Những giải pháp huy động và sử dụng nguồn vốn oda của ngân hàng phát triển châu á (adb) cho cấp thoát nước đô thị việt nam

1.1.1.2 Lich su ra ddi Hd trq phat trien chfnh thifc ODA da cd lich str lau dai hon nua the ky, phan anh mot trong nhung mdi quan he qudc te giua mot ben la cac nudc phat trien hoac cac

t7; t

t>^

i rs

H

[niK

19

«£>

t-i C|1

t M

■o o

N

c a V'P H EEh X:) a o.

Q

<>

♦ssj o

Toi xin tran thanh cam on Vu Kinh t£ Doi ngoai, Vu Ha tang - Bo Ke hoach va Dau til, Vu Ha tdng, Ban QLDA Phat trien Ha tang Ky thuat Do thi -

Bo Xay drrng, Vu Tai chfnh Doi ngoai - Bo Tai chfnh, HOi Cap thoat nude Viet nam, Van phong Dai dien ADB tai Ha Nqi da tao diOu kien thuan lqi va h6 trq cho toi trong qua trinh nghiOn cun

Cuo'i cung, toi xin cam on gia dinh va ban be dong nghiep da dong vien

va giup dd tfch eixe de toi co the hoan thanh luan van nay

MUC• LUC•

DANH MI.JC CAC BANG, BIEU, HQP VA HINH

DANH MQC CAC TU VIET TAT

PHAN Md DAU 1

CHUONG 1: TONG QUAN VE NGUON VON HO TRQ PHA t TRIEN CHINH THLfC (ODA) VA HOAT DQNG Hd TRQ PHAT TRIEN CUA NGAN HANG PHAT TRIEN CHAU A (ADB) 5

1.1 Tong quan ve hd tror phat trien chinh thdc (ODA) 5

1.1.1 Khai niem ve ngudn von ODA 5

1.1.1 Phan loai nguon von ODA 5

1.1.2 Dae diem cua ngudn von ODA 7

1.1.3 Vai tro cua ngudn von ODA ddi vdi cac nucrc ngheo 10

1.1.4 Khai quat tinh hinh huy dong va str dung nguon von ODA tai Viet nam 13

1.2 Hoat dong hd tro phat trien cua ADB 23

1.2.1 Mot vai net ve ADB 23

1.2.2 Cac nguydn tac chung ve ODA cua ADB 28

1.2.3 Tinh hinh cung cap ODA cua ADB 29

1.2.4 Hoat dong cua ADB tai Viet Nam 32

1.2.5 Khai quat tinh hinh huy dong va su dung nguon von ODA cua ADB tai Viet nam 33

CHUONG 2-.THQC TRANG HUY DQNG VA SlT DQNG NGUON HO TRQ PHA t TRIEN CHINH THUC (ODA) CUA ADB CHO NGANH CAP THOAT NUOC DO TH| TAI VIET NAM .41 2.1 Cap thoat nutfc do thi Viet nam va nguon von ODA 41

2.1.1 Thue trang cap thoat nude do thi hien nay 41

2.1.2 Su can thiet phai huy dong va sir dung vdn ODA cho cap thoat nude dd thi 47

2.1.3 Khai quat tinh hinh huy dong va su dung nguon vdn ODA cho cap thoat nude do thi 48

2.2 Thue trang huy dong va sur dung nguon vdn ODA cua ADB cho cap thoat nude do thi 52

2.2.1 Thue trang huy dong ngudn vdn ODA cua ADB cho nganh cap thoat nude do thi 52

2.2.2 Thue trang su dung ngudn vdn ODA cua ADB cho cap thoat nude do thi 55

2.3 Danh gia viec huy dong va sir dung nguon von ODA cua ADB

cho cap thoat nude do thi 63

2.3.1 Nhung mat dat dune trong viec huy dong va sir dung nguon von ODA cua ADB cho cap thoat nude do thi 63

2.3.2 Nhung ton tai vudng mSc trong viec huy dong va su dung nguon von ODA cua ADB cho cap thoat nude do thi 66

2.3.3 Nguyen nhan cua cac ton tai va vudng mdc 69

CH JONG 3: NHlJNG GlAl PHAP HUY DQNG VA SLf Dy NG CO HIEU QUA NGUON HO TRQ PHAT TRIEN CHINH THLfC (ODA) CUA ADB CHO CAP THOAT NUCJC DO THI VIET NAM 88

3.1 Phuong hudng dau tu nang cap he thong cap thoat nude dd thi va trien vong thu hut von ODA cua ADB trong thdi gian toi 88

3.1.1 Phuong hudng ddu tu cho he thong cap thoat nude do thi 88

3.1.2 Muc tieu, dinh hudng huy ddng va sir dung nguon von ODA 89

3.1.3 Trien vong huy dong va su dung nguon vdn ODA cua ADB cho he thong cap thoat nude dd thi 93

3.2 Nhung giai phap huy dong va sur dung co hieu qua nguon vdn ODA cua ADB cho cap thoat nude dd thi tai Viet nam 96

3.2.1 Thue hien tot cong tac l|p quy hoach tong the va dong bo cho cap nude va thoat nude do thi 96

3.2.2 Tang cudng hieu luc quan ly, dieu hanh va thuc hien du an 97

3.2.3 Giai phap de xuat cho cac vdn de ve tai chfnh cua Du an 104

3.2.4 Lua chon mo hinh quan ly du an phu hop 109

3.2.5 N&ng cao horn nua tfnh lam chu du an cua cac chu dau tu 110

3.2.6 Nang cao nang luc cua cac ban quan ly du an Ill 3.2.7 Chu trong ddu tu cho cong tac dao tao ngudn nhan luc cua cac cong ty cap, thoat nude 112

3.2.8 Dam bao kha nang tra nor cho cac du an da hoan thanh 112

3.2.9 Md rong quan he doi tac vdi ADB 113

3.3 Mot so kien nghi 114

3.3.1 Mdt so kien nghi vdi Chfnh phu 114

3.3.2 Mot sd kidn nghi vdi Bo Xay dung 116

PHAN KET LUAN 120

DANH MVC TAI LIEU THAM KHA o 122

DANH MUC CAC BANG, BIEU, HOP VA HINH

1993 den 2004 (theo nganh)

1993 den 2004 (theo vung)

cho cap thoat nude do thi Giai doan 1998-2004

nude do thi den nam 2020

Danh muc cdc Bieu:

giai doan 1993-2004

do thi giai doan 1993-2003 (phan theo nha tai tro)

DANH MUC CHU T VIET tAt

MDGS Muc tieu phat trien thien nien ky

OECD To chuc hop tac Kinh te va Phat trien

ODA HO tro phat trien chfnh thuc

ODF Tai tro phat trien chfnh thuc

UNDP Chuong trinh phat trien cua Lien Hiep QuOc

VAT Thue' gia tri gia tang

LOI MO DAU

1 Ti n h cdp thi§t cua de' t <ai

Gan 20 nam thue hien dudng loi doi mdi do Dang ta khdi xudng va lanh dao, dat nude ta da dat duoe nhung thanh tuu to ldn va rat quan trong tren nhieu linh vue eua ddi song xa hoi: kinh te tang trudng nhanh, ehrnh tri, xa hoi

on dinh, md rong quan he kinh te doi ngoai va ehu dong hoi nhap kinh te quoe te; phat huy noi lue, day manh su nghiep eong nghiep hoa, hien dai hoa, ddi song nhan dan duoe eai thien ro ret

Trong qua trinh doi mdi, ehung ta da nhan thay rang nguon lue ben ngoai noi ehung va nguon von hd tro phat trien ehinh thue (ODA) noi rieng eo vai tro vo eung quan trong trong viee phat trien kinh te-xa hoi dat nude Chinh nguon von ODA trong nhung nam qua da gop phan thay doi dien mao nen kinh te Viet Nam: phat trien eo so ha tang kinh te - xa hoi, gop phan tang trudng kinh te, giai quyet viee lam va nang eao ddi song vat ehat va tinh than eua nhan dan

Trong eong dong eae nha tai tro eung ea'p nguon von ODA eho VietNam, Ngan hang Phat trien Chau A (ADB) la mot trong nhung nha tai tro vdi quy mo vien tro ldn trong nhieu nam ben eanh nguon von ODA eua Nhat ban

va Ngan hang the gidi (WB) Bang nguon von ODA eua ADB, trong thdi gian qua nhieu eong trinh xay dung quan trong tren tat ea eae linh vue eua ddi song

da va dang lan luot xuat hien ngay mot nhieu tren moi mien dat nude nham tao eo sd vat ehat ky thuat eho xa hoi mdi Dae biet, nhd nguon von ODA euaADB ma ket eau ha tang noi ehung va he thong ea'p thoat nude eae do thi noi

rieng da eo nhung bude tien dang ke, dae biet la d eae thanh pho' va eae do thi

ea'p tinh ly

Tuy nhien cung phai thay ro rang ben canh nhung thanh tuu co y nghia

to ldn ve mat kinh te va xa hoi, hoat dong thu hut va si dung nguon von ODA cua ADB cho nganh cap thoat nudc do thi van con gap nhieu kho khan, ton tai

va thach thic ldn Trong boi canh nguon von ODA ngay cang tri nen khan hiem tren the gidi, dau tu th nguon von nay i Viet Nam cho thay hieu qua khong cao Nhung cham tre trong qua trinh trien khai thuc hien cac du an ODA cua ADB cho cap thoat nudc do thi cung vdi viec lien tuc gia han cac du

an, mic giai ngan hang nam thap, phat sinh nhieu van de phic tap trong qua

trinh thuc hien cac du an ldn da khien ngudn von nay chua phat huy duqc het vai tro tfch cuc cua no Ben canh do, su gia tang nhanh ca ve so luqng va

ty trong do thi nudc ta dang keo theo su tang vot nhu c£u ve cap thoat nudc

Vi vay, van de co tinh cap thiet duqc dat ra la lam the nao huy dong va su dung co hieu qua nguon von nay de phat trien nganh cap thoat nudc do thi cua Viet Nam

Xuat phat th yeu cau mang tfnh ly luan va thuc tien nay, tac gia da lua chon de tai “ Nhung giai phap huy dong va su dung nguon von ODA cua Ngan

dung nghien ciu cua luan van

2 Muc <d ch nghi e n c h u

Tren co si he thdng hoa cac van de ly luan ve nguon von hd trq phat trien chfnh thic (ODA) va cu the la chfnh sach hd trq phat trien cua Ngan hang Phat trien Chau A (ADB), luan van tap trung nghien ciu thuc trang huy dong

va su dung nguon von vay ODA noi chung va cua ADB noi rieng cho nganh

cap thoat nudc do thi tai Viet Nam Th tinh hinh thuc te nay, luan van danh gia nhung thanh tuu dat duqc va nhung van de con dang ton tai dong thdi di sau phan tfch nhung nguyen nhan cua chung Qua do, de xua't mot so giai phap nham tang cudng huy dong va su dung co hieu qua nguon von ODA cua ADB cho cap thoat nudc do thi Viet Nam

3 Doi tugng va pham vi nghien cuu

Doi tuqng nghien ciru cua de tai la hoat dong huy dong va sir dung nguon von ODA vay un dai th ADB

Pham vi nghien cun cua de tai la di sau van de huy dong va su dung nguon von ODA trong linh vuc cap thoat nude do thi 6 Viet Nam th nam 1996 den nay, trong do tap trung chu yeu vao van de su dung

4 Nhiem vu nghien cCru

+ He thong hoa mot so va'n de ly luan ve ODA dac biet la ODA th Ngan hang Phat trien Chau A (ADB)

+ PhSn tich thuc trang huy dong va su dung von ODA vay uu dai cua ADB dau tu vao cac cong trinh chp thoat nude do thi tai Viet Nam trong thdi gian quan, qua do thay duoc nhung vudng mac dang ton tai gay can trd den kha nang huy dong va su dung hieu qua nguon von vay

+ De xuat cac giai phap gop phan nang cao hieu qua cua viec huy dong

va sh dung von ODA noi chung va cua ADB noi rieng cho nganh cap thoat nude do thi

+ Khai quat hoa cac giai phap de co the ap dung cho cac du an sh dung nguon vo'n ODA khac nham dam bao kha nang su dung hieu qua nguon von nay

Viec nghien cun de tai sh dung phuong phap phan tich, phuong phap tong hop, phuong phap thong ke, phuong phap so sanh de giai quyet van de va tim

ra cac giai phap co tfnh khoa hoc va kha thi

Ngoai phan md ddu, ket luan va phan phu luc, ket chu noi dung nghien cun luan van gom 127 trang, duoc chia thanh 3 chuong nhu sau:

Chuang I: Tong quan ve Nguon von hO trq phat trien chinh thdc (ODA) va

hoat dong hO tro phat trien cua Ngan hang Phat trien Chau A (ADB)

thuc (ODA) cua ADB cho cap thoat nudc do thi Viet Nam

phat trien chinh thuc (ODA) cua ADB cho cap thoat nudc do thi Viet Nam

Chuang 7

(ODA) VA HOAT DONG HO TRO PHAT TRIEN CUA NGAN HANG

1.1 TONG QUAN VE H TRO PHAT TRIEN CHINH THQC (ODA)

1.1.1 Khai niem ve nguOn von ODA

7 7.7.7 Khai niem

ODA la ten goi tat cua ba chu tieng Anh: Official Development Assistance, co nghia la Hd tro phat trien chfnh thuc hay con goi la Vien tro phat trien chfnh thUc Cho den nay, da co nhieu quan diem ve hd tro phat trien chfnh thuc nhung su khac biet giua cac quan diem nay la khong nhieu Sau day la mot so cac khai niem duoc xem la cu the va sat thuc nhat:

cung cap khong co muc dfch thuong mai nham chuyen giao nguon luc th nudc phat trien sang nudc kem phat trien vdi muc tieu phat trien va co nhung dieu kien uu dai ve lai suat, thdi han, thdi gian an han

khOng hoan lai, cac khoan vien tro co hoan lai va cac khoan tin dung uu dai cua chfnh phu cac nudc, cac to chuc phi chfnh phu, cac to chuc thuoc he thong Lien hiep quoc, cac to chuc tai chfnh quoc te danh cho chfnh phu va nhan dan cac nudc dang va cham phat trien

Chuang trinh Phat trien Lien hiep quoc (UNDP) cho rang ODA bao

gom ca cac khoan cho khong va cac khoan cho vay doi vdi cac nudc dang phat

trien Do la nguon von do cac bo phan chfnh thuc cam ket nham muc dfch co ban la phat trien kinh td" va phuc loi xa hoi va duoc cung cap bang cac dieu khoan tai chfnh uu dai (neu khoan vay thi yeu to cho khong ft nhat la 25%)

Ngan hang The giai (WB) cho rang ODA la mot phan cua tai chinh phat

trien chinh thuc (ODF) trong do co yeu to vien tro khong hoan lai cong vdi cho vay uu dai va phai chiem ft nhat 25% trong tong vien tro

Nghi dinh 17/2001/ND-CP ngay 4/5/2001 cua Chinh phu Viet Nam

ve viee ban hanh Quy che quan ly va sir dung nguon vdn hd tro phat trien chfnh thde ODA quy dinh: Hd tro phat trien chfnh thde (ODA) duoc hieu

la hoat dOng hop tac phat trien giua Nha nude hoac Chfnh phu nudc Cong hoa xa hoi chu nghia Viet Nam vdi nha tai tro bao gom chfnh phu nudc ngoai, cac to chirc lien chfnh phu hoac lien qudc gia Hinh thde eung cdp ODA bao gom ODA khong hoan lai va ODA vay uu dai cd yeu to khong hoan lai ft nhat dat 25%

Nhu vay, cd the noi ngudn vdn ODA la ngudn vdn tur ben ngoai hd trq cho cac nudc dang phat trien, kern phat trien hoac cac nudc dang gap kho khan ve tai chfnh nhdm vdi muc tieu chfnh la thuc day tang trudng kinh te, nang cao ddi song cua nhan dan va phat trien ben vung

1.1.1.2 Lich su ra ddi

Hd trq phat trien chfnh thifc (ODA) da cd lich str lau dai hon nua the ky, phan anh mot trong nhung mdi quan he qudc te giua mot ben la cac nudc phat trien hoac cac to chiic qudc te va ben kia la cac nudc dang phat trien, thong qua viee eung cap cac khoan vien trq kinh te, ky thuat

Sau dai chien the gidi lan thu II, cac nudc edng nghiep phat trien khac

da thoa thuan ve su trq giup dudi dang vien trq khong hoan lai hoac cho vay vdi dieu kien uu dai cho cac nudc dang phat trien Ngay 14 thang 12 nam

1960, To chuc Hop tac Kinh te va Phat trien (Organisation for Economic Cooporation and Development - OECD) duqc thanh lap tai Paris To chifc nay bao gom 20 nudc thanh vien, ban dau da dong gop phan quan trong nhat cho viee eung cap ODA song phuong va da phuong Trong khuon kho hop tac phat trien, cac nudc OECD da Dp ra nhung uy ban chuyen mon, trong do co uy ban

Hd trq Phat trien (Development Assistant Committee - DAC), nham giup cac nude dang phat trien kinh te nang cao hieu qua dau tu.

Thanh vien ban dau cua DAC gom 18 nude Thudng ky cac nude thanh vien DAC thong bao cho cac uy ban cac khoan dong gop cua ho cho cac

chfnh sach vien trq phat trien Nam 1996, DAC da cho ra dbi ban bao cao

mot vai tro khac cua vien trq ngoai: vai tro cung cap von Vien trq phat trien phai chu trong vao viec hd trq cho cac nude nhan cd duoc the che va nhung

quan trong nhung vien trq co hieu qua phai mang lai ca tai chfnh lSn y tudng

va su ket hop giua hai yeu to do cd y nghia thuc su quan trong

Thanh vien cua DAC hien nay gom: Ao, Bi, Canada, Dan Mach, Phap, Dure, Italia, Ailen, Ha Lan, Na Uy, Bo Dao Nha, Thuy Dien, Thuy Sy, Vuong quo'c Anh, My, Australia, NiudilSn, Nhat Ban, Phan Lan, Luxembua, Tay Ban Nha va Uy ban cua Cong dong Chau Au

1.1.2 Phan loqi nguon von ODA

Nguon von ODA cung cap cho cac nude tren the gidi didn ra dudi nhieu hinh thurc vdi dac diem, muc tieu va dieu kien thuc hien rieng, khong hoan toan giong nhau Ben canh do, tuy theo dac diem ve tinh hinh kinh te, chfnh tri, quan diem huy dong va suf dung cua mdi nude nen co nhidu each thurc phan loai ODA khac nhau Ve co ban cho the phan loai ODA theo cac tieu chi sau day:

7.1.2.1 Phan theo chu the tai tref

Theo each thiic phan loai nay, nguon von ODA bao gom:

Hd tref song phitcmg: La khoan hd trq do cac Chfnh phu nude ngoai thuc hien thong qua cac to churc duoc chi dinh thong qua hiep dinh duoc ky ket giua hai Chfnh phu Trong tong sd ODA luan chuyen tren the gidi thi ODA

song phuong chiem ty trong lom (co khi tdi 80%), cao hem rat nhieu so vdi ODA da phuong.

Thong thudng, thu tuc tien hanh cung ca'p va tiep nhan hd tro phat trien song phuong la don gian nhung no chi duoc thuc hien khi mot so didu kien rang buoc cua nudc cung cap vien tro duoc thoa man nhu viec cac nudc nhan vien tro se phai mua may moc thiet bi va cac dich vu nhu dao tao chuyen gia,

tu van th cac nudc vien tro

chdc tai chfnh quoc te (IMF, WB ), cac to chuc khu vuc (EU, ADB, ), cac to chile phi chfnh phu (UNDP, UNICEF, ) Nguon ODA da phuong chi chiem khoang 20% trong tong so' ODA tren the gidi va duqc hinh thanh th su dong gop cua cac nudc thanh vien

Ve co ban, tai trq da phuong cd the dap ling tuong doi linh hoat cac yeu cau cua mOi nudc, vdi pham vi rong horn va la diem tua de thu hut nguon vdn vao mot so linh vuc hoac khu vuc, dac biet la cac nudc ngheo Tuy nhien, ODA da phuong van dua vao tieu chuan de xet cho vay vdn la su phat trien kinh te va kha nang tra no cua nhung nudc nhan vien trq

7.1.2.2 Phan theo dac diem ngudn tai tra

Theo each thuc phan loai nay, nguon vdn ODA bao gom:

Vien trcf khong hoan lai: La cac khoan tai trq khong phai hoan tra, hay

yeu to cho khong la 100% Vien trq khong hoan lai cd the coi nhu la mot ngudn thu cua ngan sach nha nudc duqc su dung theo hinh thuc nha nudc ca'p phat cho cac nhu cau phat trien kinh te - xa hoi cua dat nudc Vien trq khong hoan lai duqc su dung uu tien cho cac chuong trinh va du an thuoc cac linh vuc y te, giao due va dao tao, cac van de xa hoi nhu xoa doi giam ngheo, phat trien nong thon mien nui, bao ve moi trudng, nghien cum khoa hoc, dieu tra khao sat

Vien tro khong hoan lai thudng duoc thuc hien dudi hai dang co ban la: (i) HO tro ky thuat cua cac nha tai tro thuc hien viee chuyen giao cong nghe,

bf quyet ky thuat cho nude nhan vien trq va (ii) Vien trq nhan dao bang hien vat cho cac nudc tiep nhan ODA

Vien tra cd hoan lai (edn goi la tin dung Uu dai): La cac khoan vay uu dai tir cac td chdc tai chinh quoc te va cac chinh phu nudc ngoai Cac khoan vien trq loai nay thudng di kem vdi mot hiep dinh vay vdi nhieu dieu khoan rang buoc khac nhau nhung quan trong nhat la cac dieu kien vd lai sua't, lich trinh tra no hang nam va thdi gian an han Thong thudng cac khoan vay uu dai

cd thdi han tren 20 nam, an han den 10 nam va lai suat th 0,5-3%/nam

Vien trq cd hoan lai thudng duoc su dung de uu tien dau tu thuc hien cac chuong trinh quoc gia, dac biet la cac du an va chuong trinh xay dung hoac cai tao co sd ha tang kinh te xa hoi thuoc cac linh vuc khac nhau nhu nang luqng, giao thong van tai, nong nghiep va phat trien nong thon, cap thoat nudc, vdi cac muc dfch giup Chinh phu cac nudc tiep nhan chuyen doi co ca'u kinh te, xoa ddi giam ngheo, phat trien manh hon ca ve san xuat va ddi song kinh te - xa hoi

hoan lai va vien trq cd hoan lai Cac khoan tai trq loai nay thudng sd dung cho cac du an ddi hoi chi phi cao ve hoat dong tu vdn, thiet ke, giam sat chat luqng, lap bao cao kha thi va phai dam bao cho yeu to' Uu dai ft nhdt la 25%

Xu hudng hien nay la cac nudc eung cdp ODA cd chieu hudng giam vien trq khong hoan lai va tang hinh thde tin dung uu dai va cho vay hdn hop

7. J 2.3 Phan theo ddi tuang su dung vdn

Theo each thde phdn loai nay, ngudn vdn ODA bao gom:

Tai tra theo du an dau tu: day la hinh thde pho bien ap dung trong qua trinh cap vdn cho cac nudc dang phat trien Cac du an dau tu thudng cd gia tri

ldn, thdi gian dir an keo dai va thudng gin vdi dau tu xay dung co ban cd sd ha tang cho nhieu linh vuc kinh te'-xa hoi quan trong cua nude tiep nhan.

Loai hinh nay phai tuan thu nhieu quy dinh chat che cua Nha tai trq va

ca cua quoc gia nhan tai trq Do la nhung quy dinh ve chuan bi du an nhu xac dinh muc tieu, khao sat, thiet ke, lap du an tien kha thi, dam phan ky ket, cac quy dinh ve thuc hien du an nhu giai phong mat bang, dau thau tuyen chon tu va'n, mua sdm thiet bi va xay lap

Dit an hd tref ky thuaf day thudng la cac khoan vien trq khong hoan lai

co gia tri von khong Ion va thdi gian thuc hien khong keo dai Hinh thuc nay tap trung chu yeu vao cac linh vuc tang cudng nang luc the che, dao tao nguon nhan luc, chuyen giao cong nghe, nghien cun co ban Hd trq ky thuat thudng

co ba thanh phan chfnh: cung ca'p chuyen gia, dao tao can bo, cung ca'p trang thiet bi

Hd tref theo chitang trinh: day la cac khoan hd trq duqc thuc hien long ghep mot hoac nhieu muc tieu vdi tap hop nhieu du an Viec thuc hien cac chuong trinh nay thudng keo dai trong nhieu nam, vdi su tham gia cua nhieu

co quan, to chuc ttr trung uong den dia phuong va tap trung vao hai loai chuong trinh la: (i) cai each co ca'u kinh te vi mo va the che ttr nhung dinh che tai chfnh quoc te nhu Ngan hang The Gidi (WB), Ngan hang Phat trien Chau

A (ADB) va (ii) hop tac theo nganh kinh te hoac linh vuc xa hoi cua Lien hiep quoc (UNDP) hay cac nude

Vien traphi dit an: day la hmh thuc vien trq vdi cac loai hinh la hd trq can can thanh toan (thudng la hd trq hang hoa hoac hd trq nhap khau), hd trq tra no va vien trq chuong trinh

1.1.3.1 Cd tmh chdt ifu dai

Vdi muc tieu hd trq cho cac quo'c gia dang va kern phat trien, ODA la nguon vo'n mang tmh uu dai cao nhat vdi phan cho khong thudng chiem ty

trong ldn Tinh chat u u dai cua nguon von nay duoc the hien qua nhung Uu diem sau: (i) Cac khoan vay ODA thudng co muc lai su£t rat thap, vf du nhu lai suat cac khoan vay ODA cua Nhat Ban thong thudng th 0,75 - 2,3%/nam; cua NgAn hang The gidi (WB) la 0%/nam vdi muc phi dich vu 0,75%/nam thay doi thng nam va tuy thuoc vao thng chuong trinh, du an cu the, (ii) Thdi gian an han cua cac khoan vay ODA tuong doi dai nhu doi vdi Nhat Ban va Ngan hang The gidi la 10 nam, (iii) Thdi han cho vay dai vf du nhu trung binh Nhat Ban la 30 nam, Ngan hang The gidi la 40 nam,

Cac nudc tiep nhan nguon vdn ODA thudng la nhung nudc ngheo co thu nhap binh quan dau ngudi d muc thap Su xac dinh muc thu nhap nay tuy thuoc vao quan diem cua thng nudc, thng to chuc tai tro

Doi vdi Ngan hang Phat trien Chau A (ADB), to chuc nay cung cap von

vay uu dai th Quy Phat trien Chau A (ADF) cho cac nudc ngheo co thu nhap binh quan dau ngudi tha'p vdi lai suat 1%/nam trong thdi gian an han va 1,5%/nam sau thdi gian an han, thdi gian cho vay 32 nam trong do co 8 nam

an han theo thu nhap binh quan dau ngudi nhu sau: dudi 610 USD/nam la 80%

von vay ADB th nguon ADF, th 610 USD den 1.171 USD la 60% von vay ADB th nguon ADF va tren 1.171 USD la 40% von vay ADB th nguon ADF

Ke th khi ra ddi cho den nay, vien tro luon chua dung hai muc tieu cung ton tai song song

Muc tieu thU nhat la thuc day tang trudng ben vung va giam ngheo d

minh trong viec hd tro, giup do cac nudc dang phat trien de md mang thi trudng tieu thu san pham va thi trudng dau tu Vien tro thudng gan vdi cac dieu kien kinh te' Xet ve lau dai, cac nha tai tro se co loi moi mat ve an ninh, kinh te', chfnh tri khi cac nudc ngheo tang trudng Mo'i quan tam mang tinh ca

nhan nay duoc ket hcfp vdi tinh than nhan dao, tinh cong dong Vi mot so van

de mang tinh toan cau nhu su bung nd dan so the gicfi, bao ve moi trudng song, binh dang gicfi, phong chong dich benh, giai quyet cac cuoc xung dot sac toe, ton giao ddi hoi su hop tac, nd luc cua ca cong dong quoc te, khong phan biet nude giau, nudc ngheo

Muc tieu thii hai la tang ctfdng lai ich chinh tri cua cac nitdc tai tree

Duoc coi la cau noi gifta cac qudc gia, ODA gdn vdi cac muc tieu chinh tri va kinh te Vi du dien hinh nhat la ke hoach Marsahll cua My khoi phuc lai TSy

Au sau Dai chien the gidi lan thd hai nham chong lai anh hudng cua Lien Xo (cu) Mot vi du khac la sau su kien Cam Pu Chia nam 1979 va chinh sdc ep cua chfnh sach cam van cua My chong Viet Nam, nhieu nha tai trq va mot sd

td chdc qudc te ngdng eung cap ODA cho nudc ta

ODA duoc cac nudc phat trien su dung nhu mot edng cu chfnh tri, xac dinh vi tri va anh hudng cua minh tai cac nudc va khu vuc tiep can ODA Vien trq kinh te eung la thu doan chfnh trong viee tien hanh tham nhap van hoa tu tudng ddi vdi nudc nhan vien trq Chang han, ddi cac nudc nhan vien trq de cao vai tro cua kinh te tu nhan, tiep nhan tu tudng, loi song cua nudc tai trq Vien trq cua cac nudc phat trien khong chi don thuan la viee giup huu nghi,

ma con la mot eong cu loi hai de kiem ldi ca ve kinh te lin chfnh tri cho nudc tai trq Nhung nudc cap vien trq go ep cac nudc nhan phai thay doi chfnh sach phat trien cho phu hop vdi lqi ich cua ben tai trq Khi nhan vien trq, cac nudc nhan vien trq can phai can nhac ky luong nhdng dieu kien cua cac nha tai trq Khong vi lqi fch trudc mat ma danh mat nhung quyen lqi lau dai Quan he hd trq phat trien chfnh thde phai dam bao ton trong toan ven lanh tho cua nhau, khong can thiep vao eong viee noi bo cua nhau, binh dang eung cd lqi, chung song hoa binh

1.1.3.3 Gan vdi muc dich va hieu qua sd dung.

Mdi mot nudc, mot to chdc tai trq deu cd nhung chfnh sach eung capODA cho nhung muc tieu nha't dinh ddi vdi tdng nudc, tdng khu vuc nha't

dinh Ben canh do, thanh phan va each thiic cung cap ODA rat da dang va phiic tap nen lam cho kha nang chu dong su dung ODA thap hon so vdi cac nguon vdn khac Nhin chung, cac nudc tiep nhan ODA thudng sir dung vao muc dfch phat trien kinh te - xa hoi, thuc hien cac chuong trinh dau tu quoc gia, dac biet la cai tao, nang cap, hien dai hoa ket cdu ha tang kinh te - xa hoi

de tang trudng kinh te, thuc day dau tu trong va ngoai nudc nham phat trien cac tat ca cac linh vuc cua ddi song xa hoi nhu san xuat, giao thong, tai chfnh, giao due va dao tao, y te, moi trudng,

Khi tiep nhan va sir dung ngudn vdn ODA, do tinh chat tru dai nen ganh nang no nan thudng khong thay ngay Mot so nudc do su dung khong hieu qua nen cd the tao nen su tang trudng nha't thdi, nhung sau mot thdi gian lai lam vao no nan do khong cd kha nang tra no Su phiic tap chfnh la d chd vdn ODA khong cd kha nang dau tu true tiep cho san xuat, nhat la cho xuat khau, trong viec tra no lai dua vao xuat khau thu ngoai te Do vay, ODA la ngudn vdn cd tinh chat uu dai cao song khong cd nghia la cd the sir dung lang phf ngudn luc nay Huy dong va sir dung hieu qua ngudn vdn ODA la ddi hoi rat quan trong vira de phat trien kinh te vira dam bao kha nang tra no sau nay

1.1.4 Vai tro cua ngudn vdn ODA doi vdi cac nude ngheo

Tam quan trong cua ngudn vdn ODA ddi vdi cac nudc ngheo la khong the phu nhan Dieu nay duoc the hien ro qua nhung thanh cong ma cac nudc tiep nhan ODA da dat duoc

7.1.4.1 Bo sung mot phdn quan trong cho ngudn vdn trong nude.

Ddi vdi nhung nudc ngheo, ODA da thuc su trd thanh mot ngudn vdn quan trong dap ling nhung nhu cau cap bach ve can ddi ngan sach va can can xuat nhap khau Tinh trang thieu vdn dau tu da duoc ODA bii dap de cac chfnh phu cd the tien hanh nhung ke hoach phat trien cua minh ODA duqc coi nhu mot bien phap giup cac nudc ngheo tim “diem cat canh” phu hop vdi

su phat trien kinh te cua nudc dd trong thdi ky qua do

Trong dieu kien von trong nude rat han che, dau tu true tiep nude ngoai (FDI) chi tSp trung vao nhung linh vuc mang lai nhieu loi nhuan cho nha dau

tu thi nguon von ODA la mot nguon luc quan trong, chu yeu de dau tu cho phat trien co so ha tdng kinh te va xa hoi nhu cac chuong trinh dau tu cong cong, tang cudng nang luc the che

7.1.4.2 Giup tiep thu thanh tifu khoa hpc-cong nghe hien dai

Tranh thu cac thanh tuu khoa hoc-cong nghe hien dai la su lua chon tot nhat de thu hep khoang each giua cac nude giau va ngheo Tuy nhien, chi phi

de cd the tan dung duoc nhung co hoi nay la ra't ldn doi vdi ngan sach han che cua nhung nude dang va cham phat trien Vi vay, chuyen giao cong nghe thong qua hd tro phat trien la hinh thiic phu hop va can thiet Thong qua ODA, cac nude ngheo cd co hoi de nhap khau may moc thiet bi can thiet cho qua trinh phat trien tir cac nude cd nen khoa hoc cong nghe tien tien, nhanh chong nam bat duoc nhung cong nghe, ky thuat mdi, tang cudng nang luc the che, phat trien nguon nhan luc,

1.1.4.3 Thuc day phat trien co sd ha tdng xa hoi

ODA tac dong tich cue den qua trinh phat trien co sd ha tang xa hoi cua cac dia phuong va vung lanh tho, dac biet la d cac thanh pho ldn, nguon von nay true tiep giup cai thien dieu kien ve sinh, y te, cung cap nude sach, bao ve mdi trudng, phat trien giao due Nguon ODA cung gop phan tich cue trong viec phat trien co sd ha tang xa hoi d nong thon, cung vdi phat trien nong nghiep, xoa doi giam ngheo , nhung cong trinh co sd ha tang ve nong thon, dien khf hoa nong thon, md rong mang dien thoai ve nong thon la nhung du

an phat trien co sd ha tang kinh te nhung lai mang y nghia phat trien xa hoi mot each sau sac neu chung duoc hd tro th nguon ODA

1.1.4.4 Lam tang kha nang thu hut vd'n FDI

ODA giup nhung nude ngheo tao ra nhung tien de dau tien, dat nen mong cho su phat trien ve lau dai thong qua linh vuc dau tu chfnh cua nd la

nang cAp cd sd ha tang ve kinh te nhu xAy dung hai cang, san bay, dudng bo dudng sAt, tao lap mot so nganh khoa hoc ky thuat trudc dAy la cac nganh co khf hoa chat va gan dAy la nganh thong tin lien lac, hd trcf cac cong tac xa hoi nhu giao due, y te, dao tao can bo Nhu vAy, ODA gian tiep tao ra su hap dAn manh ddi vdi cac nha dau tu nudc ngoai va trong nude, tao ra moi trudng thu hut eung mot lue ca hai ngudn vdn (FDI va ODA) se dem lai loi ich to ldn cho

su phat trien cua mot qudc gia

1.1.5 Khai quat tinh hinh huy dong va sd dung ngudn von ODA tai Viet nam

1.1.5.1 Tinh hinh huy dong

Viee thu hut va str dung ODA phuc vu su nghiep phat trien kinh te-xa hoi duoc tien hanh tren co so Nghi quyet cua Dai hoi Dang lan thd VII, lan thd XIII va ldn thd IX, cac Nghi quyet cua Hoi nghi Trung uong; Chien luqc

on dinh va phat trien kinh te xa hoi 10 nam 1991-2000 va Chien luqc phat

trudng xoa ddi giam ngheo (CPRGS); cac Nghi dinh cua Chfnh phu va Quyet dinh cua Thu tudng Chfnh phu ve quan ly va sd dung ODA, cac quy hoach phat trien cac nganh, cac dia phuong

ThOng qua cac Hoi nghi CG thudng nien, cac Nha tai trq da cam ket ODA cho nudc ta den nam 2004 vdi tong luqng dat 28,78 ty USD Mdc cam ket nam sau cao hon nam trudc va dat dinh diem trong Hoi nghi CG nam 2004 (3,44 ty Do la My)

Bang 1.1: Tinh hinh cam ket ODA giai doan 1993 - 2004

Dcfn vi: trieu USD

Ngudn: Bao cao cua Chinh phu tai Hoi nghi CG thang 12/04 va Bo KH va DT

So von ODA cam ket noi tren bao gom vien tro khong hoan lai, chiem khoang 15-20%, phan con lai la vdn vay uu dai So vdn ODA cam ket nay duoc su dung trong nhieu nam, tuy thuoc vao thdi han cua cac chuong trinh va

du an cu the

De sir dung ngudn vdn ODA da cam ket, Chinh phu da ky ket vdi cac nha tai tro cac Dieu udc ve ODA (du an, nghi dinh thu, hiep dinh, chuong trinh) Tinh tir nam 1993 den het nam 2004, tong gia tri cac dieu udc quoc te

ve ODA da duqc ky ket dat khoang 21,22 ty USD, trong do 17,54 ty USD vdn vay vdi 374 hiep dinh vay duqc ky ket, dat khoang hon 82,6% tong ngudn ODA da duqc cam ket

Bang 1.2: Tinh hinh ky ket hiep dinh ODA giai doan 1993 - 2004

Dan vi: Ty USD

Nguon: Bao cao cua Chinh phu tai Hoi nghi CG thang 12/04 va Bo KH va DT

1.1.5.2 Tinh hinh sur dung

Trong tong sd vdn vay cd khoang 4,06 ty USD duqc su dung cho can ddi ngan sach nha nudc (cho dau tu xay dung co ban va chi cho linh vuc hanh chfnh su nghiep), phan con lai dung de cho vay lai ddi vdi cac du an, chuong trinh dau tu cua cac doanh nghiep

Phan 1cm cac hiep dinh vay deu co lai suat rat uu dai, thcri han vay va an han dai 48,8 % so hiep dinh vay da ky co lai suat dudi 1%/nam, thdi han vay tren 30 nam, trong do co 10 nam an han; 33,9% hiep dinh vay da ky cd lai suat tCr 1 — 2,5%/ nam; khoang 17,3% hiep dinh vay da ky cd didu kien vay kern iru dai hem.

Chfnh sach uu tien sir dung ODA cua Chfnh phu da dinh hudng nguon von vay uu tien cho cac linh vuc nhu giao thong van tai; phat trien he thong nguon dien, mang ludi chuyen tai va phan phoi didn; phat trien nong nghiep va nong thon bao gom ca thuy loi, thuy san, Um nghiep; cap thoat nude va bao ve mdi trudng; y te, giao due; khoa hoc va cong nghe

Bang 1.3: Co cau gia tri cac hiep dinh da ky ket

tit 1993 den 2004 (theo nganh)

Nguon: Vu Kinh te doi ngoai - Bo Tai clunh

(b) ODA theo viing lanh tho:

Trong nhung nam vira qua, nguon von ODA da dong vai tro quan trong trong viec xay dung co sd ha tang kinh te - xa hoi va dieu chinh co cau kinh te cua cac viing Muc tieu trudc mat cung nhu lau dai cua Viet Nam va cac nha tai trq la uu tien dau tu cho chuong trinh xoa doi giam ngheo d cac vung kho

khan theo hudng tap trung vao ha tang kinh te va ha tdng xa hoi Do dac diem cua nguon von ODA phu thuoc rat nhieu vao chinh sach cua cac Nha tai tro, hien dang co su chenh lech ve nguon von ODA giua cac vung Viing kinh te trong diem Trung bo, vung Tay Nguyen va vung nui Bac Bo la nhung vung chua duoc tiep nhan nhieu nguon vdn ODA Hien nay, Chinh phu dang cd gang de thu hut ngudn vdn ODA vao cac vung mot each hop ly.

Bang 1.4: Co cau gia tri cac hiep dinh da ky ket

tir 1993 den 2004 (theo viing)

Nguon: Vu Kinh te doi ngoai - Bo Tai chinh

ODA da ky ket (%)

(c) ODA theo nha tai tret va hinh thftc eung cap:

Hien nay co 25 nha tai tro song phuong, trong do cd 21 nha tai tro cam ket ODA thudng nien (Uc, Bi, Canada, Sec, Dan Mach, Phan lan, Phap, Dire, Italy, Nhat ban, Han Qudc, Lux-xem-bua, Ha Lan, New Zealand, Na Uy, Tay Ban Nha, Thuy Dien, Thuy Sy, Thai Lan, Anh, Hoa Ky); 4 nha tai tro khong cam ket ODA thudng nien (Ao, Trung Qudc, Nga, Singapore) ma cam ket ODA theo tiing du an cu the

Ve da phuong, hien cd 16 to chiic gom Ngan hang Phat trien Chau A (ADB), Ngan hang The gidi (WB), Uy ban Chau Au (EC), Quy cac nudc xuat khau dau mo (OPEC), Quy Kwait, Chuong trinh Phat trien cua Lien hiep qudc

(UNDP), Quy dan sd' the gidi (UNFPA), Quy Nhi dong Lien hiep quoc (UNICEF), To chtrc Y te The gidi (WHO), Quy Phat trien nong nghiep Quoc te (IFAD), Chuong trinh Luong thuc The gidi (WFP), Quy moi trudng toan cau (GEF) va Quy Ddu tu Phat trien Lien hiep quoc (UNCDF), Quy Tien te quoc te (IMF), Quy Phat trien B5c Au (NDF), Ng&n hang Dau tu Bac Au (NIB).

Ngoai ra con cd gan 500 cac to chdc phi chfnh phu nudc ngoai (NGO) hoat dong tai Viet Nam, cung ca'p binh quan hon 80 trieu USD vien trq khong hoan lai

ODA duqc cung ca'p theo du an hoac chuong trinh dudi hinh thuc vien trq khong hoan lai va vay uu dai Phan ldn vien trq khong hoan lai la cac du an

hd trq ky thuat, con lai mot phan nhd la cac du an dau tu xay dung quy mo nhd va phi du an (vien trq hang hoa) Cac khoan vay uu dai tap trung cho cac

du an dau tu xay dung, trong dd cd cac du an cap quoc gia vdi gia tri hang tram trieu do la My Ngoai ra, con cd cac khoan vay theo chuong trinh gan vdi viec thuc hidn khung chfnh sach, nhu khoan vay the che tang trudng va xoa ddi giam ngheo (PRGF) cua IMF, chuong trinh tin dung hd trq giam ngheo (PRSC) cua WB

Trong so' cac nha tai trq, cd 3 nha tai trq cd quy mo cung cap ODA ldn nhat la Nhat Ban, WB va ADB, chiem khoang 78% tong gia tri cac hiep dinh

da duqc ky ket trong thdi ky 1993-2004, trong dd, Nhat Ban chiem 43,2%

Bieu 1.1: Co cau gia tri cac hiep dinh duqc ky ket 1993-2004

□ Cac nha tai tro khac

Nguon: Vu Kinh te dd i ngoai - Bo Tai chinh

Trong qua trinh hoi nhap quoc te va khu vuc, trong khuon kho cac to chuc nhu ASEAN, ASEM, APEC, ta cung tranh thu duoc mot so khoan hd tro

ky thuat de phat trien nguon nhan luc trong cac linh vuc quan ly kinh te, khoa hoc va cong nghe, bao ve moi trudng

1.1.5.3 Tinh hinh giai ngan

Mure cam ket ODA da duoc giai ngan trong giai doan ttr nam 1993 den het nam 2004 dat tren 14 ty USD, bang 68,5 % tong gia tri cac dieu udc quoc

te ve ODA da ky ket va bang 49% tong luong ODA da cam ket trong thdi ky nay, trong do tong so von vay uu dai cua Chfnh phu da duoc giai ngan la 9,67

ty USD, dat 51,2% tong so von vay da ky ket Du kien giai ngan trong nam

2005 se dat mure khoang 1700 trieu USD

Bang 1.5: Giai ngan ODA thdi ky 1993 - 2004

Dan vi: trieu USD

Nguon: Bao cao cua Chink phu tai Hoi nghi CG thang 12/04 va Bo KH va DT

Mure giai ngan ODA khac nhau giua cac nha tai trq va giua cac loai du

an Cac du an hd trq ky thuat thudng co mure giai ngan cao (chu yeu la chi cho chuyen gia, mua s&m thiet bi, may moc va dao tao) Cac du an dau tu xay dung thudng giai ngan cham (chi phi nhieu thdi gian cho cong tac chuan bi nhu den bu, di dan va tai dinh cu)

- Tmh hinh giai ngan cac khoan vay cua Chfnh phu Nhat Ban trong cac nam qua deu tha'p Ty le giai ngan tai khoa nam 2002 la 8,9%, nam 2003 la 11,1% va nam 2004 la 13,6% Ty le nay tha'p hon ty le giai ngan trung bmh la 15% d cac nude tiep nhan khac

- Doi vdi von vay uu dai cua WB, cho den het nam 2004, nhm chung giai ngan cho tat ca cac linh vuc su dung vdn vay uu dai cua WB deu thap hcfn mdc trung binh trong khu vuc, nha't la cac linh vuc y te, giao thong va giao due Giai ngan cua cac du an trong nam 2004 dat 343,9 trieu USD, tang gdn gap doi so vdi cac nam 2001 va 2002 Ty le giai ngan nam 2004 dat 16,6% tuong duong 540,7 trieu USD, tang so vdi mdc 14,3% cua nam trudc do nhung van thap hon mdc trung binh cua khu vuc la 18%,

trung binh, nam 2002 la 21,6%, nam 2003 la 29,6% va nam 2004 la 28,3% tuong duong vdi 44,3 trieu USD so vdi mdc trung binh cua cac nudc sd dung vdn vay cua AFD la td 23-27%

Theo danh gia td Bo Ke hoach va Dau tu thi cac nguyen nhan chu yeu cua tinh trang giai ngan cham la do: thu tuc cua cac nha tai tro phde tap, giai phong mat bang cham, co su khac biet ve quy trinh thd tuc giua cac nha tai tro, nang luc cua cac ban quan ly du an con han che, cac thd tuc trudc va sau dau thau bi keo dai, thdi han xu ly cac de nghi thanh toan bi keo dai,

1.1.5.4 Nhung thanh tuu quan trong trong huy dong vd sd dung ODA

Danh gia mot each tdng the, viee thu hut va sd dung ODA cua ta trong nhung nam qua da duoc thuc hien theo dung chu truong cua Dang va Nha nudc ta la uu tien sd dung ngudn luc nay de hd tro phat trien co so ha tang kinh te - xa hoi, gop phan tang trudng kinh te va cai thien ddi song nhan dan Cac van kien cua Dang va Nha nudc da xac dinh viee sd dung ODA trong thdi gian qua vd co ban la cd hieu qua, cac nha tai tro eung nha't tri danh gia ODA

d Viet Nam duoc sd dung cd hieu qua

Nhung mat duoc chu yeu trong viee thu hut va sd dung ODA trong thdi gian qua la:

- Cong tac van dong va thu hut ODA dat hieu qua cao, tranh thd duoc

su dong tinh va ung ho cua be ban quo'c te ddi vdi chu truong, chfnh sach phat

trien kinh te xa hoi cua Dang va Nha nudc gop phan pha dan the bao vSy, cam van, cung co va nang cao vi the cua Viet Nam tren trudng quoc te va khu vuc.

- ODA la nguon von bo sung quan trong cho dau tu, co y nghia quan

dau tu vdn ODA chiem khoang 12% tong dau tu toan xa hoi, bang 24% tong vdn dau tu tir ngan sach nha nudc va bang 50% vdn tin dung dau tu phat trien cua Nha nudc ODA da gop phan tfch cue hd trq ngan sach cua nhieu tinh va

cd nhieu kho khan

- ODA da gop phan quan trong cai thien co ban va phat trien mot budc quan trong co sd ha tang kinh te ma trudc het la giao thong van tai va nang luqng dien gop phan khoi day ngudn vdn trong nudc va thu hut dau tu true tiep nudc ngoai, thuc day tang trudng kinh te Nhieu chuong trinh, du an ODA thuc hien xong dua vao su dung gop phan tang trudng kinh td va cai thien ddi song nhan dan

- ODA da gop phan quan trong thuc day phat trien cOng nghiep va nOng thon, xoa ddi giam ngheo Tong cong da cd 156 du an vdi tong sd vdn ODA hon 1,4 ty USD dau tu cho phat trien nong nghiep va phat trien nong thon Cac

du an ODA da gop phan cung cap ngudn tin dung cho nong dan, tai cac nganh nghe phu, phat trien giao thong nong thon, cung cap nudc sach, tram y te, trudng hoc,

- ODA hon 10 nam qua con dong gop cd nghia cho su phat trien co sd

ha tang xa hoi Tong ngudn vdn ODA danh cho giao due va dao tao udc

tao, tang cudng mot budc co sd vat chat ky thuat cho viec day va hoc

- ODA da co tac dung tich cue giup tang cudng nang luc, phat trien the che tren nhieu linh vuc, dao tao nguon nhan luc, xay dung phap luat, cai each hanh chfnh Nhieu co quan cua ta da duqc tang cudng nang luc vdi mot luqng ldn cac can bo duqc dao tao va tai dao tao ve khoa hoc, cong nghe va kinh te.

- Cong tac quan ly nha nude ve ODA da duqc tang cudng Til 1993 -

2001, Chfnh phu da ban hanh 03 Nghi dinh ve Quan ly va su dung ODA, tao

ra khung phap ly chat che va kha dong bo doi vdi cong tac quan ly nha nude

ve ODA Bo Ke hoach va Dau tu, Bo Tai chfnh da ban hanh nhieu van ban phap quy hudng dan thuc hien Nghi dinh cua Chfnh phu cung nhu cac van de chuyen nganh lien quan den quan ly ODA

Cac nha tai trq danh gia cao quyet tarn cua Chfnh phu Viet nam trong viec quan ly ODA cd hieu qua va cho rang Nghi dinh 17/2001/ND-CP ve Quy

phu va cac Nha tai trq

1.2.1 Mot vai net ADB

1.2.1.1 Thanh lap va ca cdu to chuc:

Ngan hang Phat trien Chau A (Asian Development Bank, viet tat la ADB) duqc thanh lap ngay 19 thang 12 nam 1966, dat tru sd chfnh tai Manila, Philippines Co quan lanh dao cao nha't cua Ngan hang la Hoi dong thong doc Hoi dong Thong doc hop mdi nam mot lan de quyet dinh cac chfnh sach ldn Khi Hoi dong Thong doc khong hop, co quan nay uy nhiem cho Hoi dong Quan tri dieu hanh cong viec Hien nay, ADB cd 63 nude thanh vien, trong do co 46 thanh vien khu vuc (Chau A - Thai Binh Duong)

va 17 thanh vien ngoai khu vuc Hien tai co tren 2000 can bo chuyen mon va cac can bo giup viec cho ADB ttr hon 50 nude tren the gidi

Ve ccf cau td chuc, gan day ADB tien hanh cd cau lai to churc Cac vu

du an cua ADB duoc nhom lai theo lanh thd thay vi theo nganh nhu trudc day Viet Nam thuoc vu MeKong eung bon nude khac la Lao, Thai Lan va Myamar

Ngoai tru sd chinh tai Manila, ADB cd 24 van phong dai dien tren khap the gidi: 16 van phong dai dien d Chau A; 1 van phong quan ly vungThai Binh Duong d Vanuatu; 1 van phong trong nudc d Philippin; cac van phong dai dien d Chau Au tai Frankfurt, d Nhat Ban tai Tokyo, d My tai Washington DC; 1 van phong dac biet tai Dong Timor; cac van phong khac tai An Do, New Guinea

1.2.1.2 Muc tieu hoat dong cua ADB

Muc tieu hoat dong chfnh cua ADB la thuc day su phat trien kinh te va

xa hoi cua cac nudc thanh vien dang phat trien nhSm nSng cao mdc sdng dan

cu trong vung Cac muc tieu chien luqc ma Ngan hang neu len la thuc day su phat trien kinh te, xoa ddi giam ngheo, hd trq phat trien ngudn nhan luc, cai thien vi tri phu nu va bao ve moi trudng

La mot to chile tai chinh hop tac va phat trien da phuong ADB giup

do cho viee phat trien kinh te xa hoi cua cac nudc thanh vien dang phat trien (DMCs), tao dieu kien thuan lqi cho su phat trien va hop tac kinh te trongkhu vuc Tur nam 1999 den nay, vdi chien luqc giam ngheo da duoc thong qua, muc tieu chinh cua ADB la giam ngheo bang each thuc day tang trudng bdn vung, phat trien xa hoi va dieu hanh qudc gia tot Moi hoat dong, su trq giup, chien luqc qudc gia eung nhu cac chuong trinh, du an cua ADB deu xoay quanh muc tieu mdi nay

1.2.1.3 Ngudn vdn cua ADB

Ngudn vdn cua ADB bao gom:

thong thudng duoc hinh thanh til 3 ngudn (i) co phan dong gop til vdn cua cac thanh vien, (ii) ngudn huy dong tir thi trudng tai chinh qudc te va (iii) thu nhap til cac khoan cho vay tich luy

Khoang 80% cac khoan vay cua ADB la tir nguon von nay vdi thdi han ttir 15-25 nam Day khong phai la ngudn vdn vay uu dai va duoc xac dinh tren

co so lai suat thi trudng (gom lai suat LIBOR cong them phan phi quan ly) Thong thudng chi nhung nudc thanh vien cd nen kinh te manh hoac phat trien kinh te d muc cao mdi duqc vay tir ngudn vdn nay Vao cudi nam 2004, ngudn vdn tin dung thong thudng vao khoang hon 54,16 ty USD

vdn vay uu dai Hien nay, Quy nay do 26 nudc thanh vien tu nguyen dong gop theo chu ky Quy ADF cung cap vdn vay cho cac nudc thanh vien dang phat trien co tong thu nhap quoc dan binh quan dau ngudi thap va kha nang thanh toan no bi han che Theo quy dinh hien tai cua Ngan hang, ngudn vdn tur quy ADF duqc su dung de cho vay cac nudc thanh vien co thu nhap binh quan dau ngudi dudi 610 USD (80% vdn vay ADB th ngudn ADF), tir 610 USD den 1.171 USD (60% vdn vay ADB tir ngudn ADF) va tren 1.171 USD (40% vdn vay ADB tur ADF) vdi lai suat 1% trong thdi gian an han va 1,5% sau thdi gian an han, thdi gian vay 32 nam va 8 nam an han

Day la ngudn vdn quan trong giup cac nudc ngheo giam ddi ngheo va cai thien dieu kien song Vao cudi nam 2004, ngudn vdn cua Quy Phat trienChau A la 29,57 ty USD, duqc hinh thanh tir dong gop mdi la 14,51 ty USD

va cac cam ket bo sung tir ngudn hien cd va ngudn noi bo la 15,06 ty USD

cac hoat dong hd trq ky thuat cua ADB Quy nay hmh thanh do cac nudc thanh vien dong gop, cac khoan trfch tir thu nhap rong cho vay OCR va ADF, thu nhap tir dau tu va cac ngudn vdn khac Tong vdn cua Quy la 1,06 ty USD vao cudi nam 2004, trong do co 795 trieu USD duqc cam ket, phan chua duqc cam ket vao khoang 265 trieu USD

phu Nhat Ban vien trq nhung do ADB quan ly Quy nay chu yeu danh cho hd

trq ky thuatgiup cac nude thanh vien chuan bi cac du an phat trien, chuyen doi

co cau kinh te va giam ngheo, nhung cung co the dung de dong gop von co phan cho cac hoat dong d cac nude thanh vien phat trien Tmh den cuoi nam

2004, tong sd von cua quy nay la 877 trieu USD

nay ra ddi nam 2000 nham hd trq cac hoat dong vcfi muc dich giam ngheo va phat trien xa hoi Tong sd von cua Quy nay khoang 92 trieu USD

(f) Quy dac biet cua Vien ADB: Quy nay hinh thanh do dong gop tu

nguyen cua cac nude thanh vien, cac to chuc phi chfnh phu duqc dung de trang trai cac chi phf hoat dong cua Vien ADB Sd von hien cd cua Quy nay vao cuoi nam 2000 la 5,9 trieu USD thi den cuoi nam 2004 da tang len 96 trieu USD

1998 nhSm tai trq cho cong dan cua nude thanh vien tham gia cac khoa hoc sau dai hoc Tur nam 1998-2000, Chfnh phu Nhat ban da dong gop hon 40 trieu USD cho quy nay 1.164 sua't hoc bong da duqc trao cho cac sinh vien, can bo nghien cdu ttr 33 nude thanh vien Sd luqng cac sua't hoc bong hang nam deu tang, nam 1998 cd 49 suat thi tdi nam 2004 da tang len 215 suat

1.2.1.4 Cac hinh there tai tra cua ADB

(a) Tdi tra cho Khu vice Nha nude:

Tai trq cho khu vuc Nha nude gom cho vay uu dai va vi6n trq khong hoan lai Trong do, von vay cua ADB duqc chia lam 3 loai la von vay chuong trinh, von vay du an va von vay theo nganh (Sector Loan)

Khoan vay theo chitang trinh: thudng duqc cung ca'p nham hd trq Chfnh

phu thuc hien cac van de cai each chfnh sach Khoan vay chuong trinh thudng duqc chia thanh 2 hoac 3 giai doan tuong ung vdi cac hoat dong doi mdi ve chfnh sach ma Chfnh phu se thuc hien trong suo't qua trinh thuc hien du an von

vay Mot so hoat dong nay duoc xac dinh la “cac dieu kien giai ngan khoan vay” Khi Chinh phu dap ling duoc va dua ra cac van ban thoa man “cac dieu kien giai ngan khoan vay” thi cac khoan tien tuong ling duoc giai ngan.

quan den phat trien nhu cac du an eung cap nudc va cai tao he thong ve sinh,

co sd ha tang nong thon va cac hoat dong cai thien sinh ke Mot du an thudng gom nhiSu tieu du an duoc thuc hien d dia phuong, tai cap tinh, huydn, xa Von vay du an duoc giai ngan can cd vao tien do thuc hien du an cu the

dau tu ldn bao gom nhieu tieu du an nho ma khong xac dinh ta't ca cac noi dung chi tiet cua mdi tieu du an Cac du an nay thudng duoc goi la “cac khoan vay phat trien nganh”, chang han Du an Thuy lqi Dong bang song Hong, Du

an Ha tang co sd nong thon, Du an Khu vuc Lam nghiep Ddi vdi cac du an nay, ADB khong han che ve sd luqng tieu du an trong viing du an, ma tat ca cac tieu du an du tieu chuan deu duoc xem xet va su dung cho den khi het vdn hoac het hieu luc vdn vay thi thdi

Vien tra khong hoan lai: De hd trq Viet Nam trong eong tac chuan bi

du an vdn vay va tang cudng nang luc hoac the che nham thao go mot sd kho khan ve the che, nang luc va luat phap lien quan den cac hoat dong tai trq cua ADB, ADB eung cap cac khoan vien trq khong hoan lai bang cac du an hd trq

ky thuat chuan bi du an (PPTA) hoac hd trq ky thuat tu van (ADTA) Cac khoan vien trq khong hoan lai nay thudng duoc tai trq tir Quy TASF hoac JSF

(b) Tai tra cho khu vuc tunhan:

Ngoai hoat dong tai trq cho khu vuc Nha nudc, ADB con thuc hien cac hoat dong hd trq khu vuc tu nhan vdi muc dich la tao chat xue tac cho dau tu

tu nhan Khoan vay dau tien cho khu vuc tu nhan mdi bat dau duoc thuc hien manh me trong 5 nam trd lai day va tap trung cho cac nudc tuong ddi phat

trien tai khu vuc ADB hd tret cho phat trien khu vuc tu nhan bang each (i) tro giup cai thien moi trudng kinh doanh, (ii) thuc day su tham gia cua tu nhan vao viec cung cap co sd ha tang, (iii) hd tro mot each co lua chon cho viec phat trien nganh tai chfnh.

Ngudn vdn hd tro phat trien chfnh thde ODA cua ADB duoc cung cap dua tren nhung nguyen tac chu yeu sau:

the, trong do co cac du an thuoc khuon kho cac chuong trinh phat trien cap quoc gia, tieu vung hoac ca'p vung Tuy nhien, ODA con co the la cung cap cac khoan vay cho cac ngan hang phat trien quoc gia hoac cho nhung to chuc phu hop khac nham giup cac to chuc nay cap vdn cho cac du an phat trien cu the co nhu cau ve tai chfnh ma theo quan diem cua ADB la chua ldn den muc ADB phai true tiep giam sat

trien cua cac nudc thanh vien dang phat trien trong khu vuc, uu tien cho nhung

du an va chuong trinh c&p vung, tieu vung va quoc gia cd kha nang dong gop hieu qua nhat vao viec tang trudng kinh te hai hoa trong toan khu vuc, dong thdi chu trong dac biet den cac nhu cau cua nhung quoc gia nhd va kern phat trien hon trong khu vuc

Thu ba, ADB khong tai trq cho bat cd hoat dong nao didn ra trong lanh tho cua mot thanh vien neu thanh vien dd phan ddi viec tai trq dd

Thic tu, de duqc cung cap vdn vay, ben vay phai nop de an vay thfch hop

va Chu tich ADB phai bao cao bang van ban len Ban Giam doc ve de an nay cung vdi nhung kien nghi cua minh tren co sd nghien cuu cua cac can bo ADB Khi xem xet don xin vay, ADB se quan tarn thfch dang den kha nang cua ben vay trong viec tim kidm duqc tai trq va kenh hd trq th cac ngudn khac

theo nhung dieu kien va dieu khoan ma ADB tha'y phu hop vdi ngudi nhan, trong do co tfnh den tat ca cac yeu to co lien quan khac.

nang cua ben vay trong viec thuc hien cac nghia vu cua minh trong hiep dinh vay da ky ket Lai suat, cac khoan phi khac va lich trinh hoan tra khoan goc se

d miic ma ADB cho la phu hop vdi khoan vay do ADB chi cho phep ben vay rut tien de chi cho nhung hoat dong lien quan den du an khi nhung chi phi nay thuc td phat sinh

Vdi muc tieu giup dd cac nude thanh vien dang phat trien giam ngheo

va cai thien didu kien song va chat luqng cuoc song, ADB da cung cap su hd trq cho cac nude thanh vien dang phat trien cua minh thong qua cac hinh thtre nhu ddi thoai ve chfnh sach, cac khoan vay, hd trq ky thuat, trq cap, bao lanh

va cac hinh thiic dau tu khac

Tir nam 1966 den nam 2004, ADB da phe duyet 1.879 khoan vay cho

39 nude thanh vien vdi tong gia tri la 110,29 ty USD, trong do vay til nguon OCR la 80,26 ty USD va tir nguon ADF la 30,03 ty USD ADB cung da phe duyet 5.658 du an hd trq ky thuat vdi tong gia tri la 2,58 ty USD va dong tai trq 669 du an vdi tong gia tri 42,98 ty USD Tong gia tri hop dong 71,56 ty USD da duqc trao chu yeu theo hinh thiic dau thau canh tranh quoc td va 70,67

ty USD da duqc giai ngan cho cac du an vao thdi diem 31/12/2004

Trong so cac nude nhan duqc von ODA tir ADB thi Indonesia, Trung Quoc, An do, Pakistan, Philipin, Bang La det, Srilanka, Viet Nam, Uzbekistan

va Apganistan la 10 nude diing d nhom dan dau Trong nhung nam gan day,

An Do, Trung Quoc va Pakistan luon la cac nude dan dau ve thu hut duqc nhieu nhat von vay cung nhu cac khoan hd trq ky thuat tir ADB dudi nhieu hinh thtre va nhieu linh vuc

Bieu 1.2: Cac nude ddn dau ve nhan vdn ODA cua ADB

Trieu USD

Nguon: Bao cao thudng nien 2004-ADB

Cac chuong trinh, du an ODA cua ADB chu yeu tap trung vao cac linh vuc: Giao thong Thong tin la 24,12 ty USD chiem 21,87%; Nang luong la 22,43 ty USD chiem 20,34%; Nong nghiep va ngudn luc tu nhien la 18,81 ty USD chiem 17,06%; Co so ha tdng xa hoi la 17,91 ty USD chieml6,24%; Tai chinh la 15,62 ty USD chiem 14,17%; Cong nghiep la 3,47 ty USD chiem 3,15% va cac linh vuc khac la 7,91 ty USD chiem 7,17%

Hop 1.1: ODA cua ADB cho Trung Quoc:

Ke tit khi gia nhap ADB vao nam 1986 cho nay, Trung Quoc da nhan 104 khoan vay vdi tong sd tien la 13,616 ty USD trong do 48 khoan vay dd ket thuc va

56 khoan vay dang trong qua trinh thuc hien Su hd tra cua ADB dong vai trd rat quan trong trong viec cung cap tai chinh, cong nghe tien tien va kinh nghiem ve quan ly, giup gidi quyet nhung khd khan ve giao thong va nang luqng, thuc day phat trien kinh te, giam ngheo va bao ve mdi trudng Quan he giua hai ben cang duoc tang cudng khi ADB md vdn phong dai dien tai Bae Kinh vao nam 2000 Nam 2002, Thuqng Hai la thanh pho duqc ADB chon de to chuc cuoc hop thudng nien Ian thu

35 cua Ngan hang, Chit tich nudc Giang Trach Dan dd cd bai phat bieu chao mitng tai cuoc hop nay.

De lien tuc Id nudc thu hai thuoc khu vuc Chau A Thdi Binh Duong nhan duqc nhieu vdn ODA cua ADB trong nhung nam gan day, Chinh phu Trung quoc dd

co rat nhieu cai each ve cd che chinh sach, cac chien luqc thu hut vdn rat cu the theo titng thdi ky va lanh tho phu hqp vdi cac chien luqc cho vay cua ADB, phan cap manh me trong cong tac quan ly, uu tien phat trien nguon nhan luc quan ly du an,

dd dem den nhung du an rat ldn vdi thdi gian thuc hien tUOng ddi ddi, tap trung de xoa doi giam ngheo, bao ve mdi trudng va phat trien kinh te dac biet cho nhung vung xa xoi heo lanh.

Ky niem 15 nam ngay thiet lap quan he, Trung Quoc va ADB dd phoi hqp de xuat ban mot cuon sach vdi tieu de “Cung nhau xay dung tUOng lai’’(Building the Future Together) Tieu de nay dd phan nao noi len mdi quan he dang phat trien tot dep giiia hai ben, va cuon sach cung md ta cac du an thanh cong do ADB tai trq trong dd cd rat nhieu du an lien quan den co so ha tang Mot bdc anh chup mot phu

nd dan toe thieu sd mien Nam noi chuyen vdi khach hang bang dien thoai di dong trong khi dang cham soc ruong dua hau dd noi len su thanh cong cua cac du an ve vien thong Con rat nhieu cac hinh anh khac trong cuon sach dd phan nao gidi dap cho ngudi doc cau hoi vi sao ngudi Trung Quoc chao don ADB va vi sao Chinh phu lai ung ho ADB.

Trich: bai phat bieu cua Chu tich Hdi ddng quan tri ADB tai Cuoc hop thudng nien ldn thi'c35

1.2.4 Hoat dong cua ADB tai Viet Nam

Nam 1976, sau khi thong nhat dal nude, nude Cong hoa Xa hoi Chu nghia Viet nam duoc tiep nhan la thanh vien cua ADB thay cho Chfnh quyen Sai Gon (gia nhap ADB th nam 1966) Trong nhung nam 1970-1973, Chlnh quyen Sai Gon da ky vay mot so khoan tin dung, da rut von duqc 20 trieu USD Sau nam 1976, Viet nam duqc ADB cho vay khoan tin dung dau tu du

an Thuy lqi Tan An Sau nam 1979, quan he tin dung bi ngung tre

Den nam 1993, ADB da noi lai quan he tai trq vdi Viet Nam Nam

1995, ADB soan thao chien luqc hoat dong cua ADB tai Viet nam lan thur nhdt Trong chien luqc do, ADB da tap trung vao 5 linh vuc chu yeu: (i) Cai to

nong thon; (iv) Phat trien nguon nhan luc; (v) Quan ly mdi trudng va nguon tu nhien

Dua vao Chien luqc hoat dong nay, trong giai doan 1995-2000, ADB chu yeu tai trq cho cac linh vuc nhu giao thong, nong nghiep va phat trien nong thon, nang luqng, cong nghiep, xa hoi va tai chfnh

Nam 2001, ADB da phoi hop vdi Chfnh phu Viet Nam chuan bi Chien luqc hoat dong cua ADB tai Viet Nam ldn thu hai cho thdi ky 2001-2005 va

da duqc Chu tich ADB phe duyet ADB ung ho quan diem cua Chfnh phu ve hien dai hoa nen kinh te va giam ddi ngheo thong qua viec giai quyet cac van

de co tac dung duy tri tang trudng va chuyen doi co cau ben vung di lien vdi xoa ddi giam ngheo Vdi muc dfch nay, ADB se tap trung cac hoat dong cua minh vao ba linh vuc then chot: (i) tang trudng kinh te ben vung di doi vdi xoa ddi giam ngheo, (ii) phat trien xa hoi va (iii) di6u hanh quo'c gia tot Ngoai ra,ADB se dong bo hoa cac hoat dong cua minh thong qua viec tap trung vao cac

du an dau tu cd tmh chat giam ngheo tong the d Mien Trung, khu vuc ngheo nhat cua Viet Nam hien nay