Đổi mới vai trò quản lý nhà nước đối vơi hoạt động khoa học công nghệ ở việt nam hiện nay

Can cU vao pham vi hoat dong cua nha nudc, cac chUc nang duoc phan biet thanh chuc nang doi noi va chuc nang doi ngoai: chfnh tri trong nudc, day la mat hoat dong co ban cua nha nudc tro

BO GIAO DUC VA DAO TAOTRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN

VU THI HIEN

DOI Vdl HOAT • DONG KHOA • • HOC CONG NGHE •

0 VIET NAM HIEN NAY

LU AN VAN THAC SI KINH TE

Chuyen nganh : Kinh te chinh tri

NGUbl HUdNG DAN KHOA HOC:

GS.TS PHAM QUANG PHAN

O aIHOCKTQD 'RUNG TAlvnS

| iHQNG TIN THU VIEN

HA NOI - 2005

Do ti nh phuc tap va hao quat cua de tai nghien cuu cung vtii thfiigian nghien cuu co han , de tai Luan van nay hhong the trdnh hhoi con

t hieu sot va han che nhat dinh, tac gia mong nhan duqc cdc y hien quy hau cua cac Nhay gido, Co gido, cdc chuyen gia, cdc nha nghien cu u , cuacdc dong nghiep.

drdn trong cam on.

BANG CHC VIET TAT

AFTA : Khu vuc tu do thuong mai ASEAN

cua Lien hop quoc

MUC LUC

Trang

CHUONG I: NHUNG VAN DE LY LUAN VA THUC TIEN VE VAI TRO 4

QUAN LY NHA NUOC DOl VOI HOAT DONG KHOAHOC CONG NGHE

DOI Vdl HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE

kinh te thi truing

hoat dong khoa hoc cong nghe

1.2 NHUNG NOI DUNG CHU YEU VE VA I TRO QUAN LY NHA NUdC 15 DOI Vdl HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE.

1.3 KINH NGHIEM CUA CUA MOT SO QUOC GIA VE VAI TRO QUAN 19

LY NHA NUdC DOI Vdl HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE.

CHUONG II: TH/C TRANG VAI TRO QUAN LY CUA NHA NUdC 26

DOI VOI HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE 6 VIET NAM

2.1 QUA TRINH HINH THANH VAI TRO QUAN LY NHA NUQC TRONG 26

PHAT TRIEN KHOA HOC CONG NGHE 0 VIET NAM.

ky truCc doi mCi

(1986) den nay

2.2 THUC TRANG VAI TRO QUA n LY CUA NHA NUO c TRONG HOAT 33 DONG NGHIEN OUU KHOA HOC VA PHAT TRlEN CONG NGHE 6

NUOC TA HIEN NAY

Khoa hoc cong nghe

2.3 NHUNG VAN DE DAT RA DOI VOI DOI MOI VAI TRO QUA n l Y 64 NHA NUOC TRONG HOAT DONG KH - CN 0 NUOC TA.

2.3.1 Boi canh nen kinh te the giCi va yeu cau phat trien nen 64

kinh te thi trudng 6 Viet Nam

dong khoa hoc cong nghe

CHUONG III: PHUONG HUdNG VA CAC GIAI PHAP TIEP TUC DOl 70

Mdl VAI TRO QUAN LY NHA NUOC DOl VdI HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE 6 VIET NAM

3.1 NHIUNG QUAN DIEM DINH HUONG CUA DANG VA NHA NUOC 70

DOI VOI HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE.

3.2 CAC GIAI PHAP NHAM DOI Mdl VAI TRO QUAN LY NHA NUCC 76

DOI VCI HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE 0 NUCC TA

HIEN NAY.

3.2.1 Xay dung he thong chfnh sach thiet yeu, dong bo tao dieu 76

kien cho khoa hoc cong nghe phat trien

3.2.2 Tao moi truOng phap ly dam bao cho su hoat dong cua 81

phat trien KH&CN phuc vu nen kinh te quoc dan

dung, cho hoat dong KH&CN phat trien

dong KH&CN

DANH MU C SO DO VA BI EU DO

Bieu 2.1: So luong cac to choc KH&CN da dang ky tinh den 31/12/2004 34

Sa do 21: He thong cac to chuc KH&CN o nudc ta tinh den nam 2004 334

Bieu 2.2: So luong cac to churc NCPT trong diem cua nha nude 35

Bieu 2.3: Quy mo dao tao dai hoc, cao dang qua mot so thdi ky 36

Bieu 2.4: Kinh phi dau tu cho KH&CN th NSNN 43

Sa do 2.2: Kinh phi dau tu cho KH&CN th NSNN 44

Bieu do 2.2: To'c do tang truong kinh phi dau tu cho KH&CN th NSNN 44

Bieu 2.5: Doi ngu can bo KH&CN den nam 2004 52

Bieu 2.6: Kinh phi dau tu co so vat chat - ky thuat cho cac to chhc NCPT 56

PHAN Md HAU

I TINH CAP THIET CEA DE TAI:

Lich su phat trien cua xa hoi loai ngudi da trai qua nhieu cuoc each mang ve tu lieu san xuat va phuong thhc san xuat Du co nhung luc thang tram, nhung xu the chung la phat trien th thap den cao, th lac hau den van minh hien dai

Trong su phat trien do, yeu to mau chot, quyet dinh la su mo mang kien thhc, hieu biet ve khoa hoc ky thuat da dua tdi nhung thanh tuu to ldn lam thay doi co ban phuong thhc san xuat, thuc day phat trien xa hoi Khong ai co the phu nhan vai tro ldn lao cua khoa hoc, cong nghe trong su phat trien, tien

bo cua xa hoi loai ngudi Trong thdi dai ngay nay, toc do phat trien cua khoa hoc cong nghe nhanh nhu vu bao, dua con ngudi vuon len duoc tam cao va dua xa hoi loai ngudi budc sang thhi dai xay dung mot nen kinh te tri thhc

Tiem luc khoa hoc va cong nghe la tai san quy bau cua dat nudc, la yeu

to quyet dinh nang luc canh tranh cua nen kinh te quoc dan va cua doanh nghiep Trong tinh hinh hien nay khoa hoc cong nghe hien dai da tao ra nhieu thuan loi de thuc day nen kinh te phat trien nhanh hon Co hoi va thach thhc dang dat ra cho dat nudc ta nhieu van de bhc xuc can phai giai quyet, trong do quan ly nha nudc ve khoa hoc cong nghe la mot noi dung het shc quan trong

Hoat dong khoa hoc cong nghe cua nudc ta thdi gian qua da dat duoc nhieu thanh tuu to ldn, tuy vay no van chua dap hng kip yeu cau cua su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nudc, nhat la trong boi canh hoi nhap quoc

te va hudng tdi nen kinh te tri thuc Mot trong nhung nguyen nhan cua tinh trang nay da duoc Dai hoi Dang lan thh IX neu ro la: quan ly nha nudc doi vdi KH&CN hien nay con nhieu bat cap, chua thuc su phu hop vdi tinh hinh va

cuo'ng tiem luc va doi mdi co che quan ly de khoa hoc cong nghe thuc su tro thanh dong luc phat trien cua dat nudc”.

tai: “Doi mdi vai trO quan ly nha nudc ve KH&CN o nudc ta hien nay” de lam luan van thac sy chuyen nganh Kinh te chinh tri

II MUC DICH NGHIENCUU

nudc doi vdi hoat dong khoa hoc cong nghe trong nen kinh te thi trudng

- Phan tich thuc trang vai tro quan ly cua nha nudc doi vdi hoat dong khoa hoc cong nghe o nudc ta

vai tro quan ly nha nudc doi vdi hoat dong khoa hoc cong nghe o Viet Nam

III DOI TUONG VA PHAM VI NGHIEN G U X J

vuc hoat dong KH&CN

KH&CN

- De xuat phuong hudng va giai phap nhdm doi mdi vai tro quan ly nha nudc doi vdi hoat dong khoa hoc cong nghe o Viet Nam trong qua trinh cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nudc

IV PHUONG PHAP NGHIEN CU V

- Luan van su dung phuong phap duy vat bien chUng, phuong phap logic ket hop vdi lich su, phuong phap thong ke, phan tich, danh gia va cac phuong phap khac de thuc hien de tai nghien cuu

V DONG GOP CHINH CUA LUAN VAN:

- Lam sang to nhung van de ly luan ve vai tro quan ly cua nha nudc doi vdi nen kinh te thi trudng noi chung va dac biet la doi vdi hoat dong KH&CN

- Phan tich duqc thuc trang hoat dong KH&CN d nudc ta va vai tro

hoat dong khoa hoc cong nghe d nudc ta hien nay

VI NOI DUNG VA KET CAU CUA LUAN VAN:

Ngoai phan md dau, ket luan va danh muc tai lieu tham khao, luan van duqc ket cau thanh 3 chucng:

Chuong I : Nhu ’ ng van de ly luan va thu ’ c tien ve vai tro quan ly

nha nudc doi vdi hoat dong khoa hoc cong nghe.

Chuo ’ ng II : Thuc trang vai tro quan ly cua nha nudc doi vdi hoat

dong khoa hoc cong nghe d Viet Nam.

Chuo ’ ng III : Phuong hudng va cac giai phap tiep tuc doi n i di vai tro

quan ly nha nudc doi vdi hoat dong khoa hoc cOng nghe d Viet Nam.

NHA NUOC DOI VOI HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE

1.1 NHUNG VAN DE CHUNG VE VAI TRO QUAN LY CUA NHA NUOC

DOI Vdi HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE.

Budc vao the ky XXI, cuoc each mang ve khoa hoc cong nghe hien dai tiep tuc co tac dung sau sac tdi moi mat cua ddi song xa hoi Phat trien dua vao KH&CN trd thanh xu the tat yeu doi vdi tat ca cac quoc gia tren the gidi

luon coi KH&CN la quoc sach hang dau Dai hoi IX cua Dang da khang dinh nudc ta can va co the rut ngan CNH, HDH bang cach phat trien manh me nang luc KH&CN, nam bat va van dung sang tao nhung thanh tim cua KH&CN mdi nhat cua the gidi

1.1.1 Khai niem ve khoa hoc cong nghe:

Khai niem ve khoa hoc:

Khoa hoc ve mot phuong dien nao do, co the hieu la mot tap hop nhung hieu biet ve tu nhien, xa hoi va tu duy, ve cac dinh luat khach quan cua su phat trien cua chung tren co so thuc tidn xa hoi

Khai niem ve cdng nghe:

Cong nghe la mot tap hop nhung hieu biet hudng vao cai tao tu nhien, phuc vu cac nhu cau cua con ngudi, cac cong nghe trong san xuat la mot tap hop cac phuong phap, cac quy tac, cac ky nang, duoc su dung de tac dong vao doi tuong lao dong nham tao ra mot dang san pham nao do Su tac dong ay thudng phai thong qua cac phuong tien vat chat (may moc, trang

bi, cong cu vv )

1.1.2 Dac di em v a vai tro cu a k ho a h oc cong ngh e tr o n g nen k inh

te tni n m onk:

* Dac diem c.ua Khoa hoc cong nghe

hien ra nhung tri thuc mdi ve tu nhien xa hoi va tu duy Cac hoat dong

thuc mdi Vdi tu cach la mot he thong tri thuc, khoa hoc la bieu hien su khon

ngoan cua tri tue dong thOi la mot nguon tai nguyen vo tan cho cuoc song con

nguOi Tri thuc mdi va san pham cua khoa hoc cong nghe chi thuc su co gia tri

khi duoc xa hoi thha nhan, khi dem lai hieu qua kinh te lam giau cho quoc gia

Kinh te mot quoc gia chi phat trien duoc khi biet ket hop cac thanh tuu khoa

hoc cong nghe vdi tinh than kinh doanh cua nhan dan

Trong cac loai hinh hoat dong khoa hoc thi hoat dong cong nghe la gan

nhat vdi kinh doanh va tang truong kinh te

Ban chat cua KH&CN la he thong tri thuc mang tinh quy luat va vai tro

nhiem vu cua KH&CN bao gom ca hai chuc nang la nhan thuc va cai tao the

gidi Ngudi ta thuOng chia khoa hoc ra thanh 2 nganh khac nhau: Khoa hoc tu

nhien va Khoa hoc xa hoi, tuy thuoc vao doi tuong nghien cuu chia ra 3 loai,

luat, su viec den thuc hien cac hoat dong thuc tiCn de ap dung vao san xuat dOi

nghien cuu trien khai

KH&CN ngay nay da tro thanh mot luc luong san xuat hang dau va no

co vai tro ngay cang to ldn doi vdi su phat trien kinh te xa hoi cua loai nguOi

Tri thuc (KH&CN) ngay nay da tro thanh nguon luc chu yeu cua san xuat

Hien nay nen kinh te tien tien nhat ve cong nghe da thuc su dua vao tri thuc

Khi nen kinh te san sinh ra cua cai moi th nhung cong nghe mdi, quy trinh san

xuat mdi thi cung dong thdi tao ra hang trieu viec lam mdi Vi vay nhieu nudc

dang phat trien tap trung trien khai nhung chien luoc quoc gia ve tri thuc

KH&CN co vai tro to ldn trong viec thuc day su phan cong lai lao dong xa

hoi, thuc day su tang truong kinh te, KH&CN phat trien cho phep mo rong

kha nang khai thac va nang cao hieu qua su dung cac nguon luc cua dat nudc,

thuc day qua trinh hinh thanh va chuyen dich co cau kinh te Mat khac,

KH&CN vdi tu cach la mot luc luong vat chat Vi vay no cung gay nen nhung

tac dong va hau qua xau doi vdi cuoc song con ngudi ma ban than no khong tu

kiem soat duoc Vi du nhu phat minh khoa hoc tim ra nang luong nguyen tu,

mang lai loi ich to ldn cho xa hoi loai ngudi neu phuc vu muc dich hoa binh

nhung no cung da duoc su dung de huy diet con ngudi trong chien tranh the

gidi thu II Vi vay, doi hoi tat yeu phai co su quan ly cua Nha nudc ve phat

trien khoa hoc cong nghe trong pham vi mot quoc gia cung nhu tren toan cau

1.1.3 Tinh t a t y e u ta ng ca c mg vai tr o cua n hi t n ud c tro n g q uan l y

hoat dong kCon hov vong nghe:

a Vai tro quan ly cua nha nude doi voi nen kinh te.

Su hinh thanh va ban chat cua nha nudc: Nha nudc xuat hien trong lich

su vao cuoi thdi ky cong xa nguyen thuy, gan lien vdi su ra ddi cua che do tu

huu ve TLSX, xa hoi da phan chia thanh giai cap Theo quan diem cua C.Mac:

Lenin cung chi ra rang: Nha nudc khong phai la mot the luc th ben ngoai gan

ghep vao xa hoi, no la san pham cua xa hoi phat trien den mot giai doan nhat

dinh, no la su thha nhan rang xa hoi do bi ham trong mot su mau thuSn vdi

ban than no ma khong sao giai quyet duoc, rang xa hoi da bi phan chia thanh

nhung luc luong doi lap khong the dieu hoa ma xa hoi do khong du sue de thoat ra duoc Nhung muon cho nhung doi tuong do, nhung giai cap co quyen loi kinh te mau thuhn nhau do khong di den chd tieu diet nhau va tieu diet luon ca xa hoi trong mot cuoc dau tranh vo fch thi can phai co mot luc luong tua ho nhu dung tren xa hoi, co nhiem vu lam diu su xung dot do nhm trong vong "trat tu " va luc luong do, cai luc luong nay sinh ra tu xa hoi, nhung lai dUng tren xa hoi chfnh la nha nudc Nha nudc xet ve ban chat, trudc het la mot

bo may tran ap dac biet cua giai cap nay doi vdi giai cap khac, la bo may de duy tri su thong tri giai cap Nhd co Nha nudc, giai cap thong tri thuc hien su thong tri cua minh trong cac linh vuc kinh te, chfnh tri, tu tuong

Chid' nang cua nha ni(cfc:

Chuc nang cua nha nudc phan anh tap trung va day du nhat ban chat cua nha nudc Can cU vao pham vi hoat dong cua nha nudc, cac chUc nang duoc phan biet thanh chuc nang doi noi va chuc nang doi ngoai:

chfnh tri trong nudc, day la mat hoat dong co ban cua nha nudc trong noi bo

ca cac nha nudc deu co chuc nang doi noi vdi hai noi dung chu yeu: Tran ap cac giai cap doi khang, to chuc va duy tri trat tu noi bo dat nudc, quan ly kinh

trong chdc nang doi ngoai cua nha nudc la: bao ve dat nudc trudc kha nang tan cong xam luoc cua ke thu ben ngoai, thuc hien su hop tac vdi cac quoc gia

hien dai can phai co sit quan ly cua Nha nufic doi vdi nen kinh te vi:

Bat ky nha nudc nao trong xa hoi cung co chuc nang kinh te Tuy nhien, lich su da chung minh rhng: Vai tro cua nha nudc doi voi kinh te trong cac che doi xa hoi khac nhau, cac thdi ky khac nhau hoan toan khong giong nhau Ke

tu khi co nha nudc cho den khi CNTB chuyen sang giai doan doc quyen, chuc nang kinh te cua nha nudc vSn la mot chuc nang phai sinh cua chuc nang chfnh tri Nha nudc can thiep vao kinh te chu yeu thong qua nhung bien phap chfnh tri, thong qua cac to chuc chfnh tri nhu quan doi, canh sat, toa an

nang chfnh tri cua nha nudc

Trong giai doan CNTB tu do canh tranh, su can thiep cua nha nudc vao nen kinh te d muc rat thap, Nha nudc chi dong vai tro canh gac, bao ve trat tu

xa hoi nhSm tao ra moi trudng an ninh trat tu can thiet cho cac hoat dong kinh

te Vai tro kinh te cua nha nudc d day chi la ban hanh cac dao luat, to chuc duy tri cac dao luat, on dinh chuan muc can do, phat hanh tien te va thu chi

nhung van de co ban

Tu dau the ky XX trd lai day, CNTB chuyen sang giai doan doc quyen

Su thong tri cua doc quyen va su chuyen bien kinh te thi trudng tu do sang giai

tfnh doc lap tuong doi so vdi chuc nang chfnh tri Nhung nhan to tao ra su thay doi do la:

- Su phat trien cua LLSX xa hoi dudi su tac dong cua cach mang khoa hoc ky thuat - cong nghe hien dai da lam cho trinh do xa hoi hoa san xuat tang len nhanh chong Su xa hoi hoa cao do cua LLSX da dem lai ket qua la bien nhieu qua trinh kinh te rieng le thanh qua trinh kinh te thong nhat huu co vdi

nhau doi hoi phai cd mot to chirc nhan danh xa hoi dung ra dieu khien nen san xuat xa hoi, do chfnh la Nha nudc.

- Cach mang khoa hoc ky thuat hien dai khong chi day nhanh xa hoi hoa san xuat ma con lam hien doi ve co cau kinh te Nhieu thanh tiru khoa hoc

va nhieu nganh san xuat mdi ra ddi Sir phat trien cua khoa hoc ky thuat ngay cang doi hoi nhung dau tu dang ke vdi thdi han hoan von dai, khong mot cong

ty tu nhan nao cd the dam duong ma chi cd nha nudc vdi ngan sach to ldn mdi

cd the dap ung duoc

- Su phan cong lao dong va md rang quan he kinh te quoc te lam cho mdi quan he giua cac nudc xodn xuyt vao nhau, phu thuoc lSn nhau vi lam chi canh tranh quoc te ngay cang gay gdt buoc nha nudc phai can thiep vao hoat dong kinh te doi ngoai, ap dung cac phuong phap phoi hop quoc te de tang cudng vi tri kinh te, chiem linh thi trudng

- Trong giai doan kinh te thi trudng hien dai, nhung nhuqc diem cua kinh te thi trudng khong nhung khong giam di ma cd nguy co ngay cang gay gat, dao sau cac mau thufin kinh te - xa hoi Nhung khuyet tat cua kinh te thi trudng khong chi gay ra nhung chan dong trong nen kinh te ma con cd the pha

vd ca mot he thong kinh te - chfnh tri Thuc te khung hoang kinh te trong cac nudc tu ban phat trien dau the ky XX da chung minh dieu nay Vi vay, de phat huy nhung iru diem, khSc phuc va han che nhung khuyet tat cua kinh te thi trudng nhat thiet phai cd su quan ly cua nha nudc doi vdi kinh te thi trudng

Chitc nang cd ban cua nha mtdc trong cd che thi tenting.

Kinh te thi trudng khong he lam thay doi cac chuc nang thuoc ve ban chat cua nha nudc nhung nd da lam cho Nha nudc cd vai tro noi bat trong viec thuc hien chtic nang quan ly nen kinh te Nha nudc khong con dung ngoai cac qua trinh kinh te ma tro thanh trung tarn dieu khien hudng d^n n£n kinh te phat trien theo muc tieu dinh hudng xac dinh Muc dfch cua toan bo qua trinh

nay la tao ra moi trudng kinh te, chfnh tri, xa hoi tuong doi on dinh de thuc day qua trinh tang trudng va phat trien kinh te nhanh, ben vung lam co sd cho viec giai quyet cac van de cong bang va tien bo xa hoi Th do co the di tdi xac dinh cac chuc nang co ban cua nha nudc trong nen kinh te thi trudng la:

hang hoa phat trien, xay dung he thong phap luat dong bo, tao ra su on dinh ve kinh.te, chfnh tri, xa hoi

- Dieu chfnh, sua chua nhung that bai cua thi trudng de no hoat dong hieu qua hon, bao gom cac nhiem vu han che tinh trang doc quyen qua muc, ngan chan cac tac dong tieu cuc va dam nhiem san xuat cac hang hoa cong cong

- Dam bao su cong bang xa hoi, dieu hoa, phan phoi lai thu nhap giua

cach hieu qua va cong bang, ket hop giua tang trudng vdi cong bang, tao dong luc cho san xuat kinh doanh phat trien

nen kinh te bang viec hoach dinh cac chfnh sach phat trien kinh te xa hoi

dinh hudng chung; quan ly tai san quoc gia va ke hoach hoa dinh hudng chung; quan ly tai san quoc gia va phan bo cac nguon luc mot cach hop ly; can thiep vao qua trinh kinh te mdi khi co chan dong, khac phuc tinh tu phat,

bao tang trudng cao va on dinh, hudng dan nen kinh te van dong theo muc tieu kinh te - xa hoi da dinh

Ve phuong thuc quan ly: neu trudc day Nha nudc thuc hien cac chuc

thong qua luat phap thi trong co che thi trudng vai tro kinh te cua nha nudc duoc thuc hien tren co so phoi hop cac bien phap hanh chfnh va bien phap kinh te, trong do cac bien phap kinh te co y nghia rat quan trong Su tac dongcua nha nudc khong chi mang tfnh "cudng che" ma con co tfnh "din dat" motcach mem deo, mang tfnh "nghe thuat".

De huc hien cac chu'c nang tren, Nha nudc phai su dung mot he thong cong cu nhu luat phap ke hoach hoa, chinh sach kinh te va thuc luc kinh te nha nudc.

Bat cd mot nen kinh te nao cung can phai co phap luat nhung trong kinh

te thi trudng phap luat khong chi la cong cu tran ap ma con la cong cu huu hieu de dieu chinh hoat dong thuc te Thuc tiln cho thay su yeu kem cua cong

cu luat phap la co hoi de tfnh tu phat cua thi trudng trdi day, lam suy yeu hieu

Trong co che thi trudng, ke hoach hoa co chuc nang dinh hudng phat trien kinh te - xa hoi Qua trinh dieu tiet nen kinh te phai tuan theo nhung muc tieu xac dinh trong tung thdi ky Dieu tiet kinh te cua nha nudc khong the tuy tien, chap va Cach dieu tiet tinh the thudng khong mang lai hieu qua mong muon ma co the lam cho thi trudng them roi loan

vao moi trudng kinh doanh Ngay nay, trong dieu kien "mo cua" nen kinh te vdi ben ngoai, chfnh sach kinh te doi ngoai tro thanh cong cu de nen kinh te

cac DNNN, du tru quoc gia, ngan sach, kho bac nha nudc la co so vat chat quan trong cho qua trinh thuc hien cac chuc nang kinh te cua nha nudc

b Vai tro quan ly cua nha nude doi vdi hoat dong khoa hoc- cong nghe.

Lich sir phat trien cac hinh thuc to chirc hoat dong khoa hoc tren the gidi cho thay mot xu hudng cd tinh quy luat la sir gia tang ngay cang ldn vai tro cua nha nirdc trong quan ly hoat dong KH&CN Sir can thiep cua Chfnh phii cac quoc gia vao lanh dia khoa hoc cd lich sir bat dau tir nhung nam cuoi the ky XIX va dau the ky XX

Tam quan trong cua quan ly nha nudc ddi vdi tien bo KH&CN la rat hien nhien ddi vdi cac nudc trong cong dong xa hoi chu nglua, trong do ke hoach hoa trd thanh trung tarn cua he thong quan ly nen kinh te quoc dan Lien Xo trudc day da cd nhung budc tien vi dai ve KH&CN nhd chfnh quyen

Xo viet da vach ra ke hoach ngay sau khi Cach mang thang Mudi thang lpi, moi ngudi deu nhd ban phac thao ke hoach cong tac KH&CN noi tieng cua V.I.Lenin thang 4 nam 1918 va sau do la ke hoach dien khi hoa nirdc Nga

C) phuong Tay, ban dau sir can thiep cua nha nudc chi la nhung hien

dong nghien cdu quoc gia; d Phap cd co quan quoc gia ve nghien ciru va sangche cong nghiep (1922), Hoi dong quoc gia ve nghien curi (1923); d Anh cung thanh lap Hoi dong va sau nay trd thanh Cue nghien ciru KH&CN Day la nhung co quan quan ly nha nudc dau tien dupe lap ra giup Chfnh phu cai quan nhung hoat dong KH&CN phuc vu cho cong cuoc phat trien quoc gia

Nguyen nhan khach quan dSn den sir ra ddi vai trd quan ly nha nudc ve KH&CN chfnh la do y nghia ngay cang to ldn cua cac nguon luc KH&CN ddi vdi su cudng thinh cua mot dan toe Cac nha nudc nhan thay yeu cau khach quan phai niim lay cong cu dac biet quan trong nay, chi phoi nd, phuc vu cho cac muc tieu va quyen lpi cua giai cap cam quyen Trong nhung nam chien tranh the gidi lan thii hai, Chfnh phu My da lap ra du an Mahattan, tap hop

mot cach rong rai cac nha khoa hoc ly thuyet va thuc nghiem, cac nha cong

Vai tro can thiep cua nha nudc da tao ra kha nang vo cung to ldn huy dong

do la khong the phu nhan

Bai hoc ve su can thiep cua nha nudc doi vdi phat trien KH&CN da duoc cac nudc mdi cong nghiep hoa van dung d mot trinh do ngay cang cao

chfnh tri, d nhung muc do khac nhau, dhu de cao vai tro tac dong cua nha nudc doi vdi KH&CN Co nhung nudc nhu Han Quoc da dat duoc nhung thanh tuu ky dieu ve kinh te cung la nudc ma ngay tu dau, chfnh phu duong quyen da vach ra va theo duoi cac sach luoc thfch hop doi vdi KH&CN

Sdm nhan ro vai tro cua nha nudc doi vdi linh vuc KH&CN bang nhung viec lam cu the, Dang va Nha nudc ta da co nhung bien phap chu dong de gay dung tiem luc KH&CN cua dat nudc ngay tU nhung ngay con khang chien chong thuc dan Phap Viec dao tao can bo KH&CN, xay dung co sd ha tang cho khoa hoc va giao duc, thanh lap cac co quan quan ly KH&CN, cac vien nghien cUu, cac trudng dai hoc,v.v deu la nhung bien phap co tfnh toan, nlm trong chfnh sach cua nha nudc ve phat trien KH&CN

Chfnh sach KH&CN cua nha nudc ta da hinh thanh tUng budc trong thuc ti£n gan lien vdi cong cuoc xay dung nen kinh te xa hoi chu nghia Do la mot he thong cac muc tieu va bien phap cua Dang va Nha nudc nham phat trien tiem luc KH&CN quoc gia, xac dinh phuong hudng cua hoat dong nghien cuu KH&CN, ung dung cac thanh tuu KH&CN de nang cao trinh do cong nghe cua san xuat Xet tren tat ca nhung noi dung da duoc neu len, ve thuc chat, cac chfnh sach KH&CN cua Nha nudc ta la mot loai chfnh sach cong nghe quoc gia Muc tieu cua chfnh sach do, nhu Nghi quyet da khang

dinh, la “hitdng vao phuc vu tot nhat cho sir nghiep cong nghiep hod xa hoi chu nghia, coi do Id nhiem vu trung tam, gop phcin ti'rng bitdc thitc hien ke hoach to chute va trang bi lai todn bo nen kinh te quoc clan tren ca sd KH&CN hien dai, thitc hien ca khi hod, tit dong hod, dien khi hod, hod hoc hod, ditci nen kinh tecua nitac ta tic san xudt nho tien len mot nen san xudt lan

xa hoi chu nghia vdi ca cau kinh te cong-nong nghiep hien dai, gop phan tich cite xdy dirng ca sd vat chat ky thuat cua chu nghia xa hoi”.

Cd the nhan thay day khong phai la mot chfnh sach chi bo gon trong KH&CN, ma vai tro cua nha nude nhdm vao KH&CN con duoc the hien mot each dong bo, trong str phoi hop nhip nhang vdi cac chinh sach kinh te, van hoa, giao due, xa hoi, moi trudng,v.v

Nhd thuc hien ke hoach phat trien KH&CN, chting ta da dat duoc thanh tuu dang tu hao ve nang cao trinh do KH&CN cua dat nudc Cd the d£ dang nhan thay mot thuc te la toan bo nhung gt ma chung ta cd duoc cho tdi nay ve KH&CN, d^u cho con rat khiem nhudng thi chu yeu la do su tich cue, chu dong cua nha nudc

Vai tro dieu tiet cua nha nudc ve KH&CN cd nhung noi dung:

- Dua ra nhung chinh sach thiet yeu, dong bo de phat trien KH&CN

- Tao moi trudng phap ly dam bao cho su hoat dong cua KH&CN phat trien dung hudng

- Dua ra phuong thu’c hoat dong, du bao chien luoc, nhftm phat trien KH&CN phuc vu nen kinh te quoc dan

- Sir dung cac cong cu thue, tai chinh, tin dung cho phat trien KH&CN

1.2 NHUNG NOI DUNG CHU YEU VE VAI TRO QUAN LY NHA M()U

1.2.1 Dinh hudng chien luoc phat trien khoa hoc - cong nghe:

Str nghiep KH&CN cua mot nudc phu thuoc vao co so vat chat va hoan

canh xa hoi cu the Song KH&CN con co kha nang virpt trudc thuc trang hien

htru cua co sd ha tang va thuc day ton tai xa hoi phat trien Muon thuc hien

chien luoc bao gom cac viec xac dinh muc tieu, nguon lire chu yeu vb luc

luong, thdi gian va kinh phi theo cac muc tieu Muon cd dinh hudng tot, dung

dan, cac nha lanh dao quan ly dat nudc phai cd quan niem dung dan ve vai tro

cua KH&CN do'i vdi su phat trien cua dat nudc

Nha nudc can dinh hudng phat trien KH&CN cho tirng giai doan, iru

tien cac linh vuc mui nhon, cong nghe cao, cd vai trd quyet dinh doi vdi su

phat trien va tang trudng kinh te, nang cao nang suat va ham luong chat xam

trong san pham de tang kha nang canh tranh cua hang hoa trong nen kinh te

thi trirdng Xay dung dupe chien luoc dung la van de kho khan doi hoi kien

thuc thong tin day du va nhung bai hoc kinh nghiem cua cac nudc di trudc,

kha nang danh gia dupe sue manh noi sinh, thdi co va thach thirc Hoat dong

KH&CN chiu su tac dong cua nhieu chfnh sach KT-XH nhirng chu yeu la

nhung chfnh sach quan trong nhu chfnh sach dau tu, hop tac quoc te ve

KH&CN, chfnh sach can bo, chfnh sach khuyen khfch da dang hoa dau tu cho

phat trien KH&CN

Hien nay d nudc ta Dang va Nha nudc da giao nhiem vu dieu hanh,

hudng dfin nghien cuu khoa hoc cho Bo KH&CN-MT nay la Bo KH&CN, Nha

nudc edn to chdc ca mot vien nghien cuu chien luoc de giup Bo KH&CN Nha

nudc da cd nhung dinh hudng dung, phu hop vdi su phat trien cua KH&CN

dang tien nhir vu bao tren the gidi va trong khu vuc Nhung cum tir nhu “di tatdon dau” “duoi kip va vuqt” trong muc tieu cua phat trien khoa hoc cong nghe

da trd len quen thuoc Nhung day mdi la dinh hudng con yeu to quan trong la hoach dinh chfnh sach Ke hoach nhu the nao, bien phap ra lam sao de thuc hien dinh hudng do mdi la khau quyet dinh de bien dinh hudng thanh hien thuc Nha nudc da lira chon duoc 4 nganh KH&CN trong diem de uu tien phat trien trong giai doan hien nay do la: Cong nghe thong tin - Cong nghe sinh hoc- Cong nghe vat lieu mdi va CN tu dong hoa

1.2.2 Xay dung to chirc bo may KH&CN:

a Xay dung bo may quan ly boat dong KH&CN:

Viec xay dung duoc chien luqc KH&CN la noi dung quan trong quan ly nha nudc ve KH&CN, nhung trien khai chien luqc mot each hieu qua trong do trien khai cac ke hoach, chfnh sach, nhiem vu KH&CN cho timg giai doan cd trong diem hudng vao phat trien cong nghiep, hien dai nong nghiep nong thon trong giai doan hien nay mdi la yeu to' quyet dinh thanh cong

Muon tien hanh duoc viec quan ly cua minh nha nudc phai “tim ra nhung hinh thuc to chirc, phuong thiic va co che hoat dong cho phep ket hop

va phat huy toi da tri tue tap the, tai nang ca nhan cua nha khoa hoc, gSn cac chuong trinh kinh te - xa hoi, gap rut dao tao can bo dau nganh, tong cong trinh su cho cac cong nghe then chot la yeu cau hire xue ddi vdi cong nghiep hoa hien dai hoa hien nay

Day la nhiem vu rat quan trong, ddi hoi the hien nang luc quan ly cua nha nudc Dac diem cua hoat dong KH&CN la lao dong tri tue, ddi tuqng la cac nha KH&CN, khoa hoc quan ly, nen phai cd co che chfnh sach phu hop, nang dong, khuyen khfch va tao mdi trudng thuan lqi cho phat trien KH&CN

De lam duoc dieu do can:

- To chuc hudng dSn dang ky hoat dong KH&CN: Theo nghi dinh 35 cua Hoi dong Bo trudng, doi mdi quan ly KH&CN quy dinh quy6n to chut hoat dong KH&CN cho moi cong dan va to chut xa hoi Day la mo dau thiet che dan chu trong linh vuc KH&CN Cho phep thanh lap quy phat trien KH&CN d cac cap bo nganh dia phuong nhfim huy dong moi nguon lire trong

xa hoi de phat trien KH&CN

- Nha nudc bao ho quyen sd huu tri tue

• - Xay dung va thu’c hien chfnh sach can bo doi vdi cac nha hoat dong KH&CN: Chfnh sach dao tao boi dudng nang cao trinh do Nha nudc gianh ngan sach thfch dang cho dao tao doi ngu can bo KH&CN trong va ngoai nudc, dao tao chuyen gia dau nganh va ky thuat vien lanh nghe (trong hoi nghi danh gia tinh hinh thuc hien Nghi dinh 18/ND-CP cua chfnh phu ve CNSH, ngay 21/11/2003 tai Ha Noi, Bo KH&CN da du kien se dao tao them 2000 can

bo khoa hoc CNSH, 150 chuyen gia dau nganh den 2010)

Trong cac noi dung vai tro quan ly nha nudc ve KH&CN thi xay dung, thuc hien co che chfnh sach quan ly KH&CN la noi dung rat quan trong, cd y nghia la bo khung phap ly va la dong luc thuc day NCKH phat trien

Xay dung quy che dan chu trong hoat dong KH&CN: tuyen chon ca nhan, to chuc dam nhiem de tai, cd chfnh sach tai chfnh, tin dung, thue cho KH&CN phu hop Ban hanh cac van ban dudi luat

- Xay dung hoan chinh bo may can bo quan ly ve KH&CN d cac cap vi

“can bo la khau quyet dinh”

Co cau bo may quan ly phai tinh gian, gon nhe, khong chong cheo va dam bao hoat dong thong nhat tu tren xuong dudi mot each hieu qua, doi ngu can bo quan ly phai cd trinh do chuyen mon cao, cd kinh nghiem, cd pham chat each mang, cd nang luc to chuc hudng dSn kiem tra tong ket, de xuat van

de, thong thao, chu trirong dudng loi chfnh sach cua Dang, phap luat nha nude

va co day du thong tin quoc te, thi trudng trong va ngoai nudc

b Dao tao phat trien doi ngu can bo KH&CN

Trong dieu kien nudc ta hien nay can phat trien nhanh nen KH&CN de thuc day cong nghiep hoa hien dai hoa dat nudc Van de rat quan trong la phai tang cudng nhan luc - yeu to' con ngudi trong phat trien KH&CN Cu the la:

Dao tao doi ngu can bo nghien chu KH&CN, tap trung dao tao can bo

cd trinh do chuyen mon cao tai cac co quan nghien cuu va co so san xuat

Doi ngu nhan luc KH&CN gom cac loai nhan lire tham gia vao cac hoat dong KH&CN sau day:

- Nghien cuu sang tao;

- Giang day KH&CN;

- Quan ly;

- Khai thac va sir dung cong nghe;

- True tiep tac nghiep, van hanh thiet bi, may moc

1.2.3 Kiem tra, giam sat hoat dong khoa hoc cong nghe:

Vai tro quan ly nha nudc noi chung va quan ly KH&CN noi rieng bao gid cung phai gdn lien vdi qua trinh thanh tra, kiem tra de nSm chSc tinh hinh chap hanh cac quy pham, phap luat, chu truong chfnh sach cua Dang va Nha nudc, kip thdi didu chfnh cho phu hop, hieu qua

Nhung van de can kiem tra, kiem soat nhu viec thirc hien theo luat KH&CN, thuc hien chi tieu ngan sach nghien cuu khoa hoc dung muc dfch nghien cuu KH&CN dam bao ben vfrng cho mdi trudng, van de dao due trong nghien cuu khoa hoc De thuc hien tot cong tac nay can tang cudng hoat dong kiem tra dinh ky tien do cac de tai du an, dinh ky danh gia ket qua, tang cudng

ap dung nhung thanh tun nghien ctru khoa hoc vao san xuat, uo'n nan nhung

lech lac kip thdi de hoat dong khoa hoc dat hieu qua mong muon

1.2.4 Mu rong hop tac, lien ket nghien ctru KH&CN vdi nude ngoai.

Trong boi canh dat nudc ta hien nay, day la van dd het sue quan trong

Nudc ta la nude dang phat trien, nhieu mat con lac hau Lam sao cd the rut

ngan khoang each vdi cac nudc phat trien khac neii khong hop tac, trao doi,

hoc hoi de nhanh chong nSm bat lam chu cac cong nghe cao, tiet kiem dupe

thdi gian, tien cua de cd the phat trien nhanh nen kinh te Hop tac quoc te hien

nay cd rat nhieu hinh thuc phong phu thong qua nhieu con dudng: Chfnh thuc

ngoai giao, phi chfnh phu, ca nhan, tranh thu loi keo cac du an quoc te de dao

tao can bp, tang cudng trang thiet bi, hoc hoi kinh nghiem Trong xu the'

toan cau hoa hien nay - khong mot quoc gia nao cd the dung rieng le hoac be

quan toa cang vi “dong cua dong nghia vdi tu sat”

1.3 KINH NGHIEM CUA CUA MOT SO QUOC GIA VE VAI TRO QUAN

LY NHA NUdC DOI VQl HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE.

1.3.1 Kinh nghiem cua Trung Quoc

Viec chuye’n doi mot so to chufc nghien ciru ting dung va phat trien

cong nghe theo hudng hinh thanh cac doanh nghiep KH&CN da tao nen mot

co che' chuyen giao cong nghe dupe tao nen 0 khu vuc nghien ctru chu yeu

do nha nudc dau tu sang khu vuc san xuat Day chfnh la nguon luc tri tue

quan trong de cac doanh nghiep KH&CN cd the canh tranh trong nudc va

quoc te' Trong ye'u to dam bao cho su hinh thanh va phat trien thanh cong

cua doanh nghiep KH&CN phai ke de'n vai trd cua to chuc NC&PT va Nha

nudc, dac biet la chfnh quyen dia phuong Nhung tac nhan nay khong chi

dong vai trd hd tro viec chuyen giao cong nghe thong qua cac bi quyet cong

nghe, nhan luc ma con hd tro tai chfnh, cac bien phap khuyen khfch va co so

ha tang Nha nudc da dong vai tro “ba do” tich cue de hd trp cho nhung

doanh nghiep KH&CN co them duqc nhung dieu kien can thiet cho viec khang dinh str ton tai cua minh.

Viec chuyen doi mot so to chuc NC&PT theo hudng hinh thanh doanh nghiep KH&CN ve thu’c chat la sir chuyen doi vai tro quan ly hoat dong cua cac to chtrc mdi hinh thanh so vdi hinh thu’c quan ly to chuc nghien ctru Dac thu cua doanh nghiep la phai hach toan, tu trang trai cac khoan chi phi Tien luong cua ngudi lao dong trudc cd quy che rieng doi vdi co quan nghien ctru, sau chuydn sang quy che ap dung doi vdi doanh nghiep - doanh nghiep KH&CN da khoi day tfnh tich cue, khong trong chd vao chfnh sach uu dai cua Nha nudc

Cac so lieu thong ke cua Bo Khoa hoc va Cong nghe Trung Quoc cho thay, trong 6 thang dau nam 1999, kim ngach xuat khdu cong nghe cao cua Trung Quoc dat 6.9 ti do la My, tang 21% so vdi cung ky nam 1998, trong do cac cong ty cd von dau tu nudc ngoai chiem 80% tong kim ngach xuat khau Tfnh den cuoi nam 1998, tong cong co 102 doanh nghiep co von dau tu nudc ngoai hoat dong d khu My

Cong nghiep cong nghe thong tin Trung Quoc tang trudng hang nam 25% nam 1997 dat 45.6 ti do la My, cao thtr 7 toan cau Ke hoach 5 nam lan 9 xac dinh Nha nudc hd tro ve chfnh sach, kinh phi, thi trudng de cong nghe thong tin trd thanh cong nghiep cot tru, tien vao 5 nudc hang dau, gianh lai thi trudng tin hoc trong nudc Cong nghe phan cung cua Trung Quoc dat toe do tang khoang 45% nam, va tri thu’c da bat dau san xuat may sieu vi tfnh Cong nghiep phan mem dang phat trien vdi toe do tang tren 20% nam, doanh thu phan mem nam 1997 la 1.4 ti do la My Cong nghiep phan mem bat dau vao giai doan phat trien nhanh, tiep can vdi xu the phat trien toan cau Khu cong nghe cao Haidian (Bac Kinh) tap trung 70 trudng dai hoc, 130 vien nghien cdu, 360 nghin can bo dai hoc trd nen, la co sd quan trong phat trien cong nghe cao Nam 2000 xay dung xong xa 10 thong tin y te phu kin ca nudc

Cho den nam 1998, Trung Quoc da co 53 khu cong nghe cao duoc hinh thanh vdi hang tram khu cong nghe cao chiu sir quan ly cua dia phuong va dupe phan bo d cac viing khac nhau trong ca nudc vdi khoang 65.000 xf nghiep nay da chi den 216 trieu nhan dan te tuc la khoang 3.9% doanh thu cho nghien cuu va phat trien, cao hon nhidu so vdi so chi 0.18% doanh thu cua cac doanh nghiep nha nudc ldn va vira.

Bao cao chinh tri tai Dai hoi XV Dang cong san Trung Quoc viet:

“Nhan tai la nguon tai nguyen quan trong phat trien kinh te va xa hoi” Trung Quoc dang thuc thi Du an 211, dau tu rat ldn nhSm nang cao chat luong giao due, xay dung mot so trudng dai hoc cap cao Nha nudc khuyen khi'ch cong dan di hoc d nudc ngoai theo phuong cham “ung ho ltru hoc, khuyen khi'ch ve nudc, tu do di ve” 20 nam qua da co 300 nghin ngudi di du hoc Gan day, tang kinh phi giao due binh quan 20% nam: nam 1978 dau tu cho giao due mdi bang 8.1 ti nhan dan te, nam 1997 len tdi 186 ty nhan dan te, chiem 2.5% GDP; nam 2000 dat 4% GDP, khoang 400 ty nhan dan te

Nam 1993, Trung Quoc ban hanh luat giao vien de bao ve didu kien nghe nghiep va quyen lqi nha giao, to churc chuong trinh dao tao lai cho giao vien, dua phuong phap day va hoc hien dai vao cac trudng, ap dung co che mdi, khuyen khi'ch tai nang sinh vien Cac trudng dai hoc hang nam chon 5% sinh vien xuat sSc de dao tao chuong trinh rieng do giao vien gioi giang day (cac sinh vien dd co the tot nghiep sdm hon 1 nam, de hoc them bang cap phat trien chuyen mon khac ke ca sau dai hoc) Trung Quoc tang cudng cu giao vien, sinh vien gioi di dao tao d nudc ngoai (tir 1996 mdi nam co khoang 1.400 - 2.000 sinh vien nha khoa hoc, giao vien den hon 50 nudc de hoc tap, nghien cuu, hoc bong do nha nudc Trung Quo'c cap)

Trung Quoc la nudc cd ty le tang trudng kinh te vao hang cao nhat the gidi, toe dp tang trudng GDP la 9.9% nam trong sud't 2 thap ky qua, dac biet la

trong ke hoach 5 nam lan thu’ tarn (1991 - 1995) ty le tang trudng hang nam la 12.1%.

1.3.2 Kinh nghiem cua Singapo.

Vao nam 1960, Singapo la mot cang van tai va can cir quan sir cua de quoc Anh vdi mot nen cong nghiep tieu dung nhd nhoi Tir khi gianh dirqc doc lap vao nam 1965, trong khi dan so mdi tang gap ddi, thi GDP tang 20 lan va thirong mai tang 50 lan Ty le GDP thu nhap dau ngudi cua Singapo hien'thuoc vao nhom cao nhat the gidi Cac nhom chi so bieu thi sir phat trien kinh te tri thirc d Singapo deu da tiem can hoac vuqt mire phat trien trung hinh cua OECD Dieu do chtrng to Singapo da xay dung duoc mot ket cau ha tang cong nghe thong tin va vidn thong, mot nen tang tri thuc va mot khuon kho chfnh sach manh, du sire cho phep nen kinh te nay tiep tuc tang trudng theo hudng kinh te tri thuc, tuong duong vdi cac ndn kinh te phat

kinh te tri thirc het sure dung diin

Uy ban ve nang cao sue canh tranh cua Singapo nam 1997 da rut ra ket luan la dudng loi kinh te hudng tdi kinh te tri thuc rat thfch hop vdi Singapo - mot nudc ngheo tai nguyen thien nhien Dirdng loi nay da mang lai cac thanh qua kinh te dang ke cho Singapo chi trong thdi gian ngdn, tham chf Singapo con vuot ca cac nudc phat trien lau doi d hai chi' so kinh te tri thuc quan trong do la ty le cong nhan tri there trong luc luong lao dong va ti le dong gop cua nhom cac nghanh cong nghiep dira tren tri thuc Xem cac chi so bieu thi cac nguon luc cho kinh te tri thuc giao due, dao tao, nghien ctru khoa hoc, ket cau ha tang cong nghe thong tin va vidn thong (bang 1, bang 2 va bang 3), cd the thay ro Singapo dang sSn sang vung budc tien vao the ky XXI vao kinh te tri thirc

Kinh nghiem doi vdi Viet Nam qua nghien ctru vai trd quan ly cua nha nudc Singapo doi vdi hoat dong cong nghe la nha nudc de ra duqc chfnh sach dau tu dung din, manh dan dau tu kinh phi, co sd vat chat ky thuat cho hoat dong KH&CN.

1.3.3 Kinh nghiem cua Han Quoc:

Trong 30 nam gan day, Han Quoc da theo dudi thanh cong chien luoc dinh hudng xuat khlu mang tfnh quoc gia va sir thanh cong nay da mang lai thanh qua tang trudng kinh te dang ke, mot trinh do tri thu’c cao va su ra doi cua cac nganh cong nghiep dua tren tri there nhtr cong nghe ban din va thong tin Net dac biet cua Han Quoc la dau tu rat manh cho nghien ctru va trien khai Han Qud'c tap trung nguon luc manh cho ket cau ha tang cong nghe thong tin va truyen thong tir nam 1997

Bai hoc ve vai trd cua Nha nudc doi vdi phat trien hoat dong khoa hoc cong nghe cua Han Quoc duqc the hien d chd; Nha nudc nlm vai trd quyet dinh trong viec quan ly va dau tu cac nguon luc nhu von va nguon lao dong trong nghien ctru khoa hoc Dlu tu manh vao nghien cuu va trien khai, khuyen khfch hd trq cho nhung hoat dong KH&CN

- Chfnh phu phai tranh dong vai trd cua mot tac nhan giam sat cac hoat dong kinh te cua khu vuc tu nhan, Nha nudc cung can phai tranh vai tro cua mot ngudi cung cap cac hang hoa cong cong Thay vao do, Nha nudc phai dong vai trd tao ra mot mdi trudng va he thong khfch le Didu do se tao ra mot khuon kho the che khuyen khfch su sang tao va truyen ba KH&CN

Didu rat quan trong la nha nudc phai dong vai trd hd trq trong “viec thiet lap khuon kho the che', cac he thong khfch le va xay dung mot mang ludi lien quan den cac hoat dong KH&CN khac nhau” Trong nhung chi tieu tai chfnh cho hanh chfnh, nha nudc phai chuyen su tap trung cua minh sang cac hnh vuc xay dung von KH&CN, thay cho viec xay dung von cua toan bo xa

hoi Nha nudc can phai dua ra cach tiep can, hudng vao viec san xuat, truyen

ba va su dung thong tin va KH&CN cao

Nha nudc phai nang cao hieu qua cua viec quan ly thue cua minh bang cach cai thien tinh hieu qua cua he thong hd tro bang thue cho cac du an R&D, phat trien cac doanh nghiep lien doanh va cac nguon nhan luc, bang

Chfnh phu

1.3.4 Kinh ngh i em cua Nhat Ban :

Nhat Ban la mot nudc da tien hanh cong nghiep hoa rat thanh cong, trong khi cac dieu kien ve tai nguyen thien nhien de phat trien kinh te d Nhat Ban rat han che (dan so Nhat Ban hien nay bang nua My nhung dien tfch lanh tho chi vao khoang dien tfch bang Montana cua My vdi 80% la nui non hiem trd; Nhat Ban phai nhap phan ldn cac nguyen lieu, hau nhu toan bo quang sat

va dau mo, toan bo cao su len va bong)

Nhat Ban da tap trung tien hanh cong nghiep hoa vdi ty suat tang trudng cao,

theo cac nudc cong nghiep phat trien da ket thuc (song van cao hon cac nudc phat trien khac)

Co nhieu nguyen nhan dan tdi su thanh cong cong nghiep hoa cua nudc Nhat, song vai tro dac biet quan trong thuoc ve khoa hoc va cong nghe ma bf quyet la mot chien luoc rat co hieu qua trong do su phat trien khoa hoc va

nudc ngoai trudc khi chuyen sang thdi ky hien nay vdi sang tao cong nghe co vai tro quan trong

NhSm xay dung mot chfnh sach cong nghiep co hien qua, Nha nirdc da dira vao cac hoc gia va nha kinh doanh de thanh lap nhung hoi dong nghien ciru ve nhidu linh vuc khac nhau Cac hoi dong nay da thirc hien dirqc cac nhiem vu dat ra cho chung.

Nhat da thay doi chfnh sach khoa hoc va cong nghe cua minh, tir nhan manh va bat trirdc chuyen sang day manh va phat minh Dau tir cho nghien ciru va trien khai d Nhat vao nhung nam 70 tang trung binh hang nam 16%

Ty le dau tir cho nghien ctru va trien khai trong tong san pham quoc dan tang tir 1,94 % nam 1980 len 2,5% vao nam 1984

Bai hoc kinh nghiem rut ra cho Viet Nani:

Nhd cd sir manh dan chuyen sang doanh nghiep KH&CN van hanh theo

co che thi trirdng ma Trung Quoc da day nhanh hoat dong KH&CN dira vao

ap dung trong cac nghanh kinh te, ho da thu dupe nhirng thanh tich to ldn

Kinh nghiem ddi vdi Viet Nam qua nghien ciru vai trd quan ly cua nha nudc Singapo ddi vdi hoat dong cong nghe la nha nude dd ra duoc chfnh sach dau tu dung dan, manh dan dau tu kinh phf, co so vat chat ky thuat cho hoat dong KH&CN

Bai hoc ve vai trd cua Nha nudc ddi vdi phat trien hoat dong khoa hoc cong nghe cua Han Quoc dupe the hien 6 chd: Nha nudc nam vai trd quyet dinh trong viec quan ly va dau tu cac nguon luc nhu von va nguon lao dong trong nghien cuu khoa hoc Dau tu manh vao nghien chu va trien khai, khuyen khich hd tro cho nhirng hoat dong KH&CN

Nhat de cho cac nudc di sau hoc tap theo chien lupc duoi theo va vupt len trudc, tir bat chudc den sang tao Nhat da phat trien thi trudng cong nghe len tdi dinh cao, tao dong luc tfch cue de KH&CN phat trien

CHUONG II

THJC TRANG VAI TRO QUAN LY CUA NHA NUQC

DOI VOI HOAT DONG KHOA HOC CONG NGHE 0 VIET NAM

2.1 QUA TRINH HINH THANH VAI TRO QUAN LY NHA NCOC TRONG

PHAT TRIEN KHOA HOC CONG NGHE 6 VIET NAM.

2.1.1 Vai tro quan ly nha nudc doi vdi Khoa hoc cong nghe thdi ky trudc doi mdi.

Dang va nha nude ta da luon nhan thuc duoc tam quan trong cua KH&CN trong su nghiep phat trien kinh te - xa hoi Tu nhung nam 1943, cuong linh van hoa cua Dang xac dinh dudng loi chung de phat trien khoa hoe, giao duc va van hoa Sau khi gianh duoc chfnh quyen, Chu tich Ho Chi Minh da danh gia cao vai tro cua tri thdc (KH&CN) Ngudi noi: “Mot dan toc dot la mot dan toc yeu” Dai hoi dai bieu Dang toan quoc lan thu III (nam

van hoa va ky thuat, bien dat nudc ta thanh mot nudc XHCN co cong nghiep hien dai, nong nghiep hien dai, van hoa khoa hoc tien tien” Sau do, o hoi nghi

“cach mang khoa hoc ky thuat” va coi cach mang KHKT la then chot trong 3 cuoc cach mang tien hanh dong thdi

“Nha nudc day manh cach mang KHKT nhdm phat trien luc luong san xuat, thuc day su nghiep cong nghiep hoa XHCN, nang cao ddi song cua nhan dan,

Nhu vay, ve mat dudng loi va phap lu$t, khoa hoc cong nghe da duoc

Dang va nha nude ta coi la then chot cua luc luong san xuat, dong luc co ban

cua sir nghiep CNH va duoc uu tien phat trien

Ngay ter nhung nam dau 1980, Dang ta da luon coi each mang khoa

hoc cong nghe giu vai trd then chot trong qua trinh phat trien kinh te - xa

hoi va vai trd cua KH&CN lai ngay cang duqc nhan manh them qua cac ky

Dai hoi Dang

Cung vdi sir thay doi ve tinh hinh kinh te xa hoi, cac co che, chinh sach

quan ly KH&CN cua Nha nudc da cd nhieu thay doi Dieu nay mot mat nang

cao vai trd cua KH&CN trong doi song kinh te xa hoi va mat khac la de phu

hop vdi nhung thay doi trong co che quan ly kinh te cua nudc ta Dai hoi V

(thang 4 nam 1982) dat ra muc tieu thiet thuc hon cho KH&CN, bieu hien rd

net nhat trong quan niem ve vai trd, nhiem vu cua khoa hoc xa hoi nhan van

Sau do trong hau het cac nghi quyet dai hoi, nghi quyet hoi nghi

BCHTW Dang ddu nhic tdi khoa hoc, giao due nhu la nhiem vu then chot,

hang dau de nang cao dan tri cua mot nudc nong nghiep lac hau, 95% dan sd

mu chu (1943) “nhanh chong phat trien nen hoc van de sanh vai cac cudng

quoc nam chau” Tuy nhien mai den 1986 quan niem ve KH&CN mdi thuc sir

quan niem ve KH&CN

2.1.2 Vai trd quan ly nha nirdc doi vdi KH - CN tir doi mdi (1986)

den nay.

* Giai doan 1986 -1990:

Tai dai hoi VI (1986), vdi tinh than nhin thing vao sir that va cau thi,

Dang da thira nhan nhung sai lam, khuyet didm cua minh trong lanh dao va

quan ly Cung vdi su nghiep doi mdi tu duy, da kien quyet chuyen nen kinh te

nirdc ta tir co che tap trung quan lieu bao cap sang nen kinh te thi trudng Sau dai hoi VI, tren tat ca moi linh vuc cua nen kinh te quoc dan deu co sir chuyen bien manh me, co sir doi mdi toan dien trong ddi song kinh te xa hoi

va van hoa

Nhirng nhan thirc mdi vd co cau kinh te, ve CNH-HDH trong chang dirdng dau tien, trong do doi mdi dang ke nhat la thira nhan sir ton tai khach quan cua san xuat hang hoa va thi trirdng, phe phan triet de co che tap trung quan- lieu bao cap va chuyen han sang hanh toan kinh doanh Dai hoi chu trirong phat trien nen kinh te nhieu thanh phan vdi nhu'ng h'inh thuc kinh doanh phu hop, chain lo toan dien va phat huy nhan to con ngudi

Vai trd cua KH&CN sau dai hoi VI dupe xac dinh la yeu to then chot trong sir nghiep doi mdi Trong do chirc nang tham miru, hoach dinh cac chfnh sach, cua Dang va Nha nudc dupe dua len hang dau

Thdi ky 1975 - 1986 dupe coi la thdi ky chuyen doi tu co che quan ly bao cap sang co che quan ly theo nen kinh te thi trudng Tir 1986 den nay Dang va Nha nudc tiep tuc doi mdi, hoan thien co che quan ly theo thi trudng Sir chuyen ddi nay thirc chat la mot cuoc each mang ve nhan thirc tu duy cung nhu hanh dong cua Dang va nha nudc ta - ben canh no cd y nghia va hieu qua het sire to ldn den van menh dat nudc

Sau dai hoi VI cua Dang, tren dat nudc ta da didn ra qua trinh doi mdi toan dien tren moi lmh vuc ddi song, kinh te xa hoi va van hoa, trong do cd sirdoi mdi ve KH&CN Doi mdi lanh dao va quan ly nha nudc ve KH&CN 6nudc ta bat dau tir su thay doi quan niem ve vai tro cua KH&CN d cac co quan quyen luc cao nhat” Dai hoi VII cua Dang tiep tuc quan didm trudc day va khdng dinh sir phat trien giao due, KH&CN la nhiem vu then chot, la muc tieu hang dau

Thang 3 nam 1991, BCT da ban hanh rieng mot nghi quyet (so 26- NQ/TW) ve KH&CN trong sir nghiep doi mdi Sau do hien phap 1992 da khing dinh "gido due, khoa hoc cong nghe Id quoc sach hang dau’’ va

“KH&CN gid vai tro then chot" trong sir nghiep phat trien kinh te xa hoi cua dat nude Nghi quyet dai hoi Dang lan thtr VII con nhan manh ve doi mdi cong tac giao due khoa hoc Mac - Le nin va dac biet iru tien phat trien khoa hoc quan ly kinh te va quan ly nha nirdc Thang 1/1994, hoi nghi giua nhiem

ky khoa VII Dang da danh gia lai thanh tiru dat duoc tu sau doi mdi va neu ra

4 nguy co thach thuc qua trinh phat trien nen kinh te xa hoi cua nudc ta, trong

do “nguy ca tut hdu xa han ve kinh te do kinh te phat trien cham, hieu qua thd'p, cong nghe lac hdu", la mdi nguy hiem nhat De giai quyet nguy co do de dua Viet Nam tien len CNXH, Dang de ra nhiem vu CNH, HDH dat nudc Trong chien luoc nay vai tro cua KH&CN duoc cu the hoa hon “khoa hoc

cong nghe Id nen tang cua cong nghiep hod hien dai hod" khoa hoc cong nghe

co vai tro quyet dinh loi the canh tranh va toc do phat trien cua mot quoc gia Den dai hoi Dang lan thu VIII (1996) vai tro cua KH&CN duoc nang len mot budc nua, nd khong chi du'pe coi la nen tang va dong luc phat trien kinh te

ma con la yeu to co ban de phat trien moi nguon luc, la lmh vuc dau tu de’

“phat trien tri tue cua ngirdi Viet Nam", la “nang lire noi sinh" de thuc day

CNH-HDH, la phuong tien de nSm bat dupe nhung thanh tuu mdi nhat cua cuoc each mang KH&CN the gidi, lam co sd cho viec xay dimg hinh thai y thuc xa hoi mdi va cung cap luan cir cho viec hoach dinh chfnh sach chien luoc va quy hoach phat trien 6 nudc ta Phat trien khoa hoc va cong nghe, bao ve moi trudng sinh thai la mot trong 11 chuong trinh phat trien trong diem cua ke hoach phat trien kinh te xa hoi 5 nam tir 1996 - 2000 Ngay sau dai hoi Dang lan thtr VIII, hoi nghi lan thu II ban chap hanh TW da thong qua 2 nghi quyet quan trong ve giao due dao tao va KH&CN nhfim nang cao hoat dong day manh su phat trien cua 2 nganh nay nhdm phuc vu cho su

nghiep CNH - HDH “Cung vdi giao due dao tao, KH&CN la quoc sach hang dau, Id dong life phat trien kinh te xa hoi, Id dieu kien can thiet de gift vftng doc lap dan toe va xay ditng thanh cong CNXH CNH - HDH dat nftdc phai bang va dfta vao KH&CN".

Nam 1990, bo may quan ly nha nudc ve KH&CN duqc kien toan Trong thdi ky doi mdi, md cu'a, Dang va Nha nudc cung phat huy dirqc hop tac quoc

te trong giao due dao tao va phat trien KH&CN thong qua cac to chuc quoc te nhu UNDP, UNESCO

* Giai doan 1996 - 2000:

- Cong tac quan ly Nha nudc ve KH&CN cd tien bo va doi mdi, da ban hanh nhieu co che, chfnh sach quan trong, tao dibu kien thuan lqi cho KH&CN phat trien, noi dung va phuong thurc quan ly cua nha nudc ve KH&CN da chuyen hudng sang lay hieu qua cuoi cung ve gia tri khoa hoc va kinh te lam thudc do cao nhat, su phan cap phan nhiem giua cac Bo, nganh va dia phuong duqc thuc hien theo tinh than nang cao tfnh tu chit, tu chiu trach nhiem cua cac nganh, cac cap, viec hd trq doanh nghiep nghien cun doi mdi cong nghe, nang cao nang suat, chat luong san pham va hieu qua san xuat kinh doanh, phat trien va bao ve tri tue, tit do nang cao nang luc canh tranh cua doanh nghiep tren thi trudng noi dia va nudc ngoai, da xac dinh ro cac luc luong KH&CN trong xa hoi de cd doi sach, thfch hop, co che thuc hien cac nhiem vu KH&CN cung duqc trien khai theo hudng cong khai, dan chu, minh bach nen da huy dong duqc cac tap the, ca nhan cd nang luc tham gia giai quyet cac van de ldn phuc vu kinh te xa hoi

Nho do hoat dong nghien cuu ung dung KH&CN da dat duqc nhiSu ket qua tot nhieu san pham nghien ctru khoa hoc cua cac vien nghien cuu, cua trudng dai hoc phuc vu yeu cau doi mdi cua cac doanh nghiep va phat trien kinh te xa hoi

Ben canh do con nhieu han che va bat cap: Mac dau tu cho KH&CN chtra dap ling dupe nhu cau phat trien cua KH&CN, chira huy dong dupe cac nguon von dau tu, tir xa hoi, dac biet tu cac doanh nghiep cho phat triem KH&CN Cong tac hoi nhap quoc te ve KH&CN chua dupe chu y dung muc, nhung van de ton tai nhu lien ket vien nghien ciru - trudng dai hoc - doanh nghiep, quan he hop tac giua cac to chirc KH&CN, chat lupng cua de tai nghien ciru van chua co bien phap giai quyet co ban Mot so bidu hien thieii doan ket, kern hop tac, thieu trung thuc, ham chirc, ham danh, ham lpi trong dpi ngu can bo khoa hoc va cong nghe chua dupe khac phuc.

Theo danh gia tinh hinh 5 nam (1996-2000), 10 nam (1991-2000) va bai hoc 15 nam doi mdi thi chung ta da dat dupe nhirng thanh tuu quan trong sau:

Xu the phat trien cua KH&CN da dan tdi mot thuc te la vai trd sang tao cong nghe va doi mdi cong nghe dang chuyen dan tir chfnh phu chu dao sang doanh nghiep chii dao Neu nhu trudc day, mot trong nhung quan diem dat ra

de ly giai cho vai tro chu dao cua chfnh phu ddi vdi KH&CN la do tinh chat cua hoat dong KH&CN doi hoi mao hiem, kho thay ngay hieu qua kinh te, doi hoi phai dau tu von ldn, thi ngay nay quan diem nay da cd sir thay doi Dong luc co ban cua tien bo ky thuat, sang tao va doi mdi cong nghe trong san xuat bat nguon tu lpi fch kinh te do qua trinh thuong mai hoa san pham cong nghe dem lai Qua trinh thuong mai hoa san pham da tao len “vong tuan hoan” giua hoat dong KH&CN va hoat dong kinh te, lam cho hai ITnh vuc hoat dong nay gdn bo vdi nhau thanh mot the thong nhat

Su hinh thanh va phat trien nhu vu bao cua cong nghe thong tin va viPn thong, cua cac nganh cong nghe cao khac da thuc day tien trinh toan cau hoa kinh te manh me Cac nudc tren the gidi dang budc vao mot trao luu canh tranh gay gat trong ITnh vuc cong nghe TiPm luc ve KH&CN thuc su tro thanh yeu to quan trong quyet dinh nang luc canh tranh cung nhu sue manh ve kinh te, quoc phong, an ninh cua mdi quoc gia

Sir phat trien cua KH&CN da lam thay doi phirofng thu’c tang trudng kinh te Theo do, su tang trudng cua nen kinh te hien dai da chuyen tir dua vao sue lao dong va dau tu von sang dua vao su phat trien cua tri thuc va cong nghe Dac biet, doi vdi nhieu nudc dang phat trien, lpi the so sanh trong boi canh mdi se khong con dua vao so luong lao dong ma phai chuyen sang lao dong co chat luong ca ve the luc, ky thuat, ky nang; phai dupe dao tao, co trinh do khoa hoc cong nghe, cd kha nang sang tao va doi mdi.

Khi KH&CN trd thanh tieu diem cua canh tranh quoc te thi chinh phu cua nhieu nudc tren the gidi nudc, dang chu trong thuc hien chinh sach thuc day doi mdi KH&CN de thfch trng vdi boi canh canh tranh toan cau Trong boi canh quoc te noi tren, chung ta mot mat cd nhu’ng co hoi ve tiep can nhung thanh qua cua tien bp KH&CN the gidi, mat khac se phai doi mat vdi nhung thach thuc to ldn ve she canh tranh quoc te cua ndn kinh te, vd nguy co tut hau ngay cang xa ve trinh do KH&CN so vdi cac nudc tren the gidi dieu nay the hien rat rd d mot so diem sau day:

khu vuc trong thdi gian qua, chung ta dang thuc hien cac cam ket da ky ket Day la co hoi to ldn cho chung ta de cd the md rong thi trudng, tiep can cong nghe, tien von, chuyen gia gidi tren the gidi

- Trong linh vuc KH&CN nhu da dupe nhan dinh trong bao cao tam nhin 2020, trinh do va nang luc KH&CN cua Viet Nam dang con dung d vi tri rat thap so vdi cac nudc tren the gidi va khu vuc Dac biet, nang luc ve cong nghe cua Viet Nam con kern kha xa vdi nhieu nudc trong khu vuc

Trong boi canh hien trang cua quan ly nha nudc ve KH&CN chua dap hng tot cac yeu cau cua chien lupc phat trien kinh te xa hoi nam 2001 - 2010, tang cudng tiem luc va doi mdi quan ly Nha nudc de KH&CN thuc su trd thanh dong luc phat trien dat nudc