Cải cách hệ thống thuế việt nam phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước

Tuy nhidn, trudc ydu ciu dap ung nguon vo'n tfch luy thuc hien chidn lupc cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nudc, md cua hoi nhap kinh td quoc td va khu vuc, he thong chfnh sach thud va

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN

NGUYfiN THI THU HUONG

Chuyen nganh: KINH TE CHINH TRI XA HOI CHU NGHIA

LUAN VAN THAC SI KINH TE

PGS TS MAI HU1T THLTC

Ha Noi 2003

LOl CAM ON

LuAn van duoc hoan thanh nho str huang dan giup da cua cac thay giao, cd giao thuoc Bo mon Kinh te chinh tri Mac - Le Nin thay giao - PGS TS Mai Huu Thnc, cac thay, co giao thuoc Khoa Sau Dai hoc va cac Bo mon trong truong

Nhung kien nghi luAn van de xuat moi chi la ket qua nghien ciru buoc dau khong tranh khoi nhung han che ca ve noi dung va hinh thuc Tuy nhien, toi hy vong nhung ket qua cua luan van se gop mot phan vao cong cudc cai cach hanh chinh Nha nuoc noi chung cung nhu cai each thud noi rieng

Toi xin chAn thanh cam on su giup da cua tat ca cac thay giao co giao, cac ban da giup toi hoan thanh ban luan van nay

Ngay 16 thang 4 nam 2003

rw 2 • 2

I ac gia

Nguyen Thi Thu Huang

MUC LUC

va vai tro cua thue doi voi su nghiep cong nghiep hoa, hien

1.1 Ban chat va chuc nang cua thue trong nen kinh te thi

trudng

4

1.3 Vai tro cua thue doi voi su nghiep CNH, HDH dat nude 14 1.3.1 Vai tro cua thud trong nen kinh te thi trudng 14

1.3.2 Vai tro cua thue doi voi su nghidp CNH, HDH dat nude 19

1.3.3 Cac tidu thue xay dung hd thd'ng thue dap ung ydu cau cua su

2.2 Xu hudng cai each he thong thueciia cac nude tren the gioi 69

3.1 Boi canh kinh te - xa hoi tdc dong den cai each thue 74

3.1.2 Boi canh trong nude va cac chii truang ldn ve phat trien kinh

te - xa hoi cua Dang va Nha nude

3.3 Mot so giai phap cai each he thong thue Viet nain phuc vu

su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nude

82

3.3.1 Giai phap cai each he thfi'ng chfnh sach thue 823.3.2 Giai phap cai each he thong quan ly thue 90

GIAI THICH CAC IT VIET TAT DUNG TRONG LUAN VAN

1 AFTA Asean Free Trade Area

(Khu virc mau dich tu do Asean)

2 APEC Asia-Pacific Economic Co-operation Forum

(DiSn dan hop tac kinh te Chau A - Thai Binh Dirong

3 ASEAN Association of South East Asian Nations

(Hidp hoi cac quoc gia Dong Nam A)

4 CEPT Common Effective Preferential Tariff

(Uu dai thue quan co hieu lire chung)

6 CNXH Chu nghia xa hdi

7 CTCP Cong ty cd ph^n

8 DTNN Dfiu tir nirdc ngoai

9 DTNT Doi timing ndp thue

10 FDI Foreign Directive Investment

(Dau tir true tiep nude ngoai)

11 GATT General Agreement on Tariff and Tax

(Hidp dinh chung ve thud quan va thud)

12 GDP Gross Domestic Product (Tong san pham quoc noi)

13 GTGT Gia tri gia tang

14 HDH Hien dai hoa

15 IMF International Monetary Fund (Qui tien te quoc le)

16 NQD Ngoai qud'c doanh

17 NSNN Ngan sach Nha nude

18 SX-KD San xuat - kinh doanh

19 TBCN Tir ban chu nghia

20 TNDN Thu nhap doanh nghidp

21 TNHH Trach nhiem hiru han

22 TSCD Tai san co dinh

23 TTDB Tieu thu dac biet

24 UBND Uy ban nhan dan

25 WB World Bank (Ngan hang Thd gidi)

26 WTO World Trade Organization

(To chuc Th iron g mai Thd gidi)

27 XDCB Xay dimg ccr ban

28 XHCN Xa hoi chu nghia

29 XNK Xudt nhap khau

DANH MUC BANG, BIEU, SO DO

Sa do 4 PhSn loai cong viec quan ly thue 95

Sa do 5 Co cau td chiic b6 may quan ly thue sau cai each 116

PHAN MO HAU

1/ Tinh cap thiet cua de tai

Thud ra doi, ton tai va phat trien cung vdi su ra doi, ton tai va phat trien cua Nha nudc Thud' dupc Nha nudc su dung nhu mot cong cu quan trong nham huy dong nguon thu cho ngan sach Nha nudc de thuc hien cac chuc nang kinh td - xa hoi cua minh Trong ndn kinh td' thi truong, thue la mot trong nhung cong cu huu hieu de Nha nudc thuc hien chuc nang quan ly, dieu tidt thi truong, thuc day va tang cuong sue canh tranh cua nen kinh te' dat nudc

He thd'ng chfnh sach thud cua Viet Nam dupc ban hanh va thuc hien thong nhat trong ca nudc tu nam 1990 Qua 10 nam thuc hien, he thong chfnh sach thud

da co ban bao dam nguon thu cho ngan sach Nha nudc, dap ung dupc ydu ciu dieu tidt vi mo ndn kinh td, tao moi trudng binh ding va thuc day phat trien san xuat kinh doanh, thuc da'y canh tranh lanh manh doi vdi tat ca cac thanh phan kinh td'

He thong td chuc quan ly thu thud dupc td chuc thanh mot he thong thong nhat tu Trung uong ddn dia phuong, chiu trach nhiem quan ly thong nhat trong ca nudc cOng tac thu thud' va thu khac, gop phin quan trong vao vidc hoan thanh nhiem vu thu ngan sach hang nam

Tuy nhidn, trudc ydu ciu dap ung nguon vo'n tfch luy thuc hien chidn lupc cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nudc, md cua hoi nhap kinh td quoc td va khu vuc, he thong chfnh sach thud va he tho'ng quan ly thu thud con boc lo nhung han chd, doi hoi phai dupc cai cach cho phu hpp vdi tinh hinh thuc tien cua Viet Nam nham thuc day san xua't kinh doanh phat trien, gop phin tang cuong nguon von noi luc phuc vu su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa, dong thoi phu hpp vdi thong

le va dap Ung ydu ciu cua xu hudng hoi nhap kinh td quoc td Nghi quydt Dai hoi Dai bieu toan quo'c lin thu IX cua Dang ve Chidn lupc phat trien kinh td - xa hoi 10 nam 2001 - 2010 da chi ro: “Tidp tuc cai cach he thong thud' phu hpp vdi tinh hinh dat nudc va cac cam kdt quo'c td; don gian hoa cac sic thud'; tUng budc ap dung he thong thud thong nhat, khdng phan biet diu tu trong nudc va diu tu nudc ngoai Nudi dudng ngudn thu va thu dung, thu du theo qui dinh cua phap luat Hien dai hoa cong tac thu thud cua Nha nudc.”

Tu nhung nhiem vu ndu trdn, vidc nghidn cuu de tai “Cai cach he thong thud Viet Nam phuc vu su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nudc” la ydu ciu cap thidt ca ve ly luan va thuc tidn

2/ Tinh hinh nghien cuu de tai

- Da co mot so tac gia nghidn cuu va'n de cai cach thud, song mdi chu ydu de cap ddn cai cach chfnh sach thud' va chi nham vao mot hoac mot so muc tidu nhat

dinh nhu: hoan thien chfnh sach thud dap trng yeu cdu hdi nhap kinh te quo'c te hoac hoan thien co cau td chute bo may nham dap trng yeu cau thue hien cac Luat thue mdi , chua di vao nghien cuu mot each co he thdng ca chfnh sach thue va quan ly hanh chfnh thud, vi vfty giai phap cai each chua toan dien.

- Tong cue Thud da cd mot sd de an cai each mdt sd sac thue, nhung hdu nhu mod chi la sua doi, dieu chinh mot sd' didu cua luat thue (nhu thue GTGT, TNDN, XNK ) hoac mdi tap trung giai quyet mot sd linh vuc quan ly thue nhu cai tien qui trinh quan ly, phan cap quan ly , chua co hudng cai each lern

3/ Muc dich va nhiem vu nghien cuu

3.1- Muc dich nghien citu

Muc dfch nghien cuu cua ludn van la tren co sd phan tfch thue trang he thong thud cua Viet Nam hien nay, luan van neu len phuong hudng va de xuat cac giai phap thue hidn cai each he thong chfnh sach va he thong quan ly thue nham thue day san xuat kinh doanh, nhd do tang nguon thu tir thud va phi cho ngan sach Nha nude, tao nguon von noi luc cho vide thue hien cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nude

3.2 - Nhiem vu nghien ahi

Dd thue hien duoc muc tieu tren, luan van co nhung nhiem vu khoa hoc sau day:

- Phan tfch, lam ro co sd ly luan ve thue, trong dd ndu bat vai tro cua thue ddi vdi vide kfch thfch phat trien san xuat kinh doanh tao tien de phat huy nguon von tir noi luc nen kinh te

- Phan tfch, danh gia thue trang cua he thong thue hien hanh (he thong chfnh sach thud va he thong td chiic quan ly thu thud) trong boi canh tao va tang nguon thu cho NSNN, thue hien cong nghiep hoa, hien dai hoa

- Ndu phuong hudng va de xuat mdt s6 giai phap co ban ve cai each he thong chfnh sach thud va he thong quan ly thu thud nham tang hon nua cac khoan thu tir thud va phi cho NSNN, tao nguon dong luc quan trong thue hien cong nghiep hoa, hidn dai hoa

4/ Ddi tirong nghien cuu

Ddi tuong nghien cuu cua luan van la mot sd chfnh sach thue chu ye'u cua Viet Nam, co cau to chiic va cac bien phap quan ly va thu thud hien hanh duoc ap dung tai co quan Thud cd'p Trung uong (Tdng cue Thud), cap tinh, thanh pho (Cue Thud) va cap quan, huyen (Chi cue Thud)

5/ Pham vi nghien curu

Pham vi nghign cun cua luan van la nhirng va'n dd ly luan va thue tign cua he thd'ng thue Viet Nam Cu the la cac nguyen tic, quan diem hoach dinh chinh sach thue va xay dung bd may quan ly thue, su tac dong qua lai giua chung trong qua trinh cai each thug' hem 10 nam qua va hudng cai each 10 nam tori

Luan van gidi han ndi dung nghien cuu d mot so sac thue chu ye'u: thue gia tri gia tang, thug' tigu thu dac biet, thug' xuat nhap khau, thug' thu nhap doanh nghiep, thug' thu nhap ca nhan Thdi gian nghien cuu tir 1990 den nay

6/ Phtrong phap nghien cuu

- Luan van duoc thue hien tren co sd phuong phap luan cua Chu nghia Mac -

Lg Nin, tu tudng Ho Chi Minh, quan diem cua Dang va Nha nucrc ve quan ly Nha nude noi chung va quan ly Nha nude ve thue noi rigng

- Luan van van dung cac phuong phap duy vat bien cht'rng, duy vat lich sir, phuorng phap lich sir-cu the, cac phuong phap khoa hoc nhu: phuong phap thong

kg, khao sat, so sanh, mo hinh, do thi va cac kie'n thurc trong linh vuc thue, cac qui dinh hien hanh ciia Nha nude de lam rd ket qua nghien cuu

- Phan tich mot each cd hg thong nhirng va'n de ly luan va thue tign trong hoach dinh chinh sach sach thug', cung nhu td chiic quan ly thu thue

- De xuat nhirng quan didm, dinh hudng va giai phap co ban cai each he thd'ng thue noi chung va mdt so sac thue chinh noi rigng

- De xuat mdt sd' Luat thug' mdi; cai each co ban co che quan ly thug', ap dung phuong phap quan ly hien dai

khao, luan van duoc ket efiu thanh 3 chuong

cua thug' doi vdi su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa d Viet Nam

thug' cua cac nude trgn the gidi

phuc vu su nghigp CNH, HDH da't nude

Chirong 1 NHUNG VAN «£ Lt LUAN VE THUE TRONG Nf?N KINH TE THI TRUONG VA VAI TRO CUA THUE DOI V<3l SU NGHIEP

CONG NGHIEP HOA, HIlsN DAI HOA 6 VIET NAM

1.1/ BAN CHAT VA CHlfC NANG CUA THUE TRONG NEN KINH TE

THI TRUONG

1.1.1/ Khai niem ve thue va dac trirng cua thue

1.1.1.1! Ban chat va khai niem ve thue

Thue la mol trong nhung dau hieu dac trong cua Nha nudc Thue' xuat hien ton tai va phat trien cung vdi str ra ddi, ton tai va phat trien cua Nha nudc Vi vay ban chat cua thud' gdn lien vdi Nha nudc De bao dam duy tri su ton lai cua Nha nudc va thuc hien cac chi'rc nang cua minh, nhft't thiet Nha nudc phai co ngudn tai

Nha nudc O Viet Nam, nhung mam md'ng diiu tien cua thud' xuat hien dirdi thdi Hung vuung bang cac hinh there ngirdi dan phai edng nap mot sd vat phiim cua minh nhu: luong thuc, thu vat san ban, san phdm thu cong cho cac Lac tudng va cac Lac tudng lai trfch nop len Vua [6, 16],

Cung vdi str phat trien kinh te la su gia tang nhiem vu va quyen lire cua Nha nudc, da mot mat, lam gia tang cac khoan chi tidu cua Nha nudc, mat khac cho phep Nha nudc dirge can thiep sau han vao moi hoat dong xa hoi Chfnh dieu nay

da lam cho thue co nhung bien doi sau sac va cac thu thue khac nhau ra ddi Cac Nha nudc str dung cong cu thud ngay cang hoan hao han trong viec huy dong ngudn thu cho ngdn sach, dieu tidt vT mo nen kinh te va dieu hoa thu nhap cua xa hOi

Nhu vay, co the thay thue' la mot hinh thuc dong vien tai chfnh Nha nude cua moi quo'c gia va da ton tai tir lau ddi Mac dit da co rat nhieu dinh nghia ve thue, nhung cho den nay van chua co mot dinh nghia nao that hoan chfnh

Trong tac pham “Ngudn gdc cua gia dinh, cua sa huu tu nhan va cua Nha nudc”, Ph Anghen da viet: “Dac trirng thtf hai cua Nha nudc la thiet lap mot trat tu cong cong De duy tri quyen lire cong cong do, can phai cd su dong gop cua cong dan cua Nha nudc, khoan dong gop do goi la thud Xa hoi thi toe hoan loan khong bie't den thue ma Nhirng ngay nay chung ta biet den thue ma mot each kha day du” [10, 262] Hoac khi dd cap den vai tro cua thue' khoa ddi vdi Nha nudc, hai ong lai

cho rang: “Thue khoa la cai vu sua cua Chfnh phii” [11, 317], Quan niem ve thue cua Mac -Angghen nghieng ve khfa canh cong dung cua thue, chtra lam ro tfnh dac thu rieng co cua thue so vdi cac pham tru phan phO'i khac.

Cimg vdi sir phat trien cua thud khoa trong thue tien cua nen kinh td, dinh nghia vd thue dan duoc hoan chinh hern Cac Mac da nghien curu sAu hem nen kinh

td Tir ban chu nghia (TBCN) va lheo dng, “Thue la co so kinh td cua bo may Nha mrdc, la thu doan gian tien cho Kho bac thu tien” [12, 493] Phat trien tu tirdng kinh td cua Mac, V.I Lenin cho rang: “ Thud la cai Nha nude Thu cua dan ma khong bu lai” [24, 177],

Nhu vAy, quan diem vd thud cua cac nha kinh dien dua ra mdi chi nhin nhan tir nhung khfa canh khac nhau cua thud, chua phan anh day du ban chat chung nhat cua pham tru nay Sau nay, khai niem ve thud ngay cang duoc bd sung va hoan thien Trong cud'n tir didn kinh td cua minh, hai lac gia ngudi Anh Christopher Pass

va Bryan Lowes da cho rang thud la mdt bien phap cua Chfnh phu danh tren thu nhap cua cai va von nhan dupe cua cac ca nhan hay doanh nghiep (thud true thu), trdn vide chi tieu ve hang hoa va dich vu (thud gian thu) va tren tai san Vdi dinh nghia nay, hai dng mdi chi dimg lai d vide chi ro nguon gdc hinh thanh cua thud, chu chua neu ro tfnh chat dac thu cua thud

Dinh nghia vd thud cd tfnh hoan chinh hem la dinh nghia cua hai nha kinh td

My K.P Makkohhell va C.L Bruy: “Thud la mdt khoan chuydn giao bat buoc bang tien (hoac chuydn giao bang hang hoa, dich vu) cua cac cong ty va cac gia dinh cho Chfnh phu, ma trong su trao doi dd ho khong nhan dupe mot each true tiep hang hoa, dich vu nao ca, khoan tidn dd khong phai la tien phat ma toa an tuydn phat do hanh vi vi pham phap luat” [20, 14] Dinh nghia nay cua hai nha kinh td noi tieng tuy khong neu rd muc dich cua thud, nhung vd co ban da lot ta dupe dac tfnh cua thud so vdi cac pham trii phan phoi khac

6 nude ta, ddn nay cung chua co dinh nghia thong nhat vd thud Theo tir dien Tieng Viet: “Thud la khoan tidn hay hien vat ma ngudi dan hoac cac td chiic kinh doanh, tuy theo tai san, thu nhap, nghe nghiep v.v buoc phai nop cho Nha nude theo miic qui dinh” [35, 946]

Nhu vAy theo chung toi, mol dinh nghia hoan chinh vd thud cAn ham chira cac noi dung sau:

Thur nhdt, lam ro noi dung kinh td cua thud dupe dac trung bdi quan he lien td giua Nha nude vdi ddi tupng ndp thud (DTNT) Didu do co nghia Nha nude dung quyen luc cua minh de dat ra cac loai thud va sir dung thud la cong cu chu yeu de

tao nguon thu cho ngan sach Nha nude (NSNN), dap irng nhu cau chi tieu cua Nha nude va do co quan Up phap qui dinh

Thd hai, mdi quan he tren nay sinh mot each khach quan va cd y nghia xa hoi dac bidt Viec chuyen giao thu nhap co tmh bat buoc theo menh lenh cua Nha nirdc va phai duoc qui dinh bang phap luat, khong co su boi hoan true tiep

Thu ba, thue la hinh thue phan phoi lai mdt phMn cua cai xa hdi

Tit cac yeu td tren day, co the hieu thue la mdt hinh thue dong gdp cho Nha nude theo nghia vu do luat dinh ddi vdi cac thd nhan va phap nhan nham dap ung nhu cau chi tidu cua Nha nude; la hinh thftc phan phd'i lai mot phan cua cai xa hoi

Nd khong mang tinh chat hoan tra true tiep cho ngudi nop thue; duoc Nha nude sir dung nhu mdt edng cu kinh te quan trong nham huy dong nguon thu cho NSNN, didu chinh kinh td va dieu hoa thu nhap

1.1.1.2/ Dac diem co ban cua Thue

Thue ra ddi gdn lien vdi Nha nude, do do Thue d che do xa hoi nao thi mang ban chat cua Nha nude do Tuy nhien, thue cd nhtfng thuoc tmh ben trong von cd lam cho nd cd tinh tuemg ddi 6n dinh qua timg giai doan phat trien va tao nen nhung dac trung rieng de phan biet thue vdi cac cong cu tai chinh khac Dac diem

do la:

Thur nhat, thud la mot khoan chuyen giao thu nhap cua cac tang ldp trong xa hoi cho Nha nude mang tinh bat buoc, phi hinh su Dac diem nay da the hien ro nguon hinh thanh nen cac khoan thud la thu nhap do hoat dong kinh td cua cac thd nhan va phap nhan tao ra O ba't cur mot quoc gia nao, he thong thue cung bao gom nhieu loai thud nham dieu chinh ddi vdi nhieu ddi tuemg khac nhau Cd loai thue didu chinh thu nhap, cd loai thue dieu chinh tieu dung, co loai thue dieu chinh tai san , nhirng suy cho cung thi chung ddu dieu chinh ddi vdi thu nhap cua cac tang ldp trong xa hoi Cac khoan thu nhap do bidn doi trong qua trinh kinh td, hinh thanh cac loai thu nhap khac nhau Thong thudng, cur ting vdi mdi loai thu nhap cd mot loai thud dieu chinh de nham vao nhung muc tieu dieu tid't khac nhau cua Nha nude, vdi mure do va phuong thde huy dong khac nhau Day la mot nhan thue mdi

ve thud ma cac nha quan ly thud can quan triet khi xay dung chinh sach thud cung nhu chi dao thue thi chinh sach Ddng thdi ly luan nay cung ly giai vi sao ngudi nop thud luon ludn cho rang ho phai chiu nhieu thu thud va thud danh trung len thud

Qua dac diem nay cua thud cho phep ta phan bidt duoc str khac nhau gitta thud vdi cac hinh thde dong vien khac ciia tai chinh Nha nude Tinh bat buoc cua thue the hien phuong thde phan phoi cua Nha nude ma ket qua cua qua trinh do la

mot bo phan thu nhap cua ngudi nop thue phai chuyen giao cho Nha nudc khong kem theo mot su ca'p phat hay nhung quyen lpi true tie'p nao cho ngudi nop thue huong thu Tuy nhien, tinh bat buoc cua thud khac voi cac khoan tien phat bat buoc Tinh bat budc cua thue the hien yen cau thuc hien nghia vu cua ngudi cong dan Ngupc lai, tinh bat budc cua cac khoan tien phat the hien ydu cdu cua co quan phap quyen doi vdi ngudi vi pham phap luat.

Thur hai, thue la mot khoan chuyen giao thu nhap khong mang tinh hoan tra true tiep Tinh khong hoan tra true tiep the hien tren hai khia canh sau:

- Su chuyen giao thu nhap thdng qua thue khong mang tinh chat doi gia, nghia la muc thue ma cac tang ldp trong xa hdi chuyen giao cho Nha nudc khong hoan toan dua tren mure do ngudi nop thue thira hudng nhirng dich vu va hang hoa edng edng do Nha nudc cung cap Ngudi nop thue cung khong co quyen ddi hoi Nha nudc phai cung cap hang hoa, dich vu cong cong true tiep cho minh mdi thuc hien viec chuyen giao thu nhap cho Nha nudc Mat khac, mure do cung cap dich vu cong cong cua Nha nudc cung khong nhat thidt ngang bang muc do chuyen giao thu nhap Muc thu nhap chuyen giao nhieu hay it chi can cd vao ket qua hoat dong kinh te va muc tieu phat trien kinh - xa hoi cung nhu nhu cau tai chinh chung cua Nha nudc

- Khoan chuyen giao thu nhap dudi hinh thde thue' khong dupc hoan tra true tiep, cd nghia la ngudi nop thue suy cho cung se nhan dupc mot phfin cac dich vu cong cong ma Nha nudc cung ca'p chung cho ca cong dong, gia tri phdn dich vu do khong nhat thiet tuorng dong vdi khoan tidn thue' ma ho ndp cho Nha nudc

Thd ba, viec chuyen giao thu nhap dudi hinh thde thue' dune qui dinh trudc bang phap luat Dac die’m nay the hien tinh phap ly cao cua thue Vice chuyen giao thu nhap khong mang tinh chat tuy tien ma dua tren co sd khoa hoc va da dupe xac dinh trong cac luat thue Nha nudc ma dai dien la co quan quan ly thu thue khong the lam dung quyen hanh mdt each tuy tien trong hoat dong thu thue Viec thu thue cua Nha nudc phai dupe cac tang ldp dan cu thira nhan thong qua ngudi dai dien cao nha't cua minh la Qudc hdi Qudc Hoi xac lap quyen thu thue cua Chinh phti bang he thd'ng phap luat ve thue Nhirng ndi dung thudng dupc xac dinh trudc trong Luat thud' la: Doi tupng danh thue, ddi tupng chiu thud, ddi tupng nop thue, mure thue phai nop, thdi han nop thue' va cac che tai nham bao dam thuc thi phap luat mdt each nghiem minh

Thd tu, Thud' la khoan thu nhap cua Nha nudc chiu anh hudng true tiep cua cac ydu td kinh td, chinh tri, xa hoi cua mot qudc gia trong timg thdi ky nhat dinh

Thue la hinh thilc dong vien thu nhap tir cac hoat ddng kinh td' cua cac the’ nhan va phap nhan Do do thue chiu anh hudng true tid'p cua cac yeu to vd kinh te,

do la: mure do tang trudng cua nen kinh td, thu nhap binh quan ddu ngudi, gia ca thi trudng, su bien dong cua NSNN Tuy nhien, thud' cung co tfnh doc lap rieng co Nha nude sir dung edng cu thue de dieu tiet vi mo nen kinh te, tac dong trd lai nen kinh te, iru tien, khuyen khfch hay kim ham su phat tridn mot so nganh nghe, linh vuc kinh te theo yeu cau chien luge phat tridn kinh te cua Dang, Nha nude

Thue' cd quan hd chat che vdi lgi ich cua cac tang ldp dan cu Ma van de lgi ich vat chat la van de nhay cam, gSn chat vdi van de chfnh tri, xa hoi Do do, thue chiu su chi pho'i bdi yeu td chfnh tri, xa hoi Cac yeu td dd la: the che chfnh tri cua Nha nude, tarn ly, tap quan cua cac tang ldp dan cu, truyen thdng van hoa, xa hoi cua dan tdc Do thue chiu sir rang buoc cua nhieu yd'u td kinh td', chfnh tri, xa hoi nhu trdn, nen ngudi ta thudng noi thue' mang y nghia kinh te, chfnh tri xa hoi tong hop

1.1.2/ Chute nang cua thue

Thue' khong nhung la mot pham tru kinh td' ma con la mot pham tru tai chfnh

nd bieu hien nhung thuoc tfnh chung von cd cua cac quan he tai chfnh Tuy nhien, thud' cung cd nhung dac trung, hinh thue van ddng va cac chile nang rieng cd cua minh bat nguon tir tdng thd cac mdi quan hd tai chfnh Hien nay, cd nhieu each phan loai khac nhau vd chile nang cua thue tir muc do tong quat cung nhu muc do

cu the Nhin chung, chiic nang cua thue dugc thira nhan tir lau nay la chiic nang phan pho'i va giam ddc Tuy nhien, khi chuydn sang ndn kinh te thi trudng thi thue duoc nhin nhan vdi nhieu chute nang chia nhd horn vdi each doc lap, dd la:

- Chute nang huy ddng nguon thu cho ngan sach Nha nude

- Chute nang dieu hoa thu nhap

- Chile nang bao vd, hudng dan san xuat va tieu dung

- Chile nang giao kru va hop tac kinh te qudc te

Thue chat, du co xem chuc nang cua thue theo khfa canh hay goc do nao di chang nira, nhung nhin vao qua trinh ra ddi, ton tai va phat trien cua thue, chung ta

cd the thay thue cd hai chiic nang co ban: chuc nang huy dong nguon luc tai chfnh cho Nha nude va chiic nang dieu chinh

1.1.2.1/ Chile nang huy dong tap trung nguon luc tai chinh cho Nhd nude

Day la chiic nang co ban cua thue, dac trimg cho tat ca cac dang Nha nude

Vd mat lich sir, chile nang huy dong nguon lire tai chfnh la chile nang dau tidn, phan anh nguyen nhan nay sinh ra thue

Nhd chdc nang huy dong tap trung nguon luc tai chinh ma qui tien te tap trung cua Nha nude dupe hinh thanh dd’ dam bao co sd vat chat cho su ton tai va hoat dong cua Nha nude Chinh nhung chdc nang nay tao ra nhung tien dd de Nha nude tien hanh phan phoi va phan pho'i lai tdng san pham xa hoi va thu nhap quoc dan.

Su phat trid’n va md rdng cac chdc nang cua Nha nude ddi hoi phai tang cudng chi tidu tai chinh, do do, vai tro chdc nang huy dong va tap trung nguon luc tai chinh cua thud ngay cang dupe nang cao Nha nude thong qua thue tien hanh phan phd'i mpt bo phan dang ke tdng san pham quoc noi Thue trd thanh nguon thu chie'm ty trong ldn nhat cua tat ca cac nude cd nen kinh td thi trudng

Chdc nang huy dong va tap trung nguon lire tai chinh tao ra nhung tien de khach quan cho su can thiep vao cua Nha nude vao qua trinh kinh td Dieu do cd nghia chdc nang huy ddng tap trung nguon lire tai chinh cho Nha nude qui dinh chdc nang dieu chinh Hay noi each khac, qua trinh thue hien chdc nang huy dong tap trung nguon lire tai chinh cua thud da tu dong lam xuat hidn chdc nang dieu chinh ciia thud Nha nude thue hien chdc nang quan ly, dieu chinh nen kinh td thdng qua nhieu edng cu, trong do co thue

1.1.2.21 Chile nang dieu chinh

Chdc nang didu chinh cua thud dupe nhan thue va van dung rong rai tir nhung nam d<iu cua thd ky XX va gan lidn vdi vai trd dieu chinh Nha nude ve kinh

td Vice tang cudng vai trd kinh te - xa hoi cua Nha nude dan ddn toe dd chi tidu cua Nha nude ngay cang tang len va hau qua tat yeu ddi hoi Nha nude phai md rong qui tai chinh Nha nude ma nguon hinh thanh chu yen tir thud Nhu c£u ve nguon luc tai chinh cang ldn thi su can thiet phai tang cudng cac chdc nang cua thud cang ca'p bach dd tac ddng mot each co hidu qua den nen kinh td quoc dan Chinh trong qua trinh do, chdc nang huy dong tap trung nguon luc tai chinh va chdc nang dieu chinh cua thud da dupe sir dung mot each hien thue

Dieu dd cd nghia la noi dung dieu tiet theo mot muc tieu nao dd da dupe ldng vao trong qua trinh huy ddng tap trung ngudn luc tai chinh Nha nude da su dung cong cu thud dd kich thich hoac kirn ham toe do tang trudng, tang cudng hoac lam suy yeu di sir tich luy tu ban, md rong hoac thu hep nhu cau cd kha nang thanh toan ciia dan cu, day nhanh hoac lam cham lai chu ky khting hoang kinh td Tir dd, Nha nude da thue hien dieu chinh cac hoat ddng kinh te - xa hdi hoi tren qui md ca nude

Chdc nang dieu chinh ciia thud dupe the hien ro net nhat d kha nang phan bo nguon lire xa hdi Trong nen kinh td thi trudng, ngudn luc ciia xa hoi do co che thi

trudng phSn bd Tuy nhidn, trong thuc td, viec phan bo ngudn lire cua xa hoi do co che thi truong khong phai I tic nao cung dat hieu qua nhu xa hoi mong muon, lham chi do dong co chay theo lcri nhuan cua cac lire luqng thi truong ma co the dan den lang phi ngudn lire xa hoi Trong boi canh do, Nha nudc phai cd su can thiep vao sir phan bo ngudn lire xa hdi bang he thdng phap luat bang cac cong cu kinh te tai chinh, trong do co cong cu thue Nha nudc dung thud dd dieu chinh cac qua trinh phan pho'i cac ydu to dau vao cua cac luc luqng thi trudng thdng qua viec thuc thi cac loai thue, cac mire thue va che do iru dai ve thue Viec tham gia phan bd va dieu chinh cac ngudn luc xa hoi do chinh la chuc nang kinh te cua thue.

Thue khong chi tham gia phan phoi cac yeu td dau vao ma con lham gia phan phoi ket qua cua qua trinh san xuat (yeu to ddu ra) thdng qua viec dieu tidt thu nhap ddi vdi tieu dung san pham Can cu vao su dong gop cac ydu td dau vao cua qua trinh san xuat ve sd luqng va chat luqng ma co che thi trudng thuc hien viec phan phoi cac kdt qua dau ra Do la su phan phoi mang tinh kinh td Tuy nhien, xet

ve khfa canh xa hoi, viec phan phoi cac ngudn luc dau ra mang tinh kinh td nhd sir chi phoi cua co chd thi trudng nhu tren khong phai luc nao cung dam bao duqc yeu Cciu cong bang va thoa man duqc Iqi ich cua loan xa hoi Vi vay, Nha nudc phai sir dung cong cu thud de tham gia vao viec dieu chinh su phan phoi ket qua cua qua trinh san xuat dd bao dam can ddi chung toan bd nen kinh td va thuc hien cong bang xa hoi

Chirc nang dieu chinh cua thud duqc thuc hien thdng qua viec qui dinh cac hinh thuc thud khac nhau, cac ddi tuqng danh thud, ddi tuqng chiu thue va ddi tuqng nop thud dung dan Tir do Nha nudc kfch thi'ch cac hoat dong kinh td di vao qui dao chung cua nen kinh td qudc dan, phu hqp vdi lqi ich xa hoi Nhu vay, bang each dieu tidt va kfch thfch, chirc nang didu chinh cua thud da duqc thuc hien Trong dieu kien chuydn sang nen kinh td thi trudng, vai tro kfch thfch kinh td cua thud ngay cang duqc nang cao Nha nudc dung cong cu thud de tac dong den lqi ich kinh td cua cac chu the kinh td vi lqi fch cua nen kinh td qudc dan

Chirc nang huy dong tap trung ngudn luc tai chfnh va chirc nang dieu chinh

cd moi quan he bien chung, gSn bd mat thidt vdi nhan Chirc nang huy dong tap trung ngudn luc tai chfnh duqc coi la chirc nang co sd, qui dinh su tac dong va phat trien cua chuc nang dieu chinh Nguqc lai, nhd vao su van dung dung dan chuc nang dieu chinh ma vai tro cua chirc nang huy dong tap trung ngudn luc tai chfnh ngay cang tang len nham bao dam ngudn thu cho Nha nudc, tao dieu kien khach quan de Nha nudc tac dong mot each sau, rong hon ddn qua trinh kinh td va xa hoi Dieu do tao tidn de dd tang thu nhap cho cac tdng ldp dan cu, tir do md rong co so thuc hien chuc nang huy dong tap trung ngudn luc tai chfnh

Tuy nhien, sir gSn bo thong nhat giua hai chufc nang tren cua thue cung khong loai trir nhung mat mau thufin Su tang cudng chuc nang huy dong tap trung ngudn luc tai chinh lam cho mile thu nhap cua Nha nude tang len ma rong kha nang cua Nha nude trong viec thue hien cac chuong trinh kinh te - xa hoi Nhung ndu chile nang nay dugc tang cudng qua mile se lam tang ganh nang thud va hau qua cua nd la lam giam ddng luc phat tridn kinh td, trong nhieu trudng hop, han che vai tro cua chile nang didu chinh Dd la tfnh hai mat cua thue, nd cd kha nang anh hudng tfch cue den nen kinh td, nhung cung co the anh hudng tieu cue Vi vAy, cac Nha nude cAn phai tfnh toan ky ludng trong tien trinh hoach dinh cac chfnh sach thue trong timg giai doan phat trien kinh td cua dAt nude.

1.2/ HE THONG THUE VA PHAN LOAI THUE

1.2.1/ Khai niem he thong thue

He thong thud la tong hop cac yeu to, bd phan phuc vu cho cong tac thue cua mot dat nude, nham thue hien chien luge thue cua qudc gia do trong timg thdi ky

cu the Cac bo phan phuc vu nay cd mdi quan he tac dong qua lai Ian nhan theo mot

co che va dugc bd tri, sap xep theo mot mo hinh nhat dinh nham dam bao tfnh thdng nhat, dap trng kha nang thue hien cac chuc nang va nhiem vu quan ly thu thue

Cac bo phan chfnh cua mot he thdng thue bao gom:

Thii nhat, hd thdng chfnh sach thue La tdng hgp cac hinh tilde thud khac nhau vdi co che hoat dong, ddi tugng dieu chinh, phuong phap danh thud, mire do dieu tiet va phuong phap thu nop khac nhau phan anh muc tieu dieu chinh kinh td

vi mo cua Dang va Nha nude trong timg giai doan phat trien kinh td cua dat nude Cac hinh thilc thud co mdi quan he mat thiet, tac dong lAn nhau, nhiim thue hien muc tieu dieu chinh vi md nen kinh td cua Nha nude He thdng chfnh sach thue bao gom: cac chfnh sach thud trong pham vi noi luAt va cac thoa thuAn, cam ket qudc te

vd thud dugc ban hanh dudi dang cac van ban quy pham phap luat vd thud (nhu LuAt, Phap lenh, Nghi Dinh, Thong tu, Hiep dinh vd thue)

Sd lugng cac hinh thilc thud trong he thdng thud nhieu hay ft phu thuoc vao kha nang va y dd cua Chinh phu trong viec dieu chinh su van dong cua cac ddng thu nhap d nhung giai doan phat tridn kinh td khac nhau va muc tieu, chien luge phat trien kinh td xa hoi trong tung giai doan lich sir nhat dinh Nhung nhin chung, thudng co mdt sd loai thue co ban: thud doanh thu (hoac GTGT), thud thu nhAp cong ty (hoac thu nhAp doanh nghiep), thud thu nhAp ca nhan, thud xuAt nhap khau, thud tieu thu dac biet, thue trudc ba, thud nha, dat, tai san

Thu hai, he thong cac dinh che ve thue, la tdng hop cac qui dinh cac hien phap ve nghiep vu, ve to chdc, ve kinh te' va hanh chinh va co che van hanh chung nham to chirc co hieu qua vide thue thi cac luat thue nhu: Bo may hanh thu thue; cac bien phap nghiep vu quan ly va thu thue; He thdng trudng dao tao, bdi dudng can bo thue va he thdng cac td chuc tu van, dich vu thud Trong do, quan trong nha't la he thdng td chdc bo may hanh thu thue va nang lire trien khai luat cua doi ngu edng chdc nganh Thue.

Hien nay, he thdng cac td chdc tu va'n, dich vu thud d Viet Nam chua phat trien va Nha nude chua co chu truong md rong hinh thue dich vu nay, Tuy nhien, mot trong nhung noi dung co ban cua cai each hanh chinh trong llnh vuc thud la tang cudng edng tac phuc vu ngudi nop thud - mot hinh thde dich vu cong ma co quan thud, ngudi dai dien cho Nha nude phai dam nhiem Su phat trien hinh thde dich vu cong trong edng tac thud da duoc phiin ldn cac nude phat trien ap dung, dap dng duoc ydu cdu vd thdng tin cho doi tuong nop thud, tao dieu kidn de DTNT tu nguyen tuan thu ludt thud, nang cao hieu qua cua edng tac quan ly thue

Hd thdng thue co cac tinh chat sau:

Tinh tuemg hd: cac bo phan cua he thdng thud luon co quan hd qua lai anh hudng ldn nhau va mdi quan he do thudng mang tinh nhan qua Chinh sach thue duoc xay dung hop ly se tao dieu kidn thudn lpi cho cong tac trien khai (hue thi cac Luat thud Ngupc lai, chinh sach thud cd hop ly bao nhieu di chang nffa, nhirng hd thdng quan ly thud khong tdt: Bo may cong kdnh, bien phap quan ly nghiep vu khong sat thue, cong tac phuc vu, cung cdp thdng tin ve thud cho ngudi nop thue' khdng tdt, se anh hudng xfiu den hidu qua ciia cac Luat thud

Tinh khong on dinh: Hd thdng thud thudng thay ddi dd phii hop vdi nhung didn bien kinh td chinh tri xa hoi ciia mot quoc gia Khi mot phan tir thuoc he thd'ng thud thay doi deu lam nay sinh nhung thay doi cua nhung bo phan khac Hieu qua cua su thay doi phai duoc tinh tren hieu qua ciia toan he thdng

1.2.2/ Phan loai thue

Tren thue td co nhieu tieu thiic phan loai thud va cac lieu thue nay rat da dang, tuy thuoc vao muc tieu quan ly ciia mdi quoc gia Dudi day ta nghien ciru hai tidu thde phan loai thud co ban thudng dupe ap dung va tuong ung vdi hai tieu thue phan loai co cac hinh thue thud sau:

1.2.2.1/ Phan loai theo phuong thde danh thue: bao gdm cac loai thud sau:

* Thue true thu: La loai thue' danh true tiep vao thu nhap hoac tai san cua ngudi nop thud Thud true thu cd dac diem la ddi tuong nop thud ddng nha't vdi ddi tirpng chiu thud Ve nguyen tac loai thud nay mang tmh chat thud luy tien vi nd tinh

den kha nang cua ngudi nop thue, ngudi co thu nhap cao hem phai nop thue nhieu han, con ngudi co thu nhap thap thi nop thue it hern Thue true thu thudng bao gdm cac sftc thud' danh tren thu nhap cua td chuc va ca nhan 0 nudc ta cac sac thue true Ihu bao gdm: thue thu nhap doanh nghiep, thue thu nhap ddi vdi ngudi cd thu nhap cao, thue tai nguyen, thue su dung da't nong nghiep, thue nha, dat

Uu diem cua thud true thu la dong vien true tiep thu nhap cua td chiic, ca nhan vao ngan sach Nha nudc Do dd, thue true thu cd tac dung rat Idn trong viec dieu hoa thu nhap, giam bdt su chdnh lech dang ke ve muc song giira cac tang ldp dan cu, do dd bao dam cong bang trong xa hoi

Tuy nhidn, thud true thu dd gay ra phan ung tir phia ngudi nop thud khi Nha nudc didu chinh tang thud Hon nua viec theo doi, tinh toan sd thud phai nop va thu tuc thu, nop thud het sire phuc tap Sd thu dong vien vao Ngan sach thudng chain va chi phi quan ly thu thue kha ton kem

* Thue gian thu: La loai thud khong true tiep danh vao thu nhap hay tai san cua ngudi nop thud ma danh mot each gian tidp thong qua gia ca hang hoa, dich vu Ngudi tieu dung nhung hang hoa, dich vu dd la ngudi chiu loai thud nay Vi vay thue gian thu duqc danh khi co hanh vi giao dich hoac tieu dung hang hoa, dich vu

Thud gian thu co dac didm la ddi tuqng nop thud va ddi tuqng chiu thud khong ddng nhdt vdi nhau Ngudi nop thue la ngudi san xua't, kinh doanh hang hoa, dich vu, con ngudi chiu thud la ngudi tieu dung cac hang hoa dd Thue gian thu anh hudng ddn hoat ddng san xua't kinh doanh thdng qua co che gia ca thi trudng Hay noi each khac, thud gian thu chiu anh hudng cua quan hd cung cSu tren thi trudng

Ve nguyen tac thud gian thu mang tinh chat luy thoai vi nd khong tinh ddn kha nang thu nhap cua ngudi chiu thud, ngudi cd thu nhap cao hay thap ddu phai chiu thue' nhu nhau neu cung mua mot loai hang hoa, dich vu Loai thud' nay thudng la cac sac thud cd ccr sd danh thue la cac khoan thu nhap dung de tidu dung (3 nudc la cac sdc thud gian thu bao gdm: thud' gia tri gia tang, thud tidu thu dac biet, thue xua't khtiu, thud nhap khau

Uu diem cua thud gian thu la doi tuqng chiu thud rat rong Vi vay, thue gian thu dem lai ngudn thu thudng xuydn va on dinh cho Ngan sach Nha nudc Ddi tuqng quan ly thu thud cung tap trung hem, nghidp vu tinh va thu thue thud dern gian, ndn chi phi quan ly thud cung tha'p horn so vdi thue true thu

Tuy nhien, thud gian thu cd tinh chat luy thoai nen khdng dam bao tinh cong bang trong nghia vu nop thue Neu tinh ty Id dong vien thud gian- thu so vdi thu nhap thi ngudi giau cd ty Id dong vien thue chiu thud tha'p hon so vdi ngudi ngheo

1.2.2.21 Dua vao cosodanh thue:

Can cur vao ccr sd danh thue dd phan loai thue thi co the chia cac sac thue thanh ba loai nhu sau:

* Thue thu nhap bao gom cac sac thud cd cor so danh thue la thu nhap kiem

dupe Thu nhap kiem dupe tir nhieu ngudn: tir lao ddng dirdi dang tien luong, tien cong; thu nhap tir hoat dong san xuat, kinh doanh dudri dang lpi nhuan, lpi tiic cd phan do dd thud thu nhap cung cd nhieu dang: thue thu nhap ca nhan thud thu nhap edng ty, thud chuyen thu nhap ra nude ngoai thud lpi lire cd phan

* Thue tieu dung la cac loai thud cd co so danh thue ta phan thu nhap cua td

chiic, ca nhan dupe mang ra tieu dung trong hien tai Trong thue td loai thud lieu dung dupe thd hidn dudri nhidu dang nhu thud doanh thu, thud tieu thu dac biet, thud gia tri gia tang

* Thue tai san la cac loai thud cd co so danh thud la gia tri tai san Tai san cd

nhieu hinh thiic bieu hien:

- Tai san tai chfnh gom cd tien mat, tidn gui, cluing khoan, thuong phieu ;

- Tai san cd dinh gdm nha cira, da't dai, may moc, nha may, xe co ;

- Tai san vo hinh nhu thuong hieu bf quydt ky thuat

Thuoc loai thud tai san la cac sac thud nhu thud nha dal, thud sir dung dat nong nghiep

Tom lai, trong thue te cd nhieu tieu thiic phan loai thud, tuy theo yeu cau quan ly thud cua mdi nude ma cd su lira chon each phan loai thud khac nhau Tuy nhien, hien nay tai nhieu nude ngudi ta chu ydu dua vao hai lieu tren Tuy theo nang luc quan ly thud cua nganh thud va tarn ly chung cua xa hoi cung nhu muc tieu dieu tiet thu nhap ma khi xay dung he thdng thud d mdi nude, ngudi ta quan tarn den tarn quan trong cua timg loai thud khac nhau Cac nude phat trien thudng quan tarn ddn he thdng thud thu nhap nhat la thud thu nhap ca nhan Ho cho rang thud thu nhap cd nhieu tac ddng tfch cue nhu: tao dupe ngudn thu ldn cho chi tieu cong cong, didu tiet phan pho'i thu nhap, ngan ngira su phan bd ngudn luc kern hieu qua do su lam dung thud gian thu gay ra va thue hien edng bang xa hoi

1.3/ VAI TRO CUA THUE DOI VCJl SIT NGHIEP CONG NGHIEP HOA,

1.3.1/ Vai trd cua thue trong nen kinh te thi trudng

Vai trd cua thud la su bieu hien cu the cac chuc nang cua thud trong nhung didu kien kinh td - xa hoi nhat dinh Trong didu kien nen kinh td thi trudng vdi su

thay doi phuong there can thiep ciia Nha nude vao hoat dong kinh te thud dong vai trd het sure quan trong doi voi qua trinh phat trien kinh te - xa hoi Vai trd cua thue trong nen kinh te thi trudng duoc the hien tren cac khi'a canh sau:

1.3.1.1! Thue Id cong cu chu yeu huy dong tap trung nguon luc vat chat cho Nha nude

De huy ddng ngudn luc vat chat, Nha nude co the sir dung cac hinh thue khac nhau nhu: phat hanh them tidn de trang trai cac nhu cau chi tieu can thiet cuaNha nude; phat hanh trai phieu dd’ vay trong va ngoai nude; ban mot phan tai san qud'c gia; thu thue Tuy nhien, cac bien phap ngoai viec sir dung cong cu thue neu tren, trong nhieu trudng hup se gap phai nhung kho khan, tham chi cd the dira nen kinh te den ben bd vuc tham Viec phat hanh them tien de chi tieu la each dun gian nha't, song neu thieu co sd vat chat bao dam se dan ddn hau qua lam phat, hoac phat hanh trai phidu de vay thi phai chiu su rang budc ve kinh td va chinh tri tir phia ngudi cho vay Do dd, noi chung o cac nude cd nen kinh td thi trudng phat trien, dd huy dong tap trung ngudn luc tai chinh dap ung nhu cau chi tieu can thiet ciia Nha nude, vai trd quan trong thupc ve thue Sir dung cong cu thue' dd huy dong su ddng gop cd uu diem:

Thd nhat, thue la mdt cong cu phan phoi cd linh vuc va pham vi rong, cd thd dieu tie't toan bo cac ngudn thu nhap phat sinh cua cac the nhan va phap nhan kinh td

Thd hai, ngudn huy dong tap trung thdng qua thud' la tong san pham xa hdi

va thu nhap quoc dan trong nude tao ra Nhd dd ma mot bo phan dang ke thu nhap ciia xa hdi duoc tap trung vao trong tay Nha nude de dam bao nhu cau chi lieu can thiet Ngudn thu td thue' duoc dam bao tap trung mot each nhanh chong, thudng xuydn va 6n dinh

Thd ba, hinh thde dong vien qua thue mang tinh uu viet hon so vdi cac cong

cu tai chinh khac d chd: thue' kdt hop giua phuong thde cudng buc, dupe qui dinh dudi hinh thde phap luat cao vdi kich thich vat chat nham tao ra su quan tarn, ciia cac chu the kinh te den chat lupng va hieu qua kinh doanh

Chinh td nhung uu diem tren, thue luon dupe coi la ngudn thu chu yeu cua ngan sach Nha nude Tuy nhifin, khong phai dd dam bao vai trd la ngudn thu chu yeu thi Nha nude phai tang thue bang moi gia Dac biet trong bdi canh hien nay d nude ta vide tang thu phai dat trong moi quan he vdi qua trinh tang trudng kinh te Ngudn thu cua Nha nude chi cd the gia tang khi va chi khi nen kinh te cd su tang trudng va dat nang suat, hidu qua cao Ndu Nha nude dung quydn luc de tap trung qua mdc phfin thu nhap tir tdng san pham quoc noi (GDP) vao cho Ngan sach Nha

nude thi phan GDP con lai danh cho cac doanh nghiep va ca nhan se giam xud'ng Ddn mot luc nao do, neu ho nhan tha'y rang cong sure bd vao kinh doanh vao lam viec duqc bii dap khong thoa dang thi ho se nghi khong kinh doanh hoac chuydn sang kinh doanh ngam va tim moi each de tron thue Nhu vay, co the thay rang, kha nang thu thue tdi da cho Ngan sach Nha nude la khoan thu nhap ma cac doanh nghiep va ngudi dan san sang gianh ra de tra thud' ma khong lam thay doi moi hoat dong von co cua ho Dung tren giac do nen kinh td qudc dan, kha nang thu thue cua mot qudc gia duqc phan anh thdng qua ty Id phdn tram cua GDP duqc dong vien vao Ngan sach Nha nudc Neu goi Tm la tdng sd thue toi da co the thu duqc vao Ngan sach Nha nudc thi kha nang thu thue' duqc tinh bang: Tm/GDP.

Kha nang thu thud' la khai niem ly thuyet duqc dung dd chi gianh gidi phan chia hqp ly thu nhap xa hdi giua cac khu vuc edng edng va khu vuc tu nhan Neu Nha nudc dong vidn thue' chua dat tdi gidi han kha nang thu thue thi ngudn luc xa hoi tap trung vao tay Nha nudc chua ddy du Neu Nha nudc dong vidn vuqt qua gidi han kha nang thu thue' thi se lam giam kha nang tfch luy de tai san xuat md rong tai doanh nghidp, do dd lam giam sd thud' thu duqc trong tuefng lai Ly thuyet ve xac dinh mure huy dong ngudn thu tir thue' da duqc nhieu nha kinh td hoc de cap, dac biet la nha kinh td' hoc hien dai ngudi My Arth Laffer da dua ra dudng cong gidi han vd thud' (Hinh 1), trong do ndu ro: “Thud' cao se lam giam mde do va qui md tidt kiem Tang thue thu nhap se lam tang khuynh hudng tieu dung phan tien luong cua ngudi lao dong va lam giam phan tidt kiem trong t£ng ldp dan cu Do dd, cac nha kinh td hoc hien dai My chu truemg giam thue Theo ho, giam thue se tfch kfch thfch tfch cue hoat dong cua con ngudi, tang san phdm, tang lqi nhuan Tir dd, thu ngan sach Nha nudc se tang len Khi mure thue duqc cat giam thi edng an, vide lam

va tiet kiem se tang manh, dan ddn nhung thanh tuu kinh td dang kfch Id” [13, 261- 262] Md hinh dudng cong Laffer cho thay quan he giua thud suat va tdng thu nhap

td thue Mure thud suat bang 0 thi thu ngan sach tir thud cung bang 0 Khi muc thudsua't len tdi 100% thi khong ai

muon lam viec va thu nhap tir

thue cung bang 0 Viec nang

dan mdc thue suat tir 0% den

dudi mdc t% thi thu nhap tir

thud se tang theo ty Id th tian

Mire thud tang den mot diem

nha't dinh (t%) thi thu nhap tir

thud' dat tdi da Nhirng mire thud

sudt cao hem t% thi se can trd Hinh I: Dudng cong ly thuyet Laffer

ddn cd gang tang thu nhap cua doi tupng nop thug', ngudi ta bat dau lam vide it di, tiet kiem nhieu hem, lam tong thu ngan kho cung giam.

Dieu nay cho tha'y thue thu d muc hop ly se co tac dong kich thfch tang tnrdng kinh td, ddng thdi tang thu cho ngan sach Chinh vi vSy, khi mure thue qua cao thi can phai co cai cai each Cat giam thud se lam tang ca thu nhap va san lupng qudc gia

Trong thue te edng tac quan ly thud, tong sd thud thu dupe hang nam co the khac xa so vdi tdng sd thue co kha nang thu dupe De phan anh tinh trang nay, cac nha kinh td dung khai niem nd luc thu thud (tax effort)

Neu tdng sd thue thue td thu dupe la Tt, thi:

Nd luc thu thue = (Tt/GDP): (Tm/GDP) = Tt/Tm

Neu ty Id tren nhd horn 1, Nha nude co the ap dung cac bien phap de tang sd thu ve thud' ma khong lam ton hai den quan he phan pho'i thu nhap giua Nha nude vdi doanh nghiep va ca nhan, vi tiem nang thu thud hien dang dupe khai thac d mtrc

do thap so vdi mire chiu dung cua ndn kinh td Nhung khi ty sd tren ldn horn 1 thi he thdng thud hien tai da huy ddng vupt qua kha nang chiu dung cua nen kinh te', edn thie't phai co su dieu chinh trong ddi tupng thu thud cung nhu muc dong vien

1.3.1.21 Thue la edng cu dieu tiet vi mo trong nen kinh te thi tritang

Ndn kinh te thi trudng, ben canh nhung mat tfch cue cung chua dung nhung khuyet tat von co Chfnh vi vay, can co su can thiep cua Nha nude vao qua trinh hoat dong cua nen kinh td bang each dua ra nhung chu^in muc mang tinh dinh hudng ldn tren dien rong va bang cac cong cu don bay de hudng cac hoat dong kinh td - xa hoi theo cac muc tidu Nha nude da dinh va tao hanh lang phap ly cho cac hoat dong kinh te - xa hoi thue hien trong khudn kho luat phap

Nha nude thue hien quan ly, dieu tiet vi mo nen kinh td bang nhieu bien phap nhu giao due chinh tri tu tudng, hanh chfnh, luat phap va kinh te, trong do bien phap kinh td la goc Trong cac bien phap kinh te thi thud la edng cu quan trong va sac ben nhat

Vai trd dieu tiet vi mo nen kinh td cua cong cu thue dupe bieu hien ro qua cac noi dung Nha nude can thidp vao ndn kinh td va phuong phap Nha nude sir dung cong cu thue de dat dupe cac muc tidu da dinh Cac noi dung dieu tiet vi mo ndn kinh te cua cong cu thud chu yeu la:

*/ Dieu chinh chu ky nen kinh te: la mot trong nhung noi dung quan trong cua qua trinh sir dung cong cu thue vao viec didu chinh vi mo nen kinh te Trong ndn kinh td thi trudng, su phat trien theo chu ky la dieu khong the tranh khoi De dam bao toe dd tang trudng on dinh, Nha nude da sir dung thud de dieu chinh qua

trinh do Trong nhirng nam khung hoang va suy thoai kinh td, Nha nude co the ha tha'p miic thufi', tao ra nhirng dieu kien uu dai ve thue thuan Ioi, nham kich thfch nhu cau tieu dung de tang dau tu va md rong sure san xuat, dua ndn kinh te thoat khdi khung hoang nhanh chong Ngirpc lai, trong thdi ky phat trien qua miic co nguy co dan den mat can dd'i, bang each tang thue, thu hep dau tu, nha nude cd the giu virng nhip do tang trudng theo muc tieu dat ra.

*/ Thue gop phan hinh thanh ca cau nganh hap ly trong tirng giai doan phat trien nen kinh te Bang viec ban hanh he thdng thue, Nha nude se quy dinh danh thue hoac khong danh thue, danh thue vdi thue suat cao hoac lhap vao cac nganh ngh£, cac mat hang cu the Thong qua dd Nha nude cd th£ thue day sir phat trien cua nhung nganh kinh te' quan trong hoac san bang toe dd tang trudng giua chung, dam bao su can ddi giua cac nganh nghe trong nen kinh td

*/ Dieu chinh tich luy ti( ban la mot noi dung quan trong ciia dieu chinh thue: su phat trien nen kinh td luOn ddi hdi phai tang nhanh vdn dau tu cct ban, de phat iridn nen kinh td quoc dan, Nha nude can phai khuyen khich tich luy va tich tu trong cac doanh nghiep de tao ra ngudn vdn dau tu Viec thay doi cac chinh sach thud ciia Nha nude cd the anh hudng den quy md va toe dd tich luy tu ban, do dd tac dong ddn qua trinh dau tu phat then kinh td Mat khac, nen kinh te thi trudng ludn luon la'y Ioi nhuan la muc dich co ban cua hoat dong kinh doanh do dd Nha nude can sir dung thue de dieu chinh bao dam sir phii hop giua lpi ich kinh td ciia cac chii the kinh td vdi loi ich xa hoi

*/ Thue co the duac sit dung de dieu tie't viec lam vd that nghiep: Khi nen

kinh td cd miic that nghiep cao thi cung vdi viec md rong cac khoan chi tieu ciia Chinh phu, thue can phai duoc cat giam de tang tong cau va viec lam Trong thdi ky nen kinh td lam phat thi cung vdi vide cat giam cac khoan chi tidu ciia Chinh phu, thue lai dupe gia tang de giam tdng cau va han che su gia tang ciia nen kinh te

*/ Thue duac sit dung nhu mot cong cu co hieu qua de gop phan thue hien chinh sach doi ngoai vd bao ho nen san xuat trong nude vd thue day su hod nhap kinh te trong khu vUc vd quoc te\ Thong qua dieu chinh miic thue suat thue xufft khdu, thud nhap khau ma gay nen ap lire tang gia hang nhap khau, giam kha nang canh tranh so vdi hang san xuat trong nude, tir dd didu chinh khoi iupng hang hoa dua ra thi trudng va dua vao dd thue hidn bao ho nen san xuat trong nude va bao ve loti ich cua thi trudng noi dia Mat khac, tac dong danh thud nhap khau cung gay ndn phan ling ciia ngudi tieu dung trong nude tao nen su lua chon ciia ho trong tidu dung Ngoai ra, Nha nude con sir dung cong cu thue de kich thfch viec sir dung cd hieu qua cac ngudn lire hay it nhat la giam den muc tha'p nhat tinh kern hieu qua ciia san xuat trong nude Chang han, trong trudng hop can han chd xuat khau nhirng

hang hoa ma gia ca cua chung bi a'n dinh boi gia ca bat lqi cua thi truong the gidi, gay thiet hai cho san xua't trong nudc, trudng hop nay cd the su dung thud' xua't khau de kfch thfch chuyen cac ngudn luc tu san xua't hang xua't khau sang san xuat hang hoa lieu dung noi dia.

Cac tac dong dieu chinh tren cua thue ddi vdi nen kinh te quo'c dan chi cd the dem lai hidu qua khi Nha nudc ban hanh duqc he thong thue phu hop va he thong thud dd duqc ap dung bang cac phuong phap thich irng vdi timg ddi tuqng timg giai doan cu the

1.3.2/ Vai tro cua thue ddi vdi su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nudc

1.3.2.1/ Khai niem cong nghiep hoa, hien dai hoa

0 mdi nudc khac nhau va trong nhung giai doan phat trien kinh te' - xa hoi khac nhau thi quan niem vd edng nghiep hoa, hidn dai hoa va noi dung cua nd cung

cd nhung didm khac nhau phu thudc vao trinh do phat trien cua luc luqng san xuat cung nhu quan hd san xua't trong giai doan dd Trudc day, khi nen kinh te chua phat tridn, san xua't nong nghiep la chu ydu thi chung ta cho rang edng nghiep hoa, hien dai hoa la qua trinh trang bi ky thuat hien dai cho nen kinh td qudc dan, thay thd Iao dong thu cong bang lao ddng co khf hoa, bidn mot nudc kem phat trien thanh nudc cd co cau edng - ndng nghiep hien dai, khoa hoc ky thuat tien tien Ngay nay, khi nen kinh td da phat trien d muc do nha't dinh va dang chuyen doi tir kinh te ke hoach hoa sang nen kinh td thi trudng dinh hudng XHCN thi quan niem ve CNH HDH da cd nhung thay doi Hoi nghi Irin thur VII Ban cha'p hanh Trung irong Dang khoa VII da dua ra quan niem mdi ve CNH, HDH - dd la qua trinh chuyen doi can ban toan dien cac hoat dong san xuat, kinh doanh, dich vu va quan ly kinh te - xa hdi td sir dung lao ddng thu edng la chfnh sang sir dung mot each pho bidn sue lao dong cung vdi cong nghe, phuong tien va phuong phap tien tien hien dai dua tren

su phat trien cua cong nghiep va tien bo khoa hoc - edng nghe, tao ra nang sudt lao dong xa hoi cao

Vdi quan niem nhu tren thi CNH, HDH la nhiem vu trung tarn trong suot thdi ky qua dd len chit nghia xa hdi, nham xay dung co sd vat chat - ky thuat cho CNXH, xay dung co ca'u kinh td nhieu thanh phdn, nhidu nganh nghe vdi edng nghd hien dai de che tao ra tu lieu san xuat, hang tidu dung, co kha nang bao dam nhip

do tang trudng cao trong toan bd nen kinh td va bao dam su tien bo xa hdi, timg budc cai thien va nang cao ddi song cua nhan dan, hinh thanh quan he san xuat mdi tien bo, phu hop vdi trinh do phat trien cua luc luqng san xuat Dac biet ngay nay chung ta thuc hien chidn luqc CNH, HDH trong dieu kien cua co che quan ly kinh

td mdi - co che thi trudng cd str quan ly cua Nha nudc theo dinh hudng XHCN Su

nghiep CNH, HDH ngay nay la sir nghiep cua toan dAn vdi sir tham gia cua tat ca cac thanh phAn kinh te Dong thcri, chidn lircrc CNH HDH khong con co lap vdi thi trudng the gidi ma mang tfnh hudng ngoai, tang cudng xuA't khAu trong didu kien

md cua vdi nen kinh te khu vuc va the gidi Chfnh vi vay muc tieu trudc mat cung nhu lau dai cua CNH, HDH la vi Iqi fch vat chat va tinh than cua nhan dan, gan tang trudng kinh te vdi lien bd khoa hoc va cong bang xa hoi

1.3.2.21 Vai trd cua thue doi voi su nghiep CNH, HDH dat nude

De thue hien chien luqc CNH, HDH dat nude thi mot trong nhung nhiem vu quan trong la phai tao cho duqc nhung dieu kidn ve vAt chat cung nhu ve con ngudi mot each vimg manh, tao co sd vung chAc cho timg budc di len cua nen kinh te Cac dieu kidn cAn thiet nhAm dAy nhanh qua trinh CNH, HDH d nude ta la: tao ngudn vdn tfch luy; dieu chinh co cau kinh td; dao tao doi ngu can bo khoa hoc ky thuAt gidi, doi ngu cong nhan lanh nghe va ddi ngu can bo quan ly san xuA't kinh doanh cd nang lire va ky nang quan ly tot, ddng thdi phai xay dung va phat trien ket ca'u ha tAng Trong dd, vai trd cua thue the hidn tren cac noi dung co ban sau:

*/ Thue gop phan tao ngudn von tich luy thue hien CNH HDH: Von tfch luy

hidn duqc viec xAy dung va phat trien co sd ha tAng, dao tao ddi ngu can bd tao dieu kien thuan led cho dau tu phat trien cac nganh, cac vimg theo co cA'u hop ly thue hien cac du an phat trien kinh te - xa hoi theo chu truong cua Dang va Nhanude Von cho sir nghiep CNH, HDH cac thanh phan kinh td qudc dAn nhieu hay ft tuy thuoc vao nang luc cua co chd huy dong, quan ly va sir dung von cua Nha nirdc.Muon cho su nghiep CNH, HDH duqc tidn hanh vdi toe do nhanh cAn phai cd co che, chfnh sach va bien phap huy dong duqc ngudn vdn nhidu nhat, quan ly va sir dung vdn cd hieu qua nhat

Van de huy ddng vdn cho qua trinh CNH, HDH cd y nghia quan trong ddi vdi nen kinh td nude ta Bdi le: muon thue hien CNH, HDH nhat thiet phai cd vdn,

va nhu vAy, phai huy dong vao ngAn sach Nha nude mot luqng tien tirong ddi ldn vtra bao dam nhu cAu chi tieu can thiet cua bo may Nha nude, vira dap trng cho viec dAu tu vao cac edng trinh, du an phat trien kinh td trong diem cua Nha nude Tir dd, mdi khuyd'n khfch va tao dieu kien cho cac thanh phan kinh td khac dAu tu vao cac nganh san xuA't kinh doanh, tfch luy vdn cho CNH, HDH

Ngudn vdn cd the huy dong de phuc vu su nghiep CNH, HDH dal nude bao gom: vdn ngAn sach Nha nude, vdn cua doanh nghiep vdn huy ddng tir dAn cu vdn dau tu true tiep cua nude ngoai, vdn vien trq Trong dd, vdn tir ngAn sach, vdn cua doanh nghiep va vdn huy dong tir dAn cu la nguon vdn noi luc cua nen kinh te; Vdn huy ddng tir dAu tu true tiep nude ngoai, vdn vidn trq la vdn ngoai lire Viet Nam

thue hidn dudng ldi CNH, HDH dat nude trong bdi canh thue hien cac cam ket hoi nhdp, duong dau vdi su canh tranh qudc td va khu vuc ngay cang gay gat hon, vi vay, can ket hop hai hoa giua cac loai vdn, dong vien vdn tir nhieu ngudn khac nhau, bao dam huy dong vdn nhanh 6n dinh thue day qua trinh CNH HDH mot each nhanh chong, vung chac va khong gay ra khimg hoang, trong dd can phat huy cao do vdn noi luc, coi do la yeu td quyet dinh.

Vdn ndi luc va ngoai lire cd quan he bien chung huu co vdi nhau: noi lire la quyet dinh, ngoai lire la quan trong Theo nhidu nha kinh te kho cd the phan bi6t va cung khdng nen phan biet rach roi giua hai ngudn vdn nay Bdi le: ngoai luc cd the chuyen hoa thanh noi lire, hoac la nhan td gop phan bo sung, tham chi' con cd tac dung khai thac, phat huy tdt hon noi luc Cau cham ngon: “Cd thoc mdi cho muon gao” da the hien ro vai trd ciia noi luc Phat huy ndi luc cung chinh la mot phuong thurc chinh phuc niem tin ddi vdi cac nha tai trq cung nhu cac ftha dau tu nude ngoai

Ngudn vdn noi lire duoc tao ra tir nhieu bien phap khac nhau va ngay cang tang nhd ap dung khoa hoc ky thuat tien tidn, cong nghe hien dai nang suat lao dong xa hoi tang len mot each manh me va lien luc, cac doanh nghiep ngay cang cd dieu kien dd tang ngudn vdn tu cd ciia minh, tang tich luy phat trien san xuat Ben canh su phat trien ciia ban than cac doanh nghiep, cac hinh thde lien doanh, lien kdt gida cac nganh, cac vung, cac ITnh vuc cua nen kinh te, cac cong ty cd phan cung ngay cang phat trien, hinh thanh cac ngudn vdn ldn dap img cho su nghiep phat trien kinh td Chinh nhd su phat tridn san xua't kinh doanh ciia cac nganh cac ITnh vuc, cac doanh nghidp, ma ngudn thu ciia ngan sach Nha nude duoc hinh thanh tir thue va phi cung ngay cang tang len dap ung nhu efiu chi tieu cua Nha nude cung nhu dap ung nhu cau vd vdn dau tu cho cac cong trinh phat tridn kinh te trong diem cua Nha nude, nha't la cac du an xay dung va phat trien co sd ha tdng, tao nhung dieu kien thuan loi nha't de thu hut vdn dau tu trong nude cung nhu nude ngoai

Tuy nhien, ngudn vdn noi bo ciia nen kinh te van con han hep Cac quoc gia trdn the' gidi cung nhu nude ta ddu phai dung moi bien phap de thu hilt vdn dau tu nude ngoai thdng qua cac hinh thue: lien doanh, hop tac kinh doanh, vay vdi lai suat tha'p, vdn vidn trq Trong dieu kien tich luy vdn noi bo ciia nen kinh td con tha'p thi thu hut vdn dau tu nude ngoai la rat quan trong Tir ngudn vdn ben ngoai, bidn thanh ngudn luc trong nude, tao dieu kien ddiy nhanh qua trinh CNH, HDH tang trudng va phat tridn Tuy nhien, viec thu hut vdn nude ngoai thudng kern theo nhung rang buoc nha't dinh, thudng day nude duoc dau tu vao the ba't loi ve kinh te, chinh tri va chu quydn dan tdc Chinh vi vay vdn noi lire luon luon co y nghia quyet dinh

Trong von noi luc, vdn ngftn sach la hdt sure quan trong, mang tinh dn dinh

va ben vung Cac nha kinh td hoc My danh gia cao vai tro cua ng&n sach Nha nudre

Ho cho rang: ngan sach Nha nudc la co chd chii ydu didu chinh kinh te va thdng qua thud 1/6 den 1/5 thu nhap qudc dan duqc phan phdi lai O nudc ta, von ngan sach luon ludn la bo phan quan trong va chiem ty trong ldn trong tdng von dau ur cho cac cong trinh va dir an phat trien kinh td xa hoi cua Dang va Nha nudc Von ngan sach chii ydu duqc tap trung sir dung cho viec dau tu xay dung ket cau ha tang kinh td xa hdi, xay dimg mot sd co sd edng nghiep then chot va phat trien nong thdn Chi khi ket cau ha tang duqc xay dung va phat trien tot thi mdi tao ra co sd de thu hut vdn dau tu tir cac thanh phdn kinh td, cac co sd san xua't, cac tang ldp nhan dan, cac nha dau tu trong va ngoai nudc Va chi cd nhu vay, thi mdi tao su yen tarn cho cac nha dau tu khi ddu tu vao san xua't kinh doanh va khi do mdi bao dam thuc hien cong nghiep hoa, hien dai hoa mot each bdn vung

Trong ngudn thu cua ngan sach Nha nudc, thud va phi chiem ty trong ldn 0 cac nudc phat trien, phan ldn von ngan sach dd md rong cau dau tu cua Nha nudc la

do thud dam bao ddn 90% O nudc ta, de tang ngudn thu cho ngan sach Nha nudc, tao ra mdt khoi luqng von ldn de dau tu phat trien kinh td - xa hdi, thi ddi hdi phai xay dung mot he thdng chinh sach thud tdt, phu hqp vdi nen kinh te dat nudc - mot ndn kinh td ma san xua't nong nghidp la chu ydu, phat trien di ldn theo co che thi trudng dinh hudng XHCN Chinh sach thue tdt la chinh sach thud phai tao duqc mdi trudng dau tu kinh doanh tao didu kien thuan lqi va khuyen khich cac doanh nghiep thuoc moi thanh phan kinh td ngay cang phat trien, day manh viec thu hut

va nang cao hieu qua dau tu trong nudc, trudc het la dau tu tir ngan sach Nha nudc

va cua doanh nghiep, tao ngudn vdn dap ung su nghiep CNH, HDH Thuc hien Nghi quydt Hoi nghi ldn thu 5, Ban cha'p hanh Trung ucmg Dang khoa IX ve thuc hien CNH, HDH ndng thdn, can thidt phai phat huy noi luc ngay trong khu vuc nay Muon vay, phai xay dung mot chfnh sach dong vidn vd thue' mot each hqp ly ddi vdi ndng nghiep noi chung va kinh td nong thdn noi rieng, tao ngudn vdn ngan sach dap ung nhiem vu phat trien ndng thon mdi theo hudng CNH, HDH

Tuy nhien, dd phat huy tdi da ndi luc cua nen kinh td, hudng noi luc tap trung phuc vu CNH, HDH dat nudc, bao dam cho nen kinh td tang trudng ben vung, edn phai co nhung dieu kien can thidt ve co che, chinh sach, vira nham huy dong va khai thac tdt nha't cac ngudn luc trong nudc, vira lam tang kha nang noi sinh hoa ngudn ngoai luc De phat huy noi luc, ngoai thud va phi, edn phai ddng vien su ddng gop cua cac tang ldp nhan ddn theo cac phuong thuc thfch hqp nhu: xa hoi hoa mdt sd linh vuc phat trien kinh te - xa hoi (nhu y td, giao due ), phat huy cac hinh thuc dong gop cua dan theo phuong cham: “Nha nudc va nhan ddn cung

lam”, giam toi da va chuydn mol sd cac dich vu cong ma tir trudc den nay cac co quan Nha nude dang thue hien, giao cho cac don vi cung cap dich vu thanh lap theo co che thi trudng dam nhiem, nham giam but bien chd' cho bo may hanh chinh Nha nude, tiet kiem chi tieu cua NSNN, danh vdn cho dau tu phat trien, phuc vu su nghiep CNH, HDH dat nude (Toe dd tang trudng cua vdn dau tu the hien d phu luc 1).

Song song vdi vide huy dong cac ngudn vdn, va'n de sir dung, bao toan va phat tridn vdn cung cd y nghia cue ky quan trong Str edn thiet cua che do bao toan

va phat tridn cac ngudn vdn xuat phat tir yeu cau cua co chd quan ly kinh te mdi va yeu cdu cua sir nghiep CNH, HDH ddi hoi phai thue hien hach toan kinh doanh va dat hidu qua kinh te cao Dd bao toan va phat trien vdn, edn phai lua chon cac phuong an tai chinh toi uu ngay tu khau tao ngudn vdn tai chinh Doi vdi ngudn vdn ngdn sach, nganh Tai chinh can chii dong ddi mdi trong xay dung va quan ly

co chd tai chinh, bao dam cho chinh sach tai chinh ma trirdc het va quan trong nhat

la thue phai la khau dot pha thue day CNH, HDH dat nude

Vidt Nam thue hien CNH, HDH dat nude trong boi canh chu dong hoi nhap kinh te khu vuc va qudc te Hoi nhap kinh te' tao ra nhung co hoi ldn cho cong cuoc CNH HDH, nhimg cung mang den nhung thach thue khong nhd ddi vdi mot nude dang phat trien d trinh do tha'p nhu nude ta hien nay Dieu dd ddi hoi phai phat huy tich cue vai trd cua thue trong vide huy dong ngudn vdn noi luc, tao co sd va dong luc vung chac cho cong cuoc xay dung kinh te dat nude

*/ Thue gop phan dieu clu’nh co cau kinh te, thue day phan edng vd hop tac trong san xuat kinh doanh theo chu trUOng cua Ddng vd Nhd nude:

Xay dung co ca'u kinh te' hop ly va phan edng lai lao dong xa hoi la mot trong nhung noi dung quan trong cua CNH, HDH d nude ta Duong ldi phat trien kinh td' la'y CNH, HDH la nhiem vu trung tarn cua Dang va Nha nude da nhan manh: Nang cao hieu qua san xuat kinh doanh cua cac doanh nghiep, hieu qua dau tu, hieu qua sir dung vdn; chuydn dich co cau kinh te, co ca'u dau tu cd trong diem; huy dong cac ngudn luc edn thiet dd’ day nhanh CNH, HDH nong nghidp va nong thdn; tap trung vao cac nganh cong nghiep sir dung nhieu lao dong, mdt sd nganh, ITnh vuc

cd edng nghe hien dai, edng nghe cao, phat trien manh edng nghiep che bien nong san, thiiy san; phat trien manh va nang cao chat luqng cac nganh dich vu; dau tu phat tridn kinh te cac vimg trong diem, co chinh sach uu tidn nhieu hon cho cac vung kho khan [10, 91- 95]

Quan triet quan didm trdn, trong giai doan cai each thue vira qua vide hoach dinh chfnh sach thud' da tap trung vao muc tidu phat trien san xuat kinh doanh, phat tridn kinh te Thud' doanh thu trudc day danh trdn tat ca cac khau cua qua trinh san

xuat kinh doanh va khong dirpc kha'u trir thue cua khau trade, dan den hien tuong thud danh trung len thue De bao dam hieu qua san xuat kinh doanh; cac doanh nghiep da han che den mire toi da cac hinh thde hop tac san xuat de tranh viec chia qua trinh san xuat ra nhieu giai doan khac nhau, giam toi da cac khoan thue phai dong gop Qua cai each, thue Gia tri gia tang da duoc ap dung thay the thue doanh thu, khac phuc dupe nhirpe diem thue danh trung len thue, da tao didu kien cho viec tang cudng va md rong cac hinh thue chuyen mon hoa, hiep tac hoa trong qua trinh

SX - KD, tao ra nang suS't lao dong cao hon, chat luqng san pham tdt hon, nang cao hieu qua san xuat kinh doanh, ha gia thanh san pham, tang tich luy vdn, md rong san xuat

Nhd ap dung cac hinh thue thud, dac biet cac tru dai midn giam thue thu nhap doanh nghiep, lien sir dung dat, thud sir dung dat da khuyen khfch cac du an dflu tu vao cac nganh san xuat cong nghiep, dich vu, dau tir vao khu cong nghiep, khu che xuat, khu edng nghe cao, dac biet la edng nghe san xuat phan mem, vao vung nong thon va cac dia ban kinh td kho khan va dac biet khd khan Tir do, tang

ty trong san pham cong nghiep va dich vu trong tong san phdm xa hoi, chuyen dich

co cau lao dong trong nong nghiep sang cong nghidp, dich vu, thu hut lao dongm giai quydt viec lam, xda ddi, giam ngheo Viec chuydn dich co cdu kinh td nang dan ty trong cong nghiep va dich vu trong ndn san xuat xa hoi tao didu kien tang nhanh sd thu ngan sach, tir dd cd dieu kien gianh ngudn ngan sach de Nha nude dau tu tiep tuc nham chuydn dich co cdu kinh td theo hudng CNH, HDH

*/ Thue gop phan bao ve, tai tao nguon tai nguyen thien nhien, tai lao vd bao

ve moi trtf&ng sinh thdi, bao ve site khoe cong ddng:

Mdt trong nhung yeu cau dat ra mot each nghiem tuc trong qua trinh CNH, HDH la phai cd nhirng bien phap huu hieu de bao ve, tai tao ngudn tai nguyen thien nhien, bao vd, tai tao mdi trirdng sinh thai, bao ve sue khoe cong ddng, sure khoe nhan dan Nghi quydt Dai hdi Dai bidu toan quoc L^n thu IX cua Dang da neu rd: Sir dung hop ly va tiet kiem tai nguyen, bao ve va cai thien mdi trudng tu nhien bao ton da dang sinh hoc, coi day la mot ndi dung quan trong ciia chien lupc, qui hoach, kd hoach, chucmg trinh va du an phat trien kinh td - xa hoi; thue hien nghiem Luat bao vd mdi trudng; thue hien ddng bo chinh sach bao ve va cham soc sure khoe nhan dan [10, 95 - 107]

V] vay, ngoai cac bien phap qui dinh cac tieu chuan ve bao ve mdi trudng, bo tri dia ly cac khu cong nghidp, cac bien phap xir ly phe thai thi van dd nghien cuu

va ap dung cac chinh sach thud nham han che viec san xuat va tidu dung hang hoa gay o nhidm mdi trudng la rat can thiet Nhidu nude tren thd gidi da ap dung chinh sach thud mdi trirdng

1.3.3/ Cac tieu thuc xay dung he thdng thue dap ung yeu cau cong nghiep hoa, hien dai hoa

De danh gia he thong thud' cua mot quo'c gia nhat dinh, ngudi la thudng it chu y den so luqng cua cac loai thud irong he thdng thue do, ma chu ydu danh gia xem xet den khfa canh chat luqng cua he thdng thue Mdi qudc gia tuy theo dieu kien lich sir kinh td, xa hoi d timg thdi ky cu the ma dinh hudng xay dung he thdng thue ridng cua minh He thdng thue do phai phan anh duqc nhirng muc tieu cua Nha nudc dat ra Chinh vi vay, viec tim ra nhung tidu there chung de danh gia mot

hd thdng thue' duqc coi la tfch cue hay hidu qua khdng phai la viec dd dang Tuy nhien, nd'u xem xet cac yeu cau chung cua sir phat trien nen kinh te qudc dan, cung nhu ddi hdi cua mot xa hoi dan chu trong vide xac lap mot hd thdng thue tfch cue, phu hqp va hieu qua thi tat ydu phai dat ra nhung tieu there can thidt de xay dung mdt hd thdng thue

Nha kinh td hoc Adam Smith (1723 - 1790) trong tac pham "Nghidn cuu vd ban chat va nguydn nhan giau co cua nhan loai" da vach ra bon nguyen tac co ban xdy dung hd thdng thue hqp ly la: thue phai huy ddng phu hqp vdi kha nang va sure luc vdi su cd gang tdi da cua dan cu; plain ddng gop ve thue ma mdi ngudi phai nop phai rd rang, khdng duqc ap dat mot each doc doan va phai tinh toan nhu the nao

de cho nhan dan chi phai ddng it nhat; moi thue phai duqc thu dung han va theo mdt the’ thde thuan lqi nhat cho ngudi ddng thue; cac chi phi de td chirc thu nop thue c3n phai tha'p nha't [ 13, 71 ]

Tren co sd cac nguyen tac tren, cac nha kinh te hoc hidn dai da hoan chinh,

bd sung va khai quat thanh nhung tidu chuan danh gia mot he thdng thue tfch cue, hidu qua Cac tieu chud’n nay da tro thanh kim chi nam va la nguyen tac co ban trong viec xay dung he thdng chinh sach thue d cac nudc cd nen kinh te' thi trudng

1.3.3.1/ Tinh cong bang

Tinh cong bang la mdt doi hdi khach quan trong tien trinh phat trien cua lich sir va nd duqc thuc hien trudc het ddi vdi viec phan chia ganh nang cua thue khoa Muon an dan, ta't ca cac Nha nudc deu phai ndu khau hieu cong bang xa hoi Boi vay edng bang la muc tieu ma Chinh phu cac nudc bang nhidu bien phap de giai quydt Chinh thdng qua cac bien phap nay se the hien Nha nudc dd dai dien cho ai cho giai ca'p nao, cho tang ldp nao trong xa hoi

De dam bao edng bang trong dong vidn va phan phoi cua cai xa hoi thi dong vien edng bang trong chinh sach thue duqc cac nudc het sure coi trong va van dung mot each phong phu, da dang Giua muc tieu dong vien va phan phoi cua cai vdi muc tieu bao dam edng bang xa hoi ludn ludn gan chat che va dan xen lan nhau:

dong vidn phai cong bang va muon cong bang thi phai cd chinh sach ddng vien hop iy-

Tuy nhien, hidu va van dung hai chu "cong bang" vao viec xay dung he thdng thue nhu the nao ddi vdi timg ddi tuong, timg khu vuc, trong timg hoan canh

va timg thcri gian con cd nhieu y kien chua thdng nhat Nhung quan didm cong bang rat khac nhau:

- Cong bang tuyet ddi: Hieu theo quan diem nay bao chum len la nghia vu va quyen loi cua moi ngudi deu giong nhau Moi to chirc va ca nhan, moi thanh phan kinh te cd dieu kien ve moi mat deu nhu nhau thi duqc ddi xir nhu nhau trong viec thue hien nghia vu thue, deu thdng nhat ap dung mot chfnh sach dong vien hoac phan pho'i, khong phan biet mdt ngoai le nao

- Cong bang tuong ddi: Hidu theo quan diem nay la nghia vu va quyen loi noi chung giong nhau, nhung duqc van dung trong nhung dieu kien, hoan canh thdi gian khac nhau thi mure dong vien duqc ap dung khac nhau Ngudi cd kha nang ndp thud nhidu hon thi phai nop thue cao hon nhung ngudi khac cd kha nang nop thue ft hon Quan diem cong bang tuong ddi thudng duqc van dung de dong vien trong timg giai doan cua qua trinh san xuat, luu thong, tidu dung, trong nhung dieu kien kinh te - xa hoi nhat dinh, d cac khu vuc, cac mien da't nude cd nhung hoan canh khac nhau nen cd nhung muc dong vien khac nhau

- Cdng bang theo tai san: Hieu theo quan didm nay ai cd tai san hoac cd tai san ma mang lai thu nhap thi phai cd nghia vu ddng gop cho ngan sach Nha nude, hoac noi each khac dd dam bao edng bang, edn phai dong vien mot sd nhung ngudi

cd tai san vdi gia tri d mot muc nhat dinh Tai san d day duqc hidu day du bao gom: cua cai, tidn vdn, nha may, phuong tidn, con ngudi (trf thong minh, sac dep, sue khoe ma mang lai thu nhap), su may man, vi trf

De cd mot chfnh sach thud', tot dieu quan trong nhat la ngudi ndp thue phai cam nhan duqc la ho duqc doi xir cong bang Cd edng bang trong nghia vu nop thue mdi ddng vidn cac thanh phan kinh te trong xa hoi hang hai lao dong, do dd mdi dam bao duqc cac muc tieu kinh td' va chfnh tri cua dat nude Khi duqc doi xir edng bang, ngudi nop thue' se tir giac trong viec chap hanh nghfa vu thud' Tir dd hieu qua cua chfnh sach thue se cao, cong lac quan ly cua co quan thue' cung thuan loi hon y nghia edng bang trong chfnh sach thud' quan trong nhu vay, ndn khi xay dung chfnh sach dong vidn qua thud', ddi hoi khong nhung phai bao dam cac muc tidu dieu tiet

va dong vidn hop ly ngudn thu vao ngan sach Nha nude ma con phai bao dam edng bang xa hdi Tuy nhidn, danh gia sir edng bang trong chfnh sach thue chi la tuong ddi, phu thuoc vao muc tieu va chfnh sach phat trien kinh te va cac chfnh sach xa hoi cua Nha nirdc Bdi vl: neu bao dam cong bang tuyet doi thi kho cd the khuyen

khfch phat tridn kinh td dong ddu trong ca nude, nhat la phat trien kinh td vung sau, vung xa Cung nhtr vay, neu bao dam cong bang tuyet doi thi kho dong vien nhirng ngudi gidi, co nang sua't lao dong cao, thu nhap ldn tu nguyen ddng gop nhidu cho ngan sach va se mau thuan vdi nguyen tac dong vien vao ngan sach Nha nude, dam bao ngudn thu chu yeu dap ung nhu cau chi tieu edn thiet cua dat nude va de dam bao cong bang tuong ddi thi mau thuan vdi nguydn tac don gian cua he thong thue.

Nhu vay, cong bang trong thue khoa ia mot ddi hdi khach quan, nhung viec danh gia mdt he thdng thue dirqc coi la edng bang khdng phai la cong viec dd dang

Do dd, cong bang trong thue khoa van thudc ve nhan thurc va quan didm cua mdi qudc gia

1.3.3.21 Tinh hieu qua

Xet tren phuong didn kinh te, hanh vi danh thud cua Nha nude bao gid cung anh hudng den vide phan bd ngudn luc cua xa hoi va chiu su chi phoi cua hai tac nhan co xu hudng van dong khdng ddng nhat la: Nha nude va cac luc luqng thi trudng Su phan bd ngudn luc dudi tac dong cua cac lire luqng thi trudng thudng dua tren yeu cau cua cac quy luat kinh te thi trudng, con su phan bd ngudn luc dudi tac dong ciia Nha nude thudng dua tren yeu cau cua xa hoi va yeu cau ciia quan ly, dieu chinh theo chdc nang cua Nha nude Ndi chung su phan bd cac ngudn luc dudi tac dong ciia cac luc luqng thi trudng thudng dat hieu qua hon Tuy nhien do dong

co chu yeu la loi nhuan, nen xet d tarn vi md vide phan bd ngudn luc dudi tac dong cua cac luc luqng thi trudng, trong nhieu trudng hop khdng dem lai hieu qua chung cho nen kinh td qudc dan Chinh vi vay, tdt yeu can phai cd su ket hop cua cac he thdng phan bd ngudn luc ciia Nha nude, trong dd cd edng cu thue de dieu chinh cac

xu hudng van dong khac nhau nham dat hieu qua chung ciia nen kinh te' qudc dan

Nhu vay, tinh hieu qua cua he thdng thud duoc xet dudi hai goc dd: Trude het, tren khia canh cua toan bd nen kinh te trong viec khuyen khich, phan bd cac ngudn luc kinh td mdt each hieu qua tren hai goc dd: giam toi thieu nhung tac dong tieu cue ciia thue' trong phan bd ngudn luc vdn da dat duoc hieu qua dudi tac dong cua luc luqng thi trudng va tang cudng vai trd ciia thud ddi vdi phan bd ngudn luc chua dat hieu qua kinh td Ngoai ra, he thdng thud hidu qua con la he thdng thud mang ti'nh trung lap cao, it gay ra nhung meo trong cac quydt dinh kinh td nhat, la

he thdng thud dat sd thu cao nhat vdi miic chi phi quan ly tha'p nhat va han che toi

da duoc tinh trang Iron thud, tranh thue Muon vay, phai thiet lap duoc mot he thdng thud don gian, ro rang, minh bach, dd hidu va dd thue thi, dd kiem tra va thuan tien cho cong tac quan ly Nhung dac tmh nay bao dam toi thidu hoa cac chi phi hanh thu cua co quan thud va chi phi tudn thu luat thue cua ddi tuong nop thue,

tao dieu kien thuAn lqi cho co quan thud va DTNT thuc hien nghia vu thue doi vdi Nha nude.

Hien nay, viec bao dam tinh trung lap cua thue dang la quan diem bao trum trong cai each he thdng thud cua cac nude tren thd gidi

1.3.3.3/ Tinh link hoat two ng doi

Tinh linh hoat thd hien kha nang thfch ung dd dang cua he thdng thue vdi nhung hoan canh kinh td thay doi Neu he thdng thue dd co kha nang thfch ung thi mdi phat huy duqc chirc nang dieu chinh kinh td cua nd Bdi vi Nha nudc ban hanh chfnh sach thud, nhung ngudi thuc hidn chfnh sach thud la cac tang ldp dan cu trong xa hoi Cho nen chfnh sach thue cang don gian, dd hieu thi ngudi dan mdi co dieu kien hieu ro va lam dung theo quy dinh cua cac luat thud Co nhu vAy, thud mdi phat huy duqc vai tro la cong cu chu ydu tao ngudn thu cho Ngan sach Nha nudc va thuc hien dieu tidt vi md nen kinh td Dd dam bao duqc yeu cau nay ma khong vi pham nguyen tAc da dinh ra, khi xAy dung hd thdng thud thi co quan lap phap thudng chi quy dinh khung thud suA't, con viec quy dinh thud suat cu the cAn giao cho co quan hanh phap Co nhu vay mdi dam bao cho he thdng thue' thfch ung vdi nhung bidn dong cua hoan canh kinh td

Tuy nhien, tinh linh boat cua he thdng thud chi la tirong ddi Mot he thdng thue tdt la hd thdng phai co tinh on dinh vd mat phap ly nhung lai chura dung nhung noi dung co tfnh linh hoat ve mat ky thuat Hai yeu ciu nay tudng nhu mAu thuAn vdi nhau, nhung lai la van de mang tinh thong nha't bidn chung

Su on dinh cua hd thdng thue se giup cho edng tac hoach dinh chidn luqc cua cac co quan quan ly Nha nudc cung nhu cac td chuc kinh td duqc thuAn lqi va co can cd tin cAy, ddng thdi, la can cu quan trong va cAn thiet cho viec dinh hudng dau

tu cua cac luc luqng tham gia thi trudng, tao dieu kien dd thi trudng tu dieu chinh tdi trang thai hieu qua kinh te tdi uu Su 6n dinh cua thud ddi hdi cac sAc thud phai

co tfnh phap ly lAu dai ve ddi tuqng, pham vi dieu chinh va ty le ddng vien sao cho cac DTNT cd thd xac dinh duqc sd thud ho phai co nghia vu ddng gop cho Nha nudc khi ho tham gia vao cac hoat dong san xuA't kinh doanh

Tfnh linh hoat cua he thdng thud ham chiia nhung noi dung mang tfnh ngoai

le thd hien d nhung dieu khoan lam mem hoa nhung noi dung co ban cua luat thud

Do la nhung dieu khoan qui dinh cac trudng hqp midn, giam, uu dai ve thud Cac yeu td ngoai Id nay lam tang kha nang phu hqp cua chinh sach thue doi vdi cac trudng hqp cu the Nhung noi dung ngoai Id cua mdt sAc thud cang nhieu, cang chi tidt thi tfnh linh hoat cua sAc thud do cang cao Tuy nhien, ndu tfnh ngoai Id duqc chu trong thai qua thi se vi pham yeu cAu don gian, dd hieu, dd thuc hidn va tham

chi' vi pham yen cdu edng bang cua he thong thue Vi vay, tfnh linh hoat cua he thong thue noi chung va cac sic thue noi rieng phai dupe dat trong moi quan he hop ly vdi cac yeu cau khac cua he thdng thue.

1.3.3.41 Tinh thdng le vd canh tranh qudc te

Tfnh thdng le qudc te cua mot he thdng thud la dac tfnh the hien sir tuong ddng vd ket cau va nhung noi dung co ban cua he thong thud mot ntrdc so vdi he thdng thue cua da sd cac nude tren the gidi Tfnh thdng Id qudc td' cd the la xu hudng tu nhidn trong cai each thud, nhung cung cd thd nay sinh tir nhung rang buoc qudc td khi tham gia vao qua trinh hoi nhap

Mot hd thdng thud dupe goi la cd tfnh canh tranh qudc td neu nd trd thanh mot trong nhung nhan td lpi thd thu hut cac luc lupng diu tu khong nhung cua cong dan nude minh ma con cd sire hap dan cac luong dau tu qudc td Tfnh thdng le va canh tranh qudc td nay sinh nhu mol lieu thue tat yeu ddi vdi he thdng thud cua tat

ca cac nude tham gia vao qua trinh toan cau hoa kinh te' Vi vay, hau het cac nude

da hoac dang chudn bi tham gia vao cac hoat dong hoi nhap khu vuc va qudc te deu

cd nhung cai each trong chfnh sach thud nham lam cho he thdng thud cua minh hd trp tdt hon cho qua trinh phat trien kinh td trong dieu kien hoi nhap hoac ft nhat cung la de han chd nhung rui ro, bat lpi ddi vdi qua trinh phan bd ngudn luc qudc

td Tuy nhidn, cung cd nhung trudng hop sir cai each thue la ket qua bat budc khi tham gia cac hiep udc hoac thue hien cac cam ket qudc td Cho du xuat phat tir can nguyen nao thi tfnh thdng le va canh tranh qudc te cung da trd thanh mot dac tinh

co ban ddi vdi hd thdng thud cita cac nude trong thdi dai ngay nay

Tren day la nhung tieu chuan co ban ciia mot he thdng thud hidn dai trong

dd cd nhung tidu chuan mang tfnh truyen thdng, song can phai dupe dat trong hoan canh kinh td - xa hoi mdi, cd nhung tieu chudn mdi nay sinh va hinh thanh nhu mot

su thfch ung cita chfnh sach thud trong boi canh toan cdu hoa kinh td Cac nguyen tac tren la thdng nhat, hd trp va thiic dft'y nhau phat tridn Tuy nhien, d khfa canh nay hoac khfa canh khac, nd cd nhung mau thudn, doi hoi khi xfiy dung chfnh sach thue phai can nhac xir ly sao cho phu hop vdi hoan canh kinh td - xa hoi cua dat nude cung nhu phu hop vdi muc tieu phat trien kinh te' trong timg giai doan va pham vi cac mdi quan he kinh td qudc td cua cac nude ma nd tham gia

Hidn nay, Viet nam dang thue hien edng cuoc doi mdi dudi su lanh dao cua Dang nham thue hien cong nghiep hoa, hien dai hoa da't nude, tren co sd md rong hop tac kinh te vdi cac nude trong khu vuc va tren thd gidi De phat huy hon nua vai trd quan ly, dieu tidt vi md ndn kinh td cua cong cu thue, dap ung yen can cua

su nghiep CNH, HDH, he thdng thud hien hanh ciin phai dupe tiep tuc sira doi hoan thidn va bd sung sao cho phu hop vdi yeu cau cua tinh hinh mdi Tren co sd

cac tieu thurc xav dung he thong thud, ket hop vdi tinh hinh kinh te - xa hoi cua nude ta hien nay thi he thong thue ma chiing ta hudng tdi can phai dam bao duoc cac tieu thurc cu the nhu sau:

- Thue phai bao quat het nguon thu de quan ly va thu cho Ngan sach Nha nude

- Thue phai la cong cu dieu tiet vi mo nen kinh te co hieu qua gop phan khuyen khich san xuat, kinh doanh phat trien, khuyen khich ddu tu va khuyen khich toi da cho xuat khdu, nham thue hien thanh cong su nghiep cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nude

- Thue phai gop phan dong vien cong bang, hop ly thu nhap xa hoi

- Chinh sach thud phai khoa hoc, don gian, cu the, dd hieu, dd lam, phu hop vdi thdng le qudc te, tao dieu kien md rong quan he hop tac kinh te vdi the' gidi, ddng thdi phai phu hop dieu kien kinh te cua dat nude trong timg thdi ky cung nhu truyen thdng, phong luc tap quan ciia dan toe

Chirring 2 THUC TRANG HE THONG THUE VIET NAM HIEN NAY,

XU HUONG CAI CACH THUE CUA MOT s6 NUCJC

TREN THE giOi

Tir nam 1986, cung vdi cong cudc cai each nen kinh te', he thdng thue Viet Nam da dirge nghidn ciru va den nam 1990 he thong thue mdi dirge hinh thanh bao gdm hd thdng chfnh sach thue va he thdng quan ly thud' He thdng chfnh sach thue dirge hieu mot each don gian do la he thdng cac Luat thud', Phap lenh thud va cac Nghi dinh vd thud', phi va Id phi, Trong timg giai doan cua cong cuoc cai each kinh

te, he thdng chfnh sach thud cung dirge cai each, bd sung va hoan thien nham khuyen khfch phat trien san xuat kinh doanh, thu hut dau tu trong nude va nudc ngoai, ddn ddn phu hgp vdi thdng le va cac cam ket qudc te vd thud He thdng quan

ly thud bao gdm he thdng cac bien phap nghidp vu quan ly thu thud tir qui trinh ke khai tfnh thud va nop thue, qui trinh kiem tra, thanh tra thue, tuyen truyen giao due phap luat thue cho ddn viec ap dung edng nghe thdng tin vao cong tac quan ly thu thue Mdt bo phan khdng the thieu trong hd thdng quan ly thue do la ccr cau to chuc bo may quan ly thud tir Trung uomg ddn dia phuong

De danh gia thuc trang he thdng thue Viet Nam, ta ldn lugt nghien ciru he thdng chfnh sach thud va he thdng quan ly thue qua timg giai doan phat trien kinh

td cita dat nudc, gan vdi no la timg giai doan cai each thue Tir khi thanh lap he thdng thue' thdng nha't trong ca nudc ddn nay, he thong thud Viet Nam da qua hai ldn cai each Cai each budc 1: 1990 - 1995, cai each budc 2: 1996 - 2001

2.1.1/ Thuc trang he thdng chfnh sach thue

2.1.1.U Giai doan 1990 -1995

Chfnh sach thud la bo phan trong chfnh sach tai chfnh Qudc gia noi rieng cung nhu chfnh sach phat tridn kinh td noi chung Vi vdy, chfnh sach thue phai bao dam dap img cac ydu cdu cua chfnh sach phat tridn kinh td cua dat nudc, ddng thdi phai phii hgp vdi dac didm kinh te ciia timg giai doan

Giai doan 1990 - 1995 la giai doan tiep tuc dudng ldi doi mdi kinh te cua Dang VI v&y, chfnh sach thud phai dap ung dugc cac ydu cdu cap bach cua chfnh sach ddi mdi kinh td mot each loan dien tren cac linh vuc cu the sau:

- Tid'p tuc cai each linh vuc doanh nghidp Nha nude, thue hidn sap xep, dang ky lai cac doanh nghiep; giao vdn cho doanh nghiep de chu dong san xuat kinh doanh: thanh lap cac tdng edng ty ldn hoat dong tren mdt sd nganh linh vuc quan trong, cd tinh then chdt ciia nen kinh te qudc dan.

- Khuyen khich cac thanh phan kinh te khac phat tridn nhu thanh phan kinh te ngoai qudc doanh, da cho phep thanh lap cong ty trach nhiem huu han cong ty c6 phan, doanh nghiep tu nhan hop tac xa, hd san xudt kinh doanh

- Tiep tuc md rdng quan he ddi ngoai vdi cac nude tren thd gidi va khu vuc, thue day quan he thuong mai va dfiu tu cua nude ngoai true tiep vao Viet Nam

each ddng bo vdi mot he thdng cac Luat, Phap lenh thue, phi va le phi Chu truong cai each thue giai doan nay da quan triet nhung quan diem co ban va muc tieu:

- Mot la: Ve kinh td phai lam cho thud trd thanh edng cu chit yeu cua Nha nude trong viec quan ly va dieu tiet vi md nen kinh td Thud phai phat huy tac dung giai phong moi kha nang tiem tang ciia cac thanh phan kinh td, thue day viec td churc s&p xep lai san xuat, thue ddy hach toan kinh doanh xa hoi chu nghia (XHCN), phat tridn manh me nen kinh td hang hoa, md rong quan he kinh td ddi ngoai Mdi trudng phap ly ve thue can duoc hoan thidn dd dam bao cac thanh phdn kinh td canh tranh binh dang trong co che thi trudng

- Hai la: Ve mat tai chinh phai bao dam thud trd thanh ngudn thu chu yeu cua ngan sach Nha nude, phai bao quat het cac ngudn thu va to chdc quan ly thu thud theo luat dinh

- Ba la: Vd mat xa hoi phai gop phan thue hien edng bang xa hoi giua cac thanh phan kinh td, cac tang ldp dan cu Bao dam cong khai dan chu trong qua trinh xay dung chinh sach thud cung nhu trong qua trinh thue hien cac Luat thud

- Bon la: Ve mat phap ly phai bao dam tinh phap luat cao, he thdng thue phai lan luqt duoc ban hanh dudi hinh thue Luat, Phap lenh va duoc ap dung thdng nhat trong ca nude

- Nam la: Ve phuong chain, phuong phap birdc di phai phu hop vdi dac diem ciia nen kinh te san xua't nhd, phan tan va phai phu hop vdi trinh do quan ly thud cua Nha nude, trinh dd nhan thirc ciia nhan dan Bidu thud, each tinh thud, phuong phap thu thud phai tuong ddi don gian, dd hieu, dd lam, dd kiem tra

Xuat phat tir quan didm va muc tieu neu tren, he thdng chinh sach thue da duoc xay dung bao gom 9 Luat, Phap lenh thue' va mdt sd loai phi Id phi ap dung chung cho cac thanh phan kinh te nhu sau:

Luat thus' doanh thuLuat thue tiSu thu dac bietLuat thue loi turc

Luat thuS xuat khau, thue nhap khaiuLuat thuS' sir dung dat nong nghiepPhap lenh thuS' tai nguySn

Phap lenh thue' thu nhap ddi vdi ngudi co thu nhap caoPhap ISnh thuS' nha dat

Luat thuS' chuydn quyen sir dung datNgoai ra, con co mot sd loai thuS' mang tfnh chat IS phi nhu thue mon bai, thuS' sat sinh; va mot sd phi, le phi: le phi trudc ba, IS phi giao thdng, le phi chdng thu, phi cau dudng, qua pha

Ve co ban, mdi sac thue deu duqc ca'u thanh bdi cac yS'u td: ddi tuqng danh thue' (thue' danh tren cai gi), doi tuqng chiu thue' (ai phai chiu thue') ddi tuqng nop thue (ai la ngudi nop thuS' vao NSNN), thue' suit, phuong phap tfnh thue miSn giam thue' va che' do thu nop thue Mdi yeu td co y nghia va muc dich khac nhau trong viec the hien quan diem, dudng loi chinh tri va phat trien kinh tS' cua Dang va Nha nude Trong mdi giai doan khac nhau, de thue hien cac muc tiSu phat triSn kinh tS' - xa hoi khac nhau, Nha nude da dieu chinh cac yeu td trSn mot each phit hop va thdng qua chinh sach thue, Nha nude thue hien viec dieu tiet vi mo nen kinh a '

te

Sau day luan van nghiSn cdu mot sd sdc thue chu yeu

Thue doanh thu la loai thue' gian thu danh trSn doanh thu thu duqc tir cac hoat ddng san xuat kinh doanh va dich vu trong nude thuoc moi thanh phan kinh

te Khong danh trSn hang hoa chiu thue sir dung da't nong nghiep, hang hoa chiu thuS' tiSu thu dac biSt thi d khau san xuat khong chiu thuS' doanh thu, hang hoa xuat khdu

Can cur tinh thue doanh thu la doanh thu va thue sua't Doanh thu tinh thue' la doanh thu da cd thue doanh thu Thue sua't duqc phan biet theo san pham, nganh nghS va hinh thurc kS khai nop thuS', bao gom 11 mdc tir 0,5% den 30% Luat thus' doanh thu qui dinh miSn giam thue doanh thu cho cac ddi tuqng la ho kinh doanh thuoc dien chinh sach xa hoi, hd kinh doanh cd thu nhap tha'p, doanh nghiep dau tu doi mdi edng nghe, che tao san pham mdi, cac co sd gap kho khan do thiSn tai, dich hoa; giam thuS' doanh thu cho cac co sd san xuat kinh doanh d cac vimg kho khan, cac co sd bi Id do ap dung cong nghe mdi, san xudt thay the hang nhap khau

Trong giai doan nay, thue doanh da dirge bd sung, sira ddi nhieu Ian dac biet

Nha nudc va trinh dd, hieu qua san xua't kinh doanh cua cac doanh nghiep va qua trinh thuc hien doi mdi chfnh sach thue,

2 Luat thue tieu thu dac biet (TTDB)

Thue tieu thu dac biet la mot loai thue gian thu, danh vao cac cac hang hoa

xa xi, hang hoa chua thiet yeu ddi vdi ddi song, hang hoa khdng cd lgi cho sue khoe cua nhan dan, hoac cac hang hoa ma Nha nudc khdng khuydn khfch san xua't

va tieu dung nhu: rugu, bia, thiioc la, phao, vang ma, bai la va dugc ap dung d khau san xuat Khdng thu thue 1TDB ddi vdi cac mat hang tren ne'u xuat khau va cac mat hang thudc ddi tugng chiu thue TTDB d khau nhap kh£u

Thue' TTDB dugc ap dung thdng nhat ddi vdi ta't ca cac ccr sd san xuat thudc cac thanh phan kinh te' ke ca doanh nghiep cd von dau tu nudc ngoai Thue TTDB

cd tac dung hudng dan va dieu tie't tieu dung mot sd mat hang chua that can thiet cho ddi sdng, mat hang xa xi, gop phan tao nguon thu ldn cho NSNN Luat thue TTDB the hien chfnh sach xa hoi khuydn khfch dau tu doi mdi edng nghe thong qua quy dinh mien giam thud

Can cir tfnh thue la gia ban va thue sua't thue TTDB Gia ban la gia ban ra tai noi san xua't chua cd thue' TTDB Thud' sua't: gdm mhieu mure phan biet theo timg mat hang tuy thuoc mire do thidt ydu cho ddi sdng cung nhu mure do hudng dan tieu dung trong nhan dan, nhu: Thudc la dieu 32%-70%; Rugu phan biet theo do con 15%-90%; Bia 75%-90%; Phao, bai la, vang ma 100%

Thud TTDB dugc thu ngay d khau san xua't ban ra dam bao tap trung thu kip thdi cho NSNN

Midn giam thud TTDB cho cac ddi tugng bi thidn tai hoa hoan; tai nan bat ngd xay ra; doanh nghiep trong nhirng nam dau do mdi dau tu doi mdi cong nghe san xua't bi Id

3 Luat thue lgi tuc

Thud lgi tuc la loai thud loai thue true thu danh tren lgi lire thu dirge tir hoat dong san xuat kinh doanh co ban va cac hoat dong san xuat kinh doanh khac cua moi to chirc, ca nhan thuoc moi thanh phdn kinh td cd lgi tuc tir hoat dong san xua't kinh doanh tren lanh thd Viet Nam

Ngoai muc tieu dam bao ngudn thu dn dinh ngay cang tang cua Ngan sach Nha nudc, thue' lgi turc ddng gop vao viec dam bao binh dang va edng bang giua