Luận văn nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng tmcp công thương chi nhánh nghệ an

59 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG - CHI NHÁNH NGHỆ AN.... Tuy nhiên trong bối cảnh nền kinh tế nhiều biến đ

- -

MAI HẢI TRIỀU

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG –

CHI NHÁNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

NGHỆ AN - 2019

- -

MAI HẢI TRIỀU

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG –

CHI NHÁNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: KINH Tế PHÁT TRIểN

Mã ngành: 8310105

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS ĐẶNG THỊ LỆ XUÂN

NGHỆ AN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật

Nghệ An, ngàythángnăm 2019

Học viên

Mai Hải Triều

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo Viện Sau đại học- Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã giúp đỡ tôi về mọi mặt trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS TS Đặng Thị Lệ Xuân người đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, nhân viên các phòng nghiệp vụ liên quan tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Nghệ Anđã tạo điều kiện cung cấp các số liệu phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn này

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè cùng lớp, đồng nghiệp những người đã luôn tạo mọi điều kiện, cổ vũ và động viên tôi trong suốt thời gian hoàn thành khóa học này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 7

KHUNG LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 7

1.1 Một số nội dung cơ bản về thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại 7

1.1.1 Khái niệm thẩm định dự án đầu tư 7

1.1.2 Nội dung thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại 10

1.1.3 Nguyên tắc thẩm định dự án đầu tư 20

1.2 Chất lượng thẩm định dự án đầu tư 23

1.2.1 Khái niệm chất lượng thẩm định dự án đầu tư 23

1.2.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng thẩm định dự án đầu tư 23

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại 25

1.3.1 Các nhân tố chủ quan 25

1.3.2 Các nhân tố khách quan 27

CHƯƠNG 2 29

THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH NGHỆ AN29 2.1 Giới thiệu chung về NHTMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Nghệ An 29

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của NHTMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Nghệ An 29

2.1.2 Cơ cấu tổ chức 29

Việt Nam chi nhánh Nghệ An 36

2.2 Thực trạng chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An 38

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An 45

2.4 Đánh giá chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An 54

2.4.1 Thành tựu đạt được 54

2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân hạn chế 55

CHƯƠNG 3 59

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG - CHI NHÁNH NGHỆ AN 59

3.1 Định hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An 59

3.1.1 Định hướng phát triển chung 59

3.1.2 Định hướng nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư 60

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An 62

3.2.1 Hoàn thiện và tuân thủ quy trình thẩm định 62

3.2.2.Hoàn thiện bộ máy tổ chức thẩm định 63

3.2.3 Nâng cao chất lượng thông tin phục vụ thẩm định dự án 67

3.2.4 Hiện đại hoá trang thiết bị và cơ sở hạ tầng phục vụ thẩm định dự án 69

3.3 Kiến nghị 71

3.3.1 Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước 71

3.3.2 Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam 72

KẾT LUẬN 73

PHỤ LỤC 02 77

Chữ viết tắt Diễn giải

DA Dự án DAĐT Dự án đầu tư

DN Doanh nghiệp NHNN Ngân hàng nhà nước

NHTM Ngân hàng thương mại

PGD Phòng Giao dịch

TMCP Thương mại cổ phần

Vietinbank Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam

Bảng 2.1 Một số dự án đầu tư tiêu biểu tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An 36

Bảng 2.2: Số lượng dự án đầu tư được thẩm định 37

Bảng 2.3: Số lượng dự án đầu tư bị kéo dài thời gian thẩm định 38

Bảng 2.4 Một số dự án bị kéo dài thời gian thẩm định tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An 39

Bảng 2.5: Số lượng dự án phải điều chỉnh 40

Bảng 2.6:Nợ quá hạn và nợ xấu của dự án đầu tư được thẩm định 42

Bảng 2.7: Cơ cấu nợ quá hạn theo các nhóm nợ 42

Bảng 2.8: Tỷ lệ nợ xấu của dự án đầu tư được thẩm định tại một số Chi nhánh NHTM trên địa bàn 43

Bảng 2.9 Số lượng nhân viên thẩm định dự án đầu tư tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An48 Hộp 2.1: Kết quả phỏng vấn sâu về quy trình 46

Hộp 2: Kết quả phỏng vấn sâu về đội ngũ nhân viên thẩm định 49

Hộp3: Kế t quả phỏng vấn sâu về phương pháp thẩm định 50

Hộp 4: Kết quả phỏng vấn sâu về kênh thông tin và cơ sở vật chất phục vụ thẩm định dự án 51

Hình 2.1: Cơ cấu tổ chức bộ máy Vietinbank – Chi nhánh Nghệ An 30

Hình 2.2 Tình hình huy động vốn tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An 33

Hình 2.3 Tình hình dư nợ tín dụng tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An 34

Hình 2.4 Tình hình lợi nhuận tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An 35

Hình 2.5 Dư nợ cho vay dự án đầu tư 37

Hình 2.6 Nợ xấu và nợ quá hạn từ cho vay dự án đầu tư 41

Hình 2.7 Nợ xấu và nợ quá hạn từ cho vay dự án đầu tư 43

Hình 2.8 Thu nhập từ cho vay dự án đầu tư 44

Hình 2.9 Quy trình thẩm định dự án đầu tư 46

Hình 2.10: Sơ đồ tổ chức thẩm định dự án đầu tư 47

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- -

MAI HẢI TRIỀU

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG –

Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An là chi nhánh cấp I thuộc hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Trong hoạt động cho vay của ngân hàng có rất nhiều các khoản tín dụng với mục đích tài trợ cho các dự án đầu tư các khách hàng doanh nghiệp Tuy nhiên trong bối cảnh nền kinh tế nhiều biến động như hiện nay, các dự án đầu tư đều mang rủi ro lớn, vì vậy việc thẩm định tài chính dự án đầu tư có vai trò rất quan trọng, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng nhưng nghiệp vụ này tại ngân hàng còn nhiều yếu kém và hạn chế như thẩm định còn mang nhiều tính chủ quan của cán bộ thẩm định, các kết quả tính toán trong báo cáo thẩm định còn chưa sát thực tế, vẫn còn tình trạng bất cân xứng thông tin từ phía doanh nghiệp, nợ quá hạn và nợ xấu của hoạt động này vẫn còn cao… Do vậy, việc hoàn thiện thẩm định dự án đầu tư đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với các NHTM nói chung và với Ngân hàng thương mại

cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An nói riêng nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng cho vay trong bối cảnh nền kinh tế hiện nay

Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả đã chọn đề tài: “Nâng cao chất lượng

thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An” làm đề tài cho luận văn thạc sỹ của mình

Ngoài phần mở đầu, danh mục bảng biểu, danh mục viết tắt, tài liệu tham hảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương Bao gồm :

Chương 1: Khung lý thuyết về chất lượng thẩm định dự án đầu tư của ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An thời gian qua

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu

tư tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An

CHƯƠNG 1 KHUNG LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ

ÁN ĐẦU TƯ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Chương 1, tác giả hệ thống lại cơ sở lý luận về chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại, một số nội dung cơ bản nhất của chương 1 như sau:

Khái niệm chất lượng thẩm định dự án đầu tư trên góc độ ngân hàng thương mại:

Đứng trên quan điểm Ngân hàng thương mại, thì có thể hiểu chất lượng thẩm

định dự án đầu tư như sau: "Chất lượng thẩm định dự án đầu tư là mức độ tin cậy

của các kết quả thẩm định dự án đầu tư dựa trên cơ sở các nguồn thông tin cung cấp tin cậy, các giả định có căn cứ thuyết phục cùng với việc áp dụng các phương pháp thẩm định, quy trình thẩm định, nội dung thẩm định phù hợp trong điều kiện thời gian ngắn nhất và với chi phí thấp nhất nhằm mục đích vừa thỏa mãn nhu cầu cấp tín dụng của khách hàng vừa đảm bảo tối đa hóa lợi ích của ngân hàng."

Tiêu chí đánh giá chất lượng thẩm định dự án đầu tư

- Mức độ đảm đảo về mặt thời gian

- Tỷ lệ số dự án phải điều chỉnh

- Tỷ lệ nợ quá hạn tín dụng dự án đầu tư

- Tỷ lệ nợ xấu từ cho vay dự án đầu tư

- Lợi nhuận từ cho vay dự án đầu tư

Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại

Bao gồm các nhân tố chủ quan: (i) Quy trình thẩm định; (ii) Phương pháp thẩm định; (iii) Tổ chức thẩm định dự án, (iv) Chất lượng thông tin; (v) Cơ sở vật chất phục vụ thẩm định

Các nhân tố khách quan: (i) Sự biến động của nền kinh tế; (ii) Hệ thống chính sách pháp luật; (iii) Sự biến động của thị trường đầu tư; (iv) Chủ đầu tư

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI

NHÁNH NGHỆ AN

Dựa trên cơ sở lý luận chương 1, tác giả phân tích thực trạng thẩm định dự

án đầu tư trong chương 2

Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Nghệ An là một chi nhánh thuộc TMCP Công Thương Việt Nam có trụ sở tại Nghệ An Trải qua 31 năm, ngân hàng không ngừng lớn mạnh, uy tín ngày càng nâng cao, thu hút ngày càng đông khách hàng đến với Ngân hàng, lợi nhuận năm sau luôn cao hơn năm trước, đến nay, Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Nghệ An

đã có 8 phòng giao dịch, tổng số cán bộ công nhân viên là 160 người với tổng nguồn vốn huy động gần 6,000 tỷ đồng, tổng dư nợ cho vay gần 8,000 tỷ đồng, hằng năm là một trong những ngân hàng đứng tốp đầu về quy mô, tỷ lệ nợ xấu thấp nhất tỉnh Nghệ An Với nhứng kết quả này, sẽ tạo tiền đề vững chắc cho Ngân hàng trong thời gian tới

Tình hình cho vay dự án đầu tư

Trong giai đoạn 2016 – 2018, tại Vietinbank chi nhánh cho vay dự án đầu tư cũng tương đối nhiều dự án, có những dự án rất phức tạp, vốn vay lớn, thời gian vay thường trên 5 năm, thậm chí có dự án vay đến 13 năm

Trong giai đoạn 2016-2018, dư nợ cho vay dự án đầu tư chiếm tỷ trọng khoảng hơn 50% qua các năm, phần nào cho thấy mức quan trọng của cho vay dự

án đầu tư tại Chi nhánh trong hoạt động tín dụng Năm 2016 dư nợ cho vay dự án đầu tư là 2488,33 tỷ đồng chiếm 52,32% Sang đến năm 2017, dư nợ cho vay dự án đầu tư là 3452 tỷ đồng chiếm tỷ trọng 50,68% và năm 2018, với tỷ trọng là 50,94%

- cho vay dự án đầu tư có dư nợ là 4072 tỷ đồng

Điều này cũng càng cho thấy, với tỷ trọng như vậy, thẩm định dự án đầu tư tại Chi nhánh càng có vai trò quan trọng để đảm bảo những khoản vay tại Chi nhánh

- Số lượng dự án đầu tư được thẩm định và cho vay tăng qua các năm, trong giai đoạn 2016-2018, qua thẩm định dự án cũng từ chối một số dự án đầu tư do kết quả thẩm định cho thấy tính không hiệu quả của dự án

- Doanh số cho vay dự án đầu tư tăng lên qua các năm, thu nhập từ cho vay

dự án đầu tư cũng đóng góp không nhỏ vào tổng thu nhập chung của ngân hàng, phần nào phản ánh chất lượng thẩm định dự án tương đối tốt, giúp ngân hàng cung ứng vốn cho các dự án đầu tư hiệu quả, mang lại lợi ích và thu nhập cho ngân hàng

- Về số dự án bị điều chỉnh: Tại chi nhánh vẫn còn những dự án bị điều chỉnh, thẩm định lại, điều này phản ánh chất lượng thẩm định dự án chưa thật tốt

- Về số dự án đầu tư phát sinh nợ quá hạn: Theo phân tích thực trạng thì 100% dự án đều phát sinh nợ quá hạn

- Về tình hình nợ xấu và nợ quá hạn: Nợ quá hạn và nợ xấu từ các dự án đầu

tư ngày càng tăng, theo đó Vietinbank chi nhánh Nghệ An đối mặt với rủi ro tín dụng, từ đó ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh tại ngân hàng Hơn nữa qua phân tích cho thấy, qua các năm nợ xấu nhóm 5 lại có xu hướng tăng về tỷ trọng và số tuyệt đối, đây là nợ có khả năng mất vốn cao Điều này phần nào phản chất lượng báo cáo thẩm định chưa cao vì trong nội dung thẩm định có dòng tiền dự

án, có kế hoạch trả nợ nhưng khách hàng lại không trả nợ đúng như trong báo cáo

Nguyên nhân của những hạn chế bao gồm:

Nguyên nhân chủ quan

Thứ nhất, năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ làm công tác thẩm định tại Ngân hàng còn yếu

Thứ hai, về nguồn thông tin , số liê ̣u làm căn cứ tính toán phu ̣c vu ̣ cho quá trình thẩm định, nhất là thẩm đi ̣nh tài chính dự án còn chưa đầy đủ , thiếu tính chính xác và ít khi các nguồn thông tin được thẩm định lại

Thứ ba, Cơ sở hạ tầng và thiết bị phục vụ cho thẩm định dự án đầu tư tại Chi nhánh chưa được hiện đại, đồng bộ, cần nâng cấp đồng bộ và hiện đại hóa để nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư thời gian tới

Thứ tư Kinh phí cho thẩm định dự án đầu tư tại Chi nhánh hiện nay còn thấp Thứ năm, quy trình thẩm định còn thiếu bộ phận kiểm tra kiểm soát, toàn quyền làm báo cáo thẩm định dự án là nhân viên thẩm định sau đó trình lãnh đạo,

do vậy cần hoàn thiện quy trình thẩm định để nâng cao chất lượng thẩm định tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An

Nguyên nhân khách quan

Thứ nhất, Hệ thống thông tin giữa các Ngân hàng chưa phát triển

Thứ hai, Hệ thống văn bản pháp luật còn nhiều bất cập, chưa đầy đủ và đồng bộ Thứ ba, do khách hàng

Thứ tư, về tình hình thi ̣ trường

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG - CHI NHÁNH NGHỆ AN

Trong chương 3, tác giả đưa ra định hướng phát triển chung và định hướng nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An, đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Chi nhánh trong thời gian tới

Một số định hướng để nâng cao chất lượng thẩm định dự án tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An như sau:

- Cần đánh giá đúng vai trò hết sức quan trọng của thẩm định dự án đầu tư đối với hiệu quả sử dụng vốn.Thẩm định chính xác giúp cho Ngân hàng lựa chọn đúng dự án đầu tư có hiệu quả, đảm bảo khả năng trả nợ cả gốc lẫn lãi

- Hoàn thiện quy trình thẩm định ngày càng hợp lý và khoa học, đảm bảo đầy

đủ các nội dung cần phân tích và thực hiện thẩm định theo đúng quy trình sẽ đem lại hiệu quả chính xác

- Đảm bảo đánh giá khách quan, đồng bộ, toàn diện khi tiến hành phân tích các phương diện của dự án đầu tư, có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn, các chuyên gia, vận dụng linh hoạt các phương pháp phân tích

-Xây dựng đội ngũ cán bộ thẩm định có trình độ chuyên môn cao, được đào tạo đáp ứng được yêu cầu công việc

- Rút ngắn thời gian thẩm định, tránh những nhầm lẫn, sai sót trong quá trình thẩm định dẫn đến việc đầu tư không hiệu quả, giải ngân vốn đúng thời hạn đảm bảo kịp thời cơ đầu tư của dự án

Cho vay theo dự án thường chứa nhiều rủi ro do thời gian đầu tư dài Để giảm thiểu rủi ro, Ngân hàng cần chú ý tới những vấn đề sau:

- Chỉ cho vay khi khách hàng có đầy đủ giấy tờ, hồ sơ pháp lý Cần đánh giá

kĩ lưỡng hồ sơ vay vốn của khách hàng trên cơ sở những tiêu chí tổng hợp, khoa

(i) Hoàn thiện và tuân thủ quy trình thẩm định

(ii) Hoàn thiện bộ máy tổ chức thẩm định

(iii) Nâng cao chất lượng thông tin phục vụ thẩm định dự án

(iv) Hiện đại hoá trang thiết bị và cơ sở hạ tầng phục vụ thẩm định dự án

KẾT LUẬN

Bước sang chu kỳ kinh tế mới giai đoạn 2015-2020, nền kinh tế thị trường đang hoạt động sôi động trở lại, hàng loạt dự án, công trình được xúc tiến thực hiện, theo đó nhu cầu vay vốn để phục vụ triển khai các dự án đầu tư tăng cao Do đó, hoàn thiện thẩm định dự án đầu tư vẫn là điều cấp thiết của hầu hết các ngân hàng Đặc biệt, lĩnh vực đầu tư là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro và có nguy cơ mất vốn lớn khi số vốn vay cao, thời gian vay vốn dài Chính vì vậy, các ngân hàng nói chung và

NH TMCP Công thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An cần thận trọng trong thẩm định dự án, nhằm tránh những rủi ro, bảo toàn được số vốn và mang lại nguồn thu cho ngân hàng

Qua nghiên cứu cơ sở lý luận kết hợp với nghiên cứu thực tiễn chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại NH TMCP Công thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An, tác giả đã hoàn thiện luận văn và giải quyết được các vấn đề sau:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về chất lượng thẩm định dự án đầu tư sản tại các ngân hàng thương mại

- Phân tích thực trạng và đánh giá thực trạng chất lượng thẩm định dự án tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An thời gian qua, đưa ra được những ưu điểm, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư sản tại NH TMCP Công thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An trong thời gian tới

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

- -

MAI HẢI TRIỀU

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG –

CHI NHÁNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: KINH Tế PHÁT TRIểN

Mã ngành: 8310105

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS ĐẶNG THỊ LỆ XUÂN

HÀ NỘI – 2019

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong hoạt động cho vay của ngân hàng thì cho vay dự án đầu tư là một trong những hoạt động được ngân hàng thương mại quan tâm Cho vay dự án đầu tư

là hoạt động có đặc thù thời gian cho vay dài, số tiền cho vay lớn dư nợ chiếm tỷ trọng cao trong nghiệp vụ cấp tín dụng của các ngân hàng thương mại và hàm chứa nhiều rủi ro Chính vì vậy, để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tín dụng, tránh tổn thất cho ngân hàng trong trường hợp khách hàng không thanh toán được nợ, thì thẩm định dự án đầu tư cần được thực hiện tốt Có thể nói, trong hoạt động cho vay trung dài hạn của NHTM nói chung và cho vay dự án đầu tư nói riêng, khâu thẩm định thẩm dự án đầu tư đóng vai trò quan trọng, quyết định đến hiệu quả của hoạt động tín dụng nói riêng và hoạt động của Ngân hàng nói chung

Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An là chi nhánh cấp I thuộc hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Công thương.Trong hoạt động cho vay của ngân hàng có rất nhiều các khoản tín dụng với mục đích tài trợ cho các dự án đầu tư các khách hàng doanh nghiệp Tuy nhiên trong bối cảnh nền kinh tế nhiều biến động như hiện nay, các dự án đầu tư đều mang rủi ro lớn, vì vậy việc thẩm định tài chính dự án đầu tư có vai trò rất quan trọng, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng nhưng nghiệp vụ này tại ngân hàng còn nhiều yếu kém và hạn chế như thẩm định còn mang nhiều tính chủ quan của cán bộ thẩm định, các kết quả tính toán trong báo cáo thẩm định còn chưa sát thực tế, vẫn còn tình trạng bất cân xứng thông tin từ phía doanh nghiệp, nợ quá hạn và nợ xấu của hoạt động này vẫn còn cao… Do vậy, việc hoàn thiện thẩm định dự án đầu tư đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với các NHTM nói chung và với Ngân hàng thương mại

cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An nói riêng nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng cho vay trong bối cảnh nền kinh tế hiện nay

Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả đã chọn đề tài: “Nâng cao chất lượng

thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An” làm đề tài cho luận văn thạc sỹ của mình

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan

Hiện nay có rất nhiều những đề tài nghiên cứu về chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại các NHTM, tiêu biểu như:

- Nguyễn Hòa Nhân (2002), Luận án tiến sỹ “Hoàn thiện phương pháp thẩm định tài chính dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hiện nay”, bảo vệ tại Trường Học viện tài chính

Trong luận án này, tác giả đề cập đến kỹ thuật phân tích nội dung, phương pháp thẩm định tài chính dự án đầu tư và phân tích thực hành tài chính dự án đầu tư

để quyết định cho vay, từ đó, tác giả đề ra các giải pháp để hoàn thiện thẩm định tài chính chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại

dự án bất động sản tại NH TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam, chi nhánh

- Hà Văn Thanh (2018), Bàn về thẩm định cho vay dự án đầu tư tại NHTM trong thời đại 4.0, bài nghiên cứu trên Thời báo Tài chínhViệt Nam số 2 năm 2018

Bài viết nghiên cứu đề cập đến thẩm định cho vay dự án đầu tư trong bối cảnh 4.0, tác giả đề cập đến sự phát triển công nghệ, chẳng hạn, khi ứng dụng Blockchain vào hoạt động, việc đối chiếu, rà soát tốn kém, mất thời gian như lâu nay sẽ không còn nữa Thay vào đó, tốc độ và hiệu quả được rút ngắn gấp nhiều lần.Bài viết phân tích những cơ hội và những thách thức nếu NHTM hợp tác với

Fintech, cũng như những mặt mạnh và yếu khi sử dụng công nghệ trong thẩm định

án có ODA, các nhân tố ảnh hưởng và những kinh nghiệm thực tiễn từ NHTM tại

các nước trên thế giới

Ngoài ra, còn rất nhiều các nghiên cứu khác liên quan, từ các tài liệu nghiên cứu tác giả có thể kế thừa được cơ sở lý luận về thẩm định dự án đầu tư, chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại, từ đó tác giả hệ thống hóa cơ sở

lý thuyết về chất lượng thẩm định dự án đầu tư để phục vụ cho luận văn

Tuy nhiên, sau khi tổng quan lại các đề tài nghiên cứu tác giả nhận thấy chưa

có đề tài nào nghiên cứu về chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An trong giai đoạn 2016 đến nay Do dự

án đầu tư rất nhạy cảm với nền kinh tế như lạm phát, tỷ giá, lãi suất, chính vì vậy tại mỗi thời điểm khác nhau thì các dự án chịu những tác động khác nhau, thêm vào đó, mỗi Ngân hàng đều có những đặc điểm hoạt động riêng, do vậy, đề tài vẫn mang tính cấp thiết và mới mẻ, không bị trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đây

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất được các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thẩm định các dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Nghệ An (VietinbankChi nhánh Nghệ An)

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chungvề chất lượng thẩm định dự án đầu tư của Ngân hàng Thương Mại

- Làm rõ thước đo, tiêu chí phản ánh chất lượng thẩm định dự án đầu tư

- Phân tích thực trạng chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Vietinbank Nghệ An, đánh giá kết quả thẩm định dự án tại VietinbankChi nhánh Nghệ An, đưa

ra những thành tựu đạt được và những hạn chế trong thẩm định dự án tại Chi nhánh

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An để có những định hướng cho giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại VietinBank chi nhánh Nghệ An

- Đề xuất một số giải pháp mà ngân hàng cần áp dụng nhằm nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại VietinBank chi nhánh Nghệ An

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

5.1 Đối tượng nghiên cứu:

Chất lượng thẩm định dự ánlấy thực tiễn tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An làm minh chứng

5.2 Phạm vi nghiên cứu

+ Về mặt nội dung: Chất lượng thẩm định dự ánđầu tư tạiVietinbank chi nhánh Nghệ An

+ Về mặt thời gian: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2016 đến

2018, giải pháp cho giai đoạn 2015 - 2020

+ Về mặt không gian: tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Nghệ An

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

- Phương pháp nghiên cứu tại bàn: Nghiên cứu tại bàn khi thông tin cần

thu thập là thông tin thứ cấp Cụ thể, tác giả thu thập các dữ liệu thứ cấp cần thu thập để thống kê được thực trạng chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Nghệ An, các báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, số dự án đầu tư cho vay, dư nợ cho vay từ hoạt động này, nợ quá hạn, nợ xấu

- Nghiên cứu tại hiện trường: khi thông tin cần thu thập là thông tin sơ cấp,

thông tin mà nhà nghiên cứu thu thập trực tiếp Cụ thể, tác giả thu thập dữ liệu sơ cấp là phỏng vấn sâu các lãnh đạo trực tiếp quản lý thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Nghệ An

Số lượng cán bộ quản lý phỏng vấn sâu: 4 người (danh sách tại phụ lục 02) Cách thức phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp bằng câu hỏi (Câu hỏi tại Phụ lục

01 của luận văn)

Mục tiêu phỏng vấn: Để tìm hiểu và phân tích sâu hơn thực trạng thẩm định

dự án tại Vietinbank chi nhánh Nghệ An

Thời gian phỏng vấn sâu: từ 01/10 – 10/10/2019

6.2 Phương pháp xử lý dữ liệu

- Phương pháp so sánh

Phương pháp so sánh cho thấy sự biến động, xu hướng vận động của các chỉ tiêu So sánh số tuyệt đối là mức độ biểu hiện quy mô, khối lượng giá trị về một chỉ tiêu kinh tế nào đó trong thời gian và địa điểm cụ thể Đơn vị tính là hiện vật, giá trị, giờ công Mức giá trị tuyệt đối được xác định trên cơ sở so sánh trị số chỉ tiêu giữa hai kỳ Theo phương pháp này, tác giả so sánh số tuyệt đối giữa chỉ tiêu định lượng đã đưa ra như dư nợ cho vay, số lượng dự án đầu tư, nợ quá hạn,

nợ xấu của hoạt động cho vay dự án đầu tư để cho thấy xu hướng biến động của các chỉ tiêu này

- Phương pháp thống kê mô tả

Thống kê mô tả được sử dụng để mô tả những đặc tính cơ bản của dữ liệu thu thập được Các kỹ thuật phân tích:

+ Biểu diễn dữ liệu bằng các đồ thị mô tả dữ liệu hoặc giúp so sánh dữ liệu + Biểu diễn dữ liệu thành các bảng số liệu

+ Thống kê tóm tắt (dưới dạng các giá trị thống kê đơn nhất) mô tả dữ liệu

Từ những số liệu và thông tin thu thập được, dùng phương pháp phân tích số liệu để đưa ra các biểu đồ về tỷ trọng, tăng trưởng hay những bảng số liệu để minh họa thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Nghệ An

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, danh mục bảng biểu, danh mục viết tắt, tài liệu tham hảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương Bao gồm :

Chương 1:Một số nội dung cơ bản về chất lượng thẩm định dự án đầu tư của ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An thời gian qua

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu

tư tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương - Chi nhánh Nghệ An

CHƯƠNG 1 KHUNG LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ

ÁN ĐẦU TƯ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1.Một số nội dung cơ bản về thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái niệm thẩm định dự án đầu tư

1.1.1.1 Khái niệm dự án đầu tư

Đầu tư được coi là động lực của sự phát triển nói chung và sự phát triển kinh

tế nói riêng của mọi quốc gia trên thế giới Có thể hiểu đầu tư là việc huy động nguồn lực để biến các lợi ích dự kiến thành hiện thực trong một khoảng thời gian đủ dài trong tương lai Trong đó: các nguồn lực chính là vốn, chất xám, tài nguyên thiên nhiên, thời gian ; lợi ích dự kiến có thể lượng hóa được( hay đo được hiệu quả bằng tiền như sự tăng lên của sản lượng, lợi nhuận ) mà cũng có thể không lượng hóa được ( như sự phát triển trong các lĩnh vực giáo dục, giải quyết các vấn

đề xã hội, quốc phòng ) Đối với doanh nghiệp, đầu tư hiểu đơn giản là việc bỏ vốn kinh doanh để mong thu được lợi nhuận trong tương lai Còn trên quan điểm xã hội thì đầu tư là hoạt động bỏ vốn để từ đó thu được các hiệu quả kinh tế- xã hội, vì mục tiêu phát triển quốc gia Nhưng cho dù đứng từ góc độ nào đi chăng nữa, muốn tối đa hóa hiệu quả của đầu tư thì trước khi quyết định đầu tư, nhất thiết phải có dự

án đầu tư Và trên thực tế, hoạt động đầu tư được thể hiện tập trung qua việc thực hiện các dự án đầu tư Vậy dự án đầu tư là gì ? Có rất nhiều khái niệm về dự án đầu

tư theo các quan điểm sau :

Theo Luật Đầu tư của Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

2014 thì dự án đầu tư được định nghĩa như sau:“Dự án đầu tư là tập hợp các đề

xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”.Trong luận văn sử dụng khái niệm dự án đầu tư

theo quy định pháp lý của Việt Nam hiện nay

Dự án đầu tư là tổng thể các chính sách, hoạt động và chi phí liên quan với nhau được hoạch định nhằm đặt được những mục tiêu nhất định trong thời gian nhất định

Về mặt hình thức đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết

và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai

Trên góc độ quản lý dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra kết quả tài chính, kinh tế - xã hội trong một thời gian dài

Trên góc độ kế hoạch hoá, dự án đầu tư là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộc đầu tư sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế xã hội, làm tiền đề cho quyết định đầu tư và tài trợ Dự án đầu tư là một hoạt động riêng biệt nhỏ nhất trong công tác kế hoạch hoá nền kinh tế nói chung

Xét về mặt nội dung, dự án đầu tư là tập hợp các hoạt động có liên quan với nhau được kế hoạch hoá nhằm đạt các mục tiêu đã định bằng việc tạo ra các kết quả cụ thể trong một thời gian nhất định, thông qua việc sử dụng các nguồn lực xác định

Dù xem xét dưới bất kỳ góc độ nào thì dự án đầu tư cũng bao gồm các thành phần chính như sau:

- Các mục tiêu cần đạt được khi thực hiện dự án: Cụ thể là khi thực hiện dự

án sẽ mang lại những lợi ích gì cho đất nước nói chung và cho bản nhà đầu tư nói riêng Những mục tiêu này cần được biểu hiện bằng kết quả cụ thể như tạo nguồn thu cho ngân sách, giải quyết việc làm cho người lao động, mang lại lợi nhuận cho chủ đầu tư…

- Các hoạt động của dự án: Dự án phải nêu rõ những hành động cụ thể phải thực hiện, địa điểm diễn ra các hoạt động của dự án, thời gian cần thiết để hoàn thành và các bộ phận có trách nhiệm thực hiện những hành động đó

- Các nguồn lực: hoạt động của dự án không thể thực hiện được nếu thiếu các nguồn lực về vật chất, tài chính, con người…Vì vậy, phải nêu rõ các nguồn lực cần thiết cho dự án, tổng hợp các nguồn lực này chính là vốn đầu tư cần cho dự án

1.1.1.2.Khái niệm thẩm định dự án đầu tư

Hoạt động đầu tư đã đóng một vai trò không nhỏ vào việc xây dựng và phát triển ổn định kinh tế xã hội Để phát huy được mặt tích cực của các dự án đầu tư và hạn chế được những mặt tiêu cực của nó thì khi chấp thuận việc thực hiện một dự

án, người ta thường phân tích đánh giá, xem xét dự án về các mặt tài chính, kinh tế

xã hội… Những hoạt động xem xét, đánh giá dự án nhằm những mục tiêu nói trên được gọi là “thẩm định dự án”

Trên góc độ chủ đầu tư: Thẩm định dự án là đề ra quyết định đầu tư Mục tiêu của nhà đầu tư là thu lợi nhuân Dự án có mức sinh lời càng cao thì càng hấp dẫn các nhà đầu tư Do vậy, thẩm định dự án của chủ đầu tư với mục tiêu chủ yếu là đánh glá khả năng sinh lời về tài chính của dự án (song vẫn phải đảm bảo lợi ích kinh tế xa hội), trên cơ sở đó lựa chọn dự án cỏ hiệu quả, đem lại lợi ích cho doanh nghiệp Thẩm định dự án giúp chủ đầu tư sử dụng có hiệu quả vốn của mình, tuân thủ đúng) các quy định cua nhà nước về đầu tư và xây dựng Trong xu thế hội nháp kinh te quóc tế, cùng với sự phân cấp mạnh trong quản lý hoạt động đầu tư, các doanh nghiệp phải chủ động tìm kiếm, khai thác dự án, huy động và sử dụng vốn có hiệu qua Quyết định đầu tư chuẩn xác được dựa trên cơ sở của kết quả thẩm định Thẩm định dự án đầu tư trong doanh nghiệp được xem là một trong những công cụ quản lý đầu tư hữu hiệu

- Đối với Nhà nước, ngoài khả năng sinh lời là thước đo chủ yếu và là động lực thúc đẩy bỏ vốn đầu tư thì trên phương diện của 1 quốc gia, lợi ích kinh tế- xã hội mà dự án đem lại mới chính là căn cứ để xem xét và cho phép đầu tư Một dự án

sẽ dễ dàng được chấp nhận hơn nếu nó thực sự có đóng góp cho nền kinh tế và xã hội cũng như nó đáp ứng được các yêu cầu đòi hỏi của sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Vì vậy Nhà nước tiến hành thẩm định là để ra quyết định đầu tư đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước và cho phép đầu tư đố với dự án sử dụng vốn khác khi nó đem lại lợi ích kinh tế xã hội cho quốc gia

- Đối với ngân hàng: Là một tổ chức tài chính cho vay để sinh lời, vì vậy khi

thực hiện cho vay, ngân hàng có sự sàng lọc, kiểm tra, kiểm soát để đảm bảo chắc chắn vốn vay được sử dụng đúng mục đích, có hiêu quả để đảm bảo khả năng thu hồi nợ và sinh lãi của mình Công việc đó được thể hiện qua hoạt động thẩm định

dự án, ngoài ra nó còn là cơ sở để ngân hàng xác đinh số tiền vay, thời gian cho vay, mức thu nợ hợp lí, thời điểm bỏ vốn cho dự án và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả trong tương lai

Như vậy, "Thẩm định dự án đầu tư là việc tổ chức xem xét một cách

khách quan có khoa học, toàn diện các nội dung cơ bản ảnh hưởng trực tiếp tới tính khả thi của một dự án, từ đó ra quyết định đầu tư và cho phép đầu tư" (Lưu

cơ sở để các cơ quan có thẩm quyền của nhà nước ra quyết định đầu tư và cho phép đầu tư

1.1.2 Nội dung thẩm định dự án đầu tư tại ngân hàng thương mại

1.1.2.1 Thẩm định tính pháp lý và mục tiêu của dự án

Nội dung thẩm định gồm: Tư cách pháp nhân của chủ đầu tư, tính đầy đủ, hợp lệ của bộ hồ sơ trình duyệt theo quy định của Pháp luật Bên cạnh đó, cần thẩm định mục tiêu của dự án để xem xét tính phù hợp của dự án đối với các chương trình kinh tế địa phương, vùng, ngành, ngành nghề trong dự án có thuộc nhóm ngành được Pháp luật cho phép hoạt động hay ưu tiên

Trên cơ sở khung pháp lý điều tiết hoạt động đầu tư xây dựng, tuỳ theo từng loại dự án để kiểm tra và đánh giá tính pháp lý của dự án Trong quá trình thực hiện nội dung này, với tư cách là bên tham gia tài trợ vốn, các TCTD cần lưu ý:

Kiểm tra việc chấp hành có đủ, có đúng với các qui định hiện hành của chủ đầu tư trong quá trình triển khai dự án, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư và thực hiện đầu tư: Rất nhiều trường hợp, những vấn đề được các bên chức năng đặt

ra đối với dự án nhưng chủ đầu tư không tiếp thu để chỉnh sửa dự án, bỏ qua và vẫn tiếp tục triển khaidự án Có những trường hợp bên chức năng tham gia ý kiến,

những trường hợp này, nếu dự án vẫn tiếp tục triển khai, thì rủi ro về mặt pháp lý, rủi ro về kỹ thuật, công nghệ, môi trường, sẽ là rất lớn Do đó, ngân hàngphải nắm vững quy định hiện hành trong quản lý đầu tư và xây dựng, vai trò và trách nhiệm của các bên có liên quan, nội dung cụ thể mà các bên chức năng có liên quan

đã tham gia đối với dự án, đối chiếu với yêu cầu trong qui định hiện hành và mức

độ tiếp thu, chỉnh sửa của chủ đầu tư trong quá trình triển khai dự án để có ý kiến cụ thể với chủ đầu tư Qua đó, hướng việc triển khai dự án của chủ đầu tư theo đúng qui định hiện hành, nhằm giảm thiểu rủi ro cho dự án và cho chính phần vốn mà các ngân hàng tham gia tài trợ

Phương pháp thẩm định trong nội dung này được áp dụng là phương pháp thẩm định tổng quát và chi tiết

Thẩm định tổng quát: là việc xem xét khái quát các nội dung cần thẩm định

của dự án qua đó đánh giá một cách chung nhất tính đầy đủ, phù hợp, hợp lý của dự

án Thẩm định tổng quát cho phép hình dung khái quát dự án, hiểu rõ quy mô, tầm quan trọng của dự án Tuy nhiên do xem xét tổng quát các nội dung của dự án do đó

ở giai đoạn này khó phát hiện được các vấn đề cần phải bác bỏ hoặc các sai sót của

dự án cần được bổ sung hoặc sửa đổi Chỉ khi tiến hành thẩm định chi tiết, những vấn đề sai sót của dự án mới được phát hiện

Thẩm định chi tiết: được tiến hành sau thẩm định tổng quát Thẩm định được

tiến hành tỉ mỏ, chi tiết với từng nội dung của dự án Mỗi nội dung xem xét đều đưa

ra những ý kiến đánh giá đồng ý hay cần phải sửa đổi thêm hoặc không thể chấp nhận được

1.1.2.2 Thẩm định tính khả thi về thị trường của dự án

Các thông số dự báo thị trường là những thông số dùng làm căn cứ để dự báo tình hình thị trường và thị phần của doanh nghiệp chiếm lĩnh thị trường, qua đó, có thể ước lượng được doanh thu của dự án Do vậy, mức độ chính xác của doanh thu ước lượng phụ thuộc rất lớn vào những thông số này Các thông số thường gặp trong dự báo thị trườnglà Dự báo tăng trưởng của nền kinh tế; Dự báo tỷ lệ lạm phát; Dự báo tỷ giá hối đoái; Dự báo tốc độ tăng giá; Dự báo nhu cầu thị trường, Ước lượng thị phần của doanh nghiệp; Dự báo cung(cung hiện hữu, cung dự kiến tương lai) và cầu

Nhìn chung các thông số này có thể chia thành hai loại: Các thông số có thể thu thập được từ dự báo kinh tế vĩ mô và các thông số chỉ có thể thu nhập từ kết quả nghiên cứu thị trường Tuy nhiên, do tập quán quản lý, các doanh nghiệp Việt Nam

ít khi thực hiện nghiên cứu thị trường nên các thông số như tốc độ tăng nhu cầu thị trường, thị phần, tốc độ tăng giá chỉ có thể ước lượng thông qua kinh nghiệm hay số liệu quá khứ hơn là dựa vào kết quả khảo sát Chính điều này làm cho công việc thẩm định mức độ tin cậy của các thông số sử dụng để dự báo thị trường và doanh thu trở nên khó khăn và phức tạp Vì vậy, trong quá trình thẩm định, ngân hàng cần

có sự tìm hiểu rất kỹ lưỡng về thị trường để đảm bảo dự báo dòng tiền, khả năng trả

nợ của dự án trong tương lai

Trong nội dung thẩm định này, cán bộ thẩm định thường sử dụng phương pháp dự báo Phương pháp dự báo cũng là một phương pháp thường sử dụng để đánh giá tính khả thi của dự án đầu tư Các phương pháp dự báo thường sử dụng là phương phá định mức, phương pháp ngoại suy thống kê Cơ sở của phương pháp này là dùng số liệu dự báo, điều tra thống kê để kiểm tra cung cầu của sản phẩm dự

án trên thị trường, giá cả và chất lượng của công nghệ, thiết bị, nguyên liệu… ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và tính khả thi của dự án

1.1.2.3 Thẩm định tính khả thi về kỹ thuật của dự án

Các giải pháp công nghệ, kỹ thuật áp dụng cho dự án được chủ đầu tư quan tâm ngay từ khi lập dự án khi quyết định lựa chọn thiết bị máy móc cũng như dây chuyền công nghệ Dự án sử dụng công nghệ thích hợp sẽ không bị hao mòn vô

hình quá nhanh

Khâu thẩm định này đòi hỏi sự chính xác trong khâu tính toán thông số kỹ thuật của dự án, kiểm tra sự phù hợp với điều kiện môi trường của các dây chuyền sản xuất Thông tin về đời sống của dự án và tính phù hợp của công nghệ đối với dự

án là tiêu thức quan trọng trong công đoạn này

Nội dung thẩm định này rất cần thiết vì đặc điểm kỹ thuật công nghệ của dự

án sử dụng sẽ ảnh hưởng tới công suất, sản lượng của dự án, chất lượng sán phẩm, hàng hóa và chi phí đầu tư Do đó, cần thẩm định tính khả thi về kỹ thuật để đảm bảo các thông số dự báo này sát với thực tiễn

Phương pháp thẩm định thường được sử dụng ở nội dung này là phương pháp so sánh, đối chiếu các chỉ tiêu Đây là phương pháp phổ biến, thường được sử dụng trong thẩm định dự án đầu tư Nội dung của phương pháp này là CBTĐ khi thẩm định thường so sánh, đối chiếu nội dung dự án với các chuẩn mực luật pháp quy định, các tiêu chuẩn, các định mức kinh tế kỹ thuật thích hợp, thông lệ quốc tế

và trong nước cũng như các kinh nghiệm thực tế, phân tích, so sánh để lựa chọn phương án tối ưu

1.1.2.4 Thẩm định nhân lực và tổ chức quản lý

Thẩm định nhân lực cần phải xác định được nguồn lao động cung ứng cho

dự án: Bao nhiêu lao động có trình độ, kỹ năng và lao động phổ thông? Giá cả lao động cho từng loại? Nguồn lao động dự trữ có thể bổ sung? Lao động sử dụng cho

dự án là lao động sẵn có trên thị trường lao động hay lao động do dự án đào tạo? Thẩm định nguồn nhân lực là cực kỳ quan trọng cho dự án sản xuất Tuy nhiên, đối với dự án đầu tư phân tích này chỉ cần thiết khi chủ đầu tư tự quản lý, khai thác sau khi dự án đưa vào sử dụng

Thẩm định nhân lực rất quan trọng, bởi nguồn nhân lực là yếu tố không thể thiếu khi thực hiện đầu tư và khai thác vận hành dự án Chất lượng nhân lực giúp vận hành dự án đạt hiệu quả cao Đồng thời nguồn nhân lực với các yêu cầu về số lượng, đào tạo,… sẽ tác động trực tiếp tới yếu tố chi phí

Phương pháp thường được sử dụng trong thẩm định nội dung này là phương

pháp thẩm định theo trình tự

1.1.2.5 Thẩm định tài chính dự án đầu tư

- Thẩm định tình hình tài chính của chủ đầu tư

Một trong những công việc đầu tiên mà NHTM phải thực hiện trước khi tiến hành thẩm định tài chính dự án đó là thẩm định tình hình tài chính của chủ đầu tư

dự án Tình hình tài chính của chủ đầu tư là một trong những yếu tố quan trọng thế hiện sự an toàn về mặt tài chính của dự án Nó được thể hiện ở các mặt như: năng lực tài chính, tình trạng tín dụng, uy tín tín dụng, khả năng thanh toán, hiệu quả kinh

doanh của doanh nghiệp

Mặc dù việc thẩm định tình hình tài chính của doanh nghiệp vay vốn chỉ mang tính chất hồ trợ cho quá trình thẩm định, nhưng đây lại là một hoạt động rất quan trọng, giúp cán bộ thẩm định tại ngân hàng có được cái nhìn tổng thế về hiện trạng và triến vọng của doanh nghiệp trên thị trường Tình hình tài chính của chủ đầu tư rõ ràng, minh bạch sẽ bước đầu tạo được lòng tin đối với ngân hàng, về phía NHTM, họ sẽ coi đó như là nguồn hậu thuẫn mạnh mẽ, là sự đảm bảo vô hình cho

dự án trong trường hợp nếu dự án thực hiện dở dang, nguồn thu tự dự án không đủ khả năng trả nợ

Vấn đề mấu chốt trong quá trình thâm định tình hình tài chính của chủ đầu tư

là nguồn thông tin ngân hàng thu thập được phải đảm bảo tính khách quan chính xác và đáng tin cậy đểthực hiện được điều này cán bộ thẩm định không những thu thập thông tin từ chính chủ đầu tư, mà còn tù' các phương tiện thông tin đại chúng,

các tổ chức tín dụng, các doanh nghiệp có quan hệ với doanh nghiệp chủ đầu tư

- Thẩm định vốn đầu tư của dự án

Việc thẩm định vốn đầu tư là một trong những nội dung rất quan trọng của thẩm định tài chính dự án Ngân hàng không chỉ thực hiện thẩm định về vốn, tống vốn đầu tư của dự án mà còn đi sâu phân tích, xem xét cơ cấu nguồn vốn, khả năng đảm bảo nguồn vốn và nhu cầu vốn đầu tư theo tiến độ thực hiện dự án (Nguyễn Hồng Minh, 2011)

Thứ nhất, thẩm định tổng vốn đầu tư của dự án:

Trên thực tế, đối với các dự án chưa được thẩm định một cách kỹ lưỡng, khi thực hiện thường không tránh khỏi tình trạng vốn đầu tư tăng lên hoặc giảm đi quá lớn so với dự kiến, dẫn đến việc không cân đối được nguồn, ảnh hưởng đến hiệu quả và khả năng trả nợ của dự án Vì vậy, mục đích của việc thẩm định tổng vốn đầu tư là nhằm xác định tổng vón đầu tư sát với thực tế, tạo cơ sở tính toán hiệu quả tài chính và dự kiến khả năng trả nợ của dự

Tổng mức vốn đầu tư của dự án là giá trị toàn bộ số tiền và tài sản cần thiếtđểlập và đưa dự án vào hoạt động

Thứ hai, thẩm định về cơ cấu nguồn vốn của dự án

Một dự án đầu tư sản thường được tài trợ từ các nguồn sau:

+Vốn tự có: để xác định nguồn vốn tự có của chủ đầu tư dự án, các ngân hàng cần phải phân tích, xem xét tình hình tài chính cũng như tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp chủ đầu tư ít nhất là trong hai năm gần nhất

+ Vốn từ ngân sách Nhà nước: đây là nguồn có tính an toàn cao, thường chỉ được cấp cho các doanh nghiệp quốc doanh mà sản phẩm của doanh nghiệp mang tính chiến lược đối với nền kinh tế

+ Vốn vay từ các NHTM khác

+ Vốn vay trục tiếp từ nước ngoài: nguồn này thường chỉ xuất hiện trong các

dự án lớn, chuyến giao công nghệ hay nhập thiết bị từ nước ngoài

Cán bộ thẩm định cần xem xét cơ cấu nguồn vốn của dự án như thế nào, nếu như cơ cấu vốn chủ yếu là đi vay, vốn tự có thấp thì rủi ro cao, ngược lại, dự án được rót vốn đầu tư ngân sách và vốn tự có chiếm tỷ trọng cao thì dự án sẽ có mức

an toàn cao hơn

Sau khi tìm hiểu về cơ cấu nguồn vốn của dự án, cán bộ thẩm định tại ngân hàng cần phải xem xét kĩ lưỡng về cơ sở pháp lý của các nguồn này Chẳng hạn như nếu nguồn tài trợ là Ngân sách cấp hoặc ngân hàng cho vay thì phải có sự cam kết của các cơ quan có thẩm quyền, các tổ chức bằng văn bản Bất kỳ nguồn vốn nào cũng đều phải có giấy tờ, văn bản xác nhận của cơ quan, các cấp có thẩm quyền

Trên cơ sở tổng mức vốn đầu tư đã được duyệt, thông qua việc xem xét quy

mô các nguồn tài trợ, ngân hàng sẽ xác định được sổ vốn còn thiếu và mức độ cho vay đối với dự án Trong trường hợp các ngân hàng tham gia hop vốn để cho vay thì các yếu tố về nguồn tài trợ phải được tất cả các ngân hàng đồng tài trợ cùng xem xét, bàn bạc rồi mới đi đến quyết định thống nhất

Thứ ba, xác định nhu cầu vốn đầu tư theo tiến độ thực hiện dự án

Cán bộ thẩm địnhtại ngân hàng cần phải xem xét, đánh giá về tiến độ thực hiện dự án và nhu cầu vốn cho từng giai đoạn như thế nào, có hợp lý hay không Khả năng đáp ứng nhu cầu vốn trong từng giai đoạn thực hiện dự ánđểtham gia trong tùng giai đoạn có họp lý hay không, thông thường vốn tụ’ có phải tham gia đầu tư trước

Việc xác định tiến độ thực hiện, nhu cầu vốn sẽ làm cơ sở cho việc dự kiến tiến độ giải ngân, tính toán lãi vay trong thời gian thi công và xác định thời gian vay trả

- Thẩm định dòng tiền hàng năm của dự án

Đối với các NHTM, khi tiến hành thẩm định hiệu quả tài chính của một dự

án thì các chỉ tiêu như chi phí sản xuất, doanh thu, lợi nhuận, từ dự án, chưa phải

là các chỉ tiêu thu hút được sự quan tâm nhất Bởi lẽ các chỉ tiêu này chỉ mang ý nghĩa tổng kết hoạt động kinh doanh của dự án trên số sách kế toán (mang tính chất thời kỳ) mà không phản ánh chính xác khi nào thu nhập và chi phí được thu vào hoặc chi ra, hay nói cách khác chúng ta không thế xác định được thời điếm xuất hiện của các khoản tiền này Chính vì vậy, để có thể đưa ra được những phân tích, đánh giá chính xác nhằm xác định dự án có hiệu quả về mặt tài chính hay không, bên cạnh các chỉ tiêu chi phí, doanh thu, nhà thẩm định thường quan tâm tới dòng tiền (CF) của dự án

Dòng tiền của dự án được định nghĩa là phần chênh lệch trong dòng tiền của doanh nghiệp trong giai đoạn mà dự án được thực hiện so với lúc không thực hiện

dự án Dòng tiền của dự án bao gồm dòng tiền vào và dòng tiền ra Đe đơn giản hoá

và tiết kiệm chi phí thực hiện, trong các dự án dòng tiền thường được giả định là xuất hiện vào cuối năm

Đứng trên góc độ của các NHTM, với tư cách là nhà tài trợ dự án, các dự án

mà ngân hàng thẩm định được tài trợ bởi các nguồn vốn hỗn hợp bao gồm vốn tự có của doanh nghiệp và vốn vay ngân hàng Quá trình thâm định dòng tiền dự án do NHTM thực hiện gồm các nội dung :

+ Dòng tiền vào (CIF - Cash Inflow): phản ánh các khoản tiền thu vào hàng năm trong toàn bộ chu kỳ của dự án

+ Vốn vay ngân hàng: đây được xem là một dòng tiền vào của dự án trong năm 0 (năm thực hiện đầu tư dự án)

+Doanh thu các năm (doanh thu ngoài thuế) từ hoạt động của dự án

+ Các khoản thu khác từ dự án như thanh lý TSCĐ, thanh lý vốn lưu động ròng các khoản này thường được xác định vào năm cuối khi dự án kết thúc

+ Dòng tiền ra (COF - Cash Outfow): phản ánh các khoản tiền chi ra hàng năm trong toàn bộ chu kỳ của dự án

+ Chi phí mua sắm, lắp đặt tài sản cố định và đầu tư vào tài sản lưu động ròng Những chi phí này được thực hiện vào năm 0 (năm thực hiện đầu tư dự án)

+ Chi phí nguyên vật liệu, tiền lương, chi phí quản lý và chi phí khác

+ Chi phí trả lãi vay

+ Thuế thu nhập doanh nghiệp

với những đặc thù của dự án để lựa chọn phương pháp thẩm định hợp lý

Nội dung phân tích tài chính dự án có thể nói là nội dung rất quan trọng vì đây là căn cứ để xác định dự án có sinh lời hiệu quả hay không Các dự án sinh lời hiệu quả mới có khả năng trả nợ và đảm bảo tính khả thi để cấp tín dụng

Phương pháp được sử dụng phổ biến khi thẩm định nội dung này là phương pháp so sánh, đối chiếu các chỉ tiêu

1.1.2.6 Phân tích khả năng trả nợ của dự án đầu tư

Khi vay vốn để thực hiện dự án đầu tư, chủ đầu tư dự án dự kiến phải trả các khoản nợ sau :

Nợ gốc: số tiền vay để thực hiện dự án (bao gồm cả lãi vay trong thời gian đầu tư được tính gộp vào)

Nợ lãi : lãi tính trên số tiền gốc đã vay căn cứ theo lãi suất ngân hàng áp dụng cho khoản vay

Thông thường, ngân hàng sẽ yêu cầu chủ đầu tư bắt đầu trả nợ khi dự án đầu

tư có nguồn thu (hoặc có thể sớm hơn nếu chủ đầu tư chấp nhận sử dụng nguồn thu khác để trả nợ cho dự án đầu tư) Nguồn trả nợ của dự án bao gồm 02 nguồn chính

là lợi nhuận sau thuế và khấu hao cơ bản của dự án Căn cứ trên số tiền vay và lãi suất, chủ đầu tư có thể tính toán được số tiền phải trả định kỳ cho ngân hàng theo quy định trong hợp đồng tín dụng đã ký kết Từ đó xây dựng kế hoạch trả nợ phù hợp với dòng tiền của dự án Trong những năm đầu khi dự án chưa khai thác hết công suất, chủ đầu tư cần phải tập trung toàn bộ nguồn thu từ lợi nhuận và khấu hao

để trả nợ hoặc huy động thêm các nguồn khác để đảm bảo cân đối được các khoản phải trả nợ cho ngân hàng Trong những năm sau khi áp lực trả nợ đã giảm bớt, chủ đầu tư có thể dần dần sử dụng lợi nhuận và khấu hao vào các mục đích khác

Nội dung thẩm định này có thể nói là nội dung quan trọng nhất trong thẩm định dự án đầu tư Việc thẩm định khả năng trả nợ của dự án giúp ngân hàng có thể xem xét, đánh giá khi cấp tín dụng cho dự án này thì chủ đầu tư có thể trả nợ ngân hàng hay không

Phương pháp được sử dụng phổ biến khi thẩm định nội dung này là phương

pháp so sánh, đối chiếu các chỉ tiêu

1.1.2.7 Phân tích rủi ro của dự án đầu tư

Mục tiêu của việc thẩm định dự án đầu tư là đánh giá chính xác và trung thực khả năng thu nợ khi cho vay dự án Tuy nhiên, do việc thẩm định dự án được tiến hành trước khi cho vay trong khi việc thu hồi nợ tiến hành sau khi cho vay nên không thể dự báo được mọi biến cố phát sinh trong quá trình sử dụng vốn vay Kết quả là việc thu hồi được nợ vay hay không vẫn không có gì chắc chắn Vai trò của Ngân Hàng chỉ là giảm thiểu xác suất không thu hồi được nợ, thực tế có thu hồi được nợ hay không còn phụ thuộc rất nhiều vào việc quản lý và kiểm soát rủi ro tín dụng

Vì vậy, bên cạnh việc đánh giá các chỉ tiêu của dự án, Ngân Hàng cần dùng một số kỹ thuật phân tích nhằm mục tiêu kiểm soát và quản lý rủi ro tín dụng sau khi cho vay dự án Một số mô hình thường gặp:

+ Phân tích độ nhạy (Sensitivity Analysis)

+ Phân tích tình huống (Scenario Analysis)

+ Phân tích mô phỏng (Simulation Analysis)

Trong đó phương pháp phân tích đơn giản và được phần lớn các Ngân hàng tại Việt Nam sử dụng là phương pháp phân tích độ nhạy

Phân tích độ nhạy là kỹ thuật phân tích nhằm thấy sự ảnh hưởng của các biến độc lập lên biến phụ thuộc Biến phụ thuộc cần thẩm định ở đây là NPV và IRR

Các biến độc lập tác động lên NPV và IRR có thể là một số nhân tố sau: Tỷ lệ lạm

phát; tỷ lệ hối đoái, thị phần của doanh nghiệp, công suất máy móc thiết bị, sản lượng tiêu thụ, đơn giá bán, tốc độ tăng giá bán Phân tích độ nhạy là kỹ thuật

phân tích giúp Ngân Hàng thấy được sự thay đổi của các biến NPV và IRR như thế nào khi các biến độc lập ở trên biến động

Ngân hàng cần tính toán đến tất cả sự tác động của các biến này lên NPV và IRR Có hai phương pháp đó là phân tích độ nhạy một chiều (phân tích tác động một cách riêng lẻ của từng biến độc lập lên biến phụ thuộc) và phân tích độ nhạy hai chiều (phân tích sự ảnh hưởng đồng thời của hai biến độc lập nên biến phụ