nước các lĩnh vực đó là thực hiện chức năng thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành và giám sát chuyên ngành về ngân hàng trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Ngân hàng Nhà nước; tham mưu, giúp Thống đốc Ngân hàng nhà nước quản lý Nhà nước đối với các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính quy mô nhỏ, hoạt động ngân hàng của các tổ chức khác; thực hiện phòng, chống rửa tiền theo quy định của pháp luật Bao gồm 4 nhiệm vụ chính: ban hành văn bản; cấp phép hoạt động cho các TCTD; thanh tra, giám sát các TCTD; và xử lý, xử phạt vi phạm

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ này, đòi hỏi Thanh tra ngân hàng cần phải xây dựng một hệ thống văn bản chuẩn mực, kịp thời nhằm điều chỉnh các mối quan hệ phát sinh, những thay đổi nhanh chóng về phát triển hệ thống ngân hàng Khi xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm

vi điều chỉnh của mình, Thanh tra Ngân hàng cần phải xác định các công việc nào đang hình thành và sẽ hình thành trong quản lý Nhà nước đối với ngành ngân hàng cần có sự tác động điều chỉnh của pháp luật Mặt khác, do tính chất quan trọng của hoạt động thanh tra ngành, cần rà soát, xác định lại giá trị pháp lý của các văn bản luật về thanh tra ngành (Luật, Pháp lệnh, Nghị định, Quyết định, Chỉ thị, Thông tư ), từ đó quy định các vấn đề như: Nguyên tắc, phương pháp, hình thức tổ chức, trình tự thủ tục thanh tra, thanh tra viên vào một loại văn bản có giá trị pháp lý nhất định Xác định những văn bản không còn phù hợp với thực tiễn yêu cầu sửa đổi bổ sung, cần thiết có thể thay thế loại bỏ

Xác định văn bản quy phạm pháp luật là nhằm phục vụ lợi ích của dân, của doanh nghiệp, do vậy mọi điều chỉnh cần phải được quy định trong phạm

vi cho phép là lĩnh vực mình quản lý; tính pháp lý, luật cần được thực thi

bình đẳng trên phạm vi toàn lãnh thổ Việt Nam

Các văn bản quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội cần được phân cấp rõ ràng, chi tiết, cụ thể cho từng cấp quản lý Nhà nước theo quy mô, tính chất và mức độ tùy theo từng điều kiện hoàn cảnh nhất định

1.2.1.2 Hoàn thiện tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh :

- Kiện toàn các tổ chức thanh tra từ Trung ương đến địa phương, trước hết ta phải nhận thức một cách thống nhất về thanh tra ngành là một bộ phận, một chức năng trong quản lý Nhà nước của ngành trên tinh thần đổi mới hiện nay cả về thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Thiết kế tổ chức Thanh tra ngành ngân hàng bao gồm: Thanh tra NHNN

TW, Thanh tra các Chi nhánh địa phương, Thanh tra thủ trưởng tại các doanh nghiệp sự nghiệp của ngân hàng Nhà nước Thanh tra tại NHNN ở TW, đại diện cho thanh tra ngành tại Trung ương và Thanh tra tại địa phương đại diện cho thanh tra ngành tại Địa phương có chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành Thanh tra nhân dân là đại diện cho tầng lớp người lao động tại các tổ chức, cơ quan từ trung ương đến địa phương là công cụ của công đoàn cơ sở

Hiểu được như vậy, chúng ta mới xây dựng được các tổ chức thanh tra theo hướng tinh giản, gọn nhẹ và thực quyền Trong hoạt động thanh tra cần phải có sự chỉ đạo thống nhất về nghiệp vụ, kế hoạch và tổ chức

- Chuẩn hóa đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra, chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng, nghiệp vụ thanh tra theo tiêu chuẩn yêu cầu Từ thiết kế

tổ chức thanh tra, ta có thể phân thành các loại hình để đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ theo yêu cầu, đúng mục đích chức năng nhiệm vụ của từng thanh

tra viên, chuyên viên thanh tra, kiểm tra

Thanh tra viên thuộc hệ thống NHNN là những cán bộ có chức danh thuộc ngạch công chức, có trình độ nghiệp vụ chuyên môn, được đào tạo chuyên sâu các ngành kinh tế - xã hội, liên quan đến các lĩnh vực quản lý của ngành ngân hàng; có nghiệp vụ thanh tra chuyên ngành, được đào tạo theo chuẩn quốc gia; có thời gian công tác chuyên môn nhất định Tùy theo yêu cầu, mỗi cấp tổ chức thanh tra phải có phẩm chất đạo đức, trình độ chính trị Cán bộ làm công tác thanh tra, kiểm tra tại các doanh nghiệp (các ngân hàng thương mại) là những viên chức Nhà nước, có hợp đồng lao động không xác định thời hạn, được tổ chức thành lập theo yêu cầu của Thủ trưởng doanh nghiệp, nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những sai phạm trong nội bộ doanh nghiệp đó, giúp thủ trưởng nắm vững những hoạt động của các tổ chức, cơ quan, đơn vị trực thuộc để quản lý con người, tài sản, vốn Nhà nước tốt hơn; những cán bộ viên chức này được đào tạo cơ bản các chuyên ngành ngân hàng, có nghiệp vụ kinh tế, có kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực được giao

Cán bộ làm công tác thanh tra nhân dân, thường là những cán bộ uy tín,

có đạo đức, năng lực công tác tốt, tham gia công tác công đoàn cơ sở, được giao nhiệm vụ thực thi, giám sát những hoạt động của các tổ chức, cá nhân trong đơn vị cơ sở đó

1.2.1.3 Hoàn thiện quy trình, tổ chức thực hiện thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh và phối hợp thực hiện giữa các chủ thể tiến hành thanh tra:

- Phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Tổ chức của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh, thành phố thuộc biên chế và là một bộ phận của NHNN Chi nhánh tỉnh, thành phố (Quyết định số 2989/QĐ-NHNN ngày 14/12/2009 của Thống đốc Ngân hàng