Tính cách người nông dân Nam bộ trong tiêu thuyết Hồ Biểu Chánh

Ng i nông dân Nam b không ch bi t ch u th ng ch u khó mà còn có tính kiên trì và dám làm... Giàu thì giàu ch có phép nào mà gi t ng i ta c hay sao.” Con nhà nghèo... T nhiên mà chân tình

Tính cách ng i nông dân Nam b trong ti u thuy t H Bi u Chánh

- Ths Hu nh Th Lan Ph ng –

(Bài ã ng trên p chí Khoa h c, Tr ng i h c C n Th ,

12/2009; trang 153- 161)

1 t v n :

Không gian và th i gian ngh thu t trong ti u thuy t H Bi u Chánh ch y u là vùng t Nam b u th k XX Vi t v cu c s ng và con ng i Nam b , H Bi u Chánh c bi t chú ý n i t ng ng i nông dân Xu t thân t m t gia ình nông dân nghèo, l i có s quan tâm n qu n chúng lao ng kh n khó, cho nên dù c ng

c a m t ông c ph s , H Bi u Chánh v n luôn th u hi u, c m thông i v i

nh ng con ng i chân l m tay bùn, quanh n m bám ch t v i ru ng ng Ông không

ch nh n ra nh ng b t công mà ng i nông dân ang ph i gánh ch u, c ng không ch

ng l i s chia s tr c nh ng thân ph n bé nh ch u nhi u áp b c, kh au H

Bi u Chánh ã phát hi n và cao nh ng nét p t tính cách c a ng i nông dân Nam b Th hi n thành công tính cách ng i nông dân Nam B là óng góp m i c a

Bi u Chánh cho n n ti u thuy t Vi t Nam hi n i bu i u phôi thai

c p n tính cách ng i nông dân Nam b chính là tìm hi u tính cách chung

a m t lo i nhân v t, nhân v t tiêu bi u nh t c a ti u thuy t H Bi u Chánh Khái

ni m tính cách c hi u là nh ng c m, nh ng ph m ch t c a nhân v t c th

hi n t ng i rõ nét Tính cách th hiên nét riêng c áo c a con ng i cá bi t, c th

nh ng l i mang cái chung, tiêu bi u cho nhi u ng i m t m c nh t nh ng

th i nó có m t quá trình phát tri n h p v i logic cu c s ng Tìm hi u tính cách c a

ng i nông dân Nam b trong ti u thuy t H Bi u Chánh t t nhiên ph i t trong m i quan h v i hoàn c nh xã h i Nam b tr c và sau th chi n l n th nh t M t xã h i

en t i, y ph c t p, bi n ng Chính hoàn c nh s ng là m t trong nh ng nhân t t o thành tính cách Tính cách c a ng i nông dân Nam b trong ti u thuy t H Bi u Chánh c kh ng nh d n trong hoàn c nh s ng c th nói trên

2 N i dung chính:

Qua tác ph m c a H Bi u Chánh, hình nh ng i nông dân Nam b hi n lên r t

rõ nét, v i các tính cách v n có

2.1 C n cù nh n n i:

Nông dân Nam b v n là dân “ chi ng” H ph i r i b n i chôn nhau c t r n tìm n i “ t lành chim u” n vùng t ph ng Nam còn nhi u hoang s này, t

bu i u l p nghi p, h ã ph i bao công s c có c u ki n nh c Chính

ã bi n n i sình l y n c ng “kh ho, cò gáy” thành nh ng cánh ng phì nhiêu “cò bay th ng cánh” Nam b ã tr thành v a thóc l n c a c n c Ph m ch t c n cù nh n

i là m t u ki n ph i có và c phát tri n d n theo l ch s khai kh n và phát tri n

vùng t Nam b Ng i dân n ây c n và bi t n ng t a vào nhau s ng H

ng v i quan ni m “có làm, có n” H ph i ch p nh n m i gian nan th thách giành

y s s ng Quan sát t m nh ng sinh ho t lao ng c a ng i nông dân, H Bi u Chánh ã ch ng minh ph m ch t c n cù c a h b ng hình nh th t s ng ng, c th :

“L i 11 gi tr a, tr i n ng nh l a, ph n thì l ng trang không có m t chút gì, ph n thì

ru ng ã c n n c h t r i, b i v y ng i i ng nóng n c vô cùng, còn nói chi nh ng k g t

hay là c lúa, h l y làm kh h t s c” (Con nhà nghèo, trang 66) Làm vi c trong m t u

ki n khó nh c nh th mà h ch ng t nan i v i h , gian nan kh c c không ph i là

chuy n áng ng i H vui v v i công vi c khó nh c “ i u canh t , ti ng còi túc nghe

u t h ng, y là còi c a ch n kêu công g t d y s m n u c m L i n a gi , theo m y b

u, th y ng i ta i có hàng, y là b n công g t i v , àn bà chen l n v i àn ông, ng i nào

ng vui c i h n h ” (Cha con ngh a n ng)

Ph i i m t v i c nh nghèo khó, lo toan, ng i nông dân d ng nh không còn dám m c hay èo bòng cao sang H t p trung vào lao ng ki m s ng ôi khi

cu c s ng c a h có chút gì ó “côi cút”, l ng l n t i nghi p Anh Tr n V n S u “ u canh t th c d y l m n u m t n i c m n phân n a còn phân n a thì em theo Vai mang

vòng hái, tay xách gói c m, d c a nhè nh b c ra sân mà i.”(Cha con ngh a n ng) Quanh

m ng i nông dân ph i t t b t v i công vi c H t vi c trên ru ng mình ã thuê, l i

ti p t c i làm thuê cho ng i khác Cu c s ng ch t v t không cho phép h ng i không.

th ng suy ngh m t cách n gi n, chân ch t: nhà thì u ng l m”(Cha con ngh a

ng).Th nh ng, t trong s chân ch t y l i n i rõ m t c tính cao quý: ch u c c,

ch u khó, ham làm H Bi u Chánh không di n gi i hay minh ho dài dòng Ông ã bi t khéo ch n nh ng chi ti t i th ng nh ng l i tiêu bi u, hay s d ng l i v n k th t t nhiên g i lên úng tính cách c a con ng i vùng ng b ng sông n c ph ng

Nam Tuy ru ng ng phì nhiêu, tôm cá y sông nh ng h luôn bi t ý th c: “Mu n n

cá ph i th câu”, không thích ch th i hay l i, cho nên càng không lãng phí th i

gian lao ng Nh c n cù mà anh nông dân Lê V n ó (Ng n c gió ùa) t thân ph n

ói nghèo ã tr thành m t c phú, còn c phong ch c thiên h Khi m i ra tù, anh

ta không có gì trong tay, lang thang kh p n i xin c b thí t ng chén c m mà c ng không có Sau l n g p hoà th ng Chánh Tâm, c giúp m t ít v n, anh ta ã “vô

ng n cây lá c t m t cái chòi nh mà làm ru ng” S c n cù lao ng ã nâng ôi chân anh, giúp anh b c ra kh i cu c s ng l m than

n cù và nh n n i, ó là hai ph m ch t th ng i ôi v i nhau Ng i nông dân Nam b không ch bi t ch u th ng ch u khó mà còn có tính kiên trì và dám làm Nhi u ng i kh ng nh tính hào phóng c a con ng i Nam b và quan ni m u

ki n a lí t nhiên Nam b nhi u thu n l i, do ó tính hào phóng càng có c h i phát tri n C ng vì th , dân Nam b ít có s nh n n i tr c th thách c a cu c s ng

ng ng i dân x Trung và B c u này không h n là úng Phóng túng, m t chút

t i, ít lo xa, ó là cá tính d tìm th y con ng i Nam b Nh ng bên c nh ó, trong

l i ti m tàng m t c tính gan d , d ng c m, lòng quy t tâm và m t chút phiêu l u

o hi m n u không nói là li u H ã quy t tâm thì làm cho b ng c, ch p nh n

i th thách, ã quy t th c hi n u gì thì “tr i g m không nh ”. c n cù, ch u khó

ng u nhiên và có c s li u l nh Hoàn c nh s ng n i ây ã a y h vào cái th y

i trong h luôn có tâm lí: n ây ã là s n cùng thu t n H không có gì m t, càng kiên nh n s c nhi u hi v ng h n y c ng là nh ng lí do giúp chúng ta hi u

vì sao m t mùa lúa này Cai tu n B i (Con nhà nghèo) v n không n n chí “l ng x ng

mua gi ng m , m n trâu cày ” làm ti p, ch i mùa sau s có k t qu t t h n Ng i

nông dân trong tác ph m c a H Bi u Chánh th ng có suy ngh : “Ch u c c kh s nh c

ki p này, ng ki p sau c an nhàn sung s ng.” (Ng n c gió ùa) N u không thì c ng

vì “túng th ” nên ph i ng u v i th thách, m t phen làm li u “ r ng làm ru ng”

mong i i M c c m “Mình nghèo lo làm ru ng mà n” (Ng n c gió ùa, trang 68)

ã kéo ng i nông dân vào công vi c s n xu t D n d n h tr nên g n bó, thu chung

i nó dù ph i ch u l m gian nan, nhi u th thách

2.2 Tr ng ngh a khinh tài:

Bi u Chánh là m t nhà v n cao o lí, o lí nhân ngh a i M t ki u

o lí r t Nam b : “Ki n ngh a b t vi vô dõng dã” Trong tác ph m c a H Bi u Chánh

ph bi n ki u nhân v t “tr ng ngh a khinh tài” H là nh ng con ng i “gi a ng th y chuy n b t b ng ch ng tha” Dù nghèo khó, quanh n m ói rách, mi ng c m n ch ng

no, áo m c ch a m nh ng h v n s n sàng c u mang giúp nh ng ng i kh n

kh h n mình Ông Sáu Th i, Lê V n ó trong “Ng n c gió ùa”; H ng s Cu trong

“Con nhà nghèo”; bà Ba Th i trong ”Cay ng mùi i”; bà lão nông dân, ng i giúp

Th Ngh a thoát ói và có ch tá túc lúc m i v t ng c trong “Chúa tàu Kim Quy”

u là nh ng con ng i làm vi c ngh a m t cách t nguy n, t giác, không màng l i

c, không òi h i s n áp Ng i nông dân Nam b v n xu t thân t nghèo kh , di vào Nam c ng là li u mình i tìm t s ng Cho nên bên c nh vi c có s n truy n

th ng oàn k t c a dân t c, h càng th ng yêu ùm b c nhau h n, giúp nhau t o

ng cu c s ng, nh t là trong m t hoàn c nh m i l , y khó kh n H th ng k t ngh a v i nhau, s ng ch t có nhau, th ng yêu nhau m t cách l lùng L i c ng vì h là

nh ng con ng i lâm vào hoàn c nh b t c, ph i ra i tìm t s ng trong muôn ngàn cái ch t, cho nên h r t chu ng ngh a khí, quý tr ng tình b n bè, tình huynh , giang ngh a hi p, coi khinh ti n tài, s n sàng x thân vì ngh a Lê V n ó th y c nh m t

ng i già y u ang ch i v i gi a dòng n c, thì không còn bi t ái ng i sông to gió l n,

t mình b i xu ng ra gi a dòng n c hi m nguy c u s ng ông Sáu Th i thoát

c n n Lê V n ó c ng t ng lên ti ng bênh v c che ch cho Lý Ánh Nguy t, m t cô gái y u i b k x u hãm h i; H ng s Cu (Con nhà nghèo) là m t thanh niên

nghèo mà bi t s ng vì ngh a, ã dang tay che ch cho cu c i c a cô T L u Vi c ngh a mà ng i nông dân trong tác ph m c a H Bi u Chánh th ng làm là nh ng

vi c r t bình th ng nh ng có nhi u ý ngh a, không ph i ai c ng có th làm c Có

th ó ch là hành ng “ t t vô bu ng b ng rá c m ngu i ra thì còn c vài chén Tr

vô móc ít con m m lóc nh em ra cho Th Ngh a n” (Chúa tàu Kim Quy) c a m t bà lão

nông dân hay vi c l y 20 ng b c dành d m mua thu c c u cô T L u c a anh

ng s Cu (Con nhà nghèo) C ng có khi ó l i là m t vi c làm r t cao c , th hi n

m lòng bao dung nhân ái c a con ng i Nam b Bà ba Th i trong tác ph m “Cay

ng mùi i”, hoàn c nh gia ình c ng nghèo khó, ch ng l i b i bi n bi t, s ng tr

tr i m t thân m t mình Th mà bà ã mang m t a tr v nuôi, b i bà không th làm

ng tr c m t a bé ngây th vô t i b v t b quá nh n tâm nh th C ng vì nuôi

a bé y mà bà ph i nh n l y nh ng l i x v , nghi ng c a ch ng Anh H ng s Cu

(Con nhà nghèo) còn là m t thanh niên có trái tim cao th ng, bi t cô T L u ã không

còn trong tr ng nh ng anh ta ã r ng lòng tha th , c i v làm v , c u mang c a con b b r i c a cô T L u Tình c m cha con c a anh Cu th t cao p, nó c chan hoà trong ch ngh a, nó c hun úc t lòng nhân ái, c nuôi d ng b i s bao dung Vì th , không gì có th lay chuy n c

Nông dân Nam b th ng l y o ngh a” làm ph ng châm s ng và hành ng.

“ o” ây c hi u là n cho ph i o, h p l ph i i Còn “ngh a” là ngh a khí,

là n thu chung, dám x thân vì vi c l n, không c hi p ng i th cô, không phân

bi t sang hèn trong cách ng x Bi t o ngh a thì m i tranh ch p u có th c gi i quy t trong quan h anh em, bè b n, không c n s can thi p c a lu t pháp nhà n c

c b n, nh ng ng i tr ng o ngh a l y ngh a khí ãi nhau, ã dám làm thì dám ch u, không ch p nh n ng i khác lãnh thay trách nhi m c a mình Tính cách

này có th nh n th y n i Lê V n ó (Ng n c gió ùa), anh ta d ng c m nh n mình là

Lê V n ó, tên tù b truy nã B i vì anh không mu n m t ng i khác ch u t i oan c,

nh n hình ph t thay cho mình D u bi t r ng ra nh n t i là n v i tr m u cay ng

kh nh c, là b l i t t c s n nghi p mà mình ã dày công xây d ng b y lâu m i có

c, là không còn c h i th c hi n l i h a v i Ánh Nguy t, s c u mang Thu Vân Xem nh cu c i c a anh không còn gì

Hành ng c a nhân v t là ph ng ti n quan tr ng th hi n tính cách nhân

t H Bi u Chánh có s chú ý miêu t hành ng nhân v t M c dù nhà v n còn gi thói quen truy n th ng, miêu t hành ng theo trình t th i gian nh ng v n t o nên

c nét riêng Nhân v t ng i nông dân trong ti u thuy t H Bi u Chánh không ch

hành ng theo ngh a mà còn vì ngh a Vì ngh a mà u tranh ch ng l i nh ng gì mang

tính b t ngh a Vi t v con ng i Nam b , nh ng con ng i có tính kh ng khái, không

ch u cúi lòn, thì không th thi u nh ng hành ng quy t li t, tuy có ph n hung h ng

nh ng minh b ch: ánh gãy tay tên nhà giàu dâm d c, háo s c (Th Ngh a ánh T n

Thân – Chúa tàu Kim Qui); r ch m t k có ti n mà “chuyên i phá danh giá c a con nhà nghèo”(Ba Cam r ch m t c u hai Ngh a – Con nhà nghèo) Khi c n ph i ra tay tr ng

tr gian ác, ng i vì ngh a không bi t s gì c i v i h , cái ngh a ph i làm là trên h t

u c làm vi c ngh a mà ph i nh n l y s thi t thòi cho mình, h v n vui v ch p

nh n H nh phúc c s ng h t mình cho cái ngh a i ã khi n h dám làm t t c

ôi khi h c ng li u nh ng li u mà v n t ra v hiên ngang thách th c tr c cái x u,

ng i x u Ba Cam (Con nhà nghèo) t ng tuyên b : “Qua r a nh c cho em mà qua tù,

thì qua vui lòng l m, không h i chi âu mà s ”.

i v i ng i nông dân Nam b , ch “ngh a” không c hi u m t cách chung

chung, tr u t ng, khô c ng nh ch “ngh a” c a Nho giáo, nó c gi i thích m t cách c th , hàm ch a cái g n g i, mà c ng c ng d ng ph bi n Nó không ch th

hi n trong m i quan h gi a ng i v i ng i, mà còn nh ng m i quan h khác Nó

có th toát lên t tình c m g n bó thu chung v i xóm làng, m nh v n, th a ru ng hay công vi c lao ng s n xu t v n ã quen thu c i v i ng i nông dân Ng i nông dân Nam b quen dãi d u m a n ng n i ru ng ng Cu c s ng lam l v i nhi u

lo toan làng quê ã tr thành máu th t i v i h Gi a h v i cu c s ng y d ng

nh r t n ng “ngh a tình” Cho nên, khó lòng mà chia c t c Nh ng con ng i

“khinh tài” y không d gì b cám d tr c v t ch t xa hoa hay ti n nghi n i th thành.

Nhàn r i, th nh th i ch a h n là cu c s ng h nh phúc i v i h , n u bu c h ph i xa

i nh ng t p t c, thói quen lâu i H s lúng túng, au kh n t i nghi p khi ph i thay i cách s ng, ph i t b ru ng v n, ph i chia tay v i công vi c s n xu t Anh

ng s Cu trong “Con nhà nghèo” là m t tr ng h p tiêu bi u: “Cu sinh tr ng

trong ch n thôn quê, h i nh c i trâu hay, n l n c m cày gi i, t ng quen nh m , g t lúa, tát

c, p b , ch không quen c m ch i quét nhà, ch m gi lau g ch” Do ó, “Cu không th nào giúp vi c t i nhà gi y c” Cu c m th y mình không th “ph tình” v i làng quê

thích nghi cu c s ng n i th thành; không th b cái cày, cái cu c c m gi y, bê m c

“ nh chí l n em quen ngh làm ru ng, làm nh trên này em làm không c Em ngoài

ng dãi n ng d m m a, thu nay quen r i, bây gi làm trong tù túng ch t h p, b t h i gió em

ch u không n i Em mu n xin v i anh ba cho em tr v ng ng ki m ru ng m n mà làm” Không ch n ng ngh a, ta còn có th nh n th y n i ây nét phóng túng c a ng i nông

dân Nam b : thích s ng cu c i thanh th n t do ru ng ng h n là ph i bon chen

n thua ch n ô th u ki n t nhiên và sinh ho t c a kinh t nông nghi p ã t o nên tính cách phóng túng y Nông dân Nam b ít b câu thúc b i nh ng thiên ki n

ng n c h c a t t ng phong ki n N n s n xu t nh , phân tán ã d n n cách làm n sinh s ng tu ti n, úng h n là theo s thích cá nhân, d n d n ã t o cho ng i nông dân cá tính t do, ghét s tù túng, ràng bu c ch t ch

2.3 B c tr c, th ng th n:

c tr c th ng th n là tính cách tiêu bi u c a con ng i Nam b , nh t là ng i nông dân Nam b Nhân v t trong ti u thuy t H Bi u Chánh ít có di n bi n tâm lý

ph c t p hay tr n tr , gi ng xé n i tâm H Bi u Chánh chú ý miêu t ngo i hình, c

ch , hành ng, nh t là ngôn ng c a nhân v t ã th hi n thành công tính cách b c

tr c th ng th n c a con ng i Nam b Thông qua cách nói hay n i dung l i nói, có th

nh n ra tính cách c a con ng i Nông dân Nam b b c tr c th ng th n do ó nói n ng

ít v n ch ng, rào ón H ngh sao nói v y, “nói th ng ru t ng a”, không thích che y

gi u gi m Cho nên m i có câu “Ru t ngoài da” Nh n bi t V nh Thái (Khóc th m)

o quy t, m u mô, có nhi u th n bóc l t, c p công c a ng i nghèo, th ng

Mau ã không ng n ng i phân tích t m cho b n nó nghe: “D ng g t gao, ác c l m, không bi t th ng ai h t D ng tính vi c nào thì d ng c ng mu n gi t con nhà nghèo Ph i

mà hôm qua anh nghe d ng nói chuy n v i tá th thì anh m i ghê Cô Hai t t , cô g p th ng

ch ng gì b p tr m quá nh v y không bi t.” (Khóc th m).

Tính cách b c tr c, th ng th n c ng c H Bi u Chánh t p trung th hi n qua

nhân v t Th T trong tác ph m “Con nhà nghèo” B t bình tr c vi c làm th t c c a

u Hai Ngh a, Th T khác h n v i ch ng, âm th m ch u ng nh c nhã, ch ta quy t

li u m t phen n nhà bà Cai v ch t i c u Hai Ngh a, còn dám th t ra nh ng l i kh ng

khái: “Tao ch ph i ai hay sao Tao s là s ng i ph i kia, ch ng i nh v y tao d s âu Giàu thì giàu ch có phép nào mà gi t ng i ta c hay sao.” (Con nhà nghèo) H Bi u

Chánh ã khéo léo t vào c a mi ng nhân v t nh ng l i nói th t t nhiên, th hi n úng tính cách c a ng i ph n nông dân Nam b S áp b c n ng n c a k giàu có, nhi u th l c không th làm thay i tính cách y ng i ph n nông dân này n lúc ã b i, không còn ch n n ng thân, không có ru ng canh tác, ch ta v n

th ng th n b o cùng ch ng: “Không c n gì, ây không c thì lên trên Bình Phú Tây mà , h gi i h theo lên ó h i c n a, tôi m i s ” (Con nhà nghèo).

Có nhà nghiên c u cho r ng Nam b sông r ch ch ng ch t, ru ng ng bao la,

u không ch u n i s áp b c, th ng tr c a quan l i hay a ch thì ng i nông dân ch

n xu ng ghe thuy n i tìm m t mi n t h a khác m l y, ru ng hoang còn thi u

gì, s n sàng ón nh n ng i n v t l p nghi p Do ó, nông dân Nam b s không

“ch u tr n” nh ch D u trong “ t èn” c a Ngô T t T C ng vì th mà nông dân

Nam b th ng có tính kh ng khái, b c tr c, ít ch u lu n cúi và kém th n Gi n thì nói ngay, có tính l a r m, có khi c ng r t hung h ng nh ng r i c n gi n s cu n i theo sông n c ru ng ng bao la

Theo quan ni m c a H Bi u Chánh, ng i nông dân c ng có k v y ng i khác Trong m t gia ình, Cai tu n B i thì cam ch u, nh n nh c không mu n ph n kháng, s gây thêm ho l n Nh ng v và em trai c a Cai tu n B i thì khác h n Nghe chuy n T L u b c u Hai Ngh a c ng ép r i b r i, Ba Cam không th ki m nén c

n gi n, ón ng c u Hai Ngh a h i t i, r i r ch m t c u Hai Ngh a L p lu n c a

Ba Cam r t d t khoát và kh ng khái: “Tôi mu n ghi trên m t nó vài cái th o cho thiên h h ngó th y thì nh nó là a chuyên i phá danh giá c a con nhà nghèo, ng tránh nó mà thôi.”

(Con nhà nghèo) Anh ta ã gi i thích m t cách th t thà nh ng d t khoát v vi c làm

a mình: i tr i t h i, i bi t ch ng nào m i có Thà tôi làm ph c m t cái cho nó t n Toà có ày tôi i n a, tôi c ng cam tâm” Nhân v t Ba Cam ã th hi n rõ thái không

ch u cúi u tru c th l c b o tàn c a ng i nông dân Nam b : “Không ph i li u m ng Quân giàu có mà n m i r quá, làm hi n v i nó sao c kia“.

Uy quy n c a giai c p th ng tr không th áp o n i tính th ng th n c a ng i nông dân i di n v i Ph m K , Lê V n ó ch ng h s s t, ã th t ra nh ng l i nào

là “ông là m t ông quan b t nh n”, nào là ”sao ông t v nhà giàu ông không nói t i, l i theo

t mà h i ng i àn bà nghèo hèn b tai n n nh v y Tôi nói cho ông bi t, n u ông b t con n y

thì tôi ph i lên t nh mà cáo ông, vì tôi không ành cho ông h i m t ng i nghèo hèn vô t i”

(Ng n c gió ùa) Tuy nhiên, b n ch t c ng r n c a ng i nông dân ôi khi b bi n

thành m t “khí gi i y u” trong nh ng tình hu ng c n s d o dai, uy n chuy n hay khôn

khéo H Bi u Chánh d ng nh c ng có ý nh th hi n u này cho nên ã t o d ng

các chi ti t: Th T (Con nhà nghèo) sau khi n nhà bà Cai Hi u nói rõ s th t v

chuy n x u c a c u Hai Ngh a thì m i vi c ã b r i tung lên Ch ta b b t óng tr ng 7 ngày, Cai tu n B i ph i van xin, c u kh n h t l i, cu i cùng c nhà b i ra kh i t

bà Cai Hay Th Ngh a nóng gi n ra tay tr ng tr T n Thân r i thì ph i nh n l y án tù oan c, gia ình kh s tan nát

Câu nói mang v y m th , m tính tiêu c c, th ng c a Cai tu n B i không

ph i là hoàn toàn không có lí: “N u mà mình c trong nhà, mình ng có nói t i ai h t thì

ai mà b t mình c.” (Con nghà nghèo) H Bi u Chánh ã nhân v t nói úng ph n

nào th c t c a cu c s ng Nh ng quan m s ng nh th thì khó c ch p nh n

Nh t là trong hoàn c nh ngày nay, khi mà l ch s ã ch ng minh ch có u tranh

ch ng áp b c b t công thì con ng i m i có th t c h nh phúc th t s

c tr c là c tính có m t t t nh ng c ng có m t h n ch Ng i b c tr c s d

i n thi u c n tr ng, kém t nh , không l ng tr c h u qu c a s vi c, c ng không

o c s áp o i ph ng i v i m t con ng i nh c u Hai Ngh a mà Th T

em s thành th t và th ng th n giãi bày: “ hôm nó n nay nó trông c u nó khóc

p m t s ng chù vù M t êm chí sáng nó ôm con khóc hoài nên sinh b nh thu n a C u

xu ng mà coi tay ch n mình m y nó s ng híp Ông th y Ho ng ng bi u a 20 ng b c ng

ng làm m t t thu c cho nó u ng, mà nó có ti n âu mà a C u làm n a cho ít ch c ng

ng nó u ng thu c c u Hai” thì k t qu Th T không c to i nguy n còn b xua i,

m he u Cái tinh t trong cách nhìn v cu c s ng và ng i i c a H Bi u Chánh là ó Ông luôn t v n xã h i c ng nh con ng i nhi u góc xem xét, ánh giá Ti u thuy t H Bi u Chánh không có s phê phán hay cao t m t phía

2.4 Bình d , hi n lành ch t phác:

Ng i nông dân Nam b trong ti u thuy t H Bi u Chánh là nh ng con ng i

mang v “chân quê” H n m c, sinh ho t, nói n ng n gi n và c ng r t t nhiên T nhiên mà chân tình H Bi u Chánh t ra có s quan sát t m v cách n n p c a

ng i nông dân Ông chú ý miêu t t cái dáng v bên ngoài qua l p trang ph c c a

ng lo i ng i m t N u là m t anh nông dân lam l , ch m làm, l i th t thà, quê mùa

thì t h n không th có lo i trang ph c nào khác h n trang ph c c a anh Tr n V n S u:

”Anh ta m c m t cái áo en nhùn nh c, m t cái qu n rách l i t t t i, u b t trùm m t cái

kh n r n, mi ng ng m tr u m t búng” (Cha con ngh a n ng) Cu c s ng khó kh n, u

ki n v t ch t thi u th n, l i bi t “li u c m g p m m”, ng i nông dân Nam b s ng r t

bình d , không c u k ki u cách, l i càng không xa hoa Cái bình d y th hi n ngay trong cách , cách m c và c cách n c a h n a i ng xa xôi ch c n vài n m c m,

ôi ba con m m gói theo c ng cho h hoàn thành m t chuy n i c a mình, y là

nh ng chi ti t c nói n trong Chúa tàu Kim Qui Hay lúc làm ng xa nhà c ng

y, b a c m c a h th t m b c, gi n n H Bi u Chánh ã khéo léo a vào tác

ph m nh ng chi ti t r t i th ng, ây là b a n tr a c a anh S u:” t h t m t công

i, anh ta leo lên b ng i ngh và phành gói c m ra mà n M t tay thì c m con m m s t, còn

t tay thì b c c m ngu i, trên u tr i n ng, d i chân l m bùn, mà anh ta n c m coi b ngon l m n h t gói c m, bèn b c l i cái v ng g n ó, b m tay múc n c mà u ng, r i khoát

mà r a m t ” (Cha con ngh a n ng) Nông dân Nam b s ng bình d cho nên ít m c cao xa, c ng ch ng có nhu c u l n lao cho cu c s ng H nh phúc i v i h là c

m no, áo m, gia ình yên n i th m ng v , th y lúa t t, anh cai tu n B i ph n

kh i trong lòng, ni m vui nh ang dâng trào:” h i n c m chi u cho t i lúc èn, i

ra i vô c nói:” vái tr i m a thu n gió may nh v y hoài cho tôi, thì t i mùa ru ng mình

không m t 500 gi lúa”.” (Con nhà nghèo) S bình d ng i nông dân Nam b còn

c g i lên ngay t cái tên g i: Ba Cam, Cai tu n B i, L u, Ba Th i, S u, Cu, Mau,

Ch m Có cái gi ó v a dân dã, v a g n bó v i i s ng nông nghi p vùng ng

ng sông n c ph ng Nam

Nông dân Nam b th ng i ãi v i nhau b ng tình làng ngh a xóm th t cao

p Ít bi t l c l a, tính toán hay m u l i Mà n u có tính toán i ch ng n a thì ó c ng

ch là s tính toán th ng tình c a con ng i, i ai c ng mong cái l i cho mình!

u áng nói ây là n u h có tính toán thì c ng không làm h i ng i khác H là

nh ng con ng i s ng r t chân th t Anh Cai tu n B i (Con nhà nghèo) mong mu n

em gái mình có c t m ch ng t t n ng thân, c ng suy tính r t nhi u Nh ng

cu i cùng ã thành th t nói cho H ng s Cu bi t rõ v vi c cô em gái mình không còn trong tr ng, khi Cu ng ý mu n c i cô L u D u bi t r ng nh th là thi t thòi cho em mình

H Bi u Chánh nh n rõ b n tính hi n lành, th t thà c a ng i nông dân Nam Ông ã vi t v nh ng con ng i giàu lòng v tha, nhi u r ng l ng bao dung, có c t cách hi n lành Nông dân Nam b trong ti u thuy t H Bi u Chánh là nh ng ng i ít

lòng ch a ng s h n thù cháy b ng Trong “Chúa tàu Kim Quy”, m t tác ph m

c mô ph ng t truy n c a Alexandre Dumas (père) (Le Com te de Monte Cristo),

Th Ngh a là nhân v t c H Bi u Chánh ph ng theo nhân v t Dantes nh ng anh nông dân Th Ngh a dù ã ch u nhi u oan c, ng cay c ng ch phi n mu n, xót xa,

ch không nung n u chí báo thù trong su t c th i gian ng i tù nh Dantes r i n lúc ra tù l p nên c m t k ho ch báo thù th t s c s o Th Ngh a ã d dàng xóa thù quên h n, ch kh c d ghi tâm ân ngh a c a nh ng ng i t t và lo báo áp sao cho th t

n toàn

Qua cái nhìn c a H Bi u Chánh, có khi ng i nông dân Nam b hi n lành ch t phác n m c quá thi t thà cho nên, không hi u rõ lòng d k nhà giàu gian ác H c

tin, hi v ng vào lòng t t c a a ch Anh Lê V n ó, lúc túng qu n ã t ng ngây th

“ n nhà Bá h Cao m n g o v n ” Anh Cai tu n B i không nh n th y tâm a c a

nhà bà Cai, c ngh h t t b ng mà tha th cho v ch ng mình Do ó ã l y t n h

t cách thành th t n áng th ng, trong khi chính h là k ã t o ra bao sóng gió cho gia ình anh Dù vô tình hay có ch ích, khi nhà v n a nh ng chi ti t trên vào tác ph m, s g i cho ng i c c m nh n tác gi có ph n th ng h i tr c s thi t thà, ngây ngô c a ng i nông dân ây là h t s n sót l i trong n i c m g o m i th m l ng

Nó không th làm m t i nh ng giá tr v n có c a n i c m, nh ng khi n ng i ta th y khó ch u khi c n ph i nó

3 K t lu n:

u th k XX, H Bi u Chánh là ng i i tiên phong trong vi c i m i, a

ti u thuy t Vi t Nam b c vào th i k hi n i Ông ã ra s c cày x i, gieo tr ng

bi n “cánh ng v n ch ng ch qu c ng ” Nam b hãy còn ang “hoang hoá” y tr nên

xanh t t, trù phú Có th nói r ng: n th i m H Bi u Chánh vi t ti u thuy t b ng

n xuôi qu c ng , ch a có nhà v n nào quan tâm n cu c s ng i th ng, phát

hi n ra nhi u v p tính cách ng i nông dân Nam b nh ông M c dù còn h n ch trong cái nhìn v ng i nông dân Nam b nh ng H Bi u Chánh v n th hi n c s yêu th ng, c m thông và có ph n trân tr ng i v i ng i nông dân Ông ã vi t v

b ng t t c t m lòng c a m t nhà v n ang có s xoá d n kho ng cách gi a b c trí

th c c p cao v i qu n chúng lao ng nghèo kh , “nh p p trái tim c a nhà v n d ng

nh ã hòa nh p v i nh p p con tim c a nh ng ng i b a ày, b t h nh Có th coi ông là nhà n c a nông dân Nam b , c a lòng mong mu n xác l p m t m t b ng nhân ái cho cu c

ng hàng ngày.” (8, 10) Ph i ch ng, vì th mà tác ph m c a H Bi u Chánh t o c

m ón nh n r ng rãi và có s c s ng lâu b n trong lòng công chúng bình dân

-Tài li u tham kh o:

1 Nguy n Khuê (1974), Chân dung H Bi u Chánh, L a thiêng, Sài Gòn.

2 Hu nh L a (1987), ch s khai phá vùng t Nam b , NXB TP H Chí Minh.

3 S n Nam (1984), t Gia nh x a, NXB TP H Chí Minh.

4 Hu nh Th Lan Ph ng (2006), i s ng v n hoá nông thôn Nam b trong m t s

ti u thuy t c a H Bi u Chánh, TC V n h c s 7, tr 36 –44

5 Hu nh Th Lan Ph ng (2006), Cái nhìn c a H Bi u Chánh v ng i nông dân Nam

, (in trong Bình lu n v n h c, H i nghiên c u và gi ng d y v n h c Thành ph

Chí Minh), NXB V n hoá Sài Gòn, 115-125

6 Phan Quang ( 1985), ng b ng sông C u Long, NXB C u Long và Tp HCM.

7 Nguy n V n N (2005), Môi tr ng t nhiên, v n hoá và con ng i trong thành

ng , t c ng Nam b - T p chí “Ngôn ng & i s ng”, s 9 (119), 2005, tr 24- 28.

8 Tr n H u Tá (1988), M t vài c m ngh nhân c l i ti u thuy t H Bi u Chánh, in trong “Ng n c gió ùa”, NXB T ng h p Ti n Giang

9 Lê Ng c Trà (2005), Lí lu n và v n h c, NXB Tr