Đổi mới doanh nghiệp dịch vụ ngành dầu khí việt nam trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Mot bo phan cua he thong doanh nghiep Nha nude - cac doanh nghiep dich vu nganh dau khi Viet Nam da cd nhung chuyen bien tich cue va da thu duqc nhung ket qua nhat dinh, gop phan on dinh

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUING DAI HOC KINH TE QUOC DAN

VU QUANG TIEN

i 1 RuVi

doi m cj i doanh ngh iE p DjCH vu NGANH d AU KHI Vl£T NAM TRONG QUA TRINH

CHUY I z N SANG N^N KINH T THI TRUONG

DINH HUONG XA HQl CHO NGHTA

LUAN VAN THAC Si KINH TE• •Chuyen nganh: Kinh te chinh tri

Giao vien htfdng dan: TS Le Thuc

HA NOI - 200 3

LOl CAM ON

Trong qua trinh hoc tap tac gia da nhan dupe su quan tam giup do tan tinh cua cac thay co giao khoa Sau Dai hoc, khoa Mac-Lenin - thuoc Truong Dai hoc Kinh te Quoc dan, dac biet la to bo mon Kinh te Chmh tri va thay giao htrcrng dan la TS Le Thue

Hoan thanh ban luan van nay, tac gia xin chan thanh biet on su giup docua cac thay co, ban be va gia dinh

Ket qua cua luan van la su lam viec nghiem tuc, cong phu va khoa hoccua ban than tac gia, song do kha nang va trinh do co han nen khong tranh khdi nhung khiemkhuyet nhat dinh

Tac gia mong muon nhan dupe su quan tam dong gop cua cac thay cogiao

rp z • 9

Tac gia

Vii Quang Tien

MUC LUC

Chuang 1: NHUNG VAN DE Lt LUAN VA THUC TlfiN DNNN, DNDV

TRONG QUA TRINH CHUYEN SANG NltN KINH IE THI 9

TRUONG DINH HU()NG XA HOI CHU NGHIA .

1.1 Doanh nghiep nha nude, doanh nghiep dich vu va vai tro cua no trong qua trinh chuyen sang nen kinh te thi truong dinh hudng 9 xa hoi chu nghia

1.1.1 Khai niem DNNN, DNDV va dac trUng cua doanh nghiep dich vu 9

1.1.2 Vai tro DNNN va DNDV 7c 1.2 Su can thiet va noi dung doi moi DNNN va DNDV 23

1.2.1 Sucan thiet 23

1.2.2 Noi dung doi mdi 39

1.3 Kinh nghiem doi moi DNNN, DNDV 0 mot so nude va nhUng goi mdcho Viet Nam 4 1 1.3.1 Tong quan kinh nghiem d cac nude 41

1.3.2 Nhung gqi md cho Viet Nam 47

Chuang 2: THUC TRANG, PHUONG HU6NG, GIAI PHAP DOI M()I DOANH NGHIEP DICH VU NGANH DAU KHI VI$T NAM TRONG QUA TRINH CHUYEN SANG NEN KINH TE THI TRUONG DINH HUONG XA HOI CHU NGHIA

2.1 Dac diem va anh hudng cua nganh dau khi Viet Nam 50

2.1.1 Dac diem chung 50

2.1.2 Nhung thuan lai va khd khan trong qua trinh doi mdi 57 DNDVnganh dau khi

2.2 Thuc trang DNDV nganh dau khi Viet Nam 59

2.2.1 Tinh hinh boat dong DNDV dau khi 59

2.2.2 Danh gia chung va nhung van de buc xue dat ra 65

2.3 Phuong huorng va giai phap nham doi mdi DNDV 69 dau khi Viet Nam

2.3.1 Phuang hudng 69

2.3.2 Cac giai phap 75

Ket luan 86

Danh muc tai lieu tham khao 88

Phu luc 91

CAC TlTVIET TAT

Chit viet tat Chit viet day du

6 DNNN Doanh nghiep nha nude,

7 DNTMDVNN Doanh nghiep thuong mai dich vu

nha nude,

8 DNDVNN Doanh nghiep dich vu nha nude,

10 HDBT Hoi dong Bo trudng,

ll.HDQT Hoi dong quan tri,

12 KTTT Kinh te thi trudng,

13 NXBCTQG Nha xuat ban chinh tri quoc gia

DANH MUC CAC BANG BIEU, SO DO, BIEU DO TRONG LU AN VAN

I Bang bieu

2.1 Ket qua kinh doanh va nop ngan sachnha nude 53

2.2 Tfch tu von 54

2.3 Ket qua hoatdong kinh doanh 61

2.4 Co c&ichat luqng lao dong 61

Phu luc 1 Cac cong ty lien doanh 91

Phu luc 2 Ke hoachdau tu 92

Phu luc 3. Bang can doi ke toan hop nhat 93

II Sa do 2.1 So do to chufc Tong cong ty dau khf VietNam 52

III Bieu do 2.1 San luqng dau tho khai thac 53

Md DAU

1-Tinh cap thiet cua de tai.

Trong qua trinh doi mdi, Dang va Nha nude ta da ban hanh va thuc hien nhieu chu truong, bien phap tich cue nhu ban hanh nhieu dao luat, chinh sach nhSm doi mdi va nang cao hieu qua he thong doanh nghiep Nha nude Trong boi canh the gidi cd nhieu difin bien phuc tap va nen kinh te trong nude connhieu kho khan gay gat, doanh nghiep nha nude da cd nhung chuyen bien tichcue va khong ngtmg phat trien, gop phan quan trong vao thanh tuu to ldn cua su nghiep doi mdi va phat trien kinh te - xa hoi dat nude Nam 2002, khu vuc doanh nghiep nha nude dong gop 39,2% tong thu ngan sach nha nude, lam ra 39,5% GDP va tren 50% kim ngach xuat khau Tuy nhien, hien nay khu vuc doanh nghiep doanh nghiep Nha nude vSn dang dat ra nhieu van de can giai quyet Trong gan 5600 doanh nghiep nha nude hien nay chi co 40% lam an cd hieu qua, con lai la khong cd lai va thua 16 Trude thuc trang do Nghi quyet Hoi nghi trung uong lan thur 3 khoa IX cua Dang cong san Viet Nam da chi ro: Can

“Tiep tuc sap xep, doi mdi, phat trien va nang cao hieu qua cua doanh nghiep Nha nude ” de dam bao vi the cua khu vuc kinh te nay trong nfin kinh te quocdan

Mot bo phan cua he thong doanh nghiep Nha nude - cac doanh nghiep dich vu nganh dau khi Viet Nam da cd nhung chuyen bien tich cue va da thu duqc nhung ket qua nhat dinh, gop phan on dinh kinh te - chinh tri - xa hoi va tao da cho cac budc phat trien nang dong manh me tiep theo Tuy vay, congcuoc doi mdi trong cac doanh nghiep dich vu nganh dau khi Viet nam con dangtrong qua trinh tiep tuc va tren thuc te vSn boc 16 nhung nhuqc diem, thieu sotnhu tlnh trang tri tre, thieu nang dong, tham nhung, lang phi, bo may cong kenh, mdi quan he quan ly chua hop ly, trinh do ky thuat- cong nghe lac hau, san pham lam ra khong du sure canh tranh, kern hieu qua, mo hinh to churc doanh nghiep chua thich hop Vdi mong muon gop phan nhd be cua mlnh vao viec tiep tuc s^pxep, doi mdi, phattrien va nang cao hieu qua cua doanh nghiep

dich vu nganh dau khi, noi minh dang cong tac, Tac gia chon de tai “Doi moi doanh nghiep dich vu nganh dau khi Viet Nam trong qua trinh chuyen sang nen kinh tethi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia ”, lam luan van thac si kinh te.

2 Muc dich va nhiem vu nghien cum.

Muc dich\ Luan giai co so khoa hoc tiep tuc doi mdi doanh nghiep dich

vu dau khi Viet Nam hien nay

Nhiem vu:

- Nghien cum mot so ly luan va kinh nghiem ve doi mdi doanh nghiep nhanude va doanh nghiep dich vu nha nude trong qua trinh chuyen sang kinh tethi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia

- Phan tich, danh gia thuc trang doanh nghiep dich vu nganh dau khi Viet Nam

- Trinh bay nhung quan diem, phuong hudng va giai phap tiep tuc doi mdi doanh nghiep dich vu dau khi hien nay o nude ta

3 Doi tuqng va pham vi nghien cum.

Doi mdi doanh nghiep dich vu dau khi Viet Nam ve mat to chuc va quan

ly trong qua trinh chuyen sang nen kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chunghia

4 Phuomg phap nghien cuu.

Tren co sd phuong phap luan duy vat bien chung va duy vat lich sir cua chu nghia Mac - Lenin, trong qua trinh nghien curu, luan van su dung phuong phap triiru tuqng hoa thong qua cac phuong phap ket hop logic vdi lich sir; phuong phap he thong; phan tich vdi tong hop; du bao; thong ke, so sanh, mo hinh, bieu bang, va do thi de tiep can doi tuqng nghien cum

5 Dong gop khoa hoc va y nghia cua luan van.

He thong hoa va lam ro them ban chat, vai tro va dac diem doanh nghiep nha nude noi chung va doanh nghiep dich vu nganh dau khi noi rieng trong quatrinh chuyen sang kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia

- Phan tich, danh gia cd can cdkhoa hoc thuc trang doanh nghiep dich vu

nganh dau khi Viet Nam Khang dinh nhung dong gop, han che, ton tai va nguyen nhan cua chung.

- De xuat nhung quan diem, phuong hudng va giai phap doi mdi doanh nghiep dich vu nganh dau khi Viet Nam trong qua trinh chuyen sang nen kinh

te thi truong dinh hudng xa hoi chu nghia

6 Ket cau luan van.

Ngoai phan met dau, ket luan danh muc tai lieu tham khao, ban luan van bao gom 2 chuong vdi 6 tiet:

Chtfong 1: Nhung van de ly luan va thuc te ve doanh nghiep nha nude, doanh nghiep dich vu nha nude trong qua trinh chuyen sang nen kinh te thi tritdng dinh hudng xa hoi chu nghia.

Chuong 2: Thuc trang, phuong hudng va giai phap tiep tuc doi mdi doanh nghiep dich vu nganh dau khi Viet Nam trong qua trinh chuyen sang nen kinh te' thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia.

CHUONG 1

nhQng van ly luan va thuc ti£n ve dnnn, dndvnn trong

QUA TRINH CHUYEN SANG NEN KINH TE THI TRUONG

DINH HU6NG XA HOI CHU NGHIA

1.1 DOANH NGHIEP NHA NUdC, DOANH NGHIEP DICH VU

NHA NL()C VA VAI TRO CUA NO TRONG QUA TRINH CHUYEN

SANG NEN KINH TE THI TRUING DINH HUONG XA HOI CHU

NGHIA.

1.1.1 Khai niem va dac trimg cua DNNN va DNDVNN.

1.1.1.1 Khai niem va dac trung cua Doanh nghiep nha nude.

DNNN la thuat ngu dung de khai quat tat ca cac loai hinh DN do nha

nude dau tu, xSy dung va cd quyen chi phoi hoat dong san xuat - kinh doanh

cua DN vdi cac hinh thtre ten goi khac nhau nhu: Xi nghiep quoc doanh, DN

quoc huu hoa, DN cong

Khai niem DNNN cung cd nhieu y kien khac nhau, song noi len hai loai

y kien :

- Loai y kien thtr nhat: Xuat phat tur muc tieu hoat dong cua DNNN, nen

chi coi nhung to chuc kinh te cua nha nude lam nhiem vu kinh doanh vi muc

tieu lqi nhuan la DNNN

- Loai y kien thu hai: Xuat phat tir nhiem vu cua doanh nghiep, nen coi

tat ca cac to chufc kinh te cua Nha nude lam nhiem vu kinh doanh vi muc tieu

lqi nhuan va cac doanh nghiep cong ich, to chuc kinh te cua Nha nude lam

nhiem vu dam bao can doi ldn va chinh sach xa hoi, nhu cac xi nghiep cap thoat

nude, cau dudng deu la DNNN

Ngoai ra cd mot so hoc gia dua ra nhung khai niem dudi day:

+ Ray Rees (1989) dinh nghia rang: DNNN la mot to chiic kinh te san

xuat va mua ban hang hoa hoac dich vu, va tai san cua no khong phai thuocnhung co dong tu nhan ma thuoc ve to chtrc cong cong Va theo nghia rongDNNN dupe coi la mot DN cong cong.

+ V.V.Ramanadham (1990) DNNN duoc hieu la mot to chuc trong do da

so so huu hoac kiem soat khong phai boi tu nhan No ton tai tren co so cac hoat dong kinh doanh va cac mdi quan he gia ca chi phi Didu nay tat nhien la vemat ly thuyet nhung no phan dinh ro doanh nghiep va phi doanh nghiep trongkhu vuc cong cong

Dua tren khfa canh von cua doanh nghiep cung co nhidu y kien khac nhau, mac du nhung khai niem ve DNNN, xf nghiep quoc doanh, xf nghiep cong cong duoc mdinude tren the gidi hieu theo mot each rieng nhung cd the tuu trung d: co so de nhan dinh mot doanh nghiep la DNNN hay khong la ty trong von dong gop la bao nhieu

C) cac nude khac nhau, viec quy dinh cu the ve mot DNNN cung rat khac nhau Mot doanh nghiep, d nude nay dupe coi la DNNN nhung d nude khac lai

la doanh nghiep tu nhan Su khac nhau nay la do su khac nhau ve mifc dp so huu cua Nha nude trong DNNN Chang han, d Uc va Tay Ban Nha, nhung doanh nghiep cd co phan cua Nha nude tren 50% trd len dupe coi la DNNN; dNam Trieu Tien tir 10% trd len; d Italia tir 25% trd len; d Phap, Indonexia vaMalaixia tir 20% trdlen Tuy nhien, xet moteach khai quat thi hau het cac nudedeu cd quan niem chung giong nhau va DNNN dupe hieu la nhung doanh nghiep do Nha nude nSm toan bo hoac mot phan so huu va Nha nude kiem soattdi mot mire do nhatdinh qua trinh raquyet dinh cua doanh nghiep

Viet nam, DNNN da cd mot qua trinh hinh thanh va phat trien tren 50 nam va trai qua nhidu thdi ky trudc va sau doi mdi, mdi thdi ky, nhan thtre veDNNN cung rift khac nhau Su nhan thuc ve DNNN dupe the hien rd net qua haithdi ky, thdi ky trudc doi mdi (trudc dai hoi Dang VI) va thdi ky doi mdi dennay

Thdi ky trudc doi mdi: Cac DNNN dupe dat dudi su quan ly true tiep cuaNha nude thong qua mot he thong chi tieu ke hoach phap lenh Vdi chinh

sach cap phat giao nop, cac DNNN hoat dong trong dieu kien von, vat tu duqcNha nude cap theo chi tieu ke hoach, san pham san xuat ra dirpe giao nop theo quy dinh, cac didu kien san xuat va gia ca dau vao, dau ra duqc Nha nude can doi quy dinh theo dinh miic cu the Ve tai chinh, DNNN duqc thuc hien theo nguyen tac thu du, chi du, lai Nha nude thu, Id thi Nha nude bu DNNN thdi ky nay the hien nhung net dac trung hoat dong trong khuon kho cua mot ndn kinh

te ke hoach hoa tap trung bao cap

nude ta chuyen sang nen kinh te hang hoa nhidu thanh phan, van dong theo coche thi trudng cd dinh hudng XHCN thi quan niem ve DNNN cung cd su thay doi

Trude het, the hien qua dinh nghia DNNN trong didu le xi nghiep cong nghiep quoc doanh ban hanh theo nghi dinh so' 50-HDBT ngay 22/03/1988 quydinh “Xi nghiep cong nghiep quoc doanh la don vi san xuat hang hoa nhSm dapung nhu cau ngay cang tang cua xa hoi, cd tu each phap nhan va hach toan kinh

te doc lap” ( Dieu 1) [12]

Nam 1995, Luat DNNN duqc Quo'c hoi thong qua va ban hanh ngay 24

dau tu vo'n, thanh lap va to chuc quan ly, hoat dong kinh doanh hoac hoat dongcong fch, nham thuc hien cac muc tieu kinh te - xa hoi do Nha nude giao DNNN cd tu each phap nhan, cd cac quydn va nghia vu dan su, tu chiu trach nhiem toan bo hoat dong, kinh doanhtrong pham vi vo'n cho doanh nghiep quan

ly DNNN cd ten goi, cd con dau rieng va cd tru so chinh tren lanh tho Viet Nam” (Dieu 1 chtfcmg 1, luat DNNN nam 1995).

Trude het, khai niem nay da the hien duqc ba dac trung quan trong trongDNNN do la: Nha nude dau tu vo'n; Nha nude tien hanh thanh lap; Nha nude langudi to chuc quan ly

Nhuvay, DNNN la mot thuc the kinh te thuoc sohuu Nha nude, ra ddi va kinh doanh doc lap, chiu su dieu tid't va quan ly vi mo cua Nha nude DNNN la

nude No khong chi lay hoat dong kinh doanh, hoat dong cong ich lam nhiem

vu chii yeu, ma con phai chiu trach nhiem quan ly va sir dung von co hieu qua,bao toan va phat trien von va cac nguon luc khac ma Nha nude la chu so huugiao cho DNNN

Tuy nhien, trong dieu kien chuyen sang nen kinh te thi trudng dinh hudng XHCN d nude ta hien nay, thi viec quy dinh DNNN chi la nhung DN cd von dau tu 100% cua nha nude Dieu nay chua hop ly, bdi vi do tac dong cuakinh te nhidu thanh phan din den su dan xen, hop tac, lien doanh lien ket giua DNNN vdi cac DN khac ngoai quoc doanh ke ca trong va ngoai nude Dieu do din den da dang hoa hinh thuc kinh doanh cua Nha nude va da dang hoa hinh

so huu nha nude d cac DN; Nha nude khong chi kinh doanh thong qua diu tu 100% von vao DNNN ma con tham gia diu tu vao cac DN vdi tueach la mot codong, hoac mot chu so huu trong so nhiiu chu so huu cua DN (dudi dang cong

ty cdphan, cong ty TNHH, cac xi nghiep lien doanh vdi nude ngoai ) Trong

cac trudng hop nay Nha nude khong chi chiem giu thuin tuy 100% von ma conchiem giu muc do sd huu khac nhau dudi 100% von cua DN Chinh vi vay dalam xuit hien nhieu dang hinh DNNN trong nen kinh te nude tahien nay, do la:

- Loai DN cd 100% von diu tucua Nha nude,

- Loai DN ma Nha nude nim giu co phan chi pho'i

Vi the, khai niem ve DNNN dupe neu d tren chua bao quit dupe diy ducac loai hinh DN da dang vdi su tham gia gop von cuaNha nude Trong khi do,tren thuc te tat ca cac loai hinh DN ke tren Nha nude vin giu vi the kiem soat va dieu tiet cua minh va tat ca loai hinh DN nay vin dong vai tro quan trong la cong cu kinh te de Nha nude thuc hien chuc nang dieu tiet nen kinh te Nhu vay, xet ve mat tinh chat thi cac DN nay can dupe xepvao loai DNNN

Tir su phan tlch tren diy, xuit phat til khia canh quan ly kinh te cua Nhanude cd the neu khai niem tuong doi ve loai hinh DNNN ma Nha nude tuy thuoc vao mufe do chi pho'i cua minh

Doanh nghiep nha nude la nhung doanh nghiep cd von gop cua Nha nude d mice du de Nha nude co the thuc hien duac su can thiep cua minh

nham dat ditac muc tieu kinh te - xa hoi da dat ra.

Th khai niem neu tren, DNNN dupe nhan dien bdi cac dac trimg sau:

+ Ve so hitu: DNNN la to chuc kinh te ma Nha nude la chu sd huu va lamot bo phan cau thanh thanh phan kinh te nha nude Cac DNNN khi thanh lap duoc Nha nude giao von de hoat dong san xuat kinh doanh, hoac hoat dong cong fch Toan bo von va tai san ma Nha nude giao cho DNNN de hoat dong san xuat kinh doanh hoac hoat dong cong fch, DN khong cd quydn sd huu von

va tai san do, ma chi la ngudi quan ly, su dung von, tai san cua Nha nude tai

DN ma thoi DNNN phai chiu trach nhiem trudc Nha nude ve viec bao toan, phat trien von ma Nha nude giaocho, gop phan phat trien kinh te xa hoi

+ Ve to chi(c, quan li: DNNN do Nha nude to chile, quan If va thuc hien cac muc tieu ma Nha nude giao DNNN la to chuc kinh te do Nha nude quyet dinh thanh lap Chinh phu thuchien phan cap, quyet dinh hay uy quyen cho cac

co quan Nha nude quyet dinh thanh lap DNNN, quyet dinh bo nhiem Hoi dongquan tri, Tong giam doc Nha nude ban hanh khung phap If de cac DNNN hoat dong doc lap, tu chu san xuat kinh doanh, dong thdi giam sat DNNN trong viec tuan thu phap luat theoluat dinh

Nha nude thanh lap DNNN la de thuc hien cac muc tieu cua Nha nude.DNNN la cong cu vat chat de Nha nude dinh hudng nen san xuatva dieu tiet vT

mo nen kinh te thi trudng Cac DNNN phai thuc hien nhiem vu, muc tieu Nha nude giao gop phan thuc day tang trudng kinh te, dan dat cac DN thuoc cac thanh phan kinh te khac phat trien theo dinh hudng XHCN

+ Ve quan he phan phoi: DNNN phai tien hanh hach toan kinh te, phaichiu trach nhiem trudc Nha nude ve vat chat DNNN hoat dong theo nguyen tac

tu chiu 16 lai (trCr cac DNNN co ke hoach bu Id), phan phoi thu nhap tuan theonguyen tac phan phoi theo lao dong Ket qua san xuat kinh doanh cua DNNN sau khi bu dap chi phi san xuat, lam nghia vu vdi Nha nude, lap mot so' quy can thiet khac, so'con lai phan pho'i cho ngudi lao dong tai DNdo

+ Ve quan he phap li cua DNNN: DNNN la to chuc kinh te cd tu eachphap nhan Sau khi duoc thanh lap, DNNN trd thanh mot chu the kinh doanh

doc lap, co tai san rieng, co tru so giao dich va con dau rieng Do do, cac DNNN duqc tham gia day du cac quan he kinh te, quan he phap luat va nhung phap nhan khac DNNN tu chu trong san xuat kinh doanh va tu chiu trach nhiem trade phap luat trong qua trinh hoat dong, thuc hien co che, chinh sach

va thuc thi phap luat theo quy dinh

I.I.I.2 Khai niem va phan loai doanh nghiep dich vu nha nude.

Khai niem DNDVNN: De hieu DNDVNN, trucrc het chung ta phai decap den khai niem dich vu Tren the gidi ngay nay, ben canh nhung nganh sanxuat hang hoa vat the, con co nhung nganh kinh te tao ra hang hoa phi vat the -nganh dich vu Cac nude cd nen kinh te phat trien hoat dong dich vu chiein ty trong binh quan tir 70-80% tong lao dong xa hoi va GDP Trong linh vuc kinhdoanh, dich vu duqc coi la cac loai hinh hoat dong cd muc dich trp giup hoan thien tiep tuc qua trinh san xuat kinh doanh Dich vu bao gom toan bo cac hdtro khach hang mong dqi phu hop vdi gia ca ngoai ban than san pham hay dich

vu do

Tren giac do kinh te, dich vu la cac chuc nang hoac cac nhiem vu duqc thuc hien ma ngudi ta cd CAU va do do tao ra GIA CA hinh thanh nen mot THITRUING thich hop Doi khi dich vu duqc de cap den nhu la nhung hang hoa

vo hinh, mot trong nhung dac diem cua chung la duqc tieu thu ngay tai diemSAN XUAT Thudng thi chung khong the chuyen nhuqng duqc, do do khongDAU CO duqc, vdi y nghia nay dich vu khong the duqc mua de sau do ban laivdi mot mire gia khac

Trong cac nganh dich vu, thuong nghiep la mot nganh co ban xuat hien lau ddi nhat Trong tac pham "Tu Ban" C.Mac da chi rd: “Su phat trien cua lucluqng san xuat da lam xuat hien phan cong lao dong xa hoi, duaden mot tat yeii

cd su trao doi hang hoa (H-H) Phan cong lao dong xa hoi phat trien va che do

tu huu ra ddi thuc day trao doi hang hoa ngay cang md rong, dan den su ra ddi tien te va cung vdi nd la luu thong hang hoa (H - T-H)”.[16; tr 205]

Chuyen mon hoa trong san xuat cang phat trien, khd'i luqng san pham

thong hang hoa Mot so ngudi hoac to churc tach ra khdi linh vuc san xuat, chuyen sang hoat dong chuyen ling tien ra mua hang hoa de ban lai nhSm mucdich thu lqi nhuan tir viec mua ban nay the la lam nghe kinh doanh hang hoahay con goi la hoat dong thuong mai Thuong mai ra doi la nac thang phat trien

ke tiep, cao hon cua luu thong hang hoa, la ket qua true tiep cua su phat trienluu thong hang hoa, trd thanh mot nganh trong nen kinh te quoc dan, khong true tiep san xuat ra cua cai vat chat, ma co chifc nang dich vu tren linh vuc luu thong hang hoa thong qua mua ban cac hang hoa do cac nganh san xuat vatchat tao ra

Nhu vay, hoat dong thuong mai la linh vuc hoat dong kinh te chuyen thuchien gia tri hang hoa do mot so ngudi hoac to chuc nhat dinh tien hanh theo suphan cong chuyen mon hoa lao dong xa hoi Vdi tu each la mot pham tru lich sir, thuong mai xuat hien tren co so phan cong lao dong xa hoi Dong thdi ho cung thuc hien cung ling (dich vu) hang hoa tu" thi trudng nay sang thi trudng khac va nguoc lai khi thi trudng co nhu cdu Trong qua trinh tai san xuat mo rong, hoat dong thuong mai - dich vu hang hoa la khau noi lien san xuat vatieudung Thong qua hoat dong nay, ngudi san xuat ban san pham va mua tu lieu san xuat de tiep tuc qua trinh tai san xuat Trong lich su, cuoc phan cong xa hoi ldn lan thu hai thu cong nghiep tach ra khdi nong nghiep cung vdi su su xuathien che do tu huu da tao tien de cho dai phan cong lao dong lan thu 3 - thuongmai tach khdi san xuat Ph Ang-ghen da giai thich rang: “Vi nen san xuat bitach ra lam hai nganh chinh la nong nghiep va thu cong nghiep nen nen sanxuat true tiep nham trao doi da ra ddi, do la nen san xuat hang hoa San xuat hang hoa ra ddi thi dong thdi thuong nghiep cung ra ddi”

C.Mac noi: “Mot khi cong nghiep thanh thi tach ra khdi nong nghiep thi

do tu ban chat cua su vat, san pham cua cong nghiep thanh thi ngay tir dau datrd thanh hang hoa, ma viec dem ban can cd khau trung gian la thuongnghiep”.[18; tr 406 ]

Vdi tu each la mot pham tru kinh te chinh tri, thuong mai bieu hien quan

he trao ddi san pham lao dong dudi hinh thtre hang hoa thong qua trung gian

tien te, nhirng da tro thanh doc lap vdi cac mdi quan he trong san xuat No sinh

ra trong cac xa hoi cd san xuat va luu thong hang hoa, ban chat cua nd do hinhthdc sd huu tu lieu san xuat quy dinh va duqc bieu hien ra tren ba mat chu yeula: co sd ton tai, muc dich va phuong thuc hoatdong cua nd

Vdi each hieu nhu tren, bat cur DN nao duqc thanh lap vdi muc dich chuyeu tham gia vao hoat dong luu thong hang hoa lay viec mua, ban san pham hang hoa lam ddi tuqng kinh doanh, lay ngudi mua va ngudi ban lam ddi tuqngphuc vu dem lai phan lqi nhuan chiem ty trong ldn cho doanh nghiep thi goi la DNTMDV, va theo nghia rong cd the duqc hieu la DNDV

Su ra ddi va ton tai cua cac DNDV la khach quan, bat nguon tir qua trinhphat trien cua kinh te hang hoa va duqc quy dinh bdi hai dieu kien:

+ Mot la, phan cong lao dong xa hoi

+ Hai la, su khac nhau ve lqi the so sanh giua cac viing, cac doanh nghiep

va quoc gia

Tat nhien, cac DNDV khi duqc thanh lap deu da phai xac dinh cho mlnh

co cau to chdc bo may, muc tieu phuong thdc hoat dong kinh doanh, duqc trang

bi von, tai san phuong tien phu hop dam bao cho DN ton tai, hoat dong va phat trien Trong cac loai hinh DNDV thi DNDVNN la bo phan trong yeu Tur do, cdthe hieu:

DNDVNN la nhung to chile kinh doanh thuoc khu vuc kinh te Nha nude, do Nha nude dau tu von thanh lap va to chile quan ly hoat dong kinh doanh hoac hoat dong cong ich nham thoa man kip thdi, thuan lot va hieu qua cao cho cac nhu cau ve san xuat va ddi song, thuc hien cac nhiem vu do Nha nude giao.

Phan loai doanh nghiep dich vu nha nude.

Cd nhieu each phan loai DNDVNN, tuy theo nhung can curkhac nhau:

- Can cur vao co cau dich vu, cd cac DNDVNN: kinh doanh khoa hoc ky thuat-cong nghe; kinh doanh du lich, khach san, nha hang; kinh doanh giao thong van tai; kinh doanh thuong mai; dich vu ve tai chinh, tin dung

+ Cac DNDVNN hoat dong kinh doanh: Muc tieu chu yeu la lpi nhuanthuong mai, DN duoc Nha nude giao von ban dau, tu chu trong kinh doanh, baoton va phat trien von Trong qua trinh hoat dong kinh doanh DN chiu su chi phoi cua cac quy luatkinh te thi trudng, luat doanh nghiep.

+ Cac DNDVNN hoat dong cong fch: Muc tieu chu yeu la phuc vu nhucau phat trien chung cua xa hoi DN thudng hoat dong d cac nganh hang dapling nhu cau quoc phong, an ninh, bao ve moi trudng, van hoa, y te, giao due Day la chung mat hang dam bao lqi fch cong cong, DN dupe Nha nude giao von va chi phoi hoat dong, chiu su quan ly true tiep cua Nha nude, kinh doanh theo ke hoach cua Nha nude

- Can cii vao nguon go'c san xuat ra hang hoa, cd cac loai hinh DNNN kinh doanh cac mat hang cong nghiep vaDNDVNN kinh doanh nong san

+ Hang cong nghiep bao gom tat ca cac mathang do cac nganh tieu thu cong nghiep va cong nghiep san xuat;

+ Hang nong san bao gom cac san pham do cac nganh nong, lam, ngunghiep san xuat ra

- Can cii vao chung loai hang hoa ma DN kinh doanh cd cac loai DNDVNN kinh doanh hang tu lieu san xuat va DNDVNN kinh doanh hang tu lieu tieu dung:

+ Cac DN kinh doanh tu lieu san xuat bao gom cac mat hang may moc, thiet bi, phu tiing, cac loai nguyen lieu vat lieu nhu kim khi, xang dau, than, bong, to, spi doi tupng su dung la cac doanh nghiep san xuat cac san pham

+ Cac DN kinh doanh tu lieu tieu dung bao gom kinh doanh luong thuc, thuc pham, quan ao may sSn, xe dap, xe may, oto doi tupng su dung cac mathang nay la cac ca nhan nham tai san xuat sure lao dong va chung bi bien doi trong qua trinh tieu dung cua mdi ngudi

- Can cd vao khoi luong ban va mua, co cac loai hinh DNDVNN banbuonva DNDVNN ban le.

+ DNDVNN ban buon thudng thuc hien mua ban khoi luong hang hoaldm vdi cac DN hoac thuong nhan mua de tiep tuc chuyen ban Cac DN naythudmg mua san pham theo don dat hang thong qua cac hop dong va thanh toan chuyen khoan qua ngan hang

+ DNDVNN ban le la cac DN ban hang true tiep cho ngudi tieu dung d cac cua hang, quay hang, sap hang Ngudi mua lua chon hang hoa va tra tien tai noi ban hang

- Can cur vao pham vi luu thong hang hoa co cac DNDVNN hoat dong kinh doanh hang hoa trong nude (noi thuong) va DNTMNN kinh doanh hang hoa vdi nude ngoai (ngoai thuong)

+ DN noi thuong mua ban hang hoa vdi cac don vi kinh te va ca nhantrong nude, chu yeu phuc vu cho cac doi tuqng san xuat va tieu dung trong lanhtho nude minh

+ DN ngoai thuong hoat dong kinh doanh hang hoa vdi ngudi nude ngoai, cac DN nay mua ban hang hao vdi thi trudng nude khac Viec mua banphai qua bien gidi vadung ngoai te de thanh toan

Ngoai cac each phan loai neu tren, loai hinh DNTMNN con dupe phanchia theo cap hang chinh nhu thuong mai Trung uong, dia phuong, nganh

1.1.1.3 Dac diem DNDV nganh dau khi Viet Nam.

Thanh lap nam 1975, Tong cong ty Dau khi Viet Nam budc dau mdi chi

cd 2 cong ty do la Cong ty dich vu I dong tai Thai Binh, Cong ty vat tu van taidau khi dong tai Ha noi, lam nhiem vu cung ling theo ke hoach dupe dinh sincac vat tu thiet bi, van tai, nhan luc, hoa pham sin cd theo yeu cau cua nganh nhlm phuc vu muc tieu tim kiem, tham do, khai thac dau khi cho dat

nhu sat nhap, giai the, thanh lap mdi cho phu hop vdi yeu cau ngay cang phat trien, doi mdi cua Tong cong ty cua nen kinh te Cac doanh nghiep dich vutrong nganh khong ngimg ldn manh ca vd chat va lupng, hien tai Tong cong tyDau khi Viet Nam da cd 10 cong ty true thuoc hoat dong thuong mai - dich vutren moi linh vuc nhu: dich vu can cu, dich vu tau thuyen, dich vu sua chua thiet

bi dau khi, dich vu dung dich khoan, cung cap vat tu hoa pham khoan, phan tichm&u, gia cong che tao, lap giap chan de gian khoan, dich vu xay lap bao dudng cong trinh bien, dudng ong dan khi, dich vu cung cap lao dong, cong nhan ky thuat, dich vu sinh hoat, bao hiem dau khi, dich vu tien te, Khoi DN dich vu cua Tong cong ty Dau khi Viet Nam da cd nhung budc phat trien vupt bac, dam duong dupe cac cong viec phiic tap trong cac hoat dong tham do, khai thac, phat trien md, thiet ke, lap rap, che tao vat tu, thiet bi, cung cap cho nganh Cd nghieu loai hinh dich vu hien la the manh cua Tong cong ty Dau khi Viet Namnhu dich vu can cu, dich vu tau thuyen, cung cap lao dong cd ky thuat cao, dich

vu hoa pham dau khi,v.v Cac loai hinh dich vu cua Tong cong ty Dau khi Viet Nam cung cap deu dat cac tieu chuan quoc te va dupe cac cong ty dau khi ldn cua the gidi danh gia cao ve chat lupng, gia cava thdi gian thuc hien

Nhu vay cd the khai quat DNDV nganh dau khi thdi gian dau mdi thanhlap chu yeu phuc vu cho tham do khai thac dau khi, nghiala mang tfnh ky thuatchuyen nganh hep (Cong ty dung dich khoan va hoa pham dau khi, Cong ty dich vu khoan) Cung vdi su trudng thanh cua nganh dau khi va su hinh thanh

va phat trien kinh te thi trudng d nude ta cac DNDVNN nganh dau khi cung phat trien va bien doi tuong ung tir chuyen sau sang da dang hoa cac loai hinh dich vu ke ca ky thuat va kinh te noi chung, tham tri canh tranh lftn nhau, chongcheo (6/10 DNDV nganh daukhi phat trien theo hudng nay)

kenh, chuc nang chong cheo, dpi ngu can bo cong nhan vien vira thira vira thieu.Tinh trang bao cap van con pho bien

Nam 2002 tong doanh thu hoat dong dich vu cua toan nganh dat mire cao tren 6,918 nghin ty dong chiem 11,18% doanh thu toan nganh, dat mire

tang trudng 27% Dong gop dang ke nhat la Cong ty dich vu ky thuat dau khi

da tiep tuc dat duoc budc phat trien kha tot vdi nhieu loai hinh dich vu yeu cau

ky thuat da dang dat doanh so cao Cac cong ty dung dich khoan va hoa pham

dau khi, cong ty du lich - dich vu dau khi, cong ty khoan va dich vu khoan dau

khi, cong ty che bien kinh doanh cac san pham khi, cotang trudng kha va co lai

nam sau cao hon nam trudc Linh vuc bao hiem, tai chinh, tu van dau tu xay

dung dat duoc mure tang trudng dot bien do cd su cai thien quan trong ve chat

luqng dich vu, quang ba thi trudng, gianh lai va md rong duoc thi phan hoat

dong

1.1.2 Vai trd doanh nghiep Nha nude, Doanh nghiep dich vu nha

nude trong nen kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia.

1.1.2.1 Vai trd cua DNNN trong nen kinh te thi trufing dinh huung xa

hoi chu nghia.

DNNN la luc luqng true tiep tao ra co sd vat chat cho xa hoi, luc luqng

tham gia kinh doanh va la luc luqng nong cot de Nha nude dan dat, hudng dan,

md dudng cho cac thanh phan kinh te khac cung phattrien nham xay dung kinh

te theo muc tieu dan giau nude manh, xa hoi cong bang, dan - chu, van minh

Cd the khai quat vai trd cua DNNN trong nen kinh te thi trudng dinh

hudng xa hoi chu nghia d nude ta Mot la, DNNN giu vai trd la cong cu chu

yeu, luc luqng nong cot tao ra sdc manh vat chat de nha nude giu viing su on

theo dinh hudng xa hoi chu nghia

Hai la, DNNN cd tac dung md dudng, hd trq cho cac thanh phan kinh te

khac phat trien, do do thuc day tang trudng nhanh va bdn vung cua nen kinh te

nude ta

Ba la, DNNN trong thuc te da dam nhan hoat dong trong cac linh vuc cd

tinh chien luqc then chot, trong yeu doi vdi su phat trien kinh te xa hoi ma cac

doanh nghiep tu nhan khong cd kha nang dau tu vi vo'n ldn, thu hoi von cham,

lqi nhuan thap, tham chi khong cd lqi nhuan, rui ro cao nhu cac nganh phat

trien ket cau ha tang kinh te, xa hoi va an ninh, quoc phong

Bon la, DNNN phai la lire luqng xung kfch, di dau trong bien doi co cau kinh te theo hudng tien bo, hop ly Thuc day nhanh va di dau trong viec umgdung tien bo khoa hoc - cong nghe de thuc hien thanh cong su nghiep congnghiep hoa,hien dai hoa n6n kinh te quoc dan.

Nam la, DNNN la luc luqng coban de nang cao kha nang canh tranh cua nen kinh te nude ta, gop phan thuc hien hoi nhap kinh te quoc te mot each

chu dong, tranh bi le thuoc vao nude ngoai trong dieu kien toan c^u nen kinh tethe gidi hien nay

Sau la, Su ldn manh cua DNNN se la luc luqng chinh trong viec thuc hien mot so chinh sach xa hoi cua nha nude va la luc luqng tao nen tang vungchile cho viec thuc hien muc tieu xa hoi chu nghia

1.1.2.2 Vai trd cua doanh nghiep dich vu nha nuffc.

DNDVNN la mot bo phan cua DNNN, luan van nhan manh va cu the hoavai trd DNDVNN, do la:

Thu nhat, DNDVNN la luc luqng chu yeu cung ung vat tu, hang hoa thiet yeu cho nen kinh te, cho cong cuoc CNH-HDH dat nude

Chu Tich Ho Chi Minh khi noi ve vai trd cua thuong nghiep dich vu datimg noi: “Can bo thuong nghiep can phai nang cao hon nua tinh than phuc vunhan dan, phuc vu san xuat Mua nhung thur da khuyen kich dong bao ban, bannhung thu dong bao can mua Gia ca can dung mdc, thai do khiem ton nganhthuong nghiep phai mua ban cong bang, chd nen ep cap ep gia, thudng thudngngudi mua muon mua re, ngudi ban muon ban dat, doi vdi chung ta khong the lam nhu the duqc Gia ca phai dam bao cd lqi cho Nha nude, hop tac xa va xavien cung cd lqi de xay dung nude nha”

De day manh CNH, HDH dat nude, mot trong nhung yeu cau biic thiet la phai lua chon dung du an dau tu va dau tu cd hieu qua Dieu nay cd lien quantrue tiep den cac hoat dong cung ung vat tu, hang hoa cho viec thuc hien cac du

an Trong nen kinh te nhidu thanh phan, cac DNTMNN lai thuoc thanh phan kinh te nha nude, cd luc luqng vat chat va phuong there kinh doanh hon han cac DNTM thuoc cac thanh phan kinh te khac, la cong cu de Nha nude dinh hudng

phat trien kinh te - xa hoi, nen no da trd thanh luc ltrpng chu yeu trong cung ling vat tu, hang hoa thiet yeu cho nen kinh te noi chung va cho qua trinh CNH-HDH Trong thdi ky chinh sach kinh te mdi- thdi ky tiep tuc su nghiep cong nghiep hoa sau 3 nam noi chien lam gian doan, V.I Lenin da coi “dich vuthuong nghiep la" cai mat xfch" trong day xich bien co lich su, do la cai matxich ma chung ta, Dang cong san dang nam quySn lanh dao, chung ta phai dem toan luc ra nam lay Neu ngay nay, chung ta nam dupe kha chat mat xich do thichac chan trong mot ngay gan day, chung ta se lam chu dupe toan bo day xich”.[16; trg279]

Thu hai, DNDVNN la luc lupng gop phan dac luc vao viec binh on gia

ca, khac phuc nhung khuyet tat cua thi trudng

Vdi tu each la mot bo phan cua DNNN, DNDVNN tao thuc luc kinh te

de Nha nude thuc hien cac muc tieu kinh te, xa hoi Nen kinh te dang trong quatrinh chuyen sang kinh te thi trudng khong the tranh khdi nhung mat can doi, mau thuSn giua cung va cau gay nen su ach tac tren thi trudng hang hoa Hon nua, canh tranh ve hang hoa trong kinh te thi trudng khong loai trtr nhung tieucue thuong mai nhu dau co, nang gia hang hoa de kiem ldi Trong boi canh do,Nha nude muon dieu tiet thi trudng, phai cd thuc luc kinh te, cac DNDVNN luc nay la luc lupng cd nhiem vu true tiep tham gia vao viec binh on thi trudng gian gia, on dinh gia Cung vdi viec tham gia tich cue vao viec binh on gia ca,DNDVNN gop phan khac phuc nhung khuyet tat cua thi trudng, gop phan duakinh te thi trudng phat trien theo dinh hudng xa hoi chu nghia

Thit ba, cac DNDVNN con la luc lupng di dau trong viec ling dungnhung thanh tuu khoa hoc ky thuat, cong nghe theo hudng hien dai, di dautrong doi mdi co che quan ly va di dau trong viec chap hanh luat phap, chinh sach kinh te cua Dang va Nha nude, co tac dung neu guong cho cac doanhnghiep thuoc cac thanh phan kinh te khac noi theo Nhddo, gop phan gift vung dinh hudng xa hoi chu nghia cua kinh te thi trudng

Thii tu, cac DNDVNN la luc lupng chu luc trong hoat dong xuat, nhapkhau, nhd kha nang canh tranh duoc nang cao, nen da gop lam cho viec hoi

nhap kinh te quoc te d the chu dong hon That vay, nude ta dang trong qua trinh

hinh thanh chien luqc CNH-HDH huemg manh ve xuat khau, dong thdi tirng

budc thay the nhap khau Thuc hien chien luqc nay, phai day manh kinh te doi ngoai, xuat nhap khau hang hoa nhat la day manh hoat dong xuat, nhap khau

de gop phan tich luy von cho CNH-HDH thong qua tiep nhan chuyen giao cong nghe tien tien tir cac nude ve nude ta, ma DNDVNN se la cong cu cang duqc dac biet coi trong

T/zu’ nam, DNDVNN gop phan quan trong vao viec cung cap tai chinh

cho ngan sach Nha nude Trong nhung nan qua, cac DNDVNN da duy tri toe

do tang trudng cao, dong gop ty trong cho phan thu ngan sach cua DNTMNN

ngay mot tang len udc dat khoang 23% tong thu ngan sach

Thit sau, DNDVNN la mot cong cu cd sue manh vat chat de Nha nude chi phoi va hudng dan nen kinh te, gop phan quan trong vao viec thuc hien chinh sach xa hoi va dinh hudng xa hoi chu nghia hien nay d nude ta

1.2 SU CAN THIET VA NOI DUNG DOI M6l DNNN VA

DNDVNN TRONG NEN KINH TE THI TRUdNG DINH HUONG XA

HOI CHU NGHIA

1.2.1 Sir can thiet phai doi mdi DNNN va DNDVNN

12.1.1 Xuat phat tit yeu cau phai chuyen doi thuc trang md hinh san xuat kinh doanh kem hieu qua sang md hinh DNNN, DND VNN thich itng vdi nen kinh tethi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia.

Tren co sd phan tich mo hinh kinh te ke hoach hoa tap trung quan lieu

bao cap, Dai hoi Dang toan quoc lan thu VI da khdi xudng su nghiep doi mdi

mo hinh kinh te noi tren sang md hinh kinh te hang hoa nhidu thanh phan, van hanh theo co che thi trudng cd su quan li cua Nha nude phat trien theo dinh hudng xa hoi chu nghia, ma dai hoi lan thd IX goi tat la kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia Di doi vdi doi mdi mb hinh kinh te, mo hinh cac DNNN noi chung va DNDVNN noi rieng cung phai duqc doi mdi Doi mdi

DNNN la mot qua trinh mang tinh he thong, lien tuc, toan dien Vi the doi mdiDNNN la qua trinh phiic tap, ddi hoi phai co each tiep can toan dien va cu the,nhung dong thdi cung ddi hoi phai cd quyet tarn cao Thuc trang doi mdi DNNN, DNDVNN o nude ta cung dang phai duong dau vdi rat nhieu van de xa hoi lien quan nay sinh nhu: that nghiep, dao tao nghe nghiep cho ngudi laodong, thuc day dau tu va tao viec lam.Thuc trang do ddi hoi Nha nude va timgdoanh nghiep phai cd each nhm toan dien va phai giu vai trd lanh dao, chi dao, kiem ke, kiem soat qua trinh doi mdi Vi vay, Nha nude phai thanh lap co quan chuyen trach quan ly, chi dao va giai quyet toan bo nhung vande lien quan tren

co so nhung tu duy kinh te mdi Thong qua co quan chuyen trach nay, Nhanude mdi thuc hien thanh cong cong cuoc doi mdi DNNN, DNDVNN, ma van dam bao cac phuc lqi xa hoi cho ngudi lao dong, xa hoi on dinh, ndn kinh tephat trien thuan lqi Dudi day la thuc trang qua trinh doi mdi:

Tir nam 1986 den nam 1989, thuc hien quyet dinh 217/HDBT cua Hoidong Bo trudng (nay la Chinh phu) ve viec giao quyen cho cac doanh nghiepquoc doanh tu chu san xuat kinh doanh, tu hach toan kinh te va tinh giam bien che trong DN

Tir nam 1990 den nay, cac doanh nghiep quoc doanh duqc goi la DNNN,

da trai qua 3 lan sap xep ldn nhu sau:

- Ldn thu nhat: Duqc thuc hien trong nhung nam 1990- 1993 Day la lan thuc hien cac giai phap mang tinh chat tinh the nham tap trung giai quyetve tochurc, x&y dung co che, chinh sach ve tai chinh de sap xep lai cac don vi co so

Can cd phap ly cua dot sap xep nay la Quyet dinh 315/HDBT ngay 1/9/1990 ve giai the va to chdc lai nhung DNNN yeu kern; Nghi dinh 388/HDBT cua Hoi dong Bo trudng ngay 20/11/1991 ve nguyen tac, dieu kien

toan bo DNNN, phan tich va danh gia tinh hinh hoat dong cua DNNN tren co

so do, thuc hien dang ky lai DN du tieu chuan de ton tai la mot DNNN

Tinh den cuoi nam 1993, so luqng DNNN da giam th 12296 DN xuongcon 6300 DN Viec sap xep lai cac DNNN theo Nghi dinh 388/HDBT da lam

thay doi dang ke co cau von, lao dong cua DN Ty trong gia tri san luqng cuakhoi DNNN trong GDP tang tir 32,5% nam 1990 len 40,2% nam 1994 SoDNNNlam an co lai tang tir 65,3% nam 1991 len 78% nam 1994.

- Lan thit hai: Tir nam 1994 den 1997, thuc hien cac Quyet dinh 90/TTg

va 91/TTg ngay 7/3/1994, chi thi 500/TTg ngay 28/5/1995 cua Thu tudng Chinh phu ve viec sip xep tong the cac DNNN, cac lien hiep xi nghiep, tong cong ty co tinh chat hanh chinh trung gian de thanh lap mdi cac tong cong ty nha nude trong nhung nganh, linh vuc then chot cua nen kinh te va chuyen mot

bo phan DNNN thanh cong ty co phan theo Nghi dinh 28/CP cua Chinh phungay 7/5/1996, dua cac DNNN di vao hoat dong theo luat DNNN Dong thdivdi viec timg budc xoa bo che do chu quan cua cac co quan hanh chinh nhanude

Luat doanh nghiep nha nude ban hanh ngay 20/04/1995 la co sd phap lyquan trong quy dinh mo hinh to chtrc va co che quan ly DNNN Trong do quydinh rd timg loai cu the: DNNN co HDQT va DNNN khong cd HDQT ve cac noi dung nhu: nhiem vu, quyen han cua HDQT, co cau va cac thanh vien cua HDQT; churc nang, nhiem vu, quyen han cua Tong giam doc va bo may giup viec; quyen va nghiavu cua ngudi lao dong trong cac DNNN

- Lan thi't ba: Thuc hien Nghi quyet hoi nghi lan thtr 4 Ban chap hanh trung uong Dang khoa VIII, tir nam 1998 den nay, Chinh phu da ban hanh Nghi dinh 44/1998/ND-CP ve thuc day viec chuyen DNNN thanh cong ty co phan,Nghi dinh so' 103/1999/ND-CP ve giao, ban, khoan, kinh doanh, cho thue DNNN va chi thi so' 20/1998/CT -TTg cua Thu tudng Chinh phu ve day manhsdp xep va doi mdi DNNN Chinh phu tien hanh phan loai DNNN de tiep tuc cophan hoa cac DN ma Nha nude khong can nSm giu 100% von Thuc hien giao, khoan kinh doanh, cho thue cac DNNN quy mo nhd, thua 15 keo dai hoackhong can duy tri sdhuu Nha nude

Trong cong cuoc doi mdi nen kinh te vdi nhieu lan sSp xep, chuyen doi den nay, he tho'ng DNNN, DNDVNN da dap ling va tiep tuc phat trien trong ndn kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia d nude ta Hoi nghi trung

uong lan thii 3 khoa IX da khang dinh DNNN trong do co DNDVNN, da vuqt qua nhieu thu thach, tru vung va khong ngurng phat trien, gop phan quan trongvao thanh tuu to ldn cua sunghiep doi mdi va phat trien dat nude DNNN da chiphoi duqc cac nganh, linh vuc then cho't va san pham thiet yeu cua nen kinh te;gop phan chu yeu de kinh te nha nude tumg budc thuc hien on dinh vaphat trienkinh te xa hoi, tang the va luc mdi cho dat nude DNNN chiem ty trong ldn trong tong san pham trong nude, trong tong thu ngan sach, kim ngach xuat khau

va cong trinh hop tac dau tunude ngoai; la luc luqng quan trong trong thuc hien cac chinh sach xa hoi, khac phuc hau qua thien tai va dam bao nhieu san pham,dich vu cong fch thiet yeu cho xa hoi, quoc phong, an ninh DNNN ngay cang thfch ling vdi co che thi trudng; nang luc san xuat ngay cang tang; co cau ngaycang hop ly hon; trinh do cong nghe va quan ly cd nhieu tien bo; hieu qua va sure canh tranh tirng budc duqc nang len; ddi song cua ngudi lao dong tirng budc duqc cai thien

Nhung ket qua do duqc the hien d nhung mat cu the sau day: [ 9 ]

Mot la, so luqng DNNN da giam dang ke, tir 12.300 trudc day (dau nhung nam 90) giam xuong con 5.571 doanh nghiep, giam 54,7% (nam 2000);

sd doanh nghiep cd von dudi 1 ty dong chiem tdi 50% tong sd doanh nghiep nam 1994; thi den nam 2000 sd do chi con 25%; sd DNNN cd von tren 10 ty dong da tang tir 10% nam 1994 len 25% nam 2000; sd von binh quan cuaDNNN da tang len 7 ldn tir 3,3 ty dong nam 1994 len 22 ty dong nam 2000

Hai la, hieu qua hoat dong cua doanh nghiep cung da duqc tang len moteach dang ke Ty le nop ngan sach tren dong von da tang tir 14,7% nam 1991 len 28% nam 2000; dong gop cua DNNN trong GDP da tang tir 36% nam 1991len 40,2% nam 2000; ty xuat lqi nhuan tren von nha nude tang tut 6,8% nam

1993 len 12% nam 2000

Ba la, da hinh thanh duqc mot sdtap doan kinh te manh, cu the ca nude

cd 17 Tong cOng ty 91 va 77 Tong cong ty 90 dang hoat dong trong cac linhvuc kinh te trong yeu cua nen kinh te nhu cong nghiep, xay dung, giao thong, nong, lam nghiep thuy san, thuong mai, dich vu, ngan hang, bao hiem Cac

Tong cong ty co 1605 doanh nghiep thanh vien, chiem 28,4% tong so doanhnghiep ca nude; nSm giu 65% tong so von ngan sach tai cac DNNN; chiem61% lao dong.

Bon la, da thanh lap va phat trien mot so DNNN hoat dong cong ich Cu the nam 2000 co 732 DNNN cong ich chiem 13% tong DNNN; trong do 185 doanh nghiep cong ich thuoc Bo, Nganh, Tong cong ty nha nucfc va 547 doanh nghiep la cua dia phuong

+ Ve cdphan hoa DNNN.

Tinh den het nam 2001, ca nude da cd phan dupe 727 DNNN, trong do

cd 139DN thuoc cac Bo, Nganh; 56 DN thuoc cac Tong cong ty va 63 DNthuoc tinh, thanh pho quan ly Co phan hoa hudng vao cac DNNN thuoc cac nganh thuong mai, dich vu, giao thong van tai, thuy san, nong nghiep, va mot

so DN thuoc cac nganh cong nghiep va xay dung Ddi tuong co phan hoa tap trung vao cac DN nhd va vira, chi cd 6,1 % so DN thuoc loai DN ldn cd so von nha nude tren 10 ty dong

Ngoai viec cd phan hoa, mot so DNNN con lai da dau tu mot phan von

de lap edng ty cd phan mdi Tinh den thang 8/2000, da cd 279 DN loai nay vdi

so von nha nude la 868,8 ty dong, chiem 46% von dieu le tai cong ty cd phanmdi Loai cong ty cd phan mdi nay duoc thanh lap chu yeu tir cac nganh khai thac khoang san thong dung, san xuat hang tieu dung, che bien thuc pham, san xuat vat lieu xay dung, nang luong, van tai dudng bo

+ Ve giao, han, khoan kinh doanh, cho thue DNNN.

Day la mot giai phap nham sap xep lai DNNN va cac ddi tuong la cac

DN cd quy mo nhd, thua Id keo dai

Tinh den het nam 2001, ca nude da thuc hien cac hinh thue giao, ban,khoan kinh doanh dupe 27 DNNN cd von nha nude dudi 1 ty dong Hinh thuc

DN sau khi giao, ban dupe hudng dan, lua chon chu yeu la cong ty cd phan

Viec ap dung giai phap, ban, khoan kinh doanh, cho thue DNNN da khac phuc dupe tinh trang ngudi lao dong mat viec lam tai DN, xoa bo dupe bao cap,

bu Id cua Nha nude va ngudi lao dong cd thu nhap Thong qua do, Nha nude cd

dieu kien de tap trung nguon luc vao cac DNNN can duoc cung co, phat trien vahuy dong nguon von trong nhan dan.

Ket qua qua lan sdp xep noi tren phai duoc coi la tich cue, hieu quahoat dong cua DNNN duoc nang cao, khong gay hau qua xau cho xa hoi So DNNN da giam tir 6300DN nam 1993 xuong con 5571 DN vao nam 2001 Cocau DNNN budc dau da duoc dieu chinh hop ly hon, co tac dong tich cue denqua trinh tich tu va tap trung von, hinh thanh va phat trien them mot sd DN mod

co trinh do cong nghe cao va co sire canh tranh Sd DN cd von dudi 1 ty dong

da giam tir 50% nam 1994 xuong con 26 % nam 1999; sdDN cd von tren 10 ty dong tang tuong ling tir 10% len tren 20%; von binh quan cua mot DN tang tir 3,3 ty dong len 21 ty dong Ty le nop ngan sach tren dong von da tangtur 14,7%nam 1991 len 28% nam 2000; dong gop cua DNNN trong GDP da tang tir 36%nam 1991 len 40,2% nam 2000; ty xuat lqi nhuan tren von nha nude tang tuf 6,8% nam 1993 len 9,2% nam 1999 va 12% nam 2000

Trong qua trinh sSp xep lai doanh nghiep, Nha nude da giai quyet trq capthdi viec cho hon 70 van lao dong va thuc hien che do nghi huu sdm, nghi mat sire lao dong dai han cho hang chuc van ngudi khac

Qua s&p xep lai, khu vuc DNNN da co nhung budc chuyen bien tich cue DNNN da gop phan quan trong de kinh te nha nude thuc hien tot hon vai trdchu dao trong nen kinh te nhidu thanh phan; chi phoi duoc cac nganh va linhvuc then chot; la luc luqng nong cot trong tang trudng kinh te; trong xuat khau

va dong gop ngan sach nha nude; gop phan quan trong trong on dinh kinh te vi

mo DNNN da va dang phat huy vai trd la luc luqng chinh trong viec dam bao

dudng loi phat trien kinh te - xa hoi cua nude ta trong 10 nam tdi da duoc Dai hoi Dang toan quoc lan thur IX xac dinh la: Day manh CNH - HDH, xay dungnen kinh te doc lap tu chu, dua nude ta trd thanh mot nude cong nghiep; uu tien phat trien luc luqng san xuat, dong thdi xay dung quan he san xuat phu hop theo dinh hudng XHCN; phat huy cao do noi luc, dong thdi tranh thu nguon luc ben ngoai va chu dong hoi nhap kinh te quoc te de phat trien nhanh, cd hieu qua

va ben vung, tang trudng kinh te di lien vdi phat trien van hoa, tirng budc caithien ddi song vat chat va tinh than cua nhan dan, thuc hien dong bo va congbang xa hoi

Dat duqc nhung ket qua tren la nhd co dudng loi doi mdi dung dan cuaDang va Nha nude; su chi dao kien tri cua Chinh phu va cac cap, cac nganh; su

cd gang phan dau vuqt qua kho khan, thu thach de vuon len cua cac DNNN, cuadoi ngu can bo quan ly va ngudi lao dong trong co che mdi

Nhung ket qua tren day tuy mdi chi la budc dau, nhung da xoa di nhungmac cam cd DNNN la thua Id, kern hieu qua Song chung ta thay rang hoatdong cua he thong DNNN con nhieu mat han che, yeu kem ton tai: Mot sd DNNN hieu qua kinh doanh chua cao; Su dong gop vao ngan sach nha nude chua tuong xdng vdi tiem luc von cd; Toe do co phan hoa con cham; Mot sd Tong cong ty chua thuc suvung manh, nang luc canh tranh cua mot sdkhong it DNNN con kem trudc thu thach khac nghiet cua 10 trinh giam thue theo camket da ky vdi cac nude trong hiep udc AFTA

Song song vdi su chuyen doi cac DNNN, DNDVNN cung da va dang doi mdi Tur khi chuyen sang co che thi trudng, khu vuc DNDVNN cung budc sang mot giai doan phat trien mdi Tir chd trudc day thuong mai dich vu nha nude davuon ra ndm giu hau nhutoan bothi trudng ca nude, nay khu vuc nay giam han

ve quy mo, sd luqng, chi nam mot sd linh vuc quan trong, chu yeu la ban buon Budc chuyen bien nay duqc danh dau tir dai hoi lan thu VI cua Dang

Cung nhunhieu nude tren the gidi, nude ta do muon dat duqc muc tieu xoa

bo boc lot, muon chi cd hai thanh phan kinh te, xem che do cong huu, trong do

sd huu toan dan la hinh thdc cao nhat, chin mudi nhat, dong nhat so huu Nhanude vdi sd huu toan dan, nen hau het cac linh vuc, cac nganh deu cd loai hinhDNNN La mot nganh kinh te, DNDVNN trong do cd thuong nghiep to chdctheo kieu luu thong doc lap tuong ddi vdi san xuat, mua ban theo ke hoach dadinh san Nganh thuong nghiep hinh thanh theo he thong doc cac Tong cong ty

va cOng ty nganh hang cap 1 (TW), cap 2 (tinh), cap 3 (huyen) toa rong khSp cac dia ban trong ca nude Tinh den cuoi nam 1989 cd 3.864 DNDVNN lam

thucrng mai chiem 33% tong so DNNN vdi 17.757 diem ban hang va 392.200 lao dong Toan bo moi hoat dong cua DNDVNN hoat dong theo co che kehoach hoa tap trung quan lieu, bao c£p, thuc hien mua gi, ban gi, so luong baonhieu, du tru the nao, gia ca ra sao deu theo chi tieu duqc phan bo cu the Va vao thdi ky nay, cac chi tieu gia tri luu chuyen hang hoa, von, doanh so, no, 15, lai va hieu qua kinh doanh chua phai la moi quan tarn chu yeu doi vdi ban thandoanh nghiep.

Bude vao nam 1986, nude ta tien hanh doi mdi kinh te Day la thdi ky chuyen tur nen kinh te tap trung quan lieu bao cap sang nen kinh te thi trudng,

cd nhieu thanh phan kinh te tham gia vao hoat dong thuong mai Cac DNTMNN dung trudc nhung thach thuc mdi Cac nganh va cac DN san xuat toan quyen to chiic ban buon va ban le hang hoa do don vi minh san xuat Cac cong ty xuat nhap khau duqc ban hang nhap khau Trong luc von thieu lai khong duqc cung cap nguon hang valung tung trudc co che kinh te mdinen cac hoat dong thuong mai cua cac DNDVNN ngay cang kho khan phuc tap Co so vat chat tir co che cu de lai kha do so nhung rat lac hau, to chuc va quan ly van

bi rang buoc bdi co che chinh sach cu, can bo cong nhan vien chua nam batduqc thi trudng Nen thuong nghiep nha nude hoat dong kern hieu qua, nhi5udon vi bi thua 16 Nhln chung toan quoc tir nam 1987 - 1989 cd 50% don vi thuong nghiep quoc doanh do TW quan ly hoat dong thua 15; do tinh quan ly 25% - 30% thua 15 Tinh trang chiem dung von lan nhau rat ldn, ty xuat lqinhuan cuathuong nghiep quoc doanh thap

Danh gia mot each tong quat nhu Nghi quyet 12 cua Bq Chinh tri khoaVII da khang dinh: Hoat dong thuong nghiep dich vu da gop phan bao dam cac nhu cau vat tu hang hoa cho nen kinh te quoc dan Hang hoa trong nude phongphu, gia ca tuong doi on dinh, lam phat duqc kiem che, ngay cang cd nhieu loai hang Viet nam xuat hien tren thi trudng the gidi.Thuong nghiep da gop phantich cue vao viec phat trien san xuat, phan cong lai lao dong xa hoi, thuc daycac nganh doi mdi cong nghe, cai bien cocau san xuat, nang cao chai luqng sanpham, lam cho san xuat timg budc gan vdi nhu cau thi trudng, budc dau phat

huy duoc loi the so sanh giu*a cac vung, cac mien, giua thi trudng nude ta vdi thitrudng the gidi, tao ra gia tri gia tang cho nen kinh te, cai thien ddi song nhan dan Nam 1991 con gan 1000 don vi kinh doanh bao gom 90 cong ty va Tongcong ty Trung uong; 315 cong ty va lien hiep cong ty cap tinh, thanh pho' va

576 cong ty cap quan, huyen Sau khi hoan thanh co ban ve viec sap xep lai cac DNNN theo nghi dinh 388/TTg thi so DNDVNN tinh den cuo'i nam 1996 con

1280 DN trong so' do, doanh nghiep do Bo thuong mai quan ly la 82 don vi, baogom 03 Tong cong ty ldn, so con lai la do Sd thuong mai cua cac tinh quan ly

Ben canh nhung ket qua da dat dupe, hoat dong DNDVNN con boc 10nhidu han che, chua cd co sd vung chac de khang dinh vai trd chu dao cuathuong mai dich vu Nha nude tren thuong trudng Do la:

- Khu vuc DNDVNN khong manh ca ve thuc luc kinh te, nghiep vu kinh doanh va vai trd tren thi trudng DN con to chuc cong kenh, kern hieu qua Cac doanh nghiep tap trung qua dong d cac thanh pho', cd mat 0 hau nhu tat ca cac nganh hang, trung Up ve to chuc, canh tranh Un nhau mot each quyet liet.Chang han, chi tinh rieng 193 doanh nghiep true thuoc Bp thuong mai, cd tdi33% so' DN dong tru sd tai Ha Noi, 21% tai thanh pho' Ho Chi Minh Trong do,

d Ha Noi cd 5 DN cung kinh doanh nganh hang thietbi va phu tung, 3 DN cung kinh doanh thiet bi dien

- Tinh trang qua nhieu cua DNDVNN cung ton tai tat yeu dan den vondau tu cua Nha nude cho cac DN nay cung het sure phan tan Tinh trung binh ca nude, cac DN chi cd 5,7 ty dong vo'n va so' DN cd vo'n hon 30 ty dong chi chiem7,6% Cd the noi thuong mai dich vu Nha nude chi dong vP so' luqng nhung laikhong manh

- Hieu qua kinh doanh cua cac DNDVNN nhin chung con thap, dieu naythe hien qua ty le phan tram lqi nhuan tren tong sd vo'n cua DN

Qua dieu tra 191 DN do Nha nude quan ly, thi 33 DN (chiem 17,27%) cd

ty le lqi nhuan thap hon va bang khong ma thuc chat la thua 10; 65 DN (chiem34,04%) co lqi nhuan tren tong so vo'n la 2%; 39 DN (chiem 10,99%) cd ty le tir 3-8%; 33 DN (chiem 17,27%) cd ty le lqi nhuan 12% trd len

- Tinh trang DNDVNN chi con la hinh thiic con noi dung cua no ladoanh nghiep kinh te tu nhan, nhat la khau ban le Thuc te cac ca nhan, tap the nhd su dung tu each phap nhan cira hang, cua hieu, va von luu dong cua DNNN, con mua gi, ban gi, d dau, luc nao la do ho tu quyet dinh, tuy thuoctinh hinh thi trudng.

Tir thuc trang hoat dong tren cua cac DNDVNN, de co the thuc hien vai tro nong cot cua kinh te nha nude trong linh vuc thuong mai - dich vu, cac DNDVNN nhat thiet phai duqc tiep tuc cung co va doi mdi Qua trinh nay gSnlien vdi doi mdi ca he thong DNNN noi chung trong dieu kien kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia d nude ta hien nay

Tu khi thuc hien ND 388/HDBT den nay, Dai hoi Dang toan quoc lanVII khang dinh tiep tuc dudng loi doi mdi kinh te Trong do cung cd, doi mdi

va phat trien kinh te nha nude de kinh te nha nude thuc su dong vai tro chu daotrong ndn kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia Chinh phu da de ra nhieu Nghi dinh, chu truong, bien phap nhSm to chdc, sdp xep lai doi mdi co che quan ly kinh te DNNN nhu: Nghi dinh 388/HDBT, Quyet dinh 90/TTg,Quyet dinh 91/TTg, chi thi 500/TTg, Nghi dinh 44/CP va Nghi dinh 50/CP lanhung van ban mang tinh phat luat quy dinh viec thanh lap, giai the va co phan hoa DNNN Luat doanh nghiep Nha nude nam 1995 duqc Quoc hoi khoa IX thong qua la su khang dinh ton tai khach quan va su can thiet cua DNNN trong

co che thi trudng Ddi vdi nganh thuong mai, Nghi quyet sd 12 cua Bo Chinh trikhoa VII ve “tiep tuc ddi mdi to chdc vahoat dong thuong nghiep, phattrien thi trudng theo dinh hudng XHCN” Luat thuong mai duqc Quoc hoi khoa IXthong qua la nhung van ban chu yeu de khang dinh su dong gop tich cue cuanganh thuong mai, dong thdi cung dua ra phuong hudng cung nhu giai phap cua nganh thuong mai dich vu trong su phat trien san xuat, tang trudng kinh te va

md rong quan he kinh te vdi nude ngoai

Viec to chufc lai DNDVNN gop phan tang cudng trat tu trong kinh te nhanude tren thi trudng xa hoi, loai bo bdt nhung doanh nghiep lam an thua Id, tap trung von cho nhung doanh nghiep lam an hieu qua hoat dong md rong pham vi

kinh doanh Tong mure luu chuyen hang hoa tren thi trudng xa hoi vi the cungtang len nhanh chong Neu lay chi so dat duoc nam 1990 la 100 thi nam 1991 dat 176%, nam 1993 tang len 368% va nam 1995 da vuqt len con so hon 500%.Tur do den nay muc luu chuyen hang hoa tren thi trudng xa hoi deu tang tir 1den vai chuc % mdi nam.

Vai nam gan day khi nen kinh te chuyen sang co che mdi, sau nhunglung tung ban dau DNDVNN da mo rong duoc quy mo ban le ddi vdi cac mathang thiet yeu nhu xang dau, sat thep, phan bon va chiem duqc ty trong dang

ke Cac DNDVNN cung la luc luqng chu luc trong viec dong gop vao ngan sachNhanude

Tuy vay, cho den sau hon 15 nam doi mdi, DNDVNN vdn con nhitng ton tai va yeu kem sau day:

Mot la, hieu qua san xuat kinh doanh cua DNNN con thap chua tuongxumg vdi didu kien tiem nang uu dai do Nhanude dem lai

Theo danh gia chung den nam 2000 mdi chi co 40% DNNN hoat dong co hieuqua, 40% chua hieu qua, con lai 20% la thuc sukhong co hieu qua, thua 15 tien mat Mac du cac DNNN con nhan duqc nhieu uu dai tir phfa Nha nude, nhung thue thu nhap doanh nghiep tir he thong DNNN chiem ty trong con thap, phan nop vao ngan sach Nha nude chiem 14,2% nam 1999; ty xuat lqi nhuan trudc thue co su hudng giam tir ll,2%nam 1996 xuong con 9,2% nam 1999; rieng ty xuat lqi nhuan trudc thue cua 17 Tong cong ty 91 trong 6 thang daunam 2002 chi dat 92% so vdi cung ky nam trudc, bang 47% ke hoach nam, contdi 23% cac doanh nghiep thanh vien bi 16, ve toe do tang trudng binh quan cua DNNN cung giam th 13% nam trudc do, den nam 1999 chi con 8% nam Hieu qua su dung von giam, neu nam 1995 mot dong von tao ra 3,46 dong doanh thu

va 0,19 dong lqi nhuan, thi nam 1998 cac con so tuong umg chi con 2,9 va 0,14dong

Mot thuc trang hien nay cua khu vuc DNDVNN la cong nq ton dong conkha ldn Theo bao cao tir Bo tai chinh, tinh den cuoi nam 2002 ca nude cd 5.175 DNNN, lqi nhuan thuc hien gan 20 ngan ty dong, dong gop 40% GDP cho nen

kinh te va chiem hon 60% so thu trong nude cua ngan sach nha nude Tuynhien, tai san co dinh cua DNNN nhln chung cu va cong nghe lac hau, cd hon30% tai san la may moc thiet bi duoc su dung tren 10 nam Tinh trang cong noton dong cua cac DNNN con kha ldn vao khoang 104.889 ty dong bang 24,7%tong doanh thu, trong do no kho doi la 2.790 ty dong (2,66% so phai thu); nophai tra la 193.176 ty dong (140% tong sd von nha nude tai doanh nghiep); npqua han 2.842 ty dong (1,47% tong sd phai tra).

Nhieu du an dau tu khong kha thi, hieu qua dau tu thap, lang phi, tieucue, tham nhung gia tang Tinh trang an vao von, mat von tiep tuc xay ra No nan cua DNNN tang dan, tinh trang no qua han, no kho doi gia tang Tinh trang tai chinh thieu lanh manh chua dupe su ly nghiem minh chua dut diem lam chohach toan kinh te bi meo md 0 nhung nganh cd kha nang sinh ldi thi thi phancua cua cac DNNN cd xu hudng giam, phai nhudng chd cho khu vuc dau tu nude ngoai va dau tu dan doanh Kha nang canh tranh kern cua DNNN trong dieu kien hoi nhap quoc telam nguy co dan den tinh hinh nha nude se phai chiuchi phi ldn de trp cap, duy tri cac DNNN anh hudng ldn den su tang trudng cuanen kinh te

Hai la, kha nang canh tranh yeu Trinh do ky thuat cong nghe lac hau,hieu qua kinh doanh thap nen cac DNNN cd siic canh tranh yeu tren ca thitrudng trong va ngoai nude, gap kho khan ldn trong tien trinh hoi nhap vdi kinh

te khu vuc va the gidi Mac du chung ta cd chi phi ve sue lao dong trong nudethap so vdi khu vuc va the gidi, nhung mot so' mat hang san xuat trong nudenhu; sat, thep, phan bon, xi mang, kinh xay dung cd gia thanh cao hon cac mat hang cung loai nhap khau tir 20 den 40% Den nay ca nude cd 237 DN dupe ca'p giay chung nhan dat tieu chuan chat lupng ISO 9000 thi mdi cd 132chiem 55,6% la DNNN Cac chi phi, gia ca ve dien, nude, dich vu dien thoai,buu chinh viSn thong deu qua cao so vdi khu vuc va quoc te Nhu vay, khi hoi nhap kinh te, trong canh tranh chungta lai “thua chinh ngay tren san nha”

Ba la, tinh trang tieu cue lang phi, tham nhung gay that thoat ldn ve tailuc van chua dupe khac phuc Nhieu can bo lanh dao DNNN chua coi trong tai

san cua nha nude nhu la cua chinh minh; cac hien tuong tieu cue trong dau thSu

de hai ben A va B cung kiem chac khong phai la hiem Do chinh la nhung van

de lien quan den tinh nghiem minh doi vdi can bo cuanude ta

Bon la, lao dong doi du trong viec sSp xep doanh nghiep chua cd hudng giai quyet Trinh do ngudi lao dong trong DNNN, DNDVNN chua cao, nguonnhan luc vira thira vira thieu, thira vi lao dong trong DNNN do lich sir de laikhong dap ling duqc yeu cau cong viec trong dieu kien mdi, thieu vi thieu laodong cd trinh do tay nghe, nSm bat lam chu ky thuat, cong nghe mdi hiendai

Nhung han che, yeu kem cua DNDVNN cd nguyen nhan khach quan, nhung chu yeu la do nhung nguyen nhan chu quan, do la:

- He thong the che, chinh sach ddi vdi DNNN, DNDVNN chua cai tienkip vdi qua trinh doi mdi trong kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia

He thong the che hien nay con nhieu bat cap, con mang nang tu duy kinh te cu,gin vdi co che “xin - cho”, ban phat Cac DNNN, DNDVNN con duqc uu dai,bao trq ldn ttr ngan sach nhanude, con bi phu thuoc vao cac coquan hanh chinhchu quan, Bo, nganh va cac dia phuong Do do quyen tuchu, tu quyet ve kinh te

va tai chinh cua DNNN tren thuong trudng kho duqc thuc hien; quyen tu quyet,

tu chiu trach nhiem trudc phap luat cung bi mat, gay tam ly y lai cap tren, duadam vao su bao trq cua nha nude Dieu nay lam triet tieu dong luc thuc day cac DNNN tang nang suat lao dong do do giam sure canh tranh Them vao do lachinh sach tien luong khong hop ly, khong khuyen khfch duqc ngudi tai, conmang nang tinh binh quan, dan den tinh trang “chay mau chat xam” va nantham nhung trong DNNN Mat khac hien tuqng “luat da luat” cung khong phai

lahiem vi lqi ich cue bo giua cac Bo, nganh, dia phuong

- Trinh do ky thuat, cong nghe lac hau, hao mon vo hinh ldn Phan ldn cac DNNN noi chung va DNDVNN noi riengduqc trang thiet bi may moc, thiet

bi tir nhidu nguon khac nhau, cd nhung thiet bi lac hau, gia edi, da san xuat tir nua dau the ky XX Theo dieu tra cua Vien bao ho lao dong vao giua nam 1999thi tren 70% may moc thiet bi trong cac DNNN da het khau hao, gin 50% do tan trang Theo bao cao cua Bo khoa hoc cong nghe mdi trudng thi cong nghe

cua ta lac hau so vdi the gicti tir 10 den 20 nam Vi vay mac du co uu the gia tri sire lao dong thap nhung chi phi san xuat ldn, gia tri ca biet cua hang hoa cao,

do do kha nang canh tranh kern

- Quan he to chuc quan ly khong phu hop, thieu hop ly Mac du da cd chu truong xoa bo Bo chu quan nhung hien nay tren thuc te vdn chua duqc thuchien dirt diem Vi vay co che Bo, nganh va cap chu quan vdi hai chuc nang song song la vira dai dien chu sd huu nha nude lai vira lam nhiem vu quan ly nhanude do'i vdi doanh nghiep Didu do da tao co sd phap ly cho cac cap cac nganhcan thiep qua sau vao hoat dong kinh doanh cua DNNN Co che nay da gay rahau qua cd tinh hai mat, vira thong nhat, vira mau thudn; mot mat tao ra tarn ly

y lai, thdi quen bi dong, thu dong cua cac doanh nghiep Mat khac co che nay

da tao ra thdi quen quan lieu, cua quyen, hach dich, menh lenh

Trong thuc te vdi bo may quan ly doanh nghiep hien nay, he thongDNNN da phai chiu su hach sach, phien nhidu, chiu str kiem tra, thanh tra chong cheo tir “moi phia”

Trong noi bo mdi DNDVNN, to chitc bo may con qua cong kenh so vdi doanh nghiep dan doanh; nhieu ban, be; nhieu thu tuc hanh chinh giay td rudm

ra lam kirn ham su linhhoat, nang dong cua doanh nghiep So vdi doanh nghiepdan doanh cung quy mo thi DNNN cd bien che doi ngu can bo gap 2-3 lan, so' luqng lao dong gap khoang 10 ldn so vdi xi nghiep lien doanh nude ngoai

Thuc te cho thay nhieu Tong cong ty 90, 91 chi la su cong don don thuancac cong ty thanh vien , mdi chi dung canh nhau chir chua ket hqp chat che va huu co vdi nhau, do do hieu qua qua thap

- Mo hinh co che Dang lanh dao, tap the quan ly, ca nhan chiu trach nhiem trong cac DNNN con nhieu bat cap Tren thuc te vai trd cua Dang trong DNDVNN con can thiep qua sdu vao hoat dong kinh doanh cua doanh nghiep

Do vay chua phat huy duqc tinh chu dong sang tao, tu quyet, tu chiu trach nhiem cua Giam doc doanh nghiep Giam doc doanh nghiep con it quydn quyetdinh tuyen chon sa thai nhan vien DNDVNN, nhieu khi con la cai tui chtradung nhieu loai lao dong khong con thich hqp Che do tien luong, tien thudng

36

van bi khong che boi quy dinh cuaNha nude.

- Mdi trudng kinh doanh chua hoan chinh Dieu nay the hien ro trong moi trudng hoat dong cua he thong tai chinh, ngan hang, gia ca chua thuc suxay dung, phat trien theo co che thi trudng Cac luat kinh doanh thuc hien chua nghiem nhu luat chong doc quyen, chong canh tranh khong lanh manh, chong dnhidm mdi trudng He thong thi trudng chua hinh thanh va phat trien dong bo

- Thudng phat chua nghiem minh do do chua phat huy duoc nang luc va pham chat cua doi ngu lanh dao DNNN noi chung va DNDVNN noi rieng

1.2.1.2 Xuat phat til yeu cau cua su nghiep cong nghiep hod - hien dai hoa.

Cong cuoc doi mdi DNDVNN ngoai yeu cau cua viec chuyen doi thuc trang md hinh DNDVNN kieu cu sang md hinh DNDVNN kieu mdi thfch lingvdi kinh te thi trudng dinh hudng XHCN, con xuat phat tir yeu cau cua su nghiep CNH - HDH

Noi dung CNH, HDH la qua trinh phat trien luc luong san xuat, co khi hoa nen kinh te quoc dan, thay lao dong thu cong lac hau bang sire lao dong sirdung pho bien cong nghe tien tien hien dai nham tang nang xuat lao dong.Cung vdi qua trinh do la nang cao trinh do moi mat cua ngudi lao dong - luc luong san xuat co ban CNH, HDH can phai thuc hien noi dung hinh thanh co cau kinh te hop ly, ngan vdi nd la phan cong va phan cong lai lao dong xa hoi.Tren co sd do timg budc doi mdi va xac lap quan he san xua't tien tien va nang cao ddi song vat chat va tinh than cua nhan dan Qua trinh chuyen dich co cau kinh te theo hudng ty trong lao dong va giatri san xuat trong nong nghiep giam,tang ty trong lao dong va GDP cua nganh cong nghiep va dich vu, dac biet donggop cua nganh dich vu ngay cang ldn trong qua trinh CNH, HDH Xet theo su the do, doi mdi de phat trien DNDVNN va cac thanh phan kinh te khac la mot

sucan thiet, tat yeu

Ket qua cua hon 10 nam doi mdi, tir nhung tien de kinh te va xa hoi da duoc tao ra, Dai hoi Dang lan thii VIII nhan dinh rang: nude ta da ket thuc chang dudng dau tien- chang dudng chuan bi tien de cho CNH-HDH de chuyen

sang thdi ky mdi, thdi ky day manh CNH-HDH Muc tieu dat ra la: Phan dauden nam 2020 dura nude ta cor ban trd thanh mot nude cong nghiep tien tien hiendai va XHCN De thuc hien dupe muc tieu co ban tren, ddi hoi phai tap trungphat trien mot so nganh chu luc, mui nhon cd tinh chatchien lupc, nganh cd kythuat cao, cong nghe hien dai, cac nganh nay can von ldn ma nhung nganh naycac thanh phan kinh te chua cd kha nang dam nhan, do do chi cd cac DNDVNNmdi du stfc giu vai tro xung kich trong cac linh vuc do De lam tot dupe sii menh nay, phai khong ngifrig doi mdi he thong DNNN noi chungva DNDVNNnoi rieng Tren thuc te, Nha nude chi cd the thuc hien thanh cong su nghiep CNH-HDH tren co so hien dai hoa co sd trong yeu cua nen kinh te ,do la hethong DNNN, DNDVNN.

1.2.1.3 Xuat phat tifxu huong hoi nhap kinh te'Quoc te.

Trudc het do la quan he kinh te ddi ngoai va phan cong lao dong quoc te

quoc gia, do su phat trien manh me cua khoa hoc va cong nghe, ddi hoi bat curnen kinh te nao cung phai cd su trao doi hoat dong lao dong vdi nhau theo pham vi va mire do khong giong nhau Su tham gia vao phan cong lao dong quoc te; phat trien kinh te ddi ngoai thong qua ngoai thuong va dau tu (gian tiep

va true tiep) la nhan to tac dong true tiep den su hinh thanh va chuyen dich co cau kinh te ( ca co cau nganh, co cau thanh phan kinh te; co cau vung cho den

co cau cac yeu to, linh vuc cua nen kinh te ) Xu the chinh tri, xa hoi cua khuvuc va the gidi anh hudng den hinh thanh co cau kinh te Trong xu the quoc te hoa luc lupng san xuat va thdi dai bung no thong tin cung vdi thanh tuu each mang khoa hoc ky thuat, cho phep cac nha san xuat kinh doanh cd kha nang nhanh chong nSm bat thong tin, hieu dupe thi trudng, hieu dupe ddi tac ma minh muon hop tac Tir do trien khai su hop tac dan xen nhau, khai thac the manh cua nhau, cung nhau phan chia lpi nhuan va hai ben cung cd lpi Ngay nay, mot sd san pham hang hoa thudng cd su tham gia cua nhieu cong ty, xinghiep trong mot nude, hoac nhidu nude trong khu vuc va the gidi Ddi vdi cac quoc gia thuc hien chien lupc hudng ve xuat khau thi yeu to nay trd

thanh nhan to khong the thieu duoc trong qua trinh hinh thanh co cau kinh

te Vi vay Dai hoi IX cua Dang nhan manh : “ Chu dong hoi nhap kinh tequoc te va khu vuc theo tinh than phat huy toi da noi luc, nang cao hieu qua hqp tac quoc te, bao dam doc lap tu chu va dinh hudng xa hoi chu nghia, bao

ve lqi ich dan toe, an ninh quoc gia, giu gin ban site van hoa dan toe, bao ve moi trudng” Mot trong nhung noi dung co ban do la tiep tuc cai to de tangcudng nang luc cho he thong DNNN, DNDVNN noi rieng, nang cao chat luqng va hieu qua hoat dong cua he thong doanh nghiep nay

1.2.2 Noi dung va yeu cau doi mdi DNNN, DNDVNN.

Doi mcri DNNN, DNDVNN la mot qua trinh lua chon, su dung mot he thong cac bien phap v6 chinh sach, the che, to chuc kinh te d tarn vi mo va tarn

vi mo nham dua DNDVNN tir trang thai cu da bat hqp ly den trang thai mdihqp ly, lam cho he thong DNNN trd len hieu qua hon, nang dong hon, dap lingyeu cau cua tinh hinh khach quan

De thuc hien doi mdi he thong DNDVNN cd the va can phai thuc hien dong thdi ca ba noi dung sau day nham tac dong true tiep vao ba bo phan cau thanh he thong quan ly cua DNDVNN, do la:

- Thiet lap mot he thong DNDVNN cd co cau hqp ly, vdi sd luqng va quy

mo thfch hqp, cd hieu qua kinh te-xa hoi cao, nang dong va thfch ling vdi co che thi trudng

- Ddi mdi co che quan ly vi mo cua Nha nude ddi vdi DNDVNN thongqua viec hoan thien khuon kho phap ly, chinh sach kinh te vi mo ddi vdi hoatdong san xuatkinh doanh cua DNNN

- Ddi mdi he thong to chuc quan ly cua Nha nude ddi vdi DNDVNNbang each hoan thien mo hmh to chCrc bo may, xac dinh nhiem vu, quyen hancua cac co quan cd tham quyen cua nha nude trong quan ly cac DNDVNN

Nhu vay, doi mdi he thong DNNN la mot cuoc each mang toan dien ddi vdi ca ba bo phan noi tren Cac he thong giai phap nay cd mdi quan he tuong hd vdi nhau ddi hoi phai tien hanh dong bo, nhSm dat cac yen cau sau:

- DNNN sau doi mdi phai thuc su la nhung don vi san xuat - kinh doanh

hang hoa, tuchu, tuchiu trach nhiem vd hoat dong cua minh, co sue song manh

me, cd hieu qua cao, co kha nang canh tranh; la doi quan chu luc trong viec lingdung khoa hoc - ky thuat tien tien va cong nghe hien dai Muon vay, cac DNDVNN phai cd sue manh ve tai chinh, du von de hoat dong, duoc trang bi co

so vat chat ky thuat toi tan va cong nghe hien dai, dong thdi nd phai duoc cac nha quan tri kinh doanh gidi quan ly, dieu hanh

- DNNN phai cd mot co ca'u hop ly de tao dieu kien tidn de thuc day su nghiep CNH-HDH trong ban than he thong va toan bo nen kinh te quoc dan

- DNNN phai cd duoc mo hinh to churc va co che quan ly thfch hop nhamnang cao hieu qua cua quan ly va hieu qua cua hoat dong san xuat kinh doanh cua chung, lam cho he thong nay nang dong va cd kha nang thfch ling cao vdi

coche thi trudng

- DNNN phai la tarn guong trong viec tao lapmdi trudng kinh doanh lanhmanh tren thi trudng, trong viec thuc hien cac chfnh sach kinh te cua nha nude

va luon tuan thu phap luatcua Nha nude

Cd the noi thuc hien cac yeu cau tren, DNNN mdi cdthe dap ling yeu cau thuc day tang trudng kinh te va tao nen tang cho su nghiep CNH-HDH theo dinh hudng xa hoi chu nghia va hoi nhap kinh te quoc te cd hieu qua

Tom lai, DNNN, DNDVNN la motbo phan trong yeu cua ndn kinh te datnude, la luc luong nong cot ma su ldn manh cua nd la dieu kien dam bao chokinh te nha nude giu vai trd chu dao trong nen kinh te thi trudng dinh hudng xahoi chu nghia Trong nhung nam gan day DNNN, DNDVNN luon duoc sapxep, doi mdi ve quy mo, hoat dong va da cd chuyen bien tich cue, dat duoc nhung thanh qua kinh te - xa hoi nhat dinh Song van con gap nhieu bat cap, nhieu yeu kem trudc yeu cau phattrien nen kinh te thi trudng dinh hudng xa hoi chu nghia va hoi nhap nen kinh te quoc te Vi vay viec tiep tuc sap xep, doi mdi

va nang cao hieu qua hoat dong cua khu vuc DNNN van dang theo cac noi dung

va yeu cau noi tren la van de bdc thiet d nude tahien nay