(Luận Văn Thạc Sĩ) Xác Định Tỷ Lệ Mắc Sốt Rét Và Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Tự Điều Trị Sốt Rét Cho Người Ngủ Rẫy Tại Xã Đak R Mang Huyện Đăk Glong Tỉnh Đăk Nông Năm 2010.Pdf

Giao trinh tu tuong �� B� GIÁO D C VÀ ĐÀO T�O TRƯ�NG Đ�I H�C TÂY NGUYÊN ���������������������������� NGUY�N Đ�C H�O X¸c ®Þnh tû lÖ m¾c v� thùc tr¹ng sö dông thuèc tù ®iÒu trÞ sèt rÐt cho ng−êi ngñ rÉy[.]

NGUY N Đ C H O

Xác định tỷ lệ mắc v thực trạng sử dụng thuốc tự điều trị sốt rét cho người ngủ rẫy

tại x% Đak r măng, huyện Đak glong,

tỉnh Đak nông năm 2010

LU N VĂN TH C SĨ Y H C

Buụn Ma Thu t, năm 2010

TRƯ NG Đ I H C TÂY NGUYấN

NGUY N Đ C H O

Xác định tỷ lệ mắc v thực trạng sử dụng thuốc tự điều trị sốt rét cho người ngủ rẫy

tại x% Đak r măng, huyện Đak glong,

tỉnh Đak nông năm 2010

Chuyờn ngành : Ký sinh trựng – Cụn trựng

Mó s+ : 60 72 65

LU N VĂN TH C SĨ Y H C

NGƯ I HƯ NG D N KHOA H C : TS H- VĂN HOÀNG

Buụn Ma Thu t, năm 2010

(Artemisinin based combination Therapy) BNSR : B nh nhân s t rét

CI 95% : Kho(ng tin c*y 95% (Confidence Interval 95%) DCTD : Di cư t/ do

DHA : Dihydroartemisinin

KAP : Knowlegde 3 Attitude 3 Practice

KST : Ký sinh trùng

KSTSR : Ký sinh trùng s t rét

MT3TN : Mi7n Trung3Tây Nguyên

NVYT : Nhân viên y t;

PPQ : Piperaquin

::PCSR : Phòng ch ng s t rét

Bi u ñ 3.1 T l nhi m KST SR c ng ñ ng

Bi u ñ 3.2 T l giao bào và lách sưng qua ñi#u tra t&i ñi m nghiên c(u

Bi u ñ 3.3 Cơ c+u KST SR , c ng ñ ng dân ng/ r0y

Bi u ñ 3.4 T l bi u hi n s3t , các trư4ng h5p nhi m KSTSR

Bi u ñ 3.5 T l nhi m KSTSR theo gi9i

Bi u ñ 3.6 T l ñ;n nh<n thu3c t= ñi#u tr> c/a ngư4i dân ng/ r0y

Bi u ñ 3.7 T l các lo&i thu3c t= ñi#u tr> ngư4i dân nh<n khi ng/ r0y

Bi u ñ 3.8 T l nam và nB ñ;n nh<n thu3c t= ñi#u tr> khi ng/ r0y

Bi u ñ 3.9 Nơi ñ;n nh<n thu3c t= ñi#u tr> s3t rét c/a ngư4i dân khi ñi ng/ r0y

Bi u ñ 3.10 Nguyên nhân không u3ng thu3c t= ñi#u tr> ñ/ li#u

, ' &ỳ ! & #

-

! n Đ c H o

Đ T V N Đ

B nh s t rét v n là m t b nh xã h i ph bi n nhi u nư c trên th gi i

và nh ng vùng nhi t ñ i như Vi t Nam, 'nh hư ng l n ñ n s(c kh*e con ngư-i và thi t h.i to l n v kinh t , xã h i [23], [34], [36], [50], [51]

Hi n nay tình hình s t rét nhi u vùng trên th gi i gi'm, nhưng nguy cơ m=c s t rét m t s khu v>c có 'nh hư ng c@a xung ñ t, ñói nghèo, ñBc bi t t.i các vùng có dân giao lưu v i rFng hoBc có ho.t ñ ng ñi rFng, ng@ r y là rGt ñáng quan tâm [8], [12], [30], [36], [39]

Chương trình phòng ch ng s t rét Vi t Nam tF 1991 ñ n nay mBc dù

có nh ng thành công ñáng kN trong vi c kh ng ch s> gia tăng cũng như gi'm thi t h.i do 'nh hư ng c@a b nh s t rét ñ n s(c kh*e con ngư-i, nhưng công tác phòng ch ng s t rét v n ti p tQc ñ i mBt v i m t s khó khăn và thách th(c [23], [34], [36]

Trong nh ng năm qua, tS l m=c s t rét và tT vong do s t rét Vi t Nam ñã gi'm ñáng kN Tuy vUy, k t qu' phòng ch ng s t rét là chưa b n v ng

và b nh s t rét v n còn là vGn ñ y t quan trVng và ñe do s(c kh*e c@a ngư-i dân vùng rFng núi, ñBc bi t vùng có dân di bi n ñ ng, ñi rFng, ng@

r y Di bi n ñ ng dân cư k t hYp v i các y u t t> nhiên khác góp phZn làm cho s> lan truy n s t rét v n ti p tQc duy trì m t cách dai d[ng nhi u nơi, ñ\ng th-i làm cho s t rét quay tr l.i m t s ñ]a phương mà trư c ñó không còn s t rét [24], [34], [36]

Theo th ng kê c@a Vi n S t rét KST`CT Trung ương, s b nh nhân s t rét tăng tF 60.426 ca m=c năm 2008 lên 60.867 ca m=c năm 2009; s ch t do

s t rét năm 2009 tăng 1 ca so v i năm 2008 (tF 25 ca tăng lên 26 ca tT vong),

s ký sinh trùng s t rét ñưYc xác ñ]nh năm 2009 là 16.130 ca tăng 42% so v i năm 2008 (11.355) Các s li u trên cho thGy tình hình s t rét có chi u hư ng

gia tăng tr l.i, nguy cơ d]ch s t rét có thN x'y ra n u không có các bi n pháp

M t s nghiên c(u v s t rét trong th-i gian gZn ñây cho thGy nhóm có nguy cơ m=c s t rét cao là nh ng ngư-i thư-ng xuyên có ho.t ñ ng và ng@ trong rFng, trong r y S tT vong và m=c b nh do s t rét s t rét nh ng ngư-i ng@ rFng, ng@ r y chi m tS l ñáng kN trong t ng s ca tT vong và b nh nhân s t rét hàng năm trên toàn qu c Các nghiên c(u m i ñây mi n Trung

ñã ch(ng minh rjng nh ng ngư-i thư-ng xuyên ng@ trong rFng có nguy cơ nhihm s t rét cao hơn 2`4 lZn so v i nh ng ngư-i khác và m(c ñ ti p xúc

gi a ngư-i v i véc tơ s t rét trong rFng cao hơn kho'ng 10`20 lZn so v i trong khu dân cư [10], [13], [26], [37]

Ho.t ñ ng phun t\n lưu và tkm màn v i hoá chGt di t muli là các bi n pháp chính ñưYc sT dQng ñN phòng ch ng véc tơ s t rét Vi t Nam C' hai

bi n pháp này ñ u có hi u qu' cao trong phòng ch ng s t rét cho nh ng ngư-i sinh s ng c ñ]nh khu v>c dân cư NgưYc l.i, ñN phòng ch ng s t rét cho nh ng ngư-i thư-ng xuyên ng@ rFng, r y thì c' phun t\n lưu và tkm màn

là rGt khó th>c hi n vì trong rFng hV thư-ng ng@ trong nh ng ngôi l u t.m

bY hoBc ng@ ngoài tr-i Vì vUy, cZn ph'i tìm ki m bi n pháp phòng ch ng khác, vFa ñơn gi'n vFa hi u qu' và phù hYp cho nhóm ñ i tưYng ng@ rFng, ng@ r y

CGp thu c t> ñi u tr] s t rét ñã ñưYc chương trình Qu c gia phòng

ch ng s t rét ñ xuGt tF năm 2003 nhjm h.n ch tT vong do s t rét khi ngư-i dân xa cơ s y t không có kh' năng ti p v i h th ng ñi u tr] [2], [3], [4]

Tuy nhiên, cho ñ n nay th>c tr.ng sT dQng thu c t> ñi u tr] như th nào

thì chưa ñưYc ñánh giá ñZy ñ@ Đ tài : “Xác ñ nh t l m c s t rét và th c

tr ng s d ng thu c t ñi u tr s t rét cho ngư!i ng" r#y t i xã Đak R Mang, huy n Đak Glong, t.nh Đak Nông năm 2010” là rGt cZn thi t trong

giai ño.n hi n nay nhjm 2 mQc tiêu:

1 Xác ñ nh t l m c s t rét c"a ngư!i dân ng" r#y t i xã Đak R Mang, huy n Đak Glong, t.nh Đak Nông năm 2010

2 Đánh giá th c tr ng s d ng thu c t ñi u tr s t rét cho ngư!i ng" r#y t i xã Đak R Mang, huy n Đak Glong, t.nh Đak Nông năm 2010

Chương 1

T NG QUAN TÀI LI U 1.1 Tình hình s t rét và nh&ng khó khăn c+a công tác PCSR trên th3 gi5i hi6n nay

Theo báo cáo c@a T ch(c y t th gi i (TCYTTG`WHO`2008), hi n nay trên th gi i có kho'ng 247 tri u ca m=c b nh s t rét (SR) trong s 3,3 tS ngư-i s ng trong vùng nguy cơ m=c b nh, nguyên nhân c@a 1 tri u ngư-i

ch t, phZn l n là tru em dư i 5 tu i Năm 2008 có 109 nư c có s t rét lưu, 45

nư c thu c khu v>c Châu Phi`WHO Các bi n pháp kiNm soát b nh s t rét

t ng hYp ñang triNn khai hi n nay bao g\m tkm màn v i hóa chGt t\n lưu kéo dài, hóa tr] li u ph i hYp k t hYp v i phun t\n lưu trong nhà và ñi u tr] d> phòng cho phQ n có thai [50], [51]

MBc dù ñã có s> hl trY rGt l n v màn tkm, ñBc bi t cho Châu Phi, nhưng v n còn lâu n a m i ñáp (ng ñưYc cho toàn th gi i

Vi c cung cGp thu c s t rét thông qua các d]ch vQ y t công c ng ñã tăng ñáng kN nhưng s> ti p cUn v i ñi u tr], ñBc bi t v i các thu c ph i hYp (Artemisinin based combination Therapy`ACT) v n còn khó khăn

K t qu' ñi u tra h gia ñình t.i 18 qu c gia Châu Phi cho thGy chx 34%

h có 1 màn tkm hóa chGt, 23% tru em và 27% phQ n có thai ng@ màn, 38% tru em s t ñưYc ñi u tr] v i thu c s t rét nhưng chx có 3% v i các thu c ACT; 18% phQ n có thai ñưYc ñi u tr] d> phòng Chx có 5 qu c gia Châu Phi báo cáo ñ bao ph@ phun t\n lưu b'o v cho 70% dân s trong vùng nguy cơ Ngoài Châu Phi, ñ bao ph@ c@a can thi p khó ñánh giá ñưYc b i vì các ñi u tra h gia ñình không ñưYc th>c hi n thư-ng xuyên, các bi n pháp b'o v chx nhjm vào ñ i tưYng nguy cơ cao, Chương trình phòng ch ng s t rét qu c gia

khơng báo cáo đZy đ@ v chkn đốn và đi u tr] các cơ s y t tư nhân [50], [51]

Trong khi m i liên k t gi a can thi p và tác đ ng c@a kiNm sốt s t rét khơng rõ ràng, ít nhGt cĩ 7/45 nư c Châu Phi nơi cĩ giám sát t t và đ bao ph@ cao đã làm gi'm 50% hoBc hơn s m=c và ch t vào năm 2006/2007 so v i năm 2000

Báo cáo cũng cho thGy, trong 22 qu c gia khác s ca m=c s t rét gi'm hơn 50% trong kho'ng th-i gian 2000`2006 Tuy nhiên cZn cĩ các đi u tra cQ thN hơn n a đN xác nhUn t.i 29 qu c gia này cĩ các bi n pháp kiNm sốt b nh

hi u qu' đN gi'm gánh nBng b nh vào năm 2010 [51]

MBc dù chương trình tiêu di t s t rét (TDSR) trong nh ng năm đZu cĩ

nh ng thành cơng đáng kN, nhưng cơng cu c ch ng b nh SR đã gBp nh ng thách th(c và nh ng khĩ khăn m i c'n tr chương trình này Chi n lưYc phịng ch ng s t rét (PCSR) mBc dù đĩ kh ng ch s m=c và tT vong do s t rét nhưng hi n nay v n gBp nhi u khĩ khăn

Các khĩ khăn trong PCSR hi n nay là :

` Khĩ khăn v chuyên mơn k{ thuUt: P.falciparum kháng chloroquin và

đa kháng v i hĩa li u pháp ch ng SR [19], [20], [23], [44], [48] Muli Anopheles kháng hĩa chGt di t, thay đ i sinh lý sinh thái, trú kn ngồi nhà,

nhưng đ t máu trong nhà KN tF 1960 khi P.falciparum kháng chloroquin

đưYc cơng b t.i Nam M{ (Brasil), Đơng Dương (Thái Lan, Vi t Nam) thì

hi n tưYng kháng lan r ng ngày càng nhanh V kháng hĩa chGt c@a muli Anopheles, 1946 chx cĩ 2 lồi Anopheles kháng DDT nhưng 1991 cĩ 55 lồi kháng hĩa chGt Trong s 55 lồi kháng cĩ 53 lồi kháng v i DDT, 27 lồi kháng v i phospho h u cơ, 17 lồi kháng carbamate và 10 lồi v i

pyrethroides, 16 lồi cho thGy kháng v i 3 hoBc 4 lo.i hĩa chGt Hi n tưYng kháng c@a Anopheles xuGt hi n c' Châu Á, Châu Phi và Châu M{

` Khĩ khăn v kinh t , xã h i, tài chính: Do thiên tai, d]ch b nh, chi n tranh, và n n s'n xuGt chUm phát triNn nh ng qu c gia cĩ SR, đBc bi t là các nư c chUm phát triNn và đang phát triNn đã khi n thu nhUp c@a nhi u qu c gia cịn rGt thGp, thi u kinh phí cho PCSR Tình hình kinh t , xã h i bGt n, thay đ i mơi trư-ng sinh thái v i nh ng phương án phát triNn kinh t ph bi n kh=p mVi nơi nhGt là các nư c đang phát triNn Th@y lYi, nơng nghi p tr\ng rFng làm thay đ i mơi trư-ng, vi khí hUu bi n đ i nh ng vùng trư c đây khơng cĩ SR hoBc ít nay l.i quay tr l.i S> di bi n đ ng dân cư, chi n tranh,

di dân đi khai hoang, kinh t m i, lGn chi m rFng, du canh du cư c@a đ\ng bào các dân t c, khách du l]ch, tìm trZm đãi vàng khi khơng đưYc b'o v làm cho tình hình SR càng thêm nghiêm trVng Nhi u nư c ph'i ch]u chGp nhUn

` H th ng y t , đBc bi t y t cơ s cịn thi u và y u, cán b làm cơng tác v sinh phịng d]ch cũng như PCSR c@a đ]a phương khơng đ@ v s lưYng

và chưa đ.t v chGt lưYng Đ i v i b nh SR, cán b y t cơ s cịn nhi u khĩ khăn trong chkn đốn và đi u tr], chx d>a ch@ y u vào tri u ch(ng lâm sàng đN chkn đốn, khơng cĩ xét nghi m (XN) hoBc XN chưa k]p th-i đN phát hi n KSTSR trong máu c@a b nh nhân, đBc bi t khi gBp nh ng trư-ng hYp b nh

SR cĩ tri u ch(ng lâm sàng khơng điNn hình thì rGt khĩ khăn trong vi c chkn đốn và ra quy t đ]nh đi u tr] [15]

` Hi n nay, m t trong nh ng khĩ khăn mà chương trình phịng ch ng

s t rét các nư c trên th gi i trong đĩ cĩ c' Vi t Nam đang gBp khĩ khăn đĩ

là các bi n pháp can thi p áp dQng cho dân di bi n đ ng (di cư t> do, đi rFng, ng@ r y) Các bi n pháp thư-ng quy áp dQng v i c ng đ\ng dân n đ]nh hZu như khơng cĩ hi u qu' đ i v i nh ng đ i tưYng này Hơn n a, vi c ti p cUn

v i nh ng đ i tưYng này rGt khĩ, ngư-i dân khi đi rFng ng@ r y l.i xa cơ s y

t nên vi c chăm sĩc s(c kh*e cho hV là khĩ th>c hi n đưYc [23], [50], [51]

1.2 Tình hình s t rét và nh&ng khĩ khăn trong chương trình PCSR t<i Vi6t Nam và khu v?c mi@n TrungA Tây Nguyên:

1.2.1 Tình hình s t rét nh:ng năm g;n đây

Vi t Nam trong vùng khí hUu nhi t đ i giĩ mùa, thu c Đơng Nam Á,

đa s di n tích là rFng, núi đ\i cĩ đi u ki n thuân lYi cho b nh SR phát triNn,

cĩ nhi u đ]a phương trong vùng s t rét lưu hành (SRLH) Trong chi n lưYc tiêu di t s t rét tồn cZu, chương trình TDSR đã đưYc ti n hành mi n B=c

và di t trF SR t.i mi n Nam tF 1958`1975 Sau ngày mi n Nam đưYc gi'i phĩng, c' nư c th ng nhGt ti n hành thanh tốn SR tF 1976`1990 và chuyNn sang chi n l>ơc PCSR tF năm 1991 cho đ n nay [23]

So v i các khu v>c khác, mi n Trung ` Tây Nguyên (MT`TN) là khu v>c cĩ s t rét lưu hành nBng nhGt so v i các khu v>c khác c@a c' nư c, s BNSR và TVSR c@a khu v>c này thư-ng chi m tS l rGt cao Năm 1990,

th ng kê cho thGy t.i khu v>c MT`TN cĩ 137.435 b nh nhân s t rét (BNSR), 1.334 tT vong do s t rét (TVSR) S li u th ng kê cho thGy mBc dù BNSR, TVSR gi'm tF 1990 đ n nay nhưng tS l m=c và ch t c@a khu v>c này luơn cao nhGt so v i các khu v>c khác [23]

Trong giai đo.n sau 1991 do tình hình SR quay tr l.i và tăng cao trong c' nư c, đBc bi t khu v>c MT`TN, chi n lưYc PCSR đưYc th>c hi n Vi t Nam v i mQc tiêu là gi'm m=c, gi'm ch t và kh ng ch d]ch SR x'y ra Trong giai đo.n này vi c tích c>c t ch(c th>c hi n các bi n pháp phát hi n, chkn đốn và đi u tr] đưYc xem là y u t quan trVng đN gi'm tT vong, thì PCSR đưYc xem là 1 nhi m vQ chăm sĩc s(c kh*e ban đZu c@a y t cơ s , vì vUy xây d>ng, c@ng c y t cơ s , huGn luy n cho y t cơ s v SR đưYc xem

là m t nhi m vQ rGt quan trVng đN đ.t đưYc các mQc tiêu c@a chương trình PCSR [23]

Trong nh ng năm gZn đây, nh- s> đZu tư kinh phí và áp dQng các bi n pháp đBc bi t là s> ra đ-i c@a artemisinine và các d n xuGt nên tình hình s t rét cĩ xu hư ng gi'm xu ng Năm 2006, c' nư c chx cĩ 41 TVSR, khu v>c MT`TN cĩ 25 TVSR [33], [35]

MBc dù tình hình s t rét gi'm nhưng các s li u th ng kê và phân tích cho thGy, s TVSR khu v>c MT`TN luơn luơn cao so v i các khu v>c khác

TF năm 1997 đ n nay s TVSR khu v>c này luơn chi m tS l >70% so v i

t ng s TVSR c' nư c, riêng năm 2002 tS l này chi m đ n 97,73%, năm

2003 chi m 73,08% [32], [33], [34]

Như vUy s t rét MT`TN, đBc bi t các txnh Tây Nguyên v n là vGn đ 'nh hư ng đ n s(c khou c' ngư-i dân và s> phát triNn kinh t xã h i khu v>c này n u khơng cĩ các gi'i pháp ưu tiên

Trong giai đo.n 2001`2005, mBc dù cĩ nhi u khĩ khăn như trên nhưng cơng tác phịng ch ng s t rét c@a khu v>c MT`TN v n đ.t đưYc các mQc tiêu

đ ra So sánh v i năm 2001, s BNSR năm 2005 gi'm 62,47%; s SRAT gi'm 73,00%; TVSR gi'm 82,89%, tS l KSTSR gi'm 68,74%, khơng cĩ d]ch

s t rét x'y ra tF 2001`2005 Đ i chi u v i các chx s mQc tiêu đ ra năm 2001

thì cho ñ n năm 2005, các chx s mQc tiêu s t rét ñ u ñ.t và vưYt ĐBc bi t không có d]ch s t rét x'y ra tF 2001`2005 [33]

TF năm 2006 ñ n 2007 tS l m=c b nh và tT vong t.i khu v>c mi n Trung`Tây Nguyên ti p tQc gi'm nhưng tF năm 2008`2009 do tác ñ ng c@a nhi u nguyên nhân khác nhau ñBc bi t là thiên tai, lũ lQt h.n hán kéo dài dư i 'nh hư ng c@a bi n ñ i khí hUu tình hình s t rét có dihn bi n ph(c t.p S

b nh nhân s t rét các năm 2007`2008`2009 có xu hư ng tăng cao so v i

nh ng năm trư c ñó Th ng kê cho thGy so v i năm 2008 b nh nhân s t rét toàn khu v>c năm 2009 tăng 14,61%,, trong ñó mi n Trung tăng 6,18%, Tây Nguyên tăng 26,58% S tT vong năm 2009 là 16 trư-ng hYp so v i 14 ca năm 2008 Như vUy sau nhi u năm kh ng ch s m=c và ch t do b nh s t rét

nh ng năm gZn ñây b nh s t rét có xu hư ng gia tăng tr l.i Chương trình PCSR cZn tìm các nguyên nhân và ñ xuGt các gi'i pháp ñN d> phòng nguy cơ gia tăng m=c b nh và kh' năng x'y d]ch s t rét [32], [33], [34]

1.2.2 Nh:ng khó khăn trong PCSR cho dân di biAn ñBng t i khu v c MTC

TN

T.i khu v>c MT`TN trong nh ng năm qua mBc dù tS l m=c và tT vong gi'm, nhưng nguy cơ gia tăng s t rét v n ti m kn t.i nhi u vùng, ñBc bi t là t.i các vùng s t rét lưu hành nBng, vùng có dân di bi n ñ ng (di cư t> do, ng@

r y và ñi rFng dài ngày), vùng kinh t khó khăn T.i nh ng vùng này h th ng

y t thi u v s lưYng và y u v chGt lưYng không ñ@ kh' năng phát hi n và qu'n lý b nh nhân Trong khi ñó mZm b nh và vectơ lan truy n v n t\n t.i, các bi n pháp b'o v khó ñ'm b'o hi u qu' tuy t ñ i b'o v cho các c ng ñ\ng này [7], [8], [9], [10], [11]

Đây là m t trong nh ng khó khăn mà công tác PCSR ñang ph'i tìm các gi'i pháp hi u qu' Nhi u c ng ñ\ng ngư-i dân t c c@a các txnh Bình Đ]nh, Khánh Hoà, Qu'ng Nam, Gia Lai, Kon Tum, Đak Lak, Đak Nông v n còn

ho.t ñ ng làm nương r y, làm nhà r y và ng@ l.i ñó trong th-i gian mùa vQ

M t s l n ngư-i dân do nhi u khó khăn khác nhau nên ñi vào rFng khai thác lâm th s'n, chBt cây, tìm vàng [32], [31], [32]

Ng@ r y là thói quen canh tác ph bi n hi n nay c@a ñ\ng bào dân t c thiNu s các txnh Tây Nguyên và các huy n mi n núi Trung B trong các d]p mùa vQ, trong mùa r y ñ\ng bào thư-ng kéo c' nhà lên chòi r y chx ñưYc làm t.m bY ñN ti n vi c làm ăn hoBc thu ho.ch trong th-i gian tF m t tuZn ñ n

m t tháng, nên kh' năng nhihm b nh cao

VGn ñ b'o v cho dân ng@ r y h t s(c khó khăn vì các bi n pháp phun hóa chGt di t muli chx th>c hi n ñưYc cho nhà c ñ]nh trong làng, bi n pháp tkm màn cũng không phù hYp vì di n tích nhà r y quá nh* cho nên không thN treo màn, bi n pháp qu'n lý ñi u tr] cũng rGt khó th>c hi n vì nhà r y r'i rác kh=p nơi trong rFng sâu nên s m=c và s tT vong s t rét dân ng@ r y chi m

2003, tình hình dân di bi n ñ ng, rZm r nhGt là s> DCTD c@a ñ\ng bào dân

t c phía B=c vào s ng t.i các vùng rFng núi Tây Nguyên cũng như ho.t ñ ng

ñi rFng ng@ r y c@a ngư-i dân làm cho tình hình s t rét càng ph(c t.p, ñBc

bi t s tT vong tăng cao ñáng kN [8], [9], [32]

Tình tr.ng dân di cư t> do ñó x'y ra nhi u năm trư c nhưng rZm r nhGt trong nh ng năm gZn ñây Trư c ñây di bi n ñ ng dân thư-ng có t ch(c

và ñưYc qu'n lý chBt ch€ trưYc khi ñi và khi ñ n nơi , theo d.ng dân ñi kinh

t m i hoBc dân ñi vào các công, nông, lâm trư-ng Tuy nhiên thư-ng nơi ñ n ñ]nh cư hZu h t thu c các vùng s t rét lưu hành nBng nên nguy cơ m=c và x'y d]ch s t rét rGt cao

Theo nh ng s li u m i ñây c@a T ng cQc ñ]a chính và B NN&PTNN, tF năm 1991 ñ n nay m t s lưYng l n dân di cư t> do (DCTD) sinh s ng t.i 3 txnh Tây Nguyên (Gia Lai, Kon Tum ,Đak Lak) Đ i tưYng DCTD này ch@ y u là ñ\ng bào mi n núi phía B=c (36,7%), vùng ven biNn khu IV cũ (30,9%) Trong ñó txnh có dân DCTD nhi u nhGt là là Cao Bjng (9.710 h , 48.700 khku), L.ng Sơn (8.500 h , 41.550 khku), Thanh Hoá (3.500 h , 19.200 khku), Lào Cai (3.200 h , 20.000 khku), Hà Giang (1.900

h , 6.600 khku), Tuyên Quang (860 h , 4.800 khku) Chia theo dân t c: Nùng: >100.000 ngư-i, Tày:>80.000 ngư-i, Dao: >31.000ngư-i, Thái:

>26.000 ngư-i, Mông: 134.000 ngư-i Ngoài ra th ng kê còn có kho'ng 5.000 nhân khku DCTD qua l.i gi a Vi t Nam và Lào [8], [9], [10], [11], [28]

Trong ñó Đak Lak là txnh có s DCTD l n nhGt, hi n nay có 100.000

h , 463.000 ngư-i PhZn l n dân DCTD s ng trong rFng sâu, tránh s> kiNm soát c@a chính quy n ñ]a phương, và theo thông báo s 52/TB`VPCP ngày 25/3/2002 c@a Văn phòng Chính ph@ thông báo k t luUn c@a nguyên Phó Th@

tư ng Nguyhn Công T.n t.i H i ngh] bàn bi n pháp gi'i quy t tình tr.ng dân DCTD ñ n các txnh Tây Nguyên n u ñN dân DCTD sau th-i ñiNm 13/3/2002 thì txnh ph'i ñ n nhUn v [8], [9], [10], [28]

V i lý do ñó hZu h t dân di cư t> do s ng lkn tránh trong rFng sâu nơi

có s t rét lưu hành nBng, không thN ti p cUn v i h th ng y t , nên nguy cơ m=c b nh và tT vong do s t rét rGt cao

T.i các vùng biên gi i (Vi t`Lào, Vi t`Campuchia) giao lưu biên gi i làm cho nguy cơ lan truy n s t rét ti p dihn và ph(c t.p Vi c kiNm d]ch biên

gi i tUp trung t.i các cTa khku, nhưng s> giao lưu và nhihm b nh l.i ch@ y u thông qua các ñư-ng tiNu ng.ch, nên rGt khó khăn trong vi c qu'n lý BNSR Phân tích s li u BNSR nhi u năm t.i huy n Hư ng Hoá (Qu'ng Tr]) nơi có ho.t ñ ng giao lưu gi a c ng ñ\ng ngư-i Vi t và Lào cho thGy s m=c b nh

do qua Lào là rGt cao M t s b nh nhân m=c b nh sau khi ñi qua Lào tr v ,

m t s là ngư-i Lào m=c b nh ñưYc y t xã qu'n lý, m t s nhihm tF các vùng SRLH khác nhau [13], [21], [22], [34]

Tóm l.i ñ i v i dân di bi n ñ ng (ñi rFng, ng@ r y, giao lưu biên

gi i ), h th ng y t khó ti p cUn ñ i v i nh ng ñ i tưYng này, giao thông ñi l.i khó khăn các bi n pháp phòng ch ng hi n nay v n chưa hi u qu', nguy cơ gia tăng m=c và tT vong do s t rét nh ng ñ i tưYng này rGt cao, cZn nghiên c(u nh ng bi n pháp có hi u qu' hơn

1.3 MGt s nghiên cHu s t rét và phòng ch ng s t rét cho dân di bi3n ñGng, ñi rOng ng+ rPy

M t s nghiên c(u trong nh ng năm gZn ñây cho thGy s> di bi n ñ ng dân s ñó làm gia tăng nguy cơ m=c và lan truy n s t rét trong c ng ñ\ng Báo cáo c@a Pim Martens and Lisbeth Hall năm 2000 v “S t rét ñang

di chuyNn: Bi n ñ ng dân cư và lan truy n s t rét “ cho thGy s t rét ñang gia tăng nhi u nư c và m t s vùng dù b nh s t rét ñã h t lưu hành M t trong nh ng y u t góp phZn vào s> gia tăng tr l.i này là do s> di bi n ñ ng dân ñ n ñ]nh cư nh ng vùng ñGt khác do nhi u lý do như: do kinh t , do

xung ñ t, do thiên tai Xác ñ]nh và hiNu ñưYc 'nh hư ng c@a s> di dân này

có thN c'i thi n ñưYc các bi n pháp phòng ch ng s t rét „ các nư c ñang phát triNn di dân liên quan ñ n nông nghi p, ñào vàng và nguy cơ m=c , tT vong s t rét là rGt cao [39], [41]

Cũng theo phân tích này cho thGy, s t rét là m t trong nh ng nguyên nhân tT vong cao ñ i tưYng di bi n ñ ng dân m t s vùng c@a Thailand, Sudan, Somalia, Burundi, Rwanda, C ng Hòa Congo VQ d]ch m i ñây nhGt x'y ra c ng ñ\ng dân Burundi di cư ñ n Tây B=c Tanzania, ch t do s t rét

và thi u máu tru em dư i 5 tu i tăng gGp 10 lZn so v i trư c khi có d]ch; ph'n 'nh s> thi u mihn d]ch c@a nhóm tu i này [39]

T.i H i ngh] Nam Phi (2003) v dân di cư tác gi' Marcia Caldas de Castro, Burton Singer ñã cho thGy s t rét là b nh có nguy cơ m=c và tT vong cao nhGt c ng ñ\ng dân di cư c@a Cambodia ñ n Thailan, Mozambic ñ n Malawi, Ethiopi ñ n Đông Sudan [40]

Cũng như nhi u vùng trên th gi i, t.i Vi t Nam, ho.t ñ ng ñi rFng, ng@ r y cũng như tình hình di bi n ñ ng dân là m t trong nh ng thách th(c cho phòng ch ng s t rét nhi u vùng

Nh ng nghiên c(u c@a Vũ Th] Phan cho thGy nguy cơ x'y d]ch rGt cao khi dân di bi n ñ ng tF các vùng không có s t rét vào vùng s t rét lưu hành,

do chưa có mihn d]ch ñi vào vùng s t rét ñN xây d>ng kinh t m i, khai thác vàng, trZm, ñá quý Trong quá kh( các vQ d]ch x'y ra: Nông trư-ng LT,NM (Đ\ng HS, B=c Thái) tháng 3/1964; HYp tác xã khai hoang Quỳnh Lưu, Ngh An; HYp tác xã khai hoang TĐ Kỳ Anh, Hà Tĩnh tháng 11/1964; HYp tác xã

HS, Hà Trung, Thanh Hóa tháng 4/1965 T ng k t 512 vQ d]ch s t rét x'y ra

mi n B=c tF 1971`1985 thì các vQ d]ch x'y ra vùng kinh t m i chi m 46 vQ (9%) [23]

Nghiên c(u các vQ d]ch x'y ra khu v>c mi n Trung`Tây Nguyên cho thGy t.i khu v>c này tF 1976`1996 có 155 vQ d]ch, trong ñó d]ch vùng kinh t

m i có 28 vQ (17,53%), Tây Nguyên có 25/53 vQ, mi n Trung 3/102 vQ [23] Bên c.nh nguy cơ s t rét nhóm dân di cư t> do, ho.t ñ ng ñi rFng ng@

r y khó kiNm soát là m t trong nh ng thách th(c ñ i v i công tác phòng

ch ng s t rét trong giai ño.n hiên nay và th-i gian ñ n MBc dù tS l m=c và

tT vong gi'm, nhưng nguy cơ gia tăng s t rét v n ti m kn t.i nhi u vùng v n còn cao, ñBc bi t là t.i các vùng có dân có ho.t ñ ng ñi rFng ng@ r y T.i

nh ng vùng này h th ng y t không thN ti p cUn ñưYc, không ñ@ kh' năng phát hi n và qu'n lý b nh nhân Trong khi ñó mZm b nh và vectơ lan truy n

v n t\n t.i, các bi n pháp b'o v khó ñ'm b'o hi u qu' tuy t ñ i b'o v cho các c ng ñ\ng này

K t qu' ñi u tra c@a Vi n s t rét`KST`CT Quy Nhơn t.i m t s c ng ñ\ng dân ng@ r y xã Đak Rin, NgVc Lây (Kon Tum); Ia O (Gia Lai); Sơn Thái, Khánh ThưYng (Khánh Hòa); xã Thanh (Qu'ng Tr]) cho thGy tS l nhihm tF trên 6,80% có nơi ñ n 29,77% T.i nh ng vùng này ñ u phát hi n có

mBt các vectơ chính lan truy n b nh như An.minimus, An.dirus [10], [13]

M t nghiên c(u khác nhjm xác ñ]nh tS l nhihm ký sinh trùng s t rét

c ng ñ\ng dân ng@ r y và ñánh giá tS l ngư-i ng@ r y nhUn thu c và sT dQng thu c t> ñi u tr] ñưYc ti n hành t.i 3 xã (Thanh`Qu'ng Tr], Trà Don`Qu'ng Nam, Ia O`Gia Lai) cho thGy tS l nhihm ký sinh trùng s t rét ngư-i dân ng@ r y rGt cao: 9,90% (95% CI: 7,66%`12,54%) T.i xã Thanh

P.falciparum chi m 75%, xã Ia O loài P.falciparum chi m 86,36% và t.i xã

Trà Don loài P.falciparum chi m tS l là 52,63% [13]

Như vUy cho ñ n nay tS l nhihm KSTSR nhóm dân ng@ r y là rGt cao, hơn n a các bi n pháp hi n nay ñN b'o v cho ngư-i ñi rFng ng@ r y chưa ñưYc xác ñ]nh rõ và cũng chưa ñưYc ñánh giá ñZy ñ@

Nghiên c(u c@a Annette Erhart (2004) v s t rét rFng Bình ThuUn,

Vi t Nam cho thGy ho.t ñ ng ñi rFng và ng@ trong rFng là y u t nguy cơ chính c@a nhihm b nh s t rét ST dQng màn ñN ng@ (kN c' màn chưa tkm hóa chGt) có thN b'o v 60% dân b'o v m=c s t rét [37]

Báo cáo c@a Ron Marchand v nguy cơ c@a ngư-i dân ñi rFng và ng@

r y cho thGy nhóm dân này có nguy cơ nhihm s t rét rGt cao, ñBc bi t khi hV

ng@ t.i nh ng vùng có An.dirus Tuy nhiên báo cáo này cũng nêu lên nh ng

khó khăn c@a vi c phòng ch ng s t rét cho nhóm ñ i tưYng này và cũng ñ xuGt cZn nghiên c(u nh ng nguyên nhân m=c b nh và bi n pháp phòng ch ng

có hi u qu' [17], [18]

Trư c năm 2003 ñó có m t s thT nghi m hi u qu' bi n pháp cGp thu c t> ñi u tr] Trong 2 năm 2001 và 2002, m t nghiên c(u can thi p có ñ i ch(ng ñã ñưYc ti n hành nhjm so sánh hi u qu' bi n pháp cGp thu c t> ñi u tr] K t qu' cho thGy ngư-i ñi rFng ng@ r y nhihm b nh cao (13,1%) so v i nhóm không ñi rFng ng@ r y (8,3%) Nghiên c(u ñó so sánh 2 lo.i thu c sT dQng cGp t> ñi u tr] là CV8 (li u 3 ngày) và artesunat (li u 7 ngày), k t qu' nghiên c(u này cho thGy n u cGp thu c t> ñi u tr] có thN gi'm tS l m=c b nh, gi'm s t rét nBng, h.n ch s> lây lan trong c ng ñ\ng Đ i v i nhóm ñưYc cGp artesunate, sau 5 lZn ñi u tra tS l nhihm KSTSR nhóm ng@ r y gi'm tF 28,4% xu ng còn 4,1% Đ i v i nhóm sT dQng CV8 tS l KSTSR gi'm tF 14,6% xu ng còn 0,6%, nhóm ñi rFng [7]

M t nghiên c(u khác nhjm kh=c phQc s t rét gia tăng ngư-i dân ñi rFng ng@ r y (Lê Khánh ThuUn, Lê Thành Đ\ng`2002), cho thGy ñi rFng ng@

r y là m t trong nh ng vGn ñ rGt khó khăn ñ i v i công tác phòng ch ng s t rét Nghiên c(u ñó cho thGy 77,4% ñ i tưYng này ñã tFng b] s t rét, chx có 57,1% ngư-i khi vào rFng mang theo màn Đ tái áp dQng bi n pháp u ng d>

phịng bjng Fansidar, mefloquine, phát thu c t> đi u tr] (artemisinine+ mefloquine) đ u cĩ tác dQng gi'm tS l nhihm b nh [6], [7], [8], [27]

TF năm 2003 đ n nay, Chương trình PCSR Vi t Nam đ ngh] bi n pháp cGp thu c t> đi u tr] cho ngư-i đi rFng ng@ r y xa cơ s y t , bi n pháp này đĩ đưYc B y t ban hành trong hư ng d n phác đ\ chkn đốn và đi u tr]

s t rét năm 2003 [2], [3], [4]

Sau năm 2003 đĩ cĩ m t s nghiên c(u v hi u qu' c@a bi n pháp này Năm 2006`2007, m t đi u tra nhjm bư c đZu đánh giá th>c tr.ng sT dQng thu c t> đi u tr] t.i m t s xã thu c khu v>c mi n Trung`Tây Nguyên cho thGy tS l nhUn thu c t> đi u tr] là 58,12% Phân tích cho thGy CV8 đưYc cGp v i tS l 61,73%, artesunat đưYc cGp v i tS l 25,59%, chloroquin đưYc cGp v i tS l 12,29% ; ngư-i dân đi ng@ r y đ n nhUn thu c y t thơn b'n chi m tS l 72,07% cao hơn so v i đ n Tr.m y t xã (27,93%) TS l ngư-i dân ng@ r y cĩ u ng thu c t> đi u tr] là 37,11% Đ i v i CV8 và chloroquine: 25,26% u ng đ@ 3 ngày, v i artesunat khơng cĩ trư-ng hYp nào u ng thu c đ@ 7 ngày Nguyên nhân khơng u ng đ@ li u: 50,56% khơng u ng ti p do h t

h đưa b nh nhân đ n cơ s y t khi chưa cĩ đi u tr] nhà Thu c sT dQng

bao g\m chloroquine (457, 73.5%) and sulfadoxine–pyrimethamine (377, 60.6%) Thu c tF chương trình PCSR là ch@ y u, trong ñó chloroquine và sulfadoxine`pyrimethamine chi m 60.6% thông qua cán b y t c ng ñ\ng, hYp tác c@a các bà m•, ngư-i bán thu c Kh'o sát ñó ñưa ra k t luUn t> ñi u tr] là bi n pháp ch@ y u, nhưng cZn c'i thi n vi c cung cGp thu c ñ n các vùng nông thôn có s t rét, ñBc bi t thông qua nhân viên y t c ng ñ\ng, hYp tác c@a các bà m•, ngư-i bán thu c, ch@ hi u thu c [38]

T> ñi u tr] là rGt ph bi n Tây Kenya M t báo cáo k t qu' nghiên c(u ki n th(c ngư-i dân v s t rét, sT dQng thu c s t rét và thói quen tìm ñ n

cơ s ñi u tr] khi b] b nh vùng nông thôn Tây Kenya cho thGy s t rét ñưYc xem như là b nh tương ñ i nh•, không trZm trVng so v i so v i AIDS, s i, khó th và xa ch'y, vì vUy t> ñi u tr] s t rét là rGt thông thư-ng Trong s 138 ngư-i có s t ñưYc kh'o sát, 60% ñưYc ñi u tr] nhà v i th'o dưYc hoBc y hVc

c truy n mua hi u thu c ñ]a phương, chx 18% ñ n ñi u tr] cơ s y t hoBc

b nh vi n; s còn l.i không có ñi u tr] gì Thu c chloroquine ñưYc xem là thu c có hi u qu' hơn các thu c ch ng s t hoBc th'o dưYc khác ñN ñi u tr] s t rét Choloroquin ñưYc sT dQng t> ñi u tr] cho 58% các trư-ng hYp s t, nhưng chx 12% sT dQng li u ñi u tr] 25 mg/kg [42]

Như vUy cho ñ n nay do nhi u khó khăn trong công tác phòng ch ng

b nh s t rét cho nh ng ngư-i di bi n ñ ng, ñi rFng, ng@ r y, ñi du l]ch vào vùng s t rét lưu hành nên bi n pháp t> ñi u tr] ñưYc xem là gi'i pháp h.n ch nguy cơ m=c b nh cho nh ng ñ i tưYng này

1.4 CQp thu c t? ñi@u trR s t rét

Vi c áp dQng bi n pháp cGp thu c t> ñi u tr] s t rét cũng ñưYc th>c

hi n m t s nư c trên th gi i, ch@ y u cho ñ i tưYng khách du l]ch vào vùng có s t rét lưu hành

Trong tài li u hư ng d n d> phịng cho nh ng ngư-i đi du l]ch c@a

nư c Anh đ cUp trên ngư-i ta đ ngh] nên hư ng d n sT dQng thu c s t rét cho nh ng ngư-i đi du l]ch đ n vùng sâu, vùng xa khơng thN ti p cUn v i cán

b y t trong vịng 24 gi- Thu c t> đi u tr] đưYc cGp cho nh ng ngư-i đi du l]ch đN t> đi u tr] khi hV nghi mình b] s t rét HV nên đưYc thơng tin đZy đ@

đN đi u chxnh khi sT dQng thu c t> đi u tr] s t rét [43]

T ch(c y t th gi i cũng cĩ hư ng d n sT dQng thu c khkn cGp cho

nh ng ngư-i đi du l]ch khi hV nghi mình b] nhihm s t rét Trong hư ng d n này n u 1 ngư-i cĩ biNu hi n s t 1 tuZn hoBc hơn sau khi vào vùng s t rét nên đưYc bác s{ tư vGn hoBc xét nghi m máu đN cĩ chkn đốn đúng và đi u tr] an tồn, hi u qu' Nhi u ngư-i đi du l]ch khơng thN ti p cUn đưYc d]ch vQ y t , đBc bi t n u hV ti p tQc l.i (1tuZn hoBc hơn sau khi vào vùng s t rét) vùng sâu, xa, trong nh ng trư-ng hYp như vUy, nên mang theo thu c s t rét đN t>

đi u tr] S> l>a chVn tùy theo tFng vùng cĩ kháng hay khơng [43], [47], [49] T.i Vi t Nam cGp thu c t> đi u tr] đã đưYc khuy n cáo sT dQng trong chương trình phịng ch ng s t rét tF năm 2003 đN gi'm tác h.i c@a b nh s t rét đ i tưYng đi rFng, ng@ r y Tuy nhiên hi n nay chưa cĩ nhi u đánh giá th>c tr.ng sT dQng và hi u qu' c@a bi n pháp này cho đ i tưYng là ngư-i đi

rFng ng@ r y

Trong phác đ\ hư ng d n năm 2003, B y t cho phép sT dQng thu c t>

đi u tr] như là gi'i pháp kh ng ch thi t h.i và gi'm s tT vong cho ngư-i

ng@ r y khi m=c b nh s t rét Bi n pháp này là “C p thu c t đi u tr cho

ngư i vào vùng s t rét lưu hành và xa cơ s% y t' đ( h) t đi u tr khi b s t nghi s t rét (dân đi r.ng ng/ r0y, cán b2, b2 đ2i đi cơng tác vào vùng s t rét lưu hành ), cán b2 y t' hư5ng d0n đi u tr khi c p thu c, theo dõi k't qu9 s: d;ng khi h) tr% v ” Tuy nhiên trong hư ng d n năm 2003, chưa nêu cQ thN

tuy n nào đưYc phép cGp thu c, cũng như cGp lo.i thu c nào chưa đưYc nêu lên rõ ràng [2], [3], [4]

Đ n năm 2007, B y t cĩ m r ng đ]nh nghĩa “ C p thu c cho ph; n=

cĩ thai vào vùng SRLH., khách du l ch, ngư i đi vào vùng s t rét trong vịng 6 tháng Đi r.ng, ng/ r0y, qua lFi biên gi5i” MBc dù cĩ m r ng đ i tưYng

nhưng cũng như năm 2003, hư ng d n năm 2007 chưa nêu cQ thN tuy n nào đưYc phép cGp thu c, cũng như cGp lo.i thu c nào cũng chưa đưYc nêu lên rõ ràng

Năm 2009, B y t hư ng d n cGp thu c t> đi u cQ thN hơn Hư ng d n

nêu r*: “Cán b2 y t' t tuy'n xã tr% lên m5i đưJc c p thu c t đi u tr cho

các đ i tưJng đi vào vùng s t rét lưu hành nKng trên 1 tuMn (khách du l ch, ngư i đi r.ng, ng/ r0y, ngư i qua lFi biên gi5i vùng s t rét lưu hành) và ph9i hư5ng d0n cho h) bi't cách t chNn đốn, t đi u tr , theo dõi sau khi tr%

v ” Thu c s t rét đưYc cGp đN t> đi u tr] là dihydroartemisinin`piperaquine,

li u theo tu i trong 3 ngày [4]

1.5 Thu c artemisinin và Arterakin đi@u trR s t rét

Artemisinin hay Qinghaosu ("ching`how`soo") là thành phZn chính c@a

th'o dưYc Trung Qu c cĩ tên là Artemisia annua Ngư-i Trung Qu c sT dQng

th'o dưYc này đN đi u tr] s t trên 1000 năm trư c

Các nhà khoa hVc Trung Qu c đĩ chi t xuGt thành cơng artemisin bjng dung mơi n_hecxan và lGy tên thu c là Quinghaosu Tuy nhiên, artemisinin

v n chưa đưYc bi t đ n r ng rãi cho đ n khi nĩ xuGt hi n trên m t t.p chí khoa hVc v thu c c@a Trung Qu c vào gZn chQc năm sau đĩ Ban đZu, artemisinin b] hồi nghi v ho.t tính đi u tr] s t rét c@a nĩ do các thí nghi m ch(ng minh k t qu' này chưa đưYc cơng nhUn Bên c.nh đĩ, v i lý do v cGu trúc hĩa hVc khơng b n v ng (ch(a vịng peroxide –O`O`) nên artemisinin

không ñưYc sT dQng ñN s'n xuGt như m t lo.i thu c chính th(c T ch(c Y t

th gi i `WHO ñã xác ñ]nh tính ưu tiên hàng ñZu ñN phát triNn các d n xuGt có tác dQng nhanh c@a artemisinin nhjm ñi u tr] s t rét ác tính thN não cũng như

kiNm soát các trư-ng hYp s t rét P falciparum ña kháng thu c [45], [46],

[50], [51]

Đ n năm 2004, T ch(c y t th gi i m i chính th(c công nhUn artemisinin là lo.i thu c kỳ di u, thay th ñưYc nhi u lo.i thu c s t rét không còn tác dQng ch a b nh s t rát ác tính Hi n nay, artemisinin ñưYc sT dQng trên toàn th gi i, ñBc bi t là Châu Phi, nơi hàng năm có gZn 1 tri u ngư-i

ch t vì b nh s t rét

Hi n nay tình hình s t rét kháng thu c lan r ng v i m t s thu c s t rét

v n lâu nay rGt ñBc hi u (mefloquine, chloroquin, quinine,…) không nh ng

m t vùng ñơn thuZn mà lan r ng kh=p toàn cZu; ngay c' thu c có hi u qu' nhGt hi n nay trong ñi u tr] s t rét là artemisinine và các d n suGt cũng ñó

s m b=t ñZu có hi n tưYng gi'm nh.y, và ñó có m t s báo cáo trên th gi i

v s> xuGt hi n m t s ca không còn ñáp (ng thu c artesunate n a Trư c tình hình nguy cơ s t rét kháng thu c ñe dVa toàn cZu, T ch(c y t th gi i ñ ngh] không nên qu'ng cáo, s'n xuGt thu c s t rét lo.i artesunate dư i d.ng ñơn tr] li u n a và chuyNn sang dùng phác ñ\ thu c ph i hYp d>a trên n n có

g c artemisinin M t trong s các ph i hYp ñó, T ch(c y t th gi i ñánh giá cao hoBc khuy n cáo dùng lo.i thu c ACT g\m thu c artemisinine + piperaquine hoBc dihydroartemisinin + piperaquine v i các bi t dưYc hi n ñang có mBt trên th] trư-ng là Artequick, Artekin, Arterakine, CV artecan,…[20], [44], [45], [48]

HYp chGt có artemisinin là m t nhóm thu c s t rét m i có ñBc ñiNm sinh ra m t ñáp (ng rGt nhanh trong cơ thN b nh nhân, ch ng l.i s t rét do ký

sinh trùng P.falciparum ña kháng thu c, thu c dung n.p t t và có ti m năng

gi'm lan truy n s t rét thông qua bư c làm gi'm quZn thN ngư-i mang giao bào

Artequick, m t ph i hYp thu c s t rét bao g\m thành phZn artemisinin

và piperaquine, gZn ñây ñưYc xem là m t ph i hYp thu c lý tư ng trong ñi u tr] b nh s t rét, ñBc bi t ñi u tr] và xT lý ch ng kháng v i các trư-ng hYp

P.falciparum kháng thu c ĐN ñ.t ñưYc m t thu c lý tư ng như vUy, thu c ñó

ph'i h i ñ@ các tiêu ñiNm sau: tác ñ ng lên ký sinh trùng nhanh, hi u l>c và ngăn ngFa kháng thu c cao, ñ c tính thGp, li u trình ñi u tr] ng=n ngày và ñBc

bi t giúp gi'm lan truy n b nh [29]

V ñBc ñiNm tác ñ ng lên ký sinh trùng s t rét nhanh: qua nhi u k t qu' nghiên c(u thT nghi m lâm sàng t.i Trung Qu c, Vi t Nam, Cambodia, Indonesia và Thái Lan cho thGy rjng thu c Artequick kiNm soát hay nói ñúng

hơn là kh ng ch tri u ch(ng và dGu ch(ng s t rét do P.falciparum và P.vivax

nhanh chóng Th-i gian c=t s t chx tF 16 `30 gi- và th-i gian s.ch ký sinh trùng tF 36 `60 gi- Thu c Artequick làm ngFng s> phát triNn ký sinh trùng trong vòng 2 gi- và hơn 95% lưYng ký sinh trùng s t rét b] tiêu di t trong vòng 24 gi- TF ưu ñiNm tác ñ ng nhanh như th , thu c Artequick gi'm tS l

m=c b nh và ñBc bi t là gi'm tS l tT vong do P.falciparum ñáng kN [29]

Hi u l>c cao và ngăn ngFa kháng thu c: hoBc làm chUm quá trình kháng thu c dihn ra: nhi u nghiên c(u lâm sàng cho thGy thu c Artequick cho tS l

ch a kh*i cao trong nh ng vùng s t rét do P.falciparum ña kháng thu c ThT

nghi m INVIVO theo dõi 28 ngày cho bi t tS l ch a kh*i ñ n 97% và tS l tái phát s m chx 3% S> ph i hYp artemisinin v i piperaquine làm trì hoãn

quá trình phát triNn kháng thu c, nhGt là c@a ký sinh trùng P.falciparum Ph i hYp này cũng có hi u l>c cao trong s t rét do P.vivax, nhi u k t qu' thT nghi m lâm sàng ñ i v i s t rét do P.vivax này cho bi t tS l tái phát chx 2%

sau m t tháng theo dõi

Đ c tính thGp: thu c artemisinin và d n suGt tF lâu ñưYc bi t ñ n là thu c ñi u tr] s t rét có hi u l>c cao và an toàn cao, ngay c' phQ n mang thai

và tru em nh* Hi n nay các thu c ph i hYp d>a trên s> ph i hYp v i artemisinine hoBc dihydroartemisinin cũng ñó ñưYc ch(ng minh rGt an toàn trong ñi u tr]: tác dQng phQ trên lâm sàng chx gBp m t s trư-ng hYp như bu\n nôn, nôn, chóng mBt, ñau bQng nh•, tiêu ch'y x'y ra 0`3%, không thGy bGt thư-ng nào v k t qu' cUn lâm sàng huy t hVc và sinh hóa hoBc ñi n tâm ñ\ trong khi theo d*i ñi u tr] li u cho phép

Li u trình ñi u tr] ng=n ngày: thu c Artequick chx cZn 2 li u, li u ñZu vào th-i ñiNm 0 gi- và li u th( 2 th-i ñiNm 24 gi- sau ñó v i hi u qu' ñi u tr] rGt cao

V kh' năng ngăn lan truy n b nh: ñây chx là tác ñ ng gián ti p, tr>c ti p thu c không thN di t giao bào Artemisinin, thành phZn chính c@a thu c viên Artequick, có tác dQng (c ch phát triNn hình thành giao bào c@a

P.falciparum M t ph i hYp g\m artemisinin và primaquine li u thGp cho m t

hi u (ng c ng l>c nhjm làm gi'm tính nhihm c@a giao bào và làm s.ch giao bào rGt s m; do vUy gián ti p tác ñ ng làm gi'm s> lan truy n b nh [45], [47], [49]

N u tGt c' b nh nhân nhihm s t rét ñ u ñưYc ñi u tr] bjng thu c này

s m s€ giúp phá h@y ký sinh trùng s t rét, gi'm ñáng kN lưYng ký sinh trùng sinh ra ñ i v i c ng ñ\ng dân t.i các vùng s t rét lưu hành, tS l b nh cũng như tS l ngư-i mang giao bào s€ gi'm ñi rGt có ý nghĩa, s€ giúp ñky lùi s t rét nhanh chóng và lo.i trF s t rét trong m t th-i gian ng=n

D.ng thu c th( 2 trong th h thu c ph i hYp hi n ñang dùng rGt ph

bi n t.i các qu c gia có s t rét, ñBc bi t châu Phi và khu v>c Đông Nam Á, trong ñó có Vi t Nam ñó là ph i hYp g\m dihydroartemisinin và piperaquine,

v i các bi t dưYc khác nhau như Artekin, Arterakin, CV`Artecan,…và thu c

này cũng là m t trong nh ng ph i hYp ñưYc T ch(c y t th gi i khuy n cáo s'n xuGt và sT dQng nhi u nhGt hi n nay Đây là m t thu c lý tư ng, ñ.t ñưYc các ñBc ñiNm như thu c Artequick ñưYc ñ cUp trên: Tác ñ ng lên KSTSR nhanh hi u l>c và ngăn ngFa kháng thu c cao, ñ c tính thGp, li u trình ñi u tr] ng=n ngày và gián ti p làm gi'm lan truy n b nh, tuy nhiên li u trình dùng là trong th-i gian 3 ngày, khác so v i thu c Artequick (chx 2 ngày)

Dihydroartemisinin (DHA) là d n xuGt c@a artemisinin, là m t sesquiterpen lacton v i cZu n i endoperoxid, có tác dQng rGt quan trVng ñ i

v i ký sinh trùng s t rét Dihydroartemisinin có tác dQng m.nh di t thN phân

li t, nhưng th>c t không có tác dQng trên thN ngo.i h\ng cZu, thN thoa trùng

và thN giao tT

DHA, v i vai trò là m t thu c ñ\ng th-i là m t chGt chuyNn hoá chính có ho.t tính sinh hVc c@a artesunat và artemether, ñó ñưYc sT dQng rGt lâu ñ-i trên b nh s t rét c@a hàng tri u b nh nhân trên kh=p th gi i Cơ ch tác dQng c@a DHA hi n chưa ñưYc bi t thGu ñáo.M t vài nghiên c(u cho rjng thu c tUp trung chVn lVc vào t bào nhihm KSTSR và ph'n (ng v i hemozoin d n

ñ n tiêu di t ký sinh trùng Trên In vitro, ph'n (ng này sinh ra các g c t> do

ñ c h.i có thN phá huS các màng c@a KSTSR

Khác v i DHA, thì piperaquine (PPQ) là d n xuGt thu c nhóm 4`aminoquinoline, là m t thu c s t rét lo.i biquinoline có cơ ch tác dQng tương t> như các thu c s t rét nhóm quinoline khác, ñưYc Trung Qu c dùng thay cho chloroquine và ñóng vai trò quan trVng trong vi c phòng ch ng s t rét trên th gi i trong nh ng năm c@a thUp kS 80 Piperaquine có tác dQng t t trên

các thN h\ng cZu c@a P.vivax và P.malariae và hZu h t các ch@ng

P.falciparum (ngo.i trF giao bào) Li u LD50 c@a piperaquine là 10.98,5 ± 78,2mg/kg so v i chloroquin là 437,9 ± 50,4mg/kg Thu c s t rét piperaquin

an toàn và ít ñ c [29]

M t trong nh ng vGn ñ ch@ y u c@a 2 thu c trên khi dùng ñơn tr] li u là

tS l tái phát cao sau khi ngFng ñi u tr] ñ i v i DHA và hi n tưYng kháng

thu c ñó xuGt hi n khi sT dQng PPQ trong d> phòng P.falciparum kháng

chloroquin Nhi u nghiên c(u gZn ñây kh•ng ñ]nh s> ph i hYp DHA và PPQ

là m t ph i hYp ACT có hi u qu' cao và an toàn ñ i v i các thN s t rét kN c'

s t rét do P.falciparum ña kháng t.i Vi t Nam

Phác ñ\ ph i hYp DHA+PPQ này kh=c phQc nhưYc ñiNm c@a c' 2 thu c khi dùng ñơn tr] li u Ph i hYp v i DHA có kh' năng làm chUm s> kháng thu c c@a piperaquine d>a trên kinh nghi m khi sT dQng mefloquin (tS l thGt b.i 50% khi dùng ñơn ñ c, nhưng khi ph i hYp v i 1 d n xuGt c@a artemisinin sau 8 năm sT dQng v n còn hi u qu' > 95%)

Trên nghiên c(u lâm sàng d.ng ph i hYp DHA và PPQ mang l.i lYi ñiNm rjng tS l tái phát x'y ra tương ñ i ít hơn và chUm hơn, có l€ do PPQ có th-i gian bán huS pha cu i dài

Nghiên c(u hi u l>c ñi u tr] c@a DHA và PPQ B nh vi n b nh nhi t

ñ i thành ph H\ Chí Minh tF 2001`2004 cho thGy s> ph i hYp này có hi u l>c cao trong c=t s t và làm s.ch ký sinh trùng s t rét Nghiên c(u ñi u tr] 520

ca nhihm s t rét (g\m 448 nhihm P.falciparum và P.vivax t.i B nh vi n này

cho thGy tS l kh*i b nh tF 98% ñ n 100%, c=t s t và s.ch ký sinh trùng nhanh trong vòng 2 ngày, tS l tái phát thGp chx 1,9% Nghiên c(u ñi u tr] cho

3458 b nh nhân t.i th>c ñ]a cho k t qu' tS l kh*i b nh tF 98,7%`100%; h t

s t và s.ch ký sinh trùng s t rét trong vòng 1`2 ngày

M t s phác ñ\ nghiên c(u thT nghi m lâm sàng t.i Vi t Nam trên

nh ng vùng s t rét lưu hành nBng, ña kháng thu c ñ u cho k t qu' tS l ñáp (ng lâm sàng và ký sinh trùng ñZy ñ@ rGt cao M t nghiên c(u ñánh giá hi u l>c ñi u tr] c@a CV artecan (dihydroartemisinin và piperaquine) b nh nhân

s t rét chưa bi n ch(ng t.i Đak Nông và Qu'ng Tr] cho thGy thu c có tác

dQng di t KSTSR và c=t s t nhanh trong vòng 1`2 ngày, tS l kh*i b nh 100%

c' b nh nhân nhihm P.falciparum và P.vivax Thu c còn có ưu ñiNm là ít

tác dQng phQ, chx có 1 trư-ng hYp m n ng(a liên quan ñ n thu c trong s 137 trư-ng hYp theo dõi [20]

Vi c áp dQng thu c ph i hYp DHA và PPQ trong ñi u tr] b nh nhân s t rét rGt có hi u qu', tS l kh*i b nh cao, ít tác dQng phQ, th-i gian sT dQng thu c chx có 3 ngày rGt dh sT dQng cho ngư-i ñi rFng, ng@ r y xa cơ s y t Tuy nhiên cho ñ n nay vi c (ng dQng thu c này ñN cGp t> ñi u tr] chưa ñưYc nghiên c(u và ñánh giá hi u qu' m t cách ñZy ñ@ Th>c t cho ñ n nay rGt ít ñ tài nghiên c(u th>c tr.ng sT dQng thu c t> ñi u tr] hi n nay như th nào

Hơn n a các phác ñ\ tF 2007 tr v trư c, vi c cGp thu c t> ñi u tr] chưa ñưYc hư ng d n cQ thN: cGp thu c nào, cGp như th nào, ai hư ng d n, ai theo dõi…v n cũng chưa rõ Nghiên c(u này nhjm mô t' th>c tr.ng sT dQng thu c t> ñi u tr] s t rét hi n nay c@a ngư-i dân ñi rFng ng@ r y và ñánh giá

hi u qu' c@a bi n pháp cGp thu c t> ñi u tr] ñang áp dQng, hoàn chxnh mô hình qu'n lý ngư-i ñi rFng, ng@ r y t.i c ng ñ\ng cũng như bi n pháp truy n thông giáo dQc tăng cư-ng cho vi c sT dQng thu c t> ñi u tr] khi thu c ñưYc ñóng gói có hư ng d n

Hi u qu' bi n pháp này nhjm mQc tiêu gi'm m=c và tT vong ngư-i ñi rFng ng@ r y, gi'm thi t h.i do b nh s t rét gây ra t.i các vùng s t rét lưu hành trong th-i gian t i

CHƯƠNG 2

ĐTI TƯVNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C[U

2.1 Đ a ñiDm nghiên cFu

Nghiên c(u ñưYc ti n hành t.i xã Đak R Mang, thu c huy n Đak Glong, v i dân s 5.306 njm trong vùng s t rét lưu hành nBng Toàn xã có 5 thôn buôn, chi m ña s ngư-i dân t c thiNu s t.i ch Mnông, Ê ñê ngoài ra còn có m t s ñ\ng bào khác và 1616 cQm dân di cư t> do Đây là xã có nhi u dân ñi rFng ng@ r y, ngoài ra dân di cư t> do v i s dân 2.800 tF các txnh phía B=c vào (B=c C.n, Cao Bjng, Tuyên Quang, Lào Cai, Hà Giang…) càng làm cho tình hình s t rét ph(c t.p Tr.m Y t xã có 5 nhân viên trong ñó 1 y s{, 2

y tá, 1 n h sinh, 1 ñi u dư™ng Tr.m có ñiNm kính hiNn vi ch@ y u là phát

hi n b nh thQ ñ ng cho nh ng b nh nhân ñ n tr.m y t

Hi n nay ho.t ñ ng ng@ trong rFng, trong r y khá ph bi n ngư-i dân ñ]a phương.và phZn l n nh ng ngư-i m=c s t rét trong xã là ngư-i thu c nhóm ñ i tưYng thư-ng xuyên ng@ rFng, ng@ r y

2.2 Đ i tưGng nghiên cFu:

2.2.1 Tiêu chu\n l?a ch^n: 2 tiêu chukn l>a chVn

` Có ho.t ñ ng ng@ trong r y là tiêu chukn b=t bu c ñN chVn ñ i tưYng cho nghiên c(u này

` Tu i: tF 15 tu i tr lên, ñ\ng ý tham gia nghiên c(u

Nh ng ngư-i ñưYc coi là thư-ng xuyên ng@ r y n u hV ng@ trong r y ít nhGt m t lZn trong vòng 2 tháng Tuy vUy, ưu tiên chVn nh ng ngư-i ng@ trong rFng, trong r y ít nhGt m t tháng m t lZn S ngư-i này s€ ñưYc theo dõi trong quá trình nghiên c(u

2.2.2 Tiêu chu\n lo<i trO:

` Nh ng ngư-i không hYp tác nghiên c(u

` Không thư-ng xuyên có ho.t ñ ng ng@ ng@ r y

2.3 Phương pháp nghiên cHu

2.3.1.Phương pháp mô tL d ch tM hNc

 Thi't k' nghiên cPu cQt ngang mô t9 :

Đi u tra c=t ngang xác ñ]nh tS l nhUn thu c và th>c tr.ng sT dQng thu c t> ñi u tr] s t rét t.i nhóm ñ i tưYng có ho.t ñ ng ng@ r y

p : D>a vào k t qu' m t s nghiên c(u trư c ñây cho thGy tS l ký sinh trùng s t rét ngư-i dân ng@ r y mi n Trung`Tây Nguyên kho'ng 10%, và tS l ngư-i dân ñ n nhUn thu c t> ñi u tr] kho'ng 58% ĐN ñ'm b'o cho c' 2 ñi u ki n này, nghiên c(u tính toán c™ m u d>a vào p=0,50 ñN ñ.t c™

m u ñ'm b'o cho c' 2 ñi u ki n trên

q = (1` p)=1`0,50= 0,50

d : Đ chính xác là kho'ng sai l ch mong mu n gi a tS l thu ñưYc

tF m u (p) và tF tS l quZn thN (P) ChVn d=0,05,

1,962 0,50.0,50

n1=n2 = ``````````````````````` = 385 0,052

ĐN b sung cho các trư-ng hYp không thu thUp ñưYc s li u, c ng thêm 5% vào m u, vì vUy ta cZn ñi u tra kho'ng 400 ngư-i

Khung m u: Danh sách ngư-i ng@ r y trong các thôn c@a xã

Đơn v] lGy m u: cá nhân ngư-i có ng@ r y

Đơn v] quan sát: cá nhân ngư-i có ng@ r y

2.3.2 Các kO thuPt nghiên cFu:

` Xét nghiUm tìm KSTSR: lGy lam máu (giVt ñBc và ñàn), nhu m giêm sa

soi và ñ m mUt ñ KSTSR (theo phương pháp ñ]nh lưYng và ñ]nh tính) MUt ñ KST s€ ñưYc tính toán d>a trên s lưYng thN vô tính và giao bào trên 200 t bào b.ch cZu, v i gi' ñ]nh s lưYng b.ch cZu trung bình là 8000/ l máu K{ thuUt lGy máu ñưYc th>c hi n bjng cách lGy máu ngo.i vi ñZu ngón tay áp út ñN làm giVt m*ng và giVt dày trên cùng m t lam kính s.ch Sau khi giVt máu khô, sT dQng dung d]ch giemsa 3% ñưYc pha v i dung d]ch ñ m (pH=7,2) ñN nhu m giVt máu trong th-i gian 30`45 phút Soi lam và ñVc k t qu' dư i vUt kính dZu c@a kính hiNn vi quang hVc K t qu' có thN biNu th] bjng h th ng dGu

(+) (đ]nh tính) và đ m mUt đ KSTSR/ l máu (đ]nh lưYng) Khi k t luUn m t lam cĩ k t qu' âm tính cZn ph'i soi ít nhGt 100 vi trư-ng (mli vi trư-ng chukn cĩ 15`20 b.ch cZu) mà khơng tìm thGy KSTSR [23], [47], [49]

` Khám lâm sàng phát hiUn s t, bUnh nhân s t rét, lách sưng: CBp nhi t

đ h nách, n u nhi t đ cơ thN đ i tưYng nghiên c(u ≥ 37,5 oC đưYc chkn đốn là cĩ s t

` PhXng v n tr c ti'p: Ph*ng vkn ngư-i cĩ ho.t đ ng ng@ r y theo các

chx s đi u tra Ghi nhUn thơng tin vào các phi u đi u tra Ph*ng vGn nhân viên y t (xã, thơn b'n) v cGp thu c t> đi u tr]

2.3.3 V_t li6u và cơng c` thu th_p s li6u:

` Kính hiNn vi, lam, kim, vUt tư và các dQng cQ xét nghi m cZn thi t

` Nhi t k , ng nghe

` Thu c : s t rét và các thu c hl trY đi u tra

` Phi u đi u tra, phi u xét nghi m

2.3.4 Các thu_t ng& và cha s trong nghiên cHu:

+ Các thuUt ng trong nghiên c(u

` Ca bUnh s t rét: theo Tài li u Hư ng d n Chkn đốn và đi u tr] s t rét c@a

 Phân loFi ca bUnh s t rét:

` S t rét thN thơng thư-ng

` S t rét thN ác tính

` Ký sinh trùng l.nh: hi n t.i khơng s t và khơng s t trong 7 ngày gZn

đây

BUnh nhân s t rét lâm sàng:

 B nh nhân đưYc xác đ]nh là s t rét lâm sàng trong các trư-ng hYp khơng đưYc xét nghi m máu hoBc xét nghi m máu âm tính hoBc chưa

cĩ k t qu' xét nghi m

 ĐN chkn đốn 1 b nh nhân SRLS cZn căn c( vào 4 đBc điNm sau đây:

` Hi n đang s t (≥ 37,50C) hoBc cĩ s t trong 3 ngày gZn đây

` Khơng gi'i thích đưYc các nguyên nhân gây s t khác

` Đang hoBc qua l.i vùng s t rét trong vịng 9 tháng gZn đây

` Đi u tr] bjng thu c s t rét cĩ đáp (ng t t trong vịng 3 ngày

[ Th ng kê bUnh nhân s t rét: bao g\m các b nh nhân đưYc xác đ]nh là s t rét

và b nh nhân s t rét lâm sàng

[ R0y[nhà r0y và ng/ r0y:

` R y: là m'nh đGt trong rFng hoBc bìa rFng cách xa buơn làng đưYc dùng đN tr\ng lúa và các hoa màu khác

` Nhà r y: đưYc làm t.i r y, cĩ cGu trúc sơ sài t.m bY bjng các nguyên

li u như l\ ơ, tre, n(a hoBc gl, di n tích thư-ng rGt nh*

` Ng@ r y: ngư-i dân làm r y và ng@ l.i t.i nhà r y qua đêm hoBc nhi u đêm đN trơng coi và b'o v cây tr\ng

` CGp thu c t> ñi u tr] [2], [3]

CGp thu c t> ñi u tr] cho ngư-i vào vùng s t rét lưu hành và xa cơ s y

t ñN hV t> ñi u tr] khi b] s t nghi s t rét (dân ñi rFng ng@ r y, cán b ,

b ñ i ñi công tác vào vùng s t rét lưu hành ), cán b y t hư ng d n

ñi u tr] khi cGp thu c, theo dõi k t qu' sT dQng khi hV tr v

+ Các chx s trong nghiên c(u [5], [31]:

` T\ lU lam dương tính ( Slide Positive Rate`SPR) : Là tx l % lam có

KSTSR(+) trên t ng s lam xét nghi m

` T\ lU giao bào : Là tx l % s giao bào trên t ng s ngư-i ñưYc xét

nghi m T ng s giao bào

Tx l giao bào = `````````````````````````````````` x 100

T ng s ngư-i xét nghi m

` TS l nhUn thu c t> ñi u tr]: Là tS l % s ngư-i ñ n nhUn thu c t>

ñi u tr] ñN mang vào r y sT dQng khi nghi m=c s t rét

T ng s ngư-i ñ n nhUn thu c

T ng s ngư-i ng@ r y theo dõi

` Cơ cGu các lo.i thu c ñưYc cGp: TS l % các lo.i thu c t> ñi u tr] ñưYc cGp

` Đ i tưYng ñ n nhUn thu c: TS l nam, n ñ n nhUn thu c

` TS l ngư-i dân ñ n báo cáo sau khi tr v l.i nhà

2.3.5 Đ<o ñHc trong nghiên cHu

Nghiên c(u d]ch th hVc mô t' v i thi t k nghiên c(u c=t ngang ñi u tra

tS l m=c s t rét và ph*ng vGn nhjm kh'o sát th>c tr.ng sT dQng thu c t> ñi u tr] b nh s t rét nên không có các bi n pháp can thi p nào trên con ngư-i

K{ thuUt nghiên c(u g\m lGy máu xét nghi m và ph*ng vGn ñưYc gi'i thích trư c ñN có ñưYc s> ñ\ng ý c@a ngư-i dân

TGt c' nh ng ngư-i nghi m=c s t rét trong quá trình ñi u tra ñưYc khám, xét nghi m và ñi u tr] ñúng theo phác ñ\ c@a B Y t

CGp thu c t> ñi u tr] ñó ñưYc B y t Vi t Nam ñ\ng ý trong chính sách sT dQng thu c s t rét, có vai trò gi'm m=c, gi'm tri u ch(ng b nh và tT vong do s t rét [2], [3], [4], [31]

2.3.6 Thbi gian ti3n hành nghiên cHu: tF tháng 3/2010 ñ n tháng 6/2010 2.3.7 Phân tích s li6u: theo các thuUt toán th ng kê y sinh hVc [31]

XÃ ĐAK R MANG, HUYŸN ĐAK GLONG, T NH ĐAK NONG

Ben ñf Huy6n Đak Glong A Tanh Đak Nông

NgI DUNG NGHIÊN C[U

Nghiên c(u g\m các n i dung chính sau ñây:

` TS l m=c b nh s t rét c@a ngư-i ng@ r y nhóm nghiên c(u (Phân b theo tu i, gi i, dân t c, thói quen …)

` TS l nhihm ký sinh trùng s t rét ngư-i có ho.t ñ ng ng@ r y (ký sinh trùng, giao bào), phân b theo tu i, gi i, dân t c, thói quen …

` TS l ngư-i dân ñ n nhUn thu c t> ñi u tr] trư c khi ñi ng@ r y

` Các tri u ch(ng nghi s t rét xuGt hi n trong khi ngư-i dân ng@ r y

` Các lo.i thu c t> ñi u tr] ngư-i dân ñ n nhUn thu c t.i cơ s y t khi ñi ng@ r y

` Đ i tưYng ñ n nhUn thu c khi ñi ng@ r y

` Nơi ñ n nhUn thu c c@a ngư-i ng@ r y

` TS l ngư-i ng@ r y sT dQng thu c trong th-i gian ng@ r y

` Nguyên nhân không sT dQng thu c ñ@ ngày trong quá trình ng@ r y