Kinh nghiệm thúc đẩy xuất khẩu của trung quốc trong tiến trình hội nhập wto và gợi ý vận dụng đối với việt nam

DANH MUC CAC CHtfCAI VIET TATCNH- HDH Cong nghicp hoa- hien dai hoa NHTM Ngan hang thuong mai NDT Dong nhan dan te cua Trung Quoc USD Dong do la My FDI Dau tu true tiep nude ngoai IMF Qu

KINH NGHIEM THUC DAY XUAT KHAU CUA TRUNG QUOC

TRONG TIEN TRINH HOI NHAP si ■ WTO VA GUIn Y

VAN DUNG ■ ■ DOI VOfl VIET ■ NAM

LUAN VAN THAC SY KINH Tfi

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUdNG DAI HOC KINH TE QUOC DAN

nguy £ n thi thuy hong

KINH NGHIEM THUC DAY XU AT KHAU CUA TRUNG QUOC TRONG TIEN TRINH HOI NHAP WTO VA GOI Y VAN DUNG• • • • •

DOI VCH VIET NAM

Chuyen nganh : Kinh te doi ngoai

MUC LUC

Trang

chuong I: nhung van dA ly luan chung ve xuat khau YA

TAC DONG CUA VIEC HOI NHAP TO CHfC THUONG MAI THE Gldl 4 (WTO) DEN HOAT DONG XUAT KhAu CUA MOT QUOC GIA

1.1 Nhung van de ly luan chung ve xuat khau cua mot quoc gia 4

1.1.1 Khai niem xuat khau 4

1.1.2 Vai tro xuat khau doi vii mot quoc gia 61.1.3 Cac nhan to anh huong den hoat dong xuat khau cua mot quoc gia 9

1.2 T o c li hc t h tfo r ng m ai t h e g ioi 18

1.2.1 Cac vong dam phan thunng mai 20

1.2.2 ChCc nang va nguyen tdc hoat dong chfnh cua To chCc thunng mai

1.3 Tinh tat yeu khach quan va y nghia cua viec Trung Quoc gia 25 nhap WTO

1.3.1 Gia nhap WTO la yeu cau cua cai cach, la doi hoi cua mo cua va

la su lua chon chien luoc cua Trung Quoc

1.3.2 Y nghla cua viec Trung Quoc gia nhap WTO

25

28

1.4 Tac dong cua viec cac quoc gia la thanh vien cua WTO den hoat 30 dong xuat khau

1.4.1 Tac dong tich cuc ^0

1.4.2 Tac dong tieu cuc 31

2.1 Thuc trang hoat dong xuat khau Trung 'Quoc trong tien tr 'm h 34 gia nhap WTO

2.1.1 Tong quan chung ve su hinh thanh he thong ngoai thunng cua 34 Trung Quoc trong tien tr'rnh hoi nhap WTO

2.1.4 Co? cau thi ruUng xuSaklhUi cua Trung Qudc 562.2 Danh gia nhUng tac dong cua viec gia nhap WTO toi hoat dong 58 xuat khau cua Trung Quoc

2.2.1 Trc tlong ttch ta/c cua viecgiangan WTO dd'i vcri hoat dongxuat 558 khUn aaa Tungg Qnca

2.2.2 TCa dong bUt loi aaa viCa gia nhng WTO doi vii hoat dong xntt 62 khUn aaa Tungg QnCc

2.2.3 Ngnyeg nhag aaa ghugg thnng loi va bat loi doi vii hoat dogg xnat 70 khUn aaa Tungg Qucu

3.3.1 Co hoi doi vii hoat dogg xnat khUn oua ViCt Nam 91

3 3 1 1 NhUng ca hoi doi vo ' i linh vcc nong nghiep 91

3.3.1 2 T ro ng Ii n h vi ( c x u a t kh au h hng d c O m ay, 92

3 3 1 3 Nhtfng loi ich td viec cai thien ca che giai quyet t rank chap 93

3.3 1 4 Thuc day cai cach hinh te trong ntfdc 94

3.3.2 NNffrig thhc^ thire dd'i vvi hoat ddng x x&UkkhU cha Viic Nam 94

3.3 2 1 Van de cai cach he thongphap luat: , 95

3.3.2 2 Van d e p ha t t roe n h hu vice k i n k t^' t un hdn 95

3.3 2 3 Vein de md cua dich vu cho cac nha kinh doanh nude ngoai 97

3 3 2 5 Van de cu che bao ve quyen sd huu tri tue 99

3.4 Mot so giai phap nham thuc day hoat dong xuat khau cua Viet 101 Nam trong tien trinh hoi nhap WTO

3.4.13 Hoan thie n he thong ph ap l y , m oi tr iU ^n ng kinh doanh va tao 11^3

thuan lui toi da cho xuat khau phu hop vdi nhung quy dinh cua WTO

3.4.1 4 Day manh cong tac xuc tien xuat khau trong tien trinh hoi nhap 119 WTO

3.4.2 Ve phfa doanh nghiep 120

3 4 2 1 Lua chon phuung thuc thick hup de chu dong tham nhap hang 120 hoa xuat khau vao cac kenh phan phoi tren thi trudng the ' gidi

3 422 Day manh viec cai tien cong nghe che bien va tang cudng dau tu 123

va hoan thien quan ly de tao nguon hang xuat khau thick Ung vdi yeu

cau cua thi trudng

3.4.23 Xay dung thuung hieu va nang cao suc canh tranh cho hang xuat 126 khau Viet Nam

3 42 4 Lien ket cac doanh nghiep trong nudc san xuat hang xuat khau 128

3 4 2 5 Tim nguon tin dung hd tru nhap khau de day manh xuat khau 128

DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO

BANG CHU CAI VIET TAT BANG T1ENG ANH

Tieng Anh Tieng VietASEAN Association of South East Asian

Nations

Hiep hoi cac quoc gia Dong Nam A

AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vuc mau dich tu do ASEAN

APEC Asia Pacific Economic

Cooperation

Dien dan hop tac kinh te Chau A Thai Binh Duong

-DSB Dispute Settlement Body Co quan giai quyet tranh chap

FDI Foreign Direct Tnvesment Dau tu truc tiep nudc ngoai

GATS Genenal Agreement on Trade

IMF International Moneytary Fund Quy tien te quoc te

ITO International Trade Organization To choc thuong mai quoc te

MFA Multi Fiber Arrangement Thoa udc hang da soi

MNF Most Favored Nation Qyuy che toi hue quoc

TRIMs Trade Related Investment

Measures

Cac bien phap dau tu lien quan den thuong mai

TRIPs Trade Related Aspects of

Intellectual Property Rights

Cac linh vuc ve quyen so huu tri tue lien quan den thuong mai

UNCTAD United Nations Conference on

Trade and Development

Hoi nghi Lien hop quoc ve thuong mai va phat trien

WB World Bank Ngan hang the gidi

WTO World Trade Organization To choc thuong mai the gidi

MOFTEC Bo Ngoai thuong va Hop tac kinh te

DANH MUC CAC CHtfCAI VIET TAT

CNH- HDH Cong nghicp hoa- hien dai hoa

NHTM Ngan hang thuong mai

NDT Dong nhan dan te cua Trung Quoc

USD Dong do la My

FDI Dau tu true tiep nude ngoai

IMF Quy tien te quoc te

WTO To chuc thuong mai the gidi

TTCK Thi trudng chiing khoan

GDP Tong thu nhap quoc noi

GATT To elide Hiep dinh chung ve thue quan va mau dichKHKT Khoa hoc ky thuat

MNF Nguyen tSc toi hue quoc

TNHH Trach nhiem huu han

XNK Xuat nhap khau Xuat nhap khau

DNCVDTNN Doanh nghiep co von dau tu nudc ngoai

CNTT Cong nghe thong tin

DANH MUC BANG BIEU

Trang

Bangl.l Cac vong dam phan thuong mai GATT 20 Bang 2.1 Toe do tang trudng GPD thuc te hang nam cua Trung Quoc 41 Bieu 2.1 Toe do tang trudng GPD thuc te hang nam cua Trung Quoc 41 Bang 2.2 Thue quan b'rnh quan doi vdi hang hoa nhap khau cua Trung

Bang 2.3 Kim ngach xuat nhap khau Trung Quoc tir 1990 den 2005 45 Bieu 2.2 Kim ngach xuat nhap khau cua Trung Quoc ttr 1998 den 2005 46 Bang 2.4 Co cau ngoai thuong cua Trung Quoc theo mat hang 53 Bang 2.5 Co can xuat nhap khan Trnng Quoc theo hinh thai thuong mai 56 Bang 2.6 Nhfrng thay doi ve thi trudng xuat khau chu yeu cua Trung

Bang 3.1 Kim ngach xuat nhap khau hang hoa cua Viet Nam 1991-2005 58 Bang 3.2 Co cau mat hang xuat khau cua Viet Nam 88 Bang 3.3 Co cau thi trudng xuat khau cua Viet Nam 90

LOI MO DAU

Ngay nay, trudc su phat trien manh me cua cuoc cach mang khoa hoccong nghe xu the toan cau hoa nen kinh te the gidi dang tro thanh mot xu thekhach quan Cac quoc gia, dan toc khong con cach lua chon nao khac la hoi nhap de cung ton tai va phat trien La mot quoc gia dong dan so mot tren the gidi, lai di len tu diem xuat phat thap, Trung Quoc sdm nhan thuc duoc tamquan trong va yeu cau khach quan cua hoi nhap kinh te quoc te, nen da tich cuc chuan bi, tham gia vao tien trinh nay Tro thanh thanh vien chinh thuc cua To chuc thuong mai the gidi (WTO) la mot thing loi ldn, mot budc tien quan trong cua Trung Quoc trong qua trinh hoi nhap va phat trien, bdi day la

to chUc thuong mai ldn nhat hanh tinh co anh huong chi phoi den nen kinh te toan cau Tien trinh gia nhap WTO da tac dong thuc day nen kinh te TrungQuoc phat trien manh me, vdi nhip do tang truong binh quan nhieu nam lien dat chi' tieu hai con so, tro thanh mot trong nhung nen kinh te ldn nhat the”

gidi Co nhieu bai hoc kinh nghiem duoc rut ra trong tien trinh gia nhap WTO cua Trung Quoc, trong do kinh nghiem day manh xuat khau hang hoa duoc xem la bai hoc kinh nghiem quy bau cho nhieu quoc gia trong khu vuc va tren the gidi, nhat la cac nudc dang chuan bi gia nhap WTO nhu VietNam

Viet Nam va Trung Quoc la hai nudc lang gieng, khong chi gan nhau

ve mat dia ly ma con co nhieu diem tuong dong ve kinh te, chinh tri, truyen thong lich su, van hoa Nhung net tuong dong do la dieu kien rat thuan loi

de Viet Nam tham khao nhung kinh nghiem cua Trung Quoc, dac biet la kinh nghiem thuc day xuat khau trong tien trinh gia nhap WTO

Tiep tuc su nghiep doi mdi, day manh cong nghiep hoa dat nudc, nhung nam qua Dang va nha nudc ta chu trudng da dang hoa, da phuong hoa cac quan he kinh te” doi ngoai, chu dong hoi nhap kinh te quoc te Nghi quyet Dai hoi IX cua Dang khang dinh: “Viet Nam se tiep tuc md rong cac quan he kinh te doi ngoai, tren co so da dang hoa, da phuong hoa, phu hop vdi muc

do phat trien hien nay, dong thoi dam bao thuc hien cac cam ket song

phuong va da phuong trong AFTA, APEC, Hiep dinh thuong mai song phuong Viet Nam - Hoa Ky va thuc day qua trinh dam phan gia nhap WTO”.

Mot trong nhung van de cap bach dat ra hien nay la Viet Nam cdn lam g'l de day nhanh tien trinh gia nhap WTO va can co nhung chuan bi gi de tandung duqc co hoi, vuqt qua thach thuc do tac dong cua viec gia nhap WTO Giai quyet van de tren can phai co chien luge tong the cho moi linh vuc cua nen kinh te, trong do co linh vuc xuat khau hang hoa Day manh hoat dong xuat khau hang hoa la viec lam rat quan trong, co y nghia song con cua nenkinh te trong tien trinh gia nhap WTO

Hien nay, ben canh nhung ket qua dat duoc, hoat dong xuat khau hang hoa cua Viet Nam dang dung trudc nhieu kho khan, thach thurc Nhung van

de nay sinh trong quan he thuong mai doi vdi EU, Hoa Ky thdi gian qua doi hoi chung ta phai nghien cuu mot each nghiem tuc de co nhung giai phap huu hieu cho hoat dong quan trong nay Tac gia cho rang viec nghien cuu tham khao, hoc tap kinh nghiem xuat khau hang hoa cua cac nude co nhieu diem tuong dong vdi nude ta, dac biet la nhung nude mdi gia nhap WTO nhu Trung Quoc la rat can thiet va cd y nghia thuc tidn to Ion

Vdi y nghia khoa hoc va thuc tiSn tren day, tac gia chon van de nghien cuu: “Kinh nghiem thuc day xuat khau cua Trung Quoc trong tien trinh hoi nhap WTO va goi y van dung cho Viet Nam”, lam de tai luan van tot nghiep cua rriinh

2- Muc dich va nhiem vu nghien ciru:

• Muc dich cua de tai: Luan giai co sd ly luan va thuc ti6n kinh nghiem day manh xuat khau cua Trung Quoc trong tien trinh hoi nhap WTO, rut ra nhung bai hoc kinh nghiem va de xuat mot so giai phap co ban thuc day xuat khau cua Viet Nam trong tien trinh hoi nhap WTO

• Nhiem vu:

- Phan tich nhung van de ly luan chung ve xuat khau, nhung van de co ban vd WTO va tac dong cua viec gia nhap WTO tdi hoat dong xuat khalu cua cac quoc gia

- Danh gia thuc trang hoat dong xuat khau cua Trung Quoc trong tien trinh hoi nhap WTO (trudc va sau khi gia nhap WTO).

- Rut ra nhung bai hoc kinh nghiem va de xuat mot so giai phap co ban thuc day hoat dong xuat khau cua Viet Nam trong tien trinh hoi nhap WTO

3- Doi tupng va pham vi nghien cuu

- Doi tuang nghien cuu: Kinh nghiem day manh hoat dong xuat khau cua Trung Quoc trong tien trinh gia nhap WTO va gpi y van dung cho Viet Nam (Kinh nghiem chu yeu ve chfnh sach day manh xuat khau cua Trung Quoc)

- Pham vi nghien cuu: Hoat dong xuat khau cua Trung Quoc th nam 1990

den nam 2004, so lieu 2005 la so udc tinh cua Bo Ngoai thuong va Hop tac Kinh te cua Trung Quoc; va hoat dong xuat khau cua Viet Nam tu

1990 den nam 2004, so lieu 2005 la so irbc tinh cua Bo Thuong mai Viet Nam

4- Phuong phap luan va phuong phap nghien cuu:

Luan van dung phuong phap luan chu nghia duy vat bien chung va chu nghia duy vat lich sh ket hop sh dung cac phuong phap so sanh, doi chieu, phan tfch tong hpp, he thong hoa, khai quat hoa, logic va lich sh, tong ket thuc ti£n

5- Ket cau cua luan van:

Ket cau cua luan van, ngoai phan mo dau ket luan, danh muc cac bang bieu, danh muc cac th viet tat, danh muc tai lieu tham khao, noi dung chinh cua luan van bao gom 3 chuong:

- Chuong I: Nhung van de ly luan chung ve xuat khau va tac dong cua viec hoi nhap to chuc Thuong mai the gidi (WTO) den hoat dong xuat khau cua mot quoc gia

- Chuong II: Thuc trang tac dong cua viec hoi nhap WTO den hoat dong xuat khau cua Trung Quoc

- Chuong III: Bai hoc kinh nghiem va giai phap nham thuc day hoat dong xuat khau cua Viet Nam trong tien trinh hoi nhap WTO

CHUONG 1

XUAT KHAU VA T A C DONG CUA VIE■ ■ ■ ■C HOI NHAP

TO CHU C THU ONG MAI THE Gldl DEN HOAT■ ■

CHUONG 1

1.1 Nhung van de ly luan chung ve xuat khau cua mot quoc gia

1.1.1 Khai niem xuat khau

Thuong mai quoc te la su trao doi hang hoa va dich vu (hang hoa huu hinh va hang hoa vo hinh) giua cac quoc gia, thong qua mua ban, lay tien te lam moi gidi, tuan theo nguyen tac trao doi ngang gia nham dua lai loi fch cho cac ben Thuong mai quoc te co mam mong th hang ngan nam nay, no ra doi sdm nhat va hien nay van giu vi tri trung tam trong cac quan he kinh te quoc te

Thuong mai quoc te bao gom nhieu hoat dong khac nhau: Tren giac do mot quoc gia do chinh la hoat dong ngoai thuong Noi dung cua thuong mai quoc te bao gom:

- Xuat va nhap khau hang hoa huu hinh (nguyen vat lieu, may moc thiet

bi, luong thuc thuc pham, cac loai hang tieu dung ) thong qua xuat nhap khau truc tiep hoac xuat nhap khau uy thac

- Xuat va nhap khau hang hoa vo hinh (cac bf quyet cong nghe, bang sang che phat minh, phan mem may tinh, cac bang thiet ke ky thuat, cac dich

vu lap rap thiet bi may moc, dich vu du lich va nhieu loai hinh dich vu

khac ) thong qua xuat nhap khau truc tiep hoac xuat nhap khau uy thac

- Gia cong thue cho nudc ngoai va thue nudc ngoai gia cong Khi trinh

do phat trien con thap, thieu von, thieu cong nghe, thieu thi trudng thi can phai chu trong cac hoat dong gia cong thue cho nudc ngoai, nhung khi trinh

do phat trien ngay cang cao thi nen chuyen qua hinh thuc thue nudc ngoai gia cong cho minh va cao hon la phai san xuat va xuat khau truc tiep (trong ngoai thuong goi la hinh thuc xua't khau FOB) Hoat -dong gia cong mang

tfnh chat cong nghiep nhung chu ky gia cong thudng rat ngdn, dau vao va dau ra cua no gdn lien vdi thi trudng nudc ngoai, nen no duoc coi la mot bo phan cua hoat dong ngoai thuong.

- Tai xuat khau va chuyen khau Trong hoat dong tai xuat khau ngudi ta tien hanh nhap khau tam thdi hang hoa th ben ngoai vao sau do lai tien hanh xuat khau sang mot nudc thU ba vdi dieu kien hang hoa do khong qua gia cong, che bien Con trong hoat dong chuyen khau khong co hanh vi mua ban

ma d day chi thuc hien cac dich vu nhu van tai qua canh, luu kho luu bai, bao quan

- Xuat khau tai chd Trong trudng hop nay hang hoa va dich vu co the chua vuot ra ngoai bien gidi quoc gia nhung y nghia kinh te cua no tuong tu nhu hoat dong xuat khau Do la viec cung cap hang hoa va dich vu cho cac ngoai giao doan, cho khach du lich quoc te Hoat dong xuat khau tai chd co the dat duoc hieu qua cao do giam bdt chi phi bao bi dong goi, chi phi bao quan, chi phi van tai, thdi gian thu hoi von nhanh

Nhu vay, xuat khau hang hoa la mot bo phan quan trong cua hoat dong thuong mai quoc te

Xuat khau la mot hoat dong ca ban cua hoat dong thtang mai quoc te ,

do la viec ban hang hoa hoqc dich vu cho nuac ngoai tren ca sa dung tien te lam phuang tien thanh toan Xuat khau da xuat hien do hoat dong san xua't phat trien va qua trinh trao doi hang hoa deu dem lai loi ich cho tat ca cac quoc gia tham gia, the hien thong qua su da dang cua cac hinh thuc xuat khau

Thong qua xuat khau co the lam gia tang ngoai te thu duoc, cai thien can can thanh toan, tang thu cho ngan sach, kich thich doi mdi cong nghe, cai bien co cau kinh te, tao cong an viec lam va nang cao muc song cua ngudi dan Hoat dong xuat khau ngay nay da md rong tren pham vi toan cau

chur khong gidi han gitra mot so cac quoc gia, trong tat ca cac nganh, cac linh vuc cua nen kinh te.

1.1.2 Vai tro cua xuat khau doi vdi mot quoc gia

Cung vdi chiein lucre hoi nhap va phat trien, thuong mai quoc te la mot

bo phan quan trong, giin lien vdi tien trinh hoi nhap va cd vai tro quyet dinh den loi the cua mot quoc gia tren thi trudng khu vuc va the gidi Vi vay viec day manh giao luu thuong mai quoc te noi chung va thuc day xuat khau hang hod, dich vu noi rieng la muc tieu phat trien kinh te hang dau cua cac quoc gia Thuc te cho thay cac nudc cd du tru ngoai te ldn nhu My, Nhat, Dai Loan, Singapore, deu la nhung nudc cd ty trong xuat khau ldn tren the gidi

Doi vdi nhung nudc cd trinh do kinh te con thap nhu nudc ta vdi nhung nhan to tiem nang la tai nguyen thien nhien va lao dong va ben canh

do con nhung nhan to thieu hut nhu la von, thi trudng va kha nang quan ly

Do do chien luqc hudng ve xuat khau thuc chat la giai phap mb cua nen kinh

te nhdm tranh thu von va ky thuat cua nudc ngoai, ket hop vdi tiem nang trong nudc ve lao dong va tai nguyen thien nhien de tao ra sir tang trudng manh cho nen kinh te, gop phan rut ngdn khoang each vdi nudc giau Vi vay

cd the noi thuc day xuat khau hang hoa dich vu la mot dong luc cua su phat trien kinh te:

1.1.2.1 Hoat dong xuat khau tao nguon dit trut ngoai te quan trong

Ngay nay, viec du tru ngoai te nhat la cac ngoai te manh la dieu rat quan trong, vi trong quan he mua ban tren thi trudng the gidi hien nay cac nudc deu su dung cac ngoai te manh trong giao dich de dam bao cho sir phat trien ben vung cua cac quoc gia Trong dieu kien dat nudc dang trong tien trinh cong nghiep hoa dat nudc hien nay thi nguon thu ngoai te la rat quan trong vi cac quoc gia cd the nhap khau cac may moc thiet bi cong nghe hien dai tu nguon thu ngoai te tir hoat dong xuat khau phuc vu qua trinh cong

nghiep hoa dat nudc Tfch luy nguon ngoai te co duqc se dap ung cho nhu cau giao dich kinh te cung nhu du tru de binh on va tang trudng nen kinh te cua mdi quoc gia.

1.1.2.2 Hoat dong xuat khau phat huy ditcfc cac lai the so sanh

Trong xu the cua the gidi hien nay dang dan tien tdi chuyen mon hoatren pham vi toan the gidi thi viec khai thac duqc lqi the so sanh cua minh la rat quan trong Doi vdi cac nudc dang phat trien viec phat huy lqi the so sanh

ve gia nhan cong re, ve nguon tai nguyen thien nhien doi dao la het sire quan trong de budc dau hoi nhap vdi nen kinh te the gidi Xuat khau giup mot

cd dinh hudng chien luqc doi vdi cac nganh san xuat trong nudc Day la mot dieu cd y nghia quan trong bdi le viec lira chon cac nganh san xuat de cd the phat huy lqi the cua quo'c gia minh khong phai la viec dd lam va khong ftquoc gia da cd nhung budc di sai lam trong viec hoach dinh chfnh sach phat trien kinh te cua quoc gia minh Dinh hudng vao cac nganh san xuat cd lqi the se dan dfin tdi viec chuyen dich co cau kinh te, nang cao dan ty trong cua cac nganh cong nghiep che bien phuc vu xuat khau mang lai nguon thu cho ngan sach nha nudc tu hoat dong xuat khau

1.1.2.4 Hoat dong xuat khau giai quyet cong an viec lam, tao thu nhap va nang cao muc song ciia nhan dan

De tap trung phat trien san xuat phuc vu cho xuat khau can phai gia tang lao dong, de xuat khau co hieu qua tang duoc kha nang canh tranh thican tan dung lcri the ve lao dong, han che duoc ty le that nghiep Doi vdi cac nudc dang phat trien, viec thanh lap cac khu cdng nghiep va khu che xuat ladieu kien de thu hut cac nha san xuat xuat khau trong nudc va cac nha dau tunudc ngoai tham gia vao qua trinh san xuat va xuat khau ra thi trudng trenthe gidi Thuc te cho thay viec mo rong hoat dong cua cac khu nay da thu hutdupe mot luqng ldn lao dong d cac dia phuong, nhat la lao dong du thira vaomiia nong nhan Khong nhung tao viec lam cho ngudi lao dong ma hoat dong xuat khau con tang thu nhap cho ho, giup ho nang cao chat luqng cuoc song

1.1.2.5 lloqt dong xuat khau nang cao uy tin cua hang hod trong nudc tren thi trudng the gidi, nang cao vi the cita mot quoc gia tren trudng quoc te

De cd the thuc hien hoat dong xuat khau va khong ngirng nang cao ty trong kim ngach xuat khau thi doi hoi cac nha san xuat luon phai biet tan dung cac lqi the cua minh dong thdi cung luon phai doi mdi cong nghe, trang thiet bi phuc vu san xuat de tao ra nhung san pham cd chat luqng cao thi mdi tang duqc kha nang canh tranh hang hoa cua tren thi trudng the gidi Viec cac san pham xuat khau cd chat luqng cao cd duqc long tin tir phfa khach hang cung la mot hinh thuc cac quoc gia quang cao ve quoc gia minh, gidi thieu vd quoc gia minh va vdi nhung san pham chat luqng cao, cd uy tin cac quoc gia se nang cao vi the cua minh tren trudng quoc te

1.1.2.6 Hoat dong xuat khau Id dong luc thuc day tang trudng kinh te

Hoat dong xuat khau d mot quoc gia cd anh hudng tich cue den phat trien kinh te Bieu hien:

Mot Id, xuat khau dua den viec sir dung cd hieu qua hon cac nguon luc trong nudc: Cd the do nhu cau khong ldn cua thi trudng trong nudc va khong

cd hoat dong xuat khau, d mot nudc co the su dung khong hieu qua cac nguon luc d trong nudc Nhd cd hoat dong xuat khau, nudc nay cd the chuyen tir diem san xuat khong hieu qua ben trong dudng gidi han san xuat sang diem san xuat cd hieu qua tren dudng gidi han san xuat.

Hai Id, viec md rong hoat dong xuat khau da tao ra su phan cong lao dong quoc te hop ly va cd hieu qua Phat huy loi the so sanh cua minh cac quoc gia se dao tao doi ngu can bo, doi ngu lao dong cho phu hop tir do din tdi viec phan cong lao dong tren pham vi toan the gidi

Ba la, Doi vdi cac quoc gia hoat dong san xuat va xuat khdu thuong di kern vdi viec chuyen giao cong nghe quoc te mdi, chuyen giao kinh nghiemquan ly tien tien d cac nudc tren the gidi lam cho hoat dong san xuat kinh doanh se cd hieu qua lion

Bon la, hoat dong xuat khau cua cac quoc gia hien nay duoc tang cudng

md rong quy mo phat trien se cd tac dong tich cue trong viec khuyen khich

va tao dieu kien thuan loi cho hoat dong dau tu quoc te cua cac quoc giatrong khu vuc va tren the gidi Trong trudng hop dau tu true tiep nudc ngoai vao mot nudc nao do thi cung vdi nguon von nudc ngoai vao thudng kern theo ky thuat cong nghe mdi, cac chuyen gia dieu hanh cd kinh nghiem tochuc va quan ly kinh doanh

Cd the thay rang, hoat dong xuat khau da cung cap, tao nhung dieu kien thuan loi doi vdi qua trinh phat trien kinh te cua mot quoc gia Dac biet trong

vuc hoa va toan cau hoa, cac quoc gia deu coi trong phat trien thuong maiquoc te noi chung va hoat dong xuat khau noi rieng

1.1.3 Cac nhan to anil hitting den hoat dong xuat khau cua mot quoc gia 1.1.3.1 Nhom nhan to chinh sach dnh hitting den hoat dong xuat khau Tin? nhat la time quan: Thue quan la mot loai thue gian thu duoc danh

vao nhung hang hoa dich vu duoc di chuyen tir lanh tho hai quan cua quo'c

gia nay sang lanh tho hai quan cua quoc gia khac Neu theo muc dich danh thue thi thue quan duqc chia lam 2 loai: thue quan trimg phat va thue quan bao ho Neu theo noi dung giao dich thue quan duqc chia thanh 3 loai: thue xuat khau, thue nhap khau va thue qua canh.

Thue quan nhap khau la mot loai thue danh vao mdi don vi hang nhap khau, theo do ngudi mua trong nudc phai tra cho nhung hang hoa nhap khau mot khoan tien te Ion hon muc ma ngudi xuat khau ngoai quoc nhan duqc Thue xuat khau la mot loai thue danh vao mdi don vi hang hoa xuat khau

Mot Id, no ap dung cho hang xuat khau chii khong phai hang nhap

ca trong nudc (chu khong phai nguqc lai), hay noi mot each khac, nd lam ha thap tuong doi mire gia ca trong nudc cua hang hoa cd the xuat khau xuong

so vdi muc gia ca quoc te (dieu nay phu hqp vdi thuc tidn thuong mai cua cac

cho nen khi noi tdi thue quan trie la da dong nhat nd vdi thue nhap khau Tuy nhien d cac nudc dang phat trien ngudi ta vin sir dung kha ph6 bien thue nhap khau, dac biet la de danh vao cac san pham truyen thong nham tang them lqi fch cho quoc gia Thi du, Zambia da danh thue dong xuat khau cua minh theo nhieu muc thue khac nhau, hoac Bzaxil danh thue xuat khau mat hang ca phe Cac nudc to chuc OPEC tang manh gia dau mb xuat khau vao nhung nam 1974 va 1979 ma thuc chat la danh thue xuat kh^u ddu mb (mac dau nd khong duqc goi nhu vay) va day chrnh la cong cu chu yeu trong chfnh sach thuong mai cua OPEC Nhin chung nhieu nudc kern phat trien danh thue cac mat hang khoang san va nong san, cac mat hang truyen thong cua

ho dua vao xuat khau

Thue quan co the duqc tfnh vdi nhieu hinh thuc khac nhau Ching han vdi thue quan nhap khau cd the tfnh nhu sau:

- Thue quan tfnh theo mot don vi vat chat cua hang hoa nhap khau Day la hinh thuc thue don gian nhat, d6 tfnh toan vi nd khong phu thuoc vao gia ca cua hang hoa thudng cd bien dong:

P,=PO + TS(1)trong do: Po la thue nhap khau

Ts la thue tfnh theo don vi hang hoa

Pt la gia ca hang hoa sau khi nhap khauThue quan tfnh theo gia tri hang hoa la muc thue tfnh theo ty le phan tram (%) cua muc gia hang hoa tra cho nha xuat khau ngoai quoc:

P,=P0(l+t) (2)Trong do: P0: la thue nhap khau

ts la ty le % thue danh vao gia hangP1: la gia ca hang hoa sau khi nhap khauThue quan hdn hop la thue quan vira tfnh theo mot ty le phan tram so vdi gia tri hang hoa vua cong vdi mdc thue tfnh theo mot don vi vat chat cua hang hoa Cd trudng hop thue quan tfnh theo ty le phan tram cua mdc gia hang hoa duqc ban d thi trudng trong nudc - Pl chd khong tfnh theo p0 Cd the dung phep tfnh so hoc de chuyen hoa giua hai hinh thdc thue quan noi tren

Thue quan la mot cong cu lau ddi nhat cua chfnh sach thuong mai quoc te va la mot phuong tien truyen thong de lam tang nguon thu cho ng&n sach Nha nudc Khong nhung the, thue quan con cd vai tro quan trong trong viec bao ho cac nganh cong nghiep non tre mdi duqc hinh thanh chua cd kha nang canh tranh tren thi trudng the gidi

Nhu vay thue quan nhap khau tao dieu kien cho cac nha san xuat trong nudc mo rong san xuat, tao them cong an viec lam, tang them nguon thu cho

ngan sach, tang cudng kha nang canh tranh cua cac doanh nghiep trong nudc Vi vay thue quan nhap khau duoc ap dung pho hien d tat ca cac quoc

quoc gia khac nhau ma mdi nudc xay dung cho minh mot bieu thue quan chophu hop vdi dieu kien thuc te cua mdi nudc Tuy nhien ket qua kinh te cua thue nhap khau la nd lam cho gia tri hang hoa trong nudc cao vuqt hon muc gia nhap khau va chinh ngudi tieu dung trong nudc phai trang trai cho ganhnang thue quan nay Dieu do dua den tinh trang giam muc cau cua ngudi tieu dung doi vdi hang hoa nhap khau va lam cho han che muc nhap khau Daychinh la mot khia canh trong muc tieu cua chinh sach thuong mai nhung doikhi viec thuc hien muc tieu nay lai di qua mire can thiet, dua den nhung han che cho qua trinh trao doi thuong mai quoc te Bdi vay viec quy dinh ty le thue nhap khau luon la mot de tai duoc quan tarn tir nhieu phuong dien

Thue quan xuat khau cung lam tang nguon thu cho ngan sach, nhung

trong nudc Do quy md xuat khau cua mot nudc, thudng la nhd so vdi dung luqng cua thi trudng the gidi cho nen thue xuat khau se lam ha thap tuongdoi muc gia ca trong nudc cua hang hoa cd the xuat khau xuong do vdi mire gia ca quoc te Dieu do se lam cho san luqng trong nudc cua mat hang cd the xuat khau se giam di va san xuat trong nudc cua mat hang cd the xuat khau

se giam di va san xuat trong nudc se thay d6i bat loi cho nhung mat hangnay Trong mot so trudng hop, viec danh thue xuat khau khong lam cho khoi luqng xuat khau giam di nhieu va vSn cd loi nhieu cho nudc xuat khdu, neunhu ho cd the tac dong danh ke den mire gia quoc te (thi du cd su doc quyen, nhu viec xuat khau sam cua Trieu Tien) Mot miic thue xuat khau cao va duytri qua lau cd the lam loi cho cac dich thu canh tranh (trudng hop xuat khau cacao cua Ghana) Noi chung thue xuat khau rat it quoc gia tren the gidi su

dung vi no se lam han che quy mo xuat khau cua hang hoa, cong cu nay chi con duqc ap dung d cac nudc dang phat trien va kem phat trien vi nguonngan sach cua ho con han hep.

Nhu vay ca thue nhap khau va thue xuat khau deu se lam giam "luong cau qua muc” doi vdi hang cd the nhap khau va giam "luong cung qua mure" trong nudc doi vdi hang cd the xuat khau, dong thdi chung se tac dong den cac dieu kien thuong mai khac cung nhu phan phoi cac loai lqi ich Dieu naydoi hoi phai phan tfch ky hon qua cac mo hinh

Mire thue quan binh quan ngay cang thap, tuy rang mire thue hang nong san d mot so nudc vim con cao Xu hudng hien nay la cac quoc gia chuyen dan tir hinh thurc thue quan sang hinh thuc phi thue quan mang tinh mem deo va te nhi hon de bao ho san xuat trong nudc

Tin? hai ve nhirng any dinh ve tien chuan ky thuat: Day la nhung quy

dinh ve tieu chuan ve sinh, do luong, an toan lao dong, bao bi dong goi, dac biet la cac tieu chuan ve ve sinh thuc pham, ve sinh phong dich doi vdi dong

va thuc vat tuoi song, tieu chuan ve bao ve mdi trudng sinh thai doi vdi cac may moc, thiet bi va day chuyen cong nghe (khong cd chat phe thai doc hai, tieng on khong qua mure cho phep )

Nhung quy dinh nay xuat phat tir cac doi hoi thuc te cua ddi song xa hoi va phan anh trinh do phat trien dat duqc cua nen van minh nhan loai Tuy nhien tren thuc te ngudi ta thudng kheo leo sir dung cac quy dinh nay mot each thien lech giira cac cong ty trong nudc vdi cac cong ty nudc ngoai va bien chung thanh cong cu canh tranh cd lqi cho nudc chu nha trong quan he thuong mai quoc te Hien nay cd den 1/3 khd'i luong buon ban quoc te gap trd ngai do cd qua nhieu tieu chuan ma cac quoc gia tu dat ra Khac phuc tinh trang nay, ngudi ta tim each ban hiinh cac tieu chuan qud'c te thong nhat(ISO)

Thif ba ve tra cap xuat khau:

Ben canh cac cong cu nham han che nhap khau con co nhung cong cu dung de nang do hoat dong xuat khau, Chinh phu co the ap dung cac bien phap tro cap truc tiep hoac cho vay vdi lai suat thap doi vdi cac nha xuat khau trong nudc Ben canh do chinh phu con co the thuc hien mot khoan cho vay uu dai doi vdi cac ban hang nudc ngoai de ho co dieu kien mua cac san pham do nudc minh san xuat ra, va de xuat khau ra ben ngoai Day chinh la cac khoan tin dung "vien tro" ma chinh phu cac nudc cong nghiep phat trien

ap dung, khi cho cac nuoc dang phat trien vay (thudng co kem theo cac dieu kien chinh tri)

Gia su de nang do mot nganh san xuat nao do, chinh phu se tro cap

truc tiep mot khoan tien nhat dinh cho bo phan san pham duoc dem vao xuat khau Khi ay cac nha san xuat trong nudc se thu loi ve chinh khoan tien tro cap do Nhung tac dong cua viec tro cap se lan truyen sang cac khau khac, cu the la:

- Muc cung thi trudng noi dia bi giam do mo rong quy mo xuat khau, gia ca thi trudng noi dia tang len, ngudi tieu dung trong nudc se bi thiet motkhoan tien nhat dinh

- Chi phi rong cua xa hoi phai bo ra de bao ho viec khuyen khfch xuat khau gay thiet hai cho xa hoi gom co chi phi noi dia tang len do san xuatthem nhieu san pham de xuat khau (chi phi can bien noi dia tang len), dongthdi gom ca chi phi do giam muc tieu dung trong nudc Luu y la loi fch manha san xuat thu duoc nho hon chi phi ma xa hoi phai bo them Nhu vay la tro cap xuat khau dua den cai hai nhieu hon la cai loi Nhung trong thuc te

no van duoc su dung de phuc vu cho mot muc dich cu the nao do Bdi vay can phai can nhSc than trong trong khi ap dung cong cu nay

Thu t i f ve tin dims xuat khau:

Day la hinh thuc khuyen khfch xuat khau bang each Nha nudc lap cac

quy tin dung xuat khau hd tro cho he thong Ngan hang thuong mai, bao dam ganh chiu rui ro nham tang cudng tin dung cho hoat dong xuat khau va thong qua do thuc day xuat khau.

Tin dung xuat khau co the duoc cap truc tiep hoac gian tiep cho nha san xuat hoac nha xuat khau o trong nudc, giup ho day manh hoat dong xuat khau Tin dung con co the duoc nudc xuat khau cap cho nudc nhap kh£u hoac nha nhap khau (thong qua hlnh thuc gia han thanh toan, tra cham, uu dai ve dieu kien vay va lai suat ) de khuyen khfch ho nhap hang cua mlnh

Cung giong nhu tro cap xuat khau, tin dung xua't khau thudng duoc cac nudc phat trien su dung nhieu hon va chu yeu ap dung cho cac nhom hang thiet bi

1.1.3.2 Ye n to k in h t e

Yeu to kinh te duoc bieu hien bang mot so' cac thong so' kinh te nhu thu nhap, chi phi sinh hoat, lai suat va ket cau tiet kiem cua mot quoc gia Su thay doi cua cac thong so' nay co tac dong ngay tuc thdi tdi sue mua cua thi trudng Ben canh do, quy mo cua thi trudng con duoc phan anh bOi dan so'

cua thi trudng do, quan trong hon nua do la chi so' GNP/ ngudi cua mot quoc

gia, thong qua phan tfch su tang giam cua cac thong so' kinh te cac nha nghien cuu thi trudng co the du doan duoc kha nang mO rong thi trudng cua quoc gia do

Thong qua nghien curu co cau kinh te cua mot quoc gia, cac cong ty kinh doanh quoc te co the dinh hlnh duoc cac nhu cau ve san phdm va dich

vu cua quoc qua do Nhung quoc gia ma nen kinh te chi du sinh ton thi cong

ty it co co hoi kinh doanh hoat dong xua't khdu; con cac quo'c gia thudng xuat khau nguyen lieu tho, co nen kinh te dang cong nghiep hoa hay nen kinh te cong nghiep se tao dieu kien trien vong mo ra nhieu thdi co kinh doanh cho cac cong ty kinh doanh quoc te' Vdi day du cac thong tin ve thi trudng, cac

cong ty kinh doanh quoc te co the vach ra duoc nhung buOc di can thiet de lam giam cac chi phi khong dang co va vuot qua duoc nhung bien dong kinh te.

1.1.3.3 M d i t n t dng va n hoa- xa hoi

Mdi quoc gia deu co mot nen van hoa rieng cua minh, nen van hoa co tac dong den su hinh thanh cac niem tin co ban, cac gia tri va nhung tieu chuan cua con ngudi tai do; la noi xac dinh moi quan he giua mot ca nhan va nhung ngudi khac Do do van hoa cua cac quoc gia tao nen su phong phu ve thi trudng tieu thu hang hoa nhung ben canh do chinh su khac nhau ve phong tuc tap quan nen hang hoa san xuat ra muon tieu thu duoc lai phu thuoc rat nhieu vao dieu nay Nhung dac tfnh van hoa sau day co thd anh hudng den quyet dinh doi voi hang hoa:

- Tfnh ben vung cua nhung gia tri van hoa cot loi: Dan chung trong bat

cu xa hoi nao cung deu luu giu mot gia tri va niem tin, chung mang tfnh bat

di bat dich kha cao Nhung niem tin va gia tri thu cap thi dd thay doi hon, cac nha quan ly co thd lam thay doi yeu to' nay nhung ft co kha nang lam thay doi gia tri cot loi cua chung

- Cac tieu van hoa va su chuyen bien trong cac gia tri van hoa thu cap Mdi xa hoi deu chua dung nhung tieu van hoa, chung duoc nay sinh th khung canh va kinh nghiem song chung cua thng nhom ngudi Ching han nhu nhung ngudi theo ton giao, nhung ngudi theo phat giao, nhung ngon ngu ban sac khac nhau trong cung mot quoc gia se dan tOi nhung ban sac van hoa cuatung dan toc va nhung phong tuc tap quan khac nhau Do do trong thuc te cac nha quan tri Marketing kho co the nhm bat mot cach chfnh xac ma chi cothe tien doan nhung chuydn bien de co the chon ra nhung tieu van hoa delam thi trudng trong diem cho hang hoa cua ho

1.13.4 Mdi trudng chinh tri - phap luat

Mdi quoc gia nhung thay doi trong moi trudng chinh tri va phap luat

co tac dong manh me den cac quyet dinh kinh doanh ho Moi trudng nay duqc tao ra tir cac luat le, ccr quan chinh quyen va nhung nhom ap luc da gay

quan ly can phai ndm bat mot each chinh xac nhung su thay doi do de co cacquyet dinh sao cho co hieu qua cao nhat

Tac dung cua phap ly dieu tiet hoat dong cua doanh nghiep:

Thu nhat la, de bao ve quan he giua cac cong ty vdi nhau;

Thi't hai la, de bao ve ngudi tieu dung tranh duqc cac giao dich buon ban khong cong bang (chong doc quyen) (vi du nhu luat ve danh gia hang tieu dung cua My vao nam 1975: ngan cam viec sir dung cac thoa hiep de duy tri gia giua cac nha san xuat va cac nha ban le trong noi thuong);

77zz? ha la, de bao ve cac lqi ich rong ldn cua xa hoi tranh khdi nhung hanh vi sai lac vi hfiu het cac cong ty deu khong hung chiu nhung phi t6n xa hoi do hoat dong san xuat va san pham cua ho gay ra (vi du nhu rac thai cong nghiep khong qua xir ly gay d nhidm moi trudng) Va neu ganh chiu cac phi ton xa hoi nay thi lqi nhuan cua doanh nghiep duong nhien se bi giam xuong Khi moi trudng xau di thi nhung dieu luat mdi cua chinh phu xuat hien va nhung dieu luat mdi nay cd mdc do hay quy mo tac dong ldn hon trudc Nhirng hien phap cua chinh phu nhdm kiem soat hoat dong xuat nhap khau nhu:

- Su doi hoi bat buoc ve giay phep kinh doanh nhap khau, hinh thde cue doan hon cd the la luat cam nhap khau hoac xuat khau mot so san

- Cam buon ban vdi mot so quoc gia

- Cac hang rao thue quan

- Cac hang rao phi thue quan nhu quy dinh so luqng hang hoa nhap khau vao quoc gia (quota) hoac han che nhap khau tu nguyen thong qua viec quy dinh tieu chuan chat luqng doi vdi hang hoa nhap khdu.

- Su dieu tiet ty gia hoi doai cua chinh phu co tac dong den hoat dong xuat nhap khau cua quo'c gia do Khi ty gia hoi doai tang hoac giam (dong noi te mat gia, hoac len gia tuong doi so vdi dong ngoai te) se co tac dong khuyen khich hoat dong xuat khau va han che hoat dong nhap khau hoac nguqc lai

1.1 35 Yeu t o canh tr anh

Muc tieu cua mot cong ty khi xam nhap thi trudng nudc ngoai la tim kiem lqi nhuan va duy tri mot vi the thich hqp tren thi trudng Tu nguon goc

va dong luc do cac nha hoach dinh marketing khi thu thap thong tin va nghien cuu phai xac dinh duqc: Ai co the la dd' i thu canh tranh, cd can canh tranh la gi?

Tren co sd nam bat va tim hieu cac doi thu canh tranh, cac nha quan tri phai phan loai do'i thu canh tranh nhu: Dd'i thu nao canh tranh ve udc muon (vi du khi mua mot chiec xe may khach hang muon thoa man udc muon gi?), do'i thu canh tranh ve hinh thai san pham va do'i thu canh tranh nhan hieu

1.2 To chuc t li uong i mp the g i d i

To chuc thuong mai the gidi (WTO) co tien than la Hiep dinh chung ve thue quan va mau dich (GATT) GATT duqc thanh lap tam thdi sau Chien tranh the gidi thu hai theo guong cac tO chuc da phuong khac tham gia vao hqp tac kinh te quoc te - dang chu y la cac to chuc cua “Bretton Woods”, Ngan hang The gidi va Quy tien te quoc te'

Hai muoi ba nudc thanh vien ban dau cua GATT trong so' 50 nudc da dong y vdi du thao hien chuong thanh lap To chuc thudng mai quoc te (ITO)

- mot co quan chuyen mon moi cua Lien hop quoc Hien chuong du dinh khong chi dua ra cac nguyen tdc thuong mai the giOi, ma con dua ra cac nguyen tdc lien quan den viec lam', cac hiep dinh hang hoa, thuc tidn kinh doanh, dau tu va dich vu quoc te.

Nhdm nhanh chong day manh tu do hoa thuong mai sau chien tranh the gidi thu hai, va sua chua nhung thieu sot ldn ve cac bien phap bao ho duoc duy tri th dau nhung nam 1930, cac cuoc thuong luong ve thue cua cac ben

ky ket da duoc tien hanh giua 23 thanh vien sang lap cua GATT vao nam

1946 Vong dam phan dau tien nay da dan den co tdi 45.000 su nhuong bo

ve thue gdn vdi 10 ty USD hang hoa, chiem khoang 1/5 tong gia tri thuong mai toan cau Vong dam phan nay cung duoc thoa thuan rdng, nhuong bo se duoc bao ve bdng viec chap nhan va pho bien rong rai cac nguyen tdc ve thuong mai trong Ban du thao hien chuong cua ITO Su nhuong bo ve thue

va cac quy tdc cung tao thanh mot to chuc la Hiep dinh chung ve thue quan

va mau dich va duoc hoat dong th thang 1 1948

Tuy ban Hien chuong cua ITO cuoi cung da duoc chap thuan tai cuoc hop cua Lien hop quoc ve thuong mai va viec lam tai Havana thang 3/1948, nhung mot so cac co quan lap phap quoc gia khong thuc hien viec phe chuan Nam 1950, Chinh phu My tuyen bo rdng hien chuong Havana khong duoc Quoc hoi My phe chuan, the la ITO da bi hoan toan vo hieu Mac du mang tfnh chat tam thdi, GATT vdn la mot cong cu da bien duy nhat dieu chinh nen thuong mai quoc te th nam 1948 cho tdi khi thanh lap WTO

GATT hoat dong theo hai phuong phap chu yeu:

- Cac nudc duoc huong giam thue quan cua nudc ngoai va doi lai ho phai giam thue quan cua rieng minh (nguyen tdc hd tuong)

- Yeu cau mot quoc gia ap dung thue quan thap nhat doi vdi mot san pham nao do cho tat ca cac nha cung cap (nguyen tdc toi hue quoc)

1.2.1 Ca c vo n g d am phan t hi to r ng m ai

K tu khi thanh lap, GAIT tien hanh 8 vong dam phan, trong do vong dam phan Urgoay la vong dam phan cuoi cung va keo dai nhat so vdi cac vong dam phan trudc do

Bang 1.1: Cac vong dam phan thuong mai GATT

Nam Dia diem Doi tuong dam phan

•

So nudc tham gia

1947 Geneva Thue quan 23

1949 Annecy Thue quan 12

1951 Torguay Thue quan 38

1956 Geneva Thue quan 26

1960-1961 Geneva

(Vong Dillo) Thue quan 26

1964-1967

Geneva (Vong Kenedy)

Thue quan va cac bien phap cho'ng pha gia

62

1973-1979

Geneva(VongTokyo)

Thue quan va cac bien phap phi thue quan va cac hiep dinh “khung” 102

1986-1993

Geneva(VongUrugoay)

Thue quan va cac bien phap phi thue quan, cac nguyen tdc, cac dich vu, cac quyen sd huu tri tue, giai quyet tranh chap, det va may mac, nong nghiep, thanh lap WTO,

123

Mac du cac cuoc dam phan thudng keo dai lien mien, nhung cuoi cung cung dua ra duoc cach tiep can tong the cho cac cuoc thuong luong thuong mai, mot cach tiep can vdi nhieu loi the qua tUng van de Luc dau, vong dam

phan cho phep cac thanh vien neu len quan diem cua minh trong viec tim kiem va dam bao lqi the thong qua mot loat van de Sau do la cd sir nhirqng

bo de co the bao ve duqc cac dieu kien chinh tri trong nudc; cac nhuqng bo nay cd the giai quyet dd dang hon trong mot tong the bao gom cac lqi ich kinh te va chinh tri hip din Tiep theo, cac nudc thanh vien la cac nudc dang phat trien cd co hoi ldn hon trong tac dong va gay anh hudng do'i vdi he thong da phuong trong mot vong dam phan so vdi trong quan he song phuong vdi cac nudc phat trien Cuoi cung, cai each toan dien trong nhung llnh vuc nhay ben cua mau dich the gidi cd the tro thanh thuc thi hon trong boi canh tong the toan cau- cai each ve thuong mai nong san la mot bang chung thanh cong cua Vong dam phan Urugoay

Phan ldn cac vong dam phan mau dich ban dau cua GATT chu trong den qua trinh lien tuc giam thue quan

Vong dam phan Kennedy vao giua nhung nam 1960 bao gom hiep dinh

GATT ve chong ban pha gia

Vdrig dam phan Tokyo duqc xem nhu la mot nd luc dau tien nham cai each he thong thuong mai Duqc tien hanh tir giua nam 1973 cho den nam

1979 vdi 12 nudc tham du, Vong dam phan Tokyo tiep tuc nhung cd glng cua GATT nhlm nhanh chong clt giam thue Ket qua da cat giam trung binh 1/3 hieu thue hai quan tai 9 thi trudng cong nghiep chinh cua the gidi, giam xuong 4,7% thue binh quan cac san pham che bien tir muc 40% khi mdi thanh lap GATT Su cat giam thue duqc tien hanh trong 8 nam vdi su ket hqp hai hoa, cu the bieu thue cao nhat da giam dong thdi vdi bi^u thue thl'p nhat Mac dii Vong dam phan Tokyo da dem lai cac ket qua tong hqp, song no da khdng theo kip nhung van de co ban anh hudng true tiep den thuong mai nong san va cung khdng dua ra duqc hiep dinh ve tu bao ve cung nhu ve “cac bien phap nhap khau khan cap” Mot loat thoa thuan phi thue quan da phat sinh ngay sau cac cuoc thuong luqng, trong mot so trudng hqp giai thfch cac

quy tdc hien hanh cua GATT, trong cac trudng hop khac lai dua ra luan cur mdi hoan toan Trong nhieu trudng hop, co mot so ft thanh vien cua GATT, chu yeu la cac nude cong nghiep da coi cac hiep dinh va nhung thoa thuan nay nhu la “bo luat” Chung bao gom cac hiep dinh sau:

- Trq giup cac bien phap bu trir

- Hang rao ky thurtt trong thuong mai

- Cac thu tuc cap giay phep nhap khau

- Mua sdm cua Chinh phu

- Dinh gia hang hoa cua hai quan

- Chong pha gia

- Hiep dinh ve thit bo

- Hiep dinh ve san pham sua quoc te

- Thuong mai trong nganh hang khong dan dung

Vong dam phan Urugoay duqc thiet lap tai cuoc hop cap Bo trudng cua cac thanh vien GATT tai Punta del Este vao thang 9/1986 Vong dam phan xoay quanh cac van de bao trum va buc xue ve chinh sach thuong mai, ve viec mo rong he thong thuong mai tdi mot vai linh vuc mdi, dang chu y la thuong mai dich vu va so huu tri tue Day la chuong trinh dam phan ldn nhat

ve thuong mai da duqc nhat tri va cac Bo trudng da phai mat 4 nam de* hoan thanh chuong trinh nay Nam 1988, nhung cuoc dam phan da tien hanh duqc den chang goi la “danh gia giua ky” Hinh thuc to churc nay la mot cuoc hop cap Bo trudng tai Montreal (Canada) va dfin den viec thiet lap chuong trinh thuong luqng cho giai doan hai cua vong dam phan nay Cac Bo trudng da nhat tri vdi mot tong the cac ket qua ban dau, bao gom nhuong bo cho tham nhap thi trudng cua nhung san pham nong san nhiet doi vdi muc tieu giup do cac nudc dang phat trien ddng thdi dua ra mot he thong giai quyet cac tranh chap da soan thao hoan chinh va co che danh gia chinh sach thuong mai, nhfim danh gia tong the thuong xuyen, ro rang, cd he thong ve cac chinh

sach thuong mai cua cac nudc thanh vien GATT Tai cuoc hop Bo trudng d Brussels, thang 12/1990, su thong nhat ve ban chat cua cac cam ket cai each thuong mai nong nghiep trong tuong lai da din tdi phai keo dai vong dam phan Thang 12/1991, ban du thao toan dien cua “du thao cuo'i cung”, bao gom cac van ban phap ly the hien timg van de cua chuong trinh nghi su Punta del Eslc, trir cac ket qua cua viec tham nhap thi trudng, da duqc trinh bay tai Geneva Tdi ngay 15/12/1993, tung van de da duqc giai quyet va cac cuoc thuong luong ve tham nhap thi trudng cua hang hoa va dich vu cung ket thuc Ngay 15/4/1994, van kien da duqc cac Bo trudng cua hau het 125 nudc tham gia ky ket tai cuoc hop d Marrakesh (Monaco) “Tuyen bo' Marrakesh” ngay 15/4/1994 khang dinh ket qua cua vong dam phan Urgoay la nham

“tang cudng nen kinh te the gidi va thuc day thuong mai, dtiu tu, tang viec lam va thu nhap tren toan the gidi”

1.2.2 Chile nang va nguyen tac hoat dong chinh cua To chute thuong mai the gidi (WTO)

To chiic thuong mai the gidi la hien than cho ket qua cua Vong dam phan Urugoay va la to chuc ke thcra cua Hiep dinh chung ve thue quan va mau dich (GATT)

Ngay khi ra doi nam 1995, WTO cd 135 thanh vien, trong do cd 97 nudc dang phat trien Den nam 2003, to chuc nay cd 148 thanh vien, hon 100 nudc dang phat trien va 24 nudc quan sat vien Cac to chuc quoc te la quan sat vien cua Dai hoi dong gom cd: Lien hop quoc (UN), To chuc Thuong mai Phat trien cua Lien hop quoc (UNCTAD), Quy Tien te the gidi (IMF), Ngan hang the gidi (WB), To chdc Nong luong quoc te (FAO), To chuc so huu tri lue the gidi (WIPO), To chuc Hop tac va Phat trien kinh te (OECD) Cac thanh vien mdi cua WTO nam 2001 la Trung Quoc, Lit-va, Moldova; nam

2002 la Dai Loan, nam 2003 la Armenia, Macedonia (thuoc Lien bang Nam

tu cu)

Quoc gia va vung lanh tho la ling cd vien bao gom: Viet Nam, Algeria, Andorra, Azerbaijan, Bahamas, Belarus, Butan,

1 22 1 Ch i e nang c h u y en c ua WTO:

- Chuc nang thu nhat cua to chic thuong mai the gidi la mot to chuc de thuc hien tu do hoa thuong mai Vdi chic nang nay, cac rao can thuong mai phai duoc giam xuo'ng thap hon la mot trong nhung muc tieu co y nghia ro rang nhat de khuyen khich thuong mai phat trien Cac rao can

co lien quan nay bao gom thue quan va cac bien phap phi thue quan nhu lenh cam van, han ngach nhap khau hoac han che so' luong, chinh sach

ty gia ho'i doai Chdc nang nay doi hoi chinh phu cac nudc thanh vien phai thuc hien “minh bach hoa”; thuc day “canh tranh cong bang” va khuyen khich “cai cach kinh te” de phat trien

- Chuc nang tlni hai cua WTO la didn dan de xac dinh cac chinh phu dam phanve hiep dinh thuong mai ma noi dung cot loi la cac hiep dinh duoc ky ket thong qua dam phan vdi phan ldn cac quoc gia tren the gidi Cac hiep dinh nay la co sd phap ly cho cac hoat dong thuong mai quoc

te Thuc chat, no la nhung hop dong kinh te duoc ky ket doi hoi va bat buoc cac chinh phu phai dam bao sao cho chinh sach thuong mai, cac luat le cua minh phai duoc “minh bach”, phu hop vdi cac gidi han da cam ket

- Chuc nang thu ba cua WTO co the hieu la noi de cac nudc thanh vien giai quyet cac tranh chap thuong mai thudng bao ham trong do ca nhung xung dot ve mat loi ich Trong WTO, mac du cac hiep dinh da trai qua cac vong dam phan rat chi tiet va cu the, nhung chung ta van can phai duoc lam sang to them Co the noi viec tim ra mot co che trung gian dua tren mot nen tang phap ly da duoc cha'p nhan la mot phuong thic hai hoa nhat, mot co che giai quye't tranh chap thfch hop nha't cua WTO, nhd

do cac su khac biet giua cac nudc thanh vien duoc giai quyet

- Chuc nang thu tn cua WTO la xay dung mot he thong cac nguyen tac chi phoi hoat dong thuong mai cua cac nudc thanh vien tham gia WTO Cac hiep dinh cua WTO la cac he thong van ban phap luat, noi dung bao trum cac hoat dong thuong mai, duoc trinh bay vha dai, vha phurc tap Song, xuyen suot toan bo van ban do lai chi la mot so nguyen tac co ban, don gian Cac nguyen tac nay duoc xem nhu la nen tang cua he thong thuong mai da bien.

1.2 2 2 Nhung nguyen tac Coat dong chinh cua CW 'O

- Khong phan biet doi xu ve thue thuong mai trong thanh vien WTO (uu dai toi hue quoc trong thuong mai, dau tu va dich vu)

- Khong phan biet doi xu giua hang hoa, dich vu trong nudc va hang nhap khau (doi xu quoc gia)

- Bao ho mau dich thong qua hang rao thue quan (ha thue cho cac thanh vien WTO xuong 0- 5%, trung binh con 12%)

- Bao dam on dinh thuong mai quo'c te (minh bach ve chinh sach)

- Khuyen khfch canh tranh cong bang (chong tro cap xuat khau, chong pha gia )

- Huy bo che do han che nhap khau

- Quyen khudc th thuc hien nghia vu trong thdi gian khan cap

- Mau dich khu vuc la chinh dang va duoc ton trong

- Dieu kien dac biet cho cac nudc dang phat tri^n

- Che do ngoai le cho hang det may

1.3 Tinn tilt yeu khach quan va g nnhia cua viec Trunn Quoc gia nnap WTO

1.3.1 Gi a n hap W TO la y eu cau c ua cai e ach, l a d oi iehi cua t m cua ca l a

su lua chon ah i eh l i toh uaa Trung Quoh

GATT/WTO ra ddi la san pham cua su md cua No co vai tro thuc day

su giao luu hang hoa giua cac nudc thanh vien No khong can nhung quoc

gia dong cua nhung lai khong the thieu nhung quoc gia mo cua WTO tret

thanh dai bieu cho nhung nen kinh te mo va viec co gia nhap to chuc nay hay khong da tro thanh mot tieu chi quan trong de do muc do mo cua cua mot quoc gia

Trung Quoc la mot nudc co lich su lau doi va la mot trong nhung chiec noi cua nen van minh nhan loai Tuy nhien, Trung Quoc cung lai la noi ma

“phuong thuc san xuat Chau A” tri tre bao thu da tung ton tai dai ding hang nghin nam Tinh hinh do cung vdi nhung chinh sach sai lam “dong cUa”, “be quan tu thu” keo dai trong suot thOi ky phong kien den thOi can dai, lam cho dat nudc vdi cai “bien nong dan” von da ngheo nan lac hau lai cang lac hau them

Sau cach mang thang 8 thanh cong nam 1949, do nhieu nguyen nhan khac nhau, trong do co viec ap dung mo hinh kinh te ke hoach truyen thong, bai xich kinh te thi trudng, xem nhe roi di den han che viec trao doi va hoi nhap vao nen kinh te the gidi, tham chi nhu trong thdi gian “dai cach mang van hoa”, con nhan manh mot cach cuc doan ve “doc lap tu chu, tu luc canh sinh” , tat ca dieu do da lam phung phi moi nguon luc trong xa hoi, day nen kinh te Trung Quoc den “sat mieng ho cua su sup do”

Dung trudc tinh hinh tren, ngay th dau nhung nam 1970, Trung Quoc da chu dong khoi phuc duqc dia vi cua minh tai Lien Hop quoc va cac co quan cua Lien hop quoc, cac dieu kien chinh tri de khoi phuc dia vi tai to chuc GATT cung da chin muoi Tuy nhien, luc do Trung Quoc chua lam don xin khoi phuc dia vi tai GATT Nguyen nhan la do Chinh phu Trung Quoc ve mat ngoai giao chu yeu tap trung cho linh vuc chinh tri, con trong quan he kinh te quoc te thi van duy tri trang thai dong cua

Tu sau Hoi nghi Trung uong 3 khoa XI nam 1978, Trung Quoc bat dau tich cuc tong ket kinh nghiem trong va ngoai nudc, tu do di den nhan thuc cho rang dong cua tu chu thi chi dan den ngheo nan lac hau Nha lanh dao

Dang Tieu Binh da tung chi ro: “Trung Quoc tu sau cach -mang cong nghiep

d phuong Tay da tro nen lac hau, mot nguyen nhan quan trong chinh la dong cua giu minh Sau ngay thanh lap nudc, cac nudc phong toa chung ta, d mot muc do nao do cung la do chung ta tu dong cua - giu minh”

Dudi su chi dSn cua ly luan Dang Tieu Binh, tu nhung nam 80 cua the

ky XX, Trung Quoc budc dau thuc hien chinh sach md cua doi ngoai Cung vdi viec trao doi kinh te quoc te ngay cang tang len, Trung Quoc cung nhan thuc ro hon vai tro quan trong cua GATT do'i vdi md cUa, di sau cai cach the che kinh te va phat trien suc san xuat xa hoi Chinh vi vay, dau nhung nam

80, Trung Quoc bat dau co nhung tiep xuc chinh thuc vdi GATT va nhanh chong gianh duqc tu cach quan sat vien cua to chuc nay Dai bieu Trung Quoc d di^n dan nay trong rat nhieu trudng hqp da phat bieu nhan manh:

“Chinh phu Trung Quoc da chu y den tac dung cua GATT doi vdi mau dich quoc te, dong thdi coi trong tang cudng quan he vdi GATT, hy vong Trung Quoc va Hiep dinh chung ve thue quan tang duqc hieu biet lSn nhau, khong ngung md rong giao luu va hqp tac” Nhung dong thai tich cuc cua Trung Quoc doi vdi GATT, theo cac nha khoa hoc Trung Quoc no vua phu hqp vdi

xu the tat yeu cua cong cuoc cai cach md cua cua Trung Quoc, nhung dong thdi ve can ban cung giai quyet tot mo'i quan he giua Trung Quoc vdi GATT,

la budc di quan trong nhSm khoi phuc lai dia vi cua Trung Quoc trong van de kinh te quoc te'

TU nam 1986, khi cuoc dam phan khoi phuc lai dia vi GATT cua Trung Quoc chinh thuc duqc khdi dong de'n nam 1995 WTO thay the GATT, chuyen thanh dam phan gia nhap WTO Trung Quoc da tien hanh nhieu cuoc dam phan song phuong va da phuong, mac du gap rat nhieu kho khan nhung Chinh phu Trung Quoc vSn khong thay doi lap trudng khoi phuc dia vi dGATT va gia nhap WTO Chinh vao thdi diem kho khan do, Dang Tieu Binh

da phat bieu chi ro: “Kinh te doi noi phai song dong, kinh te doi ngoai phai

mor cua, day khong phai la chinh sach ngdn han ma la mot chinh sach lau dai

ft nhat la 50 nam den 70 nam khong thay doi neu nhu co thay ddi, cung la

mo cua nhanh hon ma thoi, neu khong lam nhu vay, nhan dan chung ta cung

se khong dong y” Chinh phu Trung Quoc cung nhieu lan da nhan manh, du cho dam phan gia nhap WTO dat ket qua ra sao, Trung Quoc van tiep tuc cong cuoc cai each mo cua, quyet tarn va thanh y cua Trung Quoc trong vi|c phat trien quan he mau dich vdi cac nudc tren the gidi van khong thay doi.Tuy nhien, khi mure do mo ctra cua Trung Quoc nang cao, vi tri cua nen kinh te mo trong su phat trien kinh te cua Trung Quoc tang len thi nhung va chain ve kinh te giua Trung Quo'c vdi cac nudc va vimg lanh tho cung tang len urong ung Trong mau dich doi ngoai, Trung Quoc thudng phai chiu su doi xu mang tinh ky thi cua mot so quoc gia nhu “che tai kinh te”, “tra dua mau dich”, Dieu do buoc Trung Quoc cang phai mo cira rong hon nua, bao ho hieu qua loi (ch mau dich cua minh, phai tham gia vao the che mau dich da bien on dinh, tao ra moi trudng quoc te thuan loi cho minh Nhu vay,

ve mat khach quan, doi hoi Trung Quoc phai gia nhap WTO Bao cao chinh tri Dai hoi XV nam 1997 chi rd Trung Quoc phai “tfch cue tham gia hop tac kinh te khu vuc va the che mau dich da bien toan cau”, dieu nay mot lan nua chung to Trung Quoc mong muon cd duqc mdi trudng quo'c te thuan loi, mo rong thi trudng, hudng ra the gidi

1.3.2 Y nghia cua viec Trung Quoc gia nhap WTO

Viec Trung Quo'c gia nhap WTO cd mot y nghia lich su to ldn trong qua trinh kien thiet dat nudc cua Trung Quo'c, danh dau cong cuoc md cua dd'i ngoai cua Trung Quo'c da budc vao giai doan mdi Nd bieu hien cu the nhu sau:

- Th i t nhat, gia nhap WTO co lqi cho viec tao ra moi trudng mau dich kinh te quoc te tot dep cho Trung Quoc Vi vay, Trung Quoc gia nhap WTO

co the thong qua tu cach thanh vien cua minh, duqc hudng cac thanh qua cua dam phan da phuong; thong qua viec tham gia vao qua trinh che dinh cac quy tac quoc te, tu do bao ve duqc quyen lqi cho minh; co the thong qua md cua thi trudng cua minh ma gianh duqc co hoi tham nhap vao thi trudng cac nudc khac; co the thong qua co che" giai quyet tranh chap da phuong de giai quyet nhung tranh chap ve mau dich

- Hai la, WTO la mot to chuc thuong mai luon luon lay cac quy tac cua minh de lam co sd hoat dong Can cd vao cac nguyen tac nay va thong qua dam phan de xac dinh nhieu quy tac cu the khac Tat ca nhung nguyen tac chung va quy tac cu the nay, phan nhieu deu la nhung thu ma qua trinh xay dung va hoan thien the che' kinh te thi trudng XHCN cua Trung Quoc co nhu cau thu nap va tham khao Vi vay, gia nhap WTO co lqi cho viec thuc day tien trinh cai cach md cua cua Trung Quoc, co lqi cho viec xay dung va hoan thien the che' kinh te' thi trudng XHCN d Trung Quoc

- Ba la, gia nhap WTO cung la nhu cau Trung Quoc tham du vao tie'n trinh toan cau hoa kinh te Mot muc tieu quan trong cua WTO chinh la tfch cuc thuc day tu do hoa, tien lqi hoa mau dich va dau tu quo'c te' Do vay, WTO phat huy vai tro quan trong ma cac to chuc kinh te quoc te khac khong the thay the' duqc trong tie'n trinh phat trie’n toan cau hoa kinh te' Gia nhap WTO- dieu do cung chung to rang, Trung Quoc can phai co thai do tfch cuc hon, chu dong hon tham gia vao tien trinh toan cau hoa kinh te' Dieu nay co lqi cho viec Trung Quoc hieu ro dong thai phat trien cua no, tranh thu cai lqi, tranh duqc cai hai, nhanh chong ap dung tie'n bo khoa hoc ky thuat, dieu

canh tranh quoc te b the ky mdi.

1.4 Tac dong cua viec cac quoc gia la thanh vien cua WTO den hoat dong xuat khau

1.4.1 Tac dong tick cite:

WTO ductc thanh lap nhdm tao nen mot didn dan thuong mai, noi cac van

de lien quan den thuong mai duqc dua ra ban bac mot each cong khai, thang than Cac ca nhan, cac thanh phan tu nhan hoac cac to chuc phi chinh phu cung cd the tham gia didn dan toan cau hoa nay mot each gian tiep thong qua chinh phu cua minh

- La thanh vien cua WTO, cac quoc gia se tang cudng rat nhieu quyen phat ngon va quyen chu dong cua minh tren the gidi nhat la trong linh vuc kinh te quoc te, chu dong trong viec xay dung Id trinh day manh hoat dong xuat khau

- La thanh vien cua WTO cd lqi cho viec tao moi trudng kinh te quoc te tot cho viec mdi quoc gia day manh cai each md cua, xay dung hien dai hoa xa hoi, tao co hoi tot day nhanh viec thiet lap the che kinh te thi trudng - Day chinh la dong luc thuc day tinh canh tranh trong xuat khau cua mdi quoc gia de dan hoi nhap the gidi

- La thanh vien WTO, mdi quoc gia dang phat trien se duqc hudng vo dieu kien quy che toi hue quoc va cac dai ngo huu quan Dieu nay se giup cho hoat dong xuat khau cua mdi quoc gia cd kha nang xSm nhap vao thi trudng the gidi thuan lqi hon

- Md rong thi phan quoc te cho cac san pham cua mdi quoc gia Tang cudng thu nhap kinh te cho cac nganh nghe trong xa hoi, gop phan tang trudng GDP

- Ngudi tieu dung mdi quoc gia se co nhieu co hoi lira chon nhung san pham va dich vu vdi gia re, chat luong tot.

- Cd lqi cho dieu chinh co cau nganh nghe cua mdi quoc gia, tang cudng nang luc canh tranh, tham gia toan cau hoa kinh te

- Tao dieu kien thuan lqi cho viec thuc day khoa hoc ky thuat va giao due;

cd dieu kien tao them co hoi ve viec lam va tang lqi ich cho ngudi lao dong cua mdi quoc gia khi thu hut duqc nhieu von dau tu nudc ngoai

- La thanh vien cua WTO, mdi quoc gia cd the tan dung co che giai quyet tranh chap mau dich cua WTO

Moi quoc gia se cd lqi trong viec thuc day su phat trien cua tien trinh dan chu hoa chinh tri d mdi quoc gia

1.4.2 Tac dong tieu arc:

La thanh vien WTO, thue quan giam se tac dong tdi thi trudng trong nudc cua mdi quoc gia, hang hoa tir thi trudng the gidi se cd xu hudng tran vao thi trudng noi dia va tao ra su canh tranh manh me doi vdi hang hoa d trong nudc, do vay cd the dAn den hien tuqng san xuat hang hoa d trong nudc dinh tre va anh hudng xau den hoat dong san xuat hang hoa xuat khdu

- La thach thurc doi vdi nganh khoa hoc ky thuat cao cua mdi quoc gia,

- Tac dong ldn den nhung doanh nghiep duqc to chuc lai nhieu lan, quy

md nho, trinh do chuyen nghiep hoa thdp, chat luqng hang hoa kern, quan ly chua ddng bo, day se la nhung trd ngai ldn doi vdi sure canh tranh cua hang hoa khong chi d tren thi trudng noi dia ma con giam luqng cung hang hoa sang thi trudng the gidi hay lam giam hoat dong xuat khau