Đề tài 7: Bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay.

LƯU Ý TẤT CẢ NHỮNG BÀI Ở ĐÂY ĐỀU LÀ BÀI MẪU NHẰM MỤC ĐÍCH THAM KHẢO TỰ LÀM, NẾU MUỐN CÓ BÀI RIÊNG IB 0774220127 ZALO Đề tài 7: Bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay.

LƯU Ý: TẤT CẢ NHỮNG BÀI Ở ĐÂY ĐỀU LÀ BÀI MẪU NHẰM MỤC ĐÍCH

THAM KHẢO TỰ LÀM, NẾU MUỐN CÓ BÀI RIÊNG IB

0774220127 ZALO

Đề tài 7: Bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn

trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tiền đề quan trọng thúc đẩy quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng,

ổn định kinh tế vĩ mô, là một trong ba đột phá chiến lược trong những năm tới

Trong những năm vừa qua, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực hiện tốt nhiệm

vụ quan trọng này Đảng Cộng sản Việt Nam xác định để phát triển đất nước, nguồn lực bên trong là quyết định, nguồn lực bên ngoài là rất quan trọng, nội lực là quyết định; cần phải chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, nhưng phải xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ Để phát huy nội lực, Đảng, Nhà nước Việt Nam đã tuyên truyền, vận động sâu rộng trong xã hội, phát huy ý chí độc lập, tự cường, khát vọng phát triển đất nước trong các tầng lớp nhân dân và xây dựng, hoàn thiện thể chế khuyến khích sự phát triển mạnh mẽ các thành phần kinh tế, huy động và sử dụng hợp lý, hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước, phát triển lực lượng doanh nghiệp trong nước lớn mạnh; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao trình độ khoa học công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của các ngành, lĩnh vực, các sản phẩm của đất nước.Để thấy được quá trình phát triẻn từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn

trước đổi mới cho đến quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

ở nước ta hiện nay, em xin chọn đề tài “ Bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay” để nghiên cứu

2.Mục đích nghiên cứu

Trong thời kì đổi mới, việc nghiên cứu về chiến lược CNH-HĐH không còn

là mới mẻ Tuy nhiên với mỗi sinh viên Việt Nam việc cần và có những hiểu biết về CNH-HĐH là hết sức cần thiết

3.Phạm vi nghiên cứu:

Trong phạm vi nghiên cứu các kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung

bao cấp giai đoạn trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu:

Bằng những phương pháp thống kê, so sánh, phân tích tổng hợp từ những tài liệu quý báu mà em đã tìm được, đặc biệt là bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

5 Kết cấu của đề tài

Đề tài gồm 3 phần : Phần mở đầu

Phần nội dung

CHƯƠNG 1: Cơ sở lý luận về cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp CHƯƠNG 2 Bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

PHẦN NỘI DUNG Chương 1 Cơ sở lý luận về cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp

Sau năm 1960, miền Bắc nước ta đã đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, từ

đó tiến hành xây dựng đất nước theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp và cũng đã từ đó gặt hái được nhiều thành công Tuy nhiên, theo thời gian cùng với sự đổi mới của thế giới và trong nước, cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp cũng đã lộ rõ nhiều hạn chế và từ đó đòi hỏi Nhà nước cần có sự đổi mới để

có thể phát triển nhiều hơn

1 Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp là gì?

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp được hiểu cơ bản là cơ chế

mà trong đó nền kinh tế của đất nước ta vận động dưới sự kiểm soát của Nhà nước

về các yếu tố sản xuất cũng như phân phối về việc thu nhập

Nhà nước ta sẽ thực hiện can thiệp sâu vào các hoạt động của nền kinh tế, không coi trọng đối với các quy luật thị trường Kinh tế Nhà nước và kinh tế tập thể trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sẽ giữ vai trò chủ đạo, các thành phần kinh tế khác sẽ không được chú trọng Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp tuy có những ưu điểm thích hợp cho hoàn cảnh của đất nước thời kỳ cũ nhưng cho đến nay, nó cũng có nhiều hạn chế và nó đã kìm hãm sự phát triển của đất nước sau này

2 Đặc điểm cơ bản của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp:

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp có những đặc điểm cơ bản như sau: – Nhà nước ta thực hiện quản lý kinh tế chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính và dựa trên hệ thống chỉ tiêu, pháp lệnh chi tiết được áp từ trên xuống dưới Nhà nước ta xây dựng các chỉ tiêu một cách chủ quan, sau đó sẽ đưa các chỉ tiêu đó xuống cho các doanh nghiệp và cả các hợp tác xã đều cùng thực hiện

Và việc cấp phát vốn, vật tư, giao nộp sản phẩm cho Nhà nước trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp cũng đều nằm trong chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước giao cho Điều này cũng sẽ buộc các doanh nghiệp, hợp tác xã sẽ chỉ được quan tâm đến một vấn đề duy nhất đó là thực hiện việc hoàn thành chỉ tiêu

– Cơ quan hành chính quốc gia trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp cũng thường sẽ can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp Những thiệt hại về vật chất do các quyết định không đúng gây ra thì Ngân sách Nhà nước sẽ có trách nhiệm cần phải gánh chịu

Bên cạnh đó thì Nhà nước ta cũng thường sẽ chỉ coi trọng kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể, việc chỉ coi trọng kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể cũng sẽ làm hạn chế đối với sự phát triển và đóng góp vào nền kinh tế của các thành phần kinh tế khác Hậu quả đó là sẽ khiến các cơ quan quản lý Nhà nước làm thay chức năng quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

– Quan hệ hàng hóa – tiền tệ của các chủ thể cũng sẽ bị coi nhẹ, chỉ là hình thức, quan hệ hiện vật là chủ yếu Trong thời kỳ khi cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp xuất hiện, các công cụ cụ thể như giá cả, lãi suất, tiền lương sẽ chỉ áp dụng để nhằm mục đích có thể tính toán một cách hình thức Giá cả sẽ không phản ánh quan hệ cung cầu

Mặt khác, tiền lương được quy định theo cấp bậc hành chính và thâm niên, tính theo chủ nghĩa bình quân, không được tính theo hiệu quả lao động của mỗi chủ thể Tất

cả những điều đó trên thực tế cũng đã dẫn đến tình trạng khan hiếm hàng hóa khiến cuộc sống chật vật không những về số lượng mà cả về chất lượng của nhiều mặt hàng khác

– Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp có bộ máy quản lý cồng kềnh, nhiều cấp trung gian:

Hệ thống thể chế giai đoạn này vẫn chưa có sự đồng bộ, còn chồng chéo, thiếu thống nhất, thủ tục hành chính trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp còn

rườm rà, phức tạp, trật tự, kỷ cương chưa nghiêm Tổ chức bộ máy đất nước vẫn còn khá cồng kềnh nhiều tầng nấc, phương thức quản lý hành chính vừa tập trung quan liêu lại vừa phân tán chưa được thông suốt, gây ra nhiều tổn hại Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ công chức ở nước ta thời kì này vẫn còn nhiều điểm yếu về phẩm chất, tinh thần, trách nhiệm

3 Hậu quả của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp:

Trong thời kỳ kinh tế tăng trưởng theo chiều rộng, hay có thể hiểu cơ bản đó

là dựa vào sự tăng đầu tư, khai thác tài nguyên, sức lao động giá rẻ và một số lợi thế khác, cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp cũng có những tác dụng nhất định Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp đã cho phép tập trung tối đa các nguồn lực kinh tế, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn đất nước vào các mục tiêu chủ yếu trong từng giai đoạn và điều kiện cụ thế, đặc biệt trong quá trình công nghiệp hóa theo hướng ưu tiên phát triển công nghiệp nặng Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp cũng đã góp phần quan trọng tạo sự thống nhất trong thực hiện các mục tiêu

Trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh, cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung ra đời thực chất cũng đã đáp ứng được yêu cầu của thời chiến, bởi vì khi đất nước bị xâm lược, mục tiêu của cả nước đó chính là giải phóng dân tộc Bởi vậy nên việc trong giai đoạn đó, đất nước ta thực hiện kế hoạch hóa tập trung cũng sẽ góp phần quan trọng có thể huy động được tối đa sức lực của nhân dân xây dựng và phát triển kinh tế để nhằm mục đích có thể thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc, đây được đánh giá là nhiệm vụ chung chứ không phải riêng ai

Chương 2: Bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới cho quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

2.1 Kinh tế và cơ cấu quản lý kinh tế thời bao cấp

Trong thời bao cấp, kinh tế - xã hội của Việt Nam mang nhiều nét đặc thù riêng của thời kì này

2.1.1 Tình hình kinh tế thời bao cấp

Vì vừa thoát khỏi chiến tranh với những hậu quả nặng nề của một nước thuần nông, nước ta gặp nhiều khó khăn sau thời kì hậu chiến tranh, xây dựng đất nước Nước ta học theo mô hình xã hội chủ nghĩa của Liên Xô với nền kinh tế tập trung, kế hoạch hóa Do đó, kinh tế - xã hội của nước ta không dễ gì có thể nhanh chóng thoát khỏi nghèo khó, khó khăn Do đó, thời kì bao cấp là giai đoạnmà toàn dân đang cố gắng vượt qua những điều kiện khó khăn, thiếu thốn của thực tại và tìm hướng đi để phát triển đất nước tốt hơn Hầu hết người lao động làm việc trong các cơ quan, doanh nghiệp của nhà nước và sống theo chế độ tem phiếu của thời kì này Đời sống người dân gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn về ăn mặc, về cuộc sống vật chất và tinh thần

2.2.2 Cơ chế quản lý kinh tế thời bao cấp

Vào thời kì bao cấp, cơ chế quản lý kinh tế của nước ta chính là cơ chế kế

hoạch hóa tập trung, thể hiện qua những khía cạnh sau:

Nền kinh tế do nhà nước quản lý hành chính dựa trên chỉ tiêu pháp lệnh từ trên xuống dưới Theo đó, doanh nghiệp hoạt động theo quyết định của cơ quan nhà nước liên quan với các pháp lệnh theo quy định từ vật liệu cung cấp, hình

thức sản xuất, tiền vốn, sản phẩm cùng tổ chức nhân sự, tiền lương và bộ máy

hoạt động… Các doanh nghiệp sẽ có chỉ tiêu cần đạt theo kế hoạch cấp vốn của nhà nước, giao nộp sản phẩm Lỗ lãi sẽ do nhà nước quản lý

Doanh nghiệp được các cơ quan hành chính liên quan tham gia nhiều vào

việc kinh doanh, sản xuất nhưng không phải chịu trách nhiệm về lãi lỗ và pháp

lý đối với các quyết định của mình Ngân sách nhà nước sẽ là cơ quan thu lãi và

lỗ cho các hoạt động của doanh nghiệp

Thời bao cấp, quan hệ tiền tệ – hàng hóa không được coi trọng, hầu như

chỉ là hình thức Trong đó, quan hệ hiện vật chiếm vị thế chủ đạo Nền kinh tế sẽ được nhà nước quản lý theo chế độ “cấp phát – giao nộp” Do đó, sức lao động,

tư liệu sản xuất hay phát minh sáng chế không được coi là hàng hóa trên pháp

luật

Bộ máy quản lý qua nhiều cấp từ trung ương tới địa phương Do có nhiều cấp trung gian nên hoạt động không năng động, kịp thời, thậm chí dẫn tới nhiều tiêu cực ảnh hưởng tới quyền lợi của người lao động, người dân

Thời kì bao cấp kéo dài trong 10 năm từ 1976 – 1986 trước khi thực hiện

Đổi mới Nước ta đã thực hiện 2 kế hoạch 5 năm trong giai đoạn này bao gồm:

Kế hoạch 5 năm lần thứ 2 (1976 – 1980) và kế hoạch 5 năm lần thứ 3 (1981 –

1986) Theo quan điểm của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa mô hình Liên Xô, kinh

tế kế hoạch hóa là điểm nổi bật quan trọng nhất với kế hoạch phân bổ mọi nguồn lực, không thừa nhận cơ chế thị trường và sản xuất hàng hóa, xem kinh tế thị

trường là đặc trưng của chủ nghĩa tư bản

Nền kinh tế nhiều thành phần không được thừa nhận mà chỉ có kinh tế

quốc doanh và tập thể là chủ đạo, để tiến hành xóa bỏ kinh tế tư nhân, cá thể và

sở hữu tư nhân khỏi xã hội Do đó, kinh tế Việt Nam thời kì này lâm vào tình

trạng khủng hoảng, trì trệ với nhiều tiêu cực

2.2 Bài học kinh nghiệm từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới

Quá trình phát triển từ mô hình kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam tiến triển qua 3 giai đoạn cơ bản: Trước Đại hội Đảng lần thứ VI (năm 1986); Từ Đại hội Đảng lần thứ VI đến Đại hội Đảng lần thứ IX (1986-2000) và Từ Đại hội Đảng lần thứ IX năm 2001 đến nay

- Giai đoạn trước ĐH VI (1986): Nền kinh tế vận hành trong khuôn khổ cơ chế kế hoạch hoá tập trung, bao cấp Những cải tiến theo hướng kinh tế thị trường

chủ yếu ở cấp vi mô, mang tính cục bộ, không triệt để và thiếu đồng bộ, diễn ra trong khuôn khổ cơ chế kế hoạch hoá tập trung và nhằm duy trì, củng cố hệ thống kinh tế công hữu, tập trung, bao cấp và đóng cửa

Giai đoạn: Từ Đại hội Đảng lần thứ VI đến Đại hội Đảng lần thứ IX

(1986-2000): Đổi mới cấu trúc và cơ chế vận hành nền kinh tế, từ bỏ cơ chế kế

hoạch hoá tập trung bao cấp, coi sản xuất hàng hoá và kinh tế hàng hoá không phải

là sản phẩm riêng có của CNTB, thừa nhận sự tồn tại khách quan của “nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng XHCN, vận hành theo cơ chế thị

trường có sự quản lý của nhà nước Mở cửa kinh tế và từng bước hội nhập kinh tế quốc tế, đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ với thế giới, chủ trương làm bạn với tất cả các nước, biến nền kinh tế nước ta thành một bộ phận của nền kinh tế thế giới và khu vực

-Giai đoạn: Từ Đại hội Đảng lần thứ IX năm 2001 đến nay Khái niệm “kinh tế thị trường định hướng XHCN” được khẳng định tại Đại hội Đảng IX năm 2001 Đây là kết quả của quá trình 15 năm đổi mới tư duy và thực tiễn ở nước ta, được đúc kết lại trên cơ sở kiểm điểm, đánh giá và rút ra các bài học lớn tại các kỳ Đại hội Đảng

- Xác định một loạt yếu tố bảo đảm định hướng XHCN của sự phát triển kinh tế thị trường:

+ Bổ sung “dân chủ” vào hệ mục tiêu phát triển tổng quát: “độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, dân giàu, nước mạnh, XH công bằng, dân chủ, văn minh”

+ Xác nhận chiến lược CNH, HĐH rút ngắn trong môi trường hội nhập kinh tế quốc tế

+ Coi “từng bước phát triển kinh tế tri thức” là một nội dung của chiến lược phát triển kinh tế

+ Kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước (nhà nước XHCN)

+ "Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế; đồng thời phân phối theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác … Tăng trưởng kinh tế gắn

liền và bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển", "đi đôi với phát triển văn hóa và giáo dục"

- Chọn ba mũi đột phá chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội là:

+ Xây dựng đồng bộ hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN mà trọng tâm là đổi mới cơ chế, chính sách nhằm giải pháp triệt để lực lượng sản xuất,

mở rộng thị trường trong và ngoài nước;

+ Tạo bước chuyển mạnh về phát triển nguồn nhân lực, trọng tâm là giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ;

+ Đổi mới bộ máy và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, trọng tâm là cải cách hành chính, xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh

2.3 Quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp giai đoạn trước đổi mới

2.3.1 Những yếu tố cơ bản của kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường nói chung bao hàm những yếu tố chủ yếu cơ bản như sau:

Thứ nhất, độc lập của các chủ thể trong nền kinh tế

Nền kinh tế thị trường đòi hỏi sự tồn tại của các chủ thể kinh tế độc lập dưới nhiều hình thức sở hữu khác nhau Các chủ thể này hoàn toàn động lập, tự chủ trong việc quyết định: sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai? Họ tự chịu trách nhiệm đối với quyết định sản xuất kinh doanh của bản thân dựa trên những tín hiệu thị trường

Thứ hai, hệ thống đồng bộ các thị trường và thể chế tương ứng

Mọi nền kinh tế thị trường đều có các yếu tố cấu thành cơ bản là các thị

trường, bao gồm các thị trường yếu tố [các thị trường đầu vào như thị trường đất

đai, thị trường sức lao động, thị trường tài chính (thị trường tiền tệ, thị trường vốn, thị trường chứng khoán), thị trường hàng hoá, thị trường khoa học - công nghệ] và

thị trường hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng

Thứ ba, hệ thống giá cả được xác lập thông qua tương quan cung-cầu quyết định sự vận hành của nền kinh tế thị trường

Giá cả trên các loại thị trường được xác định dựa trên tương quan cung và cầu của từng thị trường đó Tín hiện giá cả là căn cứ khách quan đối với các chủ thể kinh

tế đưa ra các quyết định sản xuất-kinh doanh của mình trong môi trường cạnh tranh thị trường

Nền kinh tế thị trường chỉ vận hành được một khi hệ thống giá cả được quyết định khách quan bởi thị trường Trong nền kinh tế thị trường, mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận là động lực chủ yếu thúc đẩy nỗ lực hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp Để phục vụ mục tiêu đó, giá cả phải được thiết định trên các cơ sở khách quan và được điều tiết bằng cơ chế tự điều tiết (cạnh tranh tự do)

Thứ tư, cơ chế căn bản vận hành của nền kinh tế thị trường là cạnh tranh

tự do

Không có cạnh tranh tự do, không thể nói đến kinh tế thị trường Về bản chất,

cơ chế cạnh tranh thị trường là cơ chế tự điều chỉnh Do vậy, nó còn được gọi là

“bàn tay vô hình” Cơ chế này giúp nền kinh tế tạo lập sự cân bằng mỗi khi bị trục trặc

Cạnh tranh là cơ chế chủ yếu phân bổ các nguồn lực trong nền kinh tế thị trường Thông qua cạnh tranh, các nguồn lực được rút ra khỏi những ngành, lĩnh vực

và địa điểm đang hoạt động kém hiệu quả, di chuyển đến những nơi có lợi thế phát triển và thu được hiệu quả kinh doanh, lợi nhuận cao hơn Thực tế xác nhận rằng cho đến nay, sau khi nền kinh tế đã vượt qua trình độ kinh tế nông dân tự cấp - tự túc, cạnh tranh là cơ chế phân bổ các nguồn lực hiệu quả nhất

Thứ năm, vai trò điều tiết kinh tế của nhà nước

Thị trường có những khuyết tật và cơ chế thị trường có thể bị thất bại trong