Chủ đề bằng lý luận và thực tiễn anh chị hãy làm sáng tỏ nhận định tâm lý người chịu sự chi phối bởi những điều kiện của lịch sử

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HUẾ ĐẠI HỌC LUẬT CHỦ ĐỀ BẰNG LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ANH CHỊ HÃY LÀM SÁNG TỎ NHẬN ĐỊNH “TÂM LÝ NGƯỜI CHỊU SỰ CHI PHỐI BỞI NHỮNG ĐIỀU KIỆN CỦA LỊCH SỬ” HỌC PHẦN TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG GIẢNG V[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HUẾ ĐẠI HỌC LUẬT

CHỦ ĐỀ BẰNG LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ANH CHỊ HÃY LÀM SÁNG TỎ NHẬN ĐỊNH: “TÂM LÝ NGƯỜI CHỊU SỰ CHI PHỐI BỞI NHỮNG ĐIỀU KIỆN

CỦA LỊCH SỬ”

HỌC PHẦN: TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG GIẢNG VIÊN: NGUYỄN BÁ PHU

THỪA THIÊN HUẾ, 2022

BẢNG ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÓNG GÓP CỦA CÁC THÀNH VIÊN

2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

I Khái quát tâm lý người 3

1 Sự xuất hiện của tâm lý người đã làm thay đổi như thế nào? 3

2 Khái niệm tâm lý người 3

3 Bản chất 3

3.1 Tâm lý người là sự phản ánh hiện thức khách quan vào não người thông qua chủ thể 3

3.2 Tâm lý con người có bản chất xã hội - lịch sử 4

4 Các loại phản ánh tâm lý người 4

4.1.Căn cứ vào thời gian tồn tại và vị trí tương đối của các hiện tượng tâm lý trong nhân cách, có ba loại: 4

4.2 Cũng có thể phân biệt hiện tượng tâm lý có ý thức với các hiện tượng tâm lý chưa được ý thức 4

4.3 Người ta còn phân biệt hiện tượng tâm lý thành: 4

4.4 Cũng có thể phân biệt hiện tượng tâm lý của cá nhân với các hiện tượng tâm lý xã hội như: phong tục, tập quán, định hình xã hội, dư luận xã hội, tâm trạng xã hội, "mốt",… 5

II Tâm lý người mang tính xã hội, lịch sử 5

1 Tâm lý người mang bản chất xã hội 5

2 Tâm lý con người mang tính lịch sử 5

III Tâm lý người thay đổi cùng với sự vận động, phát triển của xã hội 6

IV Xã hội thay đổi, tâm lý con người cũng thay đổi 7

MỞ ĐẦU

Thực thể mỗi con người hiện hữu đang sống trong sự dung hòa giữa tính chất cá nhân và tính chất xã hội Tâm lý học là một trường phái nghiên cứu về ý thức và vô thức đương nhiên chi phối hành động của con người, vì vậy tâm lý con người cũng dĩ nhiên chịu sự chi phối của những yếu tố và điều kiện lịch sử Tâm lý và lịch sử luôn

là 2 yếu tố duy trì sự tồn tại của nhau, cùng nhau tác động, cùng nhau thay đổi và biến đổi Vì luôn là nhân tố chi phối sự tồn tại của nhau nên tâm lý và điều kiện lịch

sử mang tính chất hai chiều Sự phát triển, thay đổi của xã hội tạo ra sự biến đổi, rung chuyển trong tâm lý của con người và ngược lại tâm lý, tư tưởng của con người cũng hiển nhiên tiếp thu được những cách thức và quá trình biến chuyển đổi mới của xã hội Bài phân tích dưới dưới đây sẽ làm rõ vấn đề tâm lý con người chịu sử ảnh hưởng và chi phối bởi điều kiện lịch sử qua nhận thức hai chiều

I Khái quát tâm lý người

1 Sự xuất hiện của tâm lý người đã làm thay đổi như thế nào?

2 Khái niệm tâm lý người

Tâm lý là những hiện tượng tinh thần xảy ra trong đầu óc con người, gắn liền và điều tiết mọi hành động, hoạt động của con người

Tâm lý học là một khoa học nghiên cứu về các hiện tượng tâm lý

3 Bản chất

3.1 Tâm lý người là sự phản ánh hiện thức khách quan vào não người thông qua chủ thể

- Nguồn gốc, nội dung tâm lý người xuất phát từ hiện thực khách quan

+ Hiện thực khách quan là tất cả những gì tồn tại ngoài ý thức ta Nó bao gồm hiện tượng vật chất và hiện tượng tinh thần

+ Hiện tượng khách quan tác động vào não tạo ra tâm lý

- Tâm lý là một hình ảnh tinh thần do thế giới khách quan tác động vào một thứ vật chất đặc biệt có tổ chức cao nhất là bộ não

+ Hình ảnh tâm lý mang tính sinh động, sáng tạo

+ Hình ảnh tâm lý mang tính chủ thể

+ Tính chủ thể trong phản ánh tâm lý thể hiện ở chỗ

- Tâm lý con người có nguồn gốc là thế giới khách quan, vì thế khi nghiên cứu, hình thành, cải tạo tâm lý người cần phải nghiên cứu hoàn cảnh trong đó con người sống và hoạt động

- Tâm lý con người mang tính chủ thể, vì thế trong dạy học, giáo dục, trong quan

hệ ứng xử phải chú ý nguyên tắc sát đối tượng (cái riêng trong tâm lý mỗi người) Tùy vào từng đặc điểm lứa tuổi của đối tượng mà đưa ra nội dung, phương pháp dạy học, giáo dục phù hợp

3.2 Tâm lý con người có bản chất xã hội - lịch sử

- Tâm lý người có nguồn gốc xã hội Trong thế giới, phần tự nhiên có ảnh hưởng đến tâm lý, nhưng phần xã hội trong thế giới : các quan hệ kinh tế, các quan hệ xã hội, đạo đức, pháp quyền, quan hệ con người - con người có ý nghĩa quyết định tâm

lý con người

- Tâm lý là sản phẩm của hoạt động và mối quan hệ giao tiếp của con người với tư cách là một chủ thể xã hội

- Tâm lý của mỗi cá nhân là kết quả của quá trình lĩnh hội, tiếp thu vốn kinh

nghiệm xã hội, nền văn hóa

- Tâm lý của mỗi con người hình thành, phát triển và biến đổi cùng với sự phát triển của lịch sử cá nhân, lịch sử dân tộc và cộng đồng

4 Các loại phản ánh tâm lý người

Có nhiều cách phân loại các hiện tượng tâm lý:

4.1.Căn cứ vào thời gian tồn tại và vị trí tương đối của các hiện tượng tâm lý trong

nhân cách, có ba loại:

- Các quá trình tâm lý là những hiện tượng tâm lý có mở đầu , diễn biến và kết thúc tương đối rõ ràng, diễn ra trong một khoảng thời gian tương đối ngắn, bao gồm 3 nhóm quá trình nhỏ:

+ Các quá trình nhận thức: Cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng,…

+ Các quá trình cảm xúc: mừng vui, yêu thích, căm ghét, tiếc thương, thiện cảm, + Các quá trình hành động ý chí: ý định, mong muốn, đặt ra cho mình những mục đích, lựa chọn biện pháp, khắc phục mọi trở ngại khó khăn để đạt được mục đích Nếu nhận thức và tình cảm là mặt phản ánh tâm lý thì ý chí là mặt hành động, mặt điều khiển hành vi của tâm lý

- Các trạng thái tâm lý là những hiện tượng tâm lý diễn ra trong thời gian tương đối dài, việc mở đầu, kết thúc không rõ ràng Các trạng thái tâm lý như chú ý, tâm trạng Trạng thái tâm lý luôn đi kèm với các quá trình tâm lý, làm phông, làm nền cho quá trình tâm lý diễn ra VD, trạng thái chú ý của con người có thể đi kèm với nhận thức, xúc cảm , hành động Tuy nhiên kết quả của các quá trình tâm lý phần lớn phụ thuộc vào các thuộc tính tâm lý

- Các thuộc tính tâm lý là những hiện tượng tâm lý tương đối ổn định, khó hình thành, khó mất đi, tạo thành những nét riêng của nhân cách Bốn nhóm thuộc tính tâm

lý cá nhân như: xu hướng, tính cách, khí chất, năng lực

4.2 Cũng có thể phân biệt hiện tượng tâm lý có ý thức với các hiện tượng tâm lý chưa được ý thức

Những hiện tượng tâm lý chưa ý thức là những hiện tượng tâm lý diễn ra mà ta không ý thức được về nó, hoặc dưới ý thức

4.3 Người ta còn phân biệt hiện tượng tâm lý thành:

- Các hiện tượng tâm lý sống động: thể hiện trong hành vi, hoạt động

- Các hiện tượng tâm lý tiềm tàng: được tích đọng trong sản phẩm của hoạt động

2

4.4 Cũng có thể phân biệt hiện tượng tâm lý của cá nhân với các hiện tượng tâm lý

xã hội như: phong tục, tập quán, định hình xã hội, dư luận xã hội, tâm trạng xã hội,

"mốt",…

II Tâm lý người mang tính xã hội, lịch sử

Tâm lý người là sự phản ánh hiện thực khách quan, là chức năng của não, là kinh nghiệm xã hội lịch sử biến thành cái riêng của mỗi người Tâm lý con người khác xa tâm lý của một số loài động vật cao cấp ở chỗ: tâm lý người có bản chất xã hội và mang tính lịch sử

1 Tâm lý người mang bản chất xã hội

- Tâm lý người có nguồn là thế giới khách quan (thế giới tự nhiên và xã hội), trong

đó nguồn xã hôi là cái quyết định (quyết định luận xã hội) Ngay cả phần tự nhiên trong thế giới cũng được xã hội hóa Các mối quan hệ xã hội thế nào thì tâm lý con người sẽ như vậy

Ví dụ: Một xã hội luôn đề cao chuẩn mực đạo đức tốt đẹp và luôn hướng con người đến sự hoàn thiện những chuẩn mực đạo đức tốt đẹp đó Nếu một người sống trong xã hội đó thì tâm lý của người đó cũng phát triển theo quy luật của xã hội đó

- Tâm lý người là sản phẩm của hoạt động và giao tiếp của con người trong mối quan hệ xã hội Con người là 1 thực thể tự nhiên và điều chủ yếu là 1 thực thể xã hội

Là 1 thực thể xã hội, con người là chủ thể của nhận thức, chủ thể của hoạt động, giao tiếp với tư cách 1 chủ thể tích cực, chủ động sáng tạo, tâm lý của con người là sản phẩm của con người với tư cách là chủ thể của xã hội, vì thế tâm lý người mang đầy

đủ dấu ấn xã hội lịch sử của con người

Ví dụ: Mỗi người khi có tâm lý rụt rè, ngại giao tiếp nhưng khi buộc phải làm việc nhóm, những người trong nhóm hết sức năng động và lạc quan, sau thời gian làm việc và tiếp xúc, người mà trước kia từng rất ngại giao tiếp thì giờ đã trở nên bạo dạn

và nhanh nhẹn

- Nền văn hóa - xã hội thế nào thì tâm lý thế đó Tâm lý của mỗi cá nhân là kết quả của quá trình lĩnh hội tiếp thu vốn kinh nghiệm xã hội, nền văn hóa xã hội, thông qua hoạt động, giao tiếp

Ví dụ: Người miền Bắc có tâm lý khác người miền Nam

2 Tâm lý con người mang tính lịch sử

- Các kinh nghiệm lịch sử xã hội từ thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau ảnh hưởng tới tâm lý con người Tâm lý của mỗi con người hình thành, phát triển và biến đổi cùng với sự phát triển của lịch sử cá nhân, lịch sử dân tộc và cộng đồng Tâm lý của mỗi con người chịu sự chế ước bởi lịch sử cá nhân và cộng đồng

Ví dụ: Trong một làng có truyền thống hiểu học, thì những đứa trẻ ở làng đó ngay

từ nhỏ đã được tiếp thu truyền thống ấy qua sự giáo dục của cha mẹ, qua mối quan hệ với mọi người Từ đó những đứa trẻ này luôn có tâm lý phải học cho xứng đáng với truyền thống của làng

Ví dụ:

 “Trai khôn tìm vợ chợ đông Gái khôn tìm chồng giữa chốn ba quân”

 Một người có địa vị cao nhưng đi học cao học thì sẽ mang tâm lý của người đi học như việc gọi một giảng viên có địa vị thấp hơn mình bằng cô, tâm lý nhút nhát khi phát biểu,

 Việc coi giới tính thứ 3 ở phương Tây cởi mở hơn phương Đông

 Được cha mẹ truyền lại như cách ăn bốc ở Ấn Độ, cách ăn đũa ở Việt Nam,…

 Hồi xưa phải ăn khoai thay cơm → tâm lý có nhu cầu ăn ngon mặc ấm Còn bây giờ đã đủ ăn đủ mặc → tâm lý có nhu cầu ăn ngon mặc đẹp

- Tâm lý người giữ vai trò định hướng, điều chỉnh, giúp con người thích nghi với môi trường sống

Ví dụ: “Muốn ăn thì lăn vào bếp”

- Nghiên cứu tâm lý người thông qua việc quan sát, đối thoại, lời ăn tiếng nói

Ví dụ:

“Mua cá thì phải xem mang Người khôn xem gáy hai hàng tóc mai Chim khôn hót tiếng rảnh rang Người khôn ăn nói dịu dàng dễ nghe”

III Tâm lý người thay đổi cùng với sự vận động, phát triển của xã hội.

- Nguồn gốc của tâm lý là thế giới khách quan, nội dung của tâm lý chính là tổng hòa các mối quan hệ xã hội,… theo C.Mác bản chất con người “là tổng hòa các mối quan hệ xã hội”, chính các mối quan hệ xã hội đã quyết định bản chất tâm lý con người Con người bao giờ cũng phải sống trong xã hội nhất định, không có con người nào tồn tại ngoài xã hội và tách khỏi kiện sống của xã hội Sự tồn tại và phát triển của tâm lý luôn gắn liền với sự tồn tại và phát triển của cộng đồng xã hội

Ví dụ: “Rochom P’ngieng mất tích năm 1989 khi đi chăn trâu Sau 18 năm,

Rochom được tìm thấy khi trên người không mặc quần áo và di chuyển như một con khỉ nói chuyện hay giao tiếp mà chỉ phát ra những tiếng gừ gừ, những âm thanh vô nghĩa, không thể hòa nhập vào cuộc sống con người” Từ đó có thể thấy tâm lý người chỉ hình thành khi có điều kiện cần và đủ là sự tác động của hiện thực khách quan lên não người bình thường và phải có hoạt động và giao tiếp

- Tâm lý con người là sản phẩm của hoạt động và giao tiếp của con người trong các mối quan hệ xã hội Vì vậy, những người không được sống trong xã hội loài người sẽ không có tâm lý người (những trường hợp trẻ bị sói, trâu rừng nuôi đã phát hiện ra trên thế giới) tâm lý con người chịu sự quy định của các quan hệ xã hội mà họ tham gia Mỗi cá nhân tham gia vào rất nhiều các mối quan hệ xã hội khác nhau, có các hoạt động và giao tiếp khác nhau Các quan hệ xã hội mà cá nhân tham gia luôn để lại những dấu ấn nhất định trong tâm lý của họ

- Trong quá trình phát triển xã hội lịch sử, loài người đã tích lũy được vô vàn kinh nghiệm và tri thức về mọi mặt của cuộc sống và truyền đạt lại cho từ thế hệ này sang thế hệ khác Cá nhân nắm kinh nghiệm và tri thức chung của loài người biến nó thành kinh nghiệm của mình tức là tạo nên tâm lý cá nhân Chẳng hạn, các hoạt động nghề nghiệp khác nhau luôn tạo ra những phong cách khác nhau trong hành vi của mỗi người Nếu bạn làm kinh doanh, hẳn bạn sẽ chịu ảnh hưởng của hoạt động này mà có phong cách năng động, thực tế Còn nếu bạn là nghệ sĩ, bạn sẽ có phong cách lãng

4

mạn, bay bổng Như vậy, phụ thuộc vào các quan hệ xã hội khác nhau mà tâm lý của mỗi cá nhân có nội dung khác nhau

- Thế giới xung quanh vận động, phát triển không ngừng Tâm lý con người là sự phản ánh thế giới xung quanh, cũng không ngừng vận động và phát triển Khi chuyển qua một thời kì lịch sử khác, những biến đổi trong xã hội sớm muộn sẽ dẫn đến những thay đổi trong nhận thức, tình cảm, ý chí, nếp nghĩ, lối sống, …của con người

Ví dụ ở nước ta trước đây trong thời kì bao cấp, những người giàu có nhiều tiền, kể

cả bằng con đường lao động chân chính, thường ngại những người xung quanh biết là

họ giàu, nhiều tiền của Tuy nhiên cùng với sự phát triển của cơ chế thị trường, tâm lý

đó cũng thay đổi: sự giàu có trở thành niêm tự hào, niềm kiêu hãnh và ngươi ta còn tìm cách chứng minh sự giàu có của mình bằng cách xây dựng nhà cao, to, lộng lẫy mua sắm nhiều đò dùng tiện nghi đắt tiền

IV Xã hội thay đổi, tâm lý con người cũng thay đổi.

Đôi khi chúng ta cảm thấy thời gian tưởng chừng như dài hơn, hay cùng một món

ăn, đầu bếp đó nhưng có lúc bạn thấy chúng ngon tuyệt? Điều này hoàn toàn được khoa học giải thích và thật bất ngờ, những điều nhỏ nhặt nhất cũng có thể làm thay đổi tâm lý, khả năng nhận thức của chúng ta về thế giới xung quanh thông qua các thí nghiệm khoa học

- Màu đỏ làm thay đổi nhận thức về thời gian

+ Việc làm thời gian trôi chậm hơn những tưởng chỉ có trên phim, nhưng các nhà khoa học đã khám phá ra rằng, điều này có thể thành hiện thực nhờ vào màu đỏ - một trong ba sắc màu cơ bản nhất

+ Một nhóm khoa học gia tại London đã tiến hành cuộc thử nghiệm với một lượng lớn du khách ghé thăm Bảo tàng Khoa học London Theo đó, nhóm du khách sẽ được đắm chìm trong các màu ánh sáng khác nhau, sau đó được hỏi về khoảng thời gian họ trải nghiệm cuộc thí nghiệm này Kết quả cho thấy, nhóm người được chiếu ánh sáng

đỏ cảm nhận thời gian kéo dài hơn, cụ thể lâu hơn 11s/phút

+ Các nhà nghiên cứu cho biết, màu đỏ làm tăng nhận thức của con người về môi trường xung quanh Điều này làm cho não bộ luôn ngập tràn thông tin một cách chi tiết nhất, khiến thời gian tưởng như chậm hẳn lại Tất nhiên thời gian thực sự không thay đổi và bạn cũng không thể làm cho thời gian chậm lại đến mức né được đạn như Neo trong bộ phim Matrix

- Âm nhạc làm thay đổi cảm nhận về thức ăn

+ Các khoa học gia tại tiểu bang Illinois, Mỹ đã thực hiện một nghiên cứu về mối

quan hệ giữa âm nhạc và ẩm thực Họ chia một nhà hàng phục vụ đồ ăn nhanh (fast food) thành 2 khu vực: một bên có chơi nhạc nhẹ nhàng, lãng mạn kèm ánh sáng thấp; khu vực còn lại giữ nguyên như cũ; sau đó tiến hành quan sát thói quen ăn uống của khách hàng

+ Kết quả cho thấy, nhóm người ngồi trong khu vực lãng mạn ăn ít hơn, chậm hơn

và cho biết cảm thấy bữa ăn ngon miệng Trong khi nhóm thuộc khu vực thông

thường không cảm thấy có gì đặc biệt và ăn hết khẩu phần ăn của mình một cách nhanh chóng

+ Qua đó, các khoa học gia cho biết, âm nhạc có thể kích thích cả nơron thần kinh trong não bộ, đặc biệt là vị giác, khiến bữa ăn trở nên khác biệt Điều này cũng lý giải

vì sao có những lúc, bạn cảm thấy ăn kém ngon miệng, dù vẫn cùng một nhà hàng, công thức và cùng đầu bếp

- Suy nghĩ về tiền bạc gây ảnh hưởng xấu

+ Tiền có thể khiến con người ta mờ mắt mà làm điều xấu Tuy nhiên theo một

nghiên cứu mới đây chỉ ra, ngay cả những suy nghĩ về tiền cũng có ảnh hưởng tiêu cực đến đạo đức con người

+ Một nhóm nghiên cứu viên thuộc hai trường ĐH Harvard và ĐH Utah, Mỹ thực hiện thí nghiệm quy mô lớn về trò chơi đoán chữ theo chủ đề kinh doanh Một nhóm tình nguyện viên được tiếp xúc với các ô chữ liên quan đến tiền, nhóm còn lại là các

từ ngữ trung lập về kinh doanh Sau đó, họ được thực hiện bài trắc nghiệm về các quyết định kinh doanh có yếu tố đạo đức trong đó

+ Kết quả là, nhóm liên tục được tiếp xúc với các từ ngữ liên quan đến tiền như chi tiêu, chi phí, mua bán sẵn sàng gạt yếu tố đạo đức sang một bên mà đưa ra những quyết định lừa dối khách hàng, dù cho việc làm đó không đem lại lợi ích nào hết.Điều này cho thấy, có vẻ như những suy nghĩ về tiền đã vô tình khiến con người thực hiện hành vi trái với đạo đức, như nói dối, hay thậm chí tiếp tay cho khủng bố

- Uống cafe khiến đời đẹp hơn

+ Theo số liệu của tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì một ngày trung bình có 3.000

người tự sát trên toàn thế giới Có rất nhiều nguyên nhân khiến một người đưa ra quyết định dại dột này: cảm thấy cuộc sống bế tắc không lối thoát, đời có màu u ám, mắc các bệnh về thần kinh Thế nhưng theo các nhà nghiên cứu tại ĐH Harvard, con người ta có thể thay đổi cảm nhận tiêu cực về thế giới chỉ bằng một tách cafe nóng + Các chuyên gia đã tiến hành một nghiên cứu có quy mô khổng lồ với 200.000 người, được thực hiện trong 20 năm Các khoa học gia theo dõi và đánh giá tỷ lệ tự sát giữa những người uống cafe và những người không uống Kết quả cho thấy, những người uống ít nhất một cốc cafe mỗi ngày giảm gần 50% nguy cơ tự sát

Theo đánh giá của các nghiên cứu viên, điều này có liên quan trực tiếp đến caffeine- một chất rất phổ biến có trong cafe Caffeine đã đóng vai trò giống như một loại thuốc chống trầm cảm, kích thích não bộ sản xuất nhiều chất truyền dẫn thần kinh (neurotransmitters) khiến con người ta hưng phấn hơn

+ Tuy nhiên, uống quá nhiều cafe sẽ phản tác dụng Một nghiên cứu khác cho thấy, nếu bạn uống từ nhiều hơn 8 tách cafe mỗi ngày sẽ làm tăng nguy cơ tự sát hoặc tự gây tổn thương Các nhà khoa học khuyên rằng, chỉ nên uống từ 1 - 4 tách cafe mỗi ngày, vì xét cho cùng, loại thuốc kì diệu này chỉ có tác dụng trong mức độ nhất định

mà thôi

6