nguyên lý khoa học môi trường - ngập lụt đô thị thành phố hồ chí minh

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: NGUYÊN LÝ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG NGUYÊN LÝ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG – NGẬP LỤT ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Học viên: Nguyễn Thị Diễm Trang GVHD: PGS.TS Vũ Chí Hiếu... VẤN Đ

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: NGUYÊN LÝ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

NGUYÊN LÝ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG –

NGẬP LỤT ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Học viên: Nguyễn Thị Diễm Trang

GVHD: PGS.TS Vũ Chí Hiếu

- Tập trung dân cư mật độ cao; hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp,

- Trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hoá hoặc chuyên ngành;

- Thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của một địa phương;

- Bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã; thị trấn

VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ

- Các tác nhân gây bệnh sinh học, hóa học, vật lý

- Các tác nhân gây bệnh sinh học, hóa học, vật lý, hiện tượng đảo nhiệt, suy thoái tài nguyên, ô nhiễm, cạn kiệt tài nguyên.

Trong nhà, nơi làm việc

Bên ngoài- Đô thị, TP lớn

Satterthwaite, David (1999), The Links between Poverty and the

Environment in Urban Areas of Africa, Asia and Latin America, United

Nations Development Programme (UNDP) and the European Commission (EC), New York.

I MỞ ĐẦU

Hình 1.2 BẢN ĐỒ ĐỊA HÌNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguồn: Sở NN&PTNT thành phố Hồ Chí Minh – 2007

- Tọa độ: 10°10' – 10°38' Bắc và 106°22' – 106°54' Đông;

- Tốc độ đô thị hóa bình quân 3,95%/năm.

- Vùng chuyển tiếp từ vùng gò đồi Đông Nam

Bộ xuống Tây Nam bộ;

- Cao trình: +30m đến +0,5m.

II TỔNG QUAN VỀ TP HỒ CHÍ MINH

- Sông ngòi kênh rạch

(WWF): Dhaka (Bangladesh), Manila (Philippines) và Jakarta (Indonesia) đứng đầu danh sách

TP.HCM cùng Bangkok được xếp ở nhóm có nguy cơ trung bình

BÀI TOÁN NGẬP LỤT

NGUYÊN NHÂN

Nguyên nhân

chủ quan Nguyên nhân

khách quan

 Sông Đồng Nai: lưu lượng bình quân 20-500 m³/s, hàng năm cung cấp 15 tỷ m³ nước.

 Sông Sài Gòn có lưu lượng trung bình vào khoảng 54 m³/s

 trong mùa kiệt công trình Dầu Tiếng phải xả xuống hạ lưu 1 lưu lượng bắt buộc là 20 m3/s; Công trình Trị An phải xả 200 m3/s để duy trì điều kiện môi trường hạ lưu

 Lưu lượng xả lớn nhất qua Dầu Tiếng: 600 m3/s (năm 2000); Trị An: 2.551 m3/s (năm 2000) gây ngập lụt phía hạ du

THƯỢNG NGUỒN,

ĐỊA HÌNH

Bảng 2.6 Phân phối dòng chảy tại một số vị trí vùng hạ lưu sông Đồng Nai

Trường hợp Vị trí Thuộc sông Tần suất BQ

CT thượng lưu (%) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII (m3/s)

Tự nhiên HL Đ.Nai-Sg.Bé Đồng Nai 95 148.67 88.45 61.50 68.23 144.55 488.29 864.32 1595.30 1656.12 1427.74 759.40 316.04 634.88

Thủ Dầu Một Sài Gòn 95 29.76 24.67 21.31 20.79 26.34 39.94 66.87 106.16 147.23 145.68 99.77 49.05 64.80

Gò Dầu Hạ Vàm Cỏ Đông 75 25.06 16.35 11.64 12.20 22.59 45.81 79.91 128.48 183.27 232.10 121.39 41.96 76.73 Dầu Tiếng HL Đ.Nai-Sg.Bé Đồng Nai 95 293.75 281.44 274.99 275.10 285.66 445.07 489.94 831.92 1126.69 489.76 376.82 321.29 457.70 Trị An Thủ Dầu Một Sài Gòn 95 19.03 40.10 33.67 32.23 14.43 17.53 25.28 32.16 44.72 45.00 33.70 16.80 29.55 Thác Mơ Gò Dầu Hạ Vàm Cỏ Đông 75 40.07 34.33 21.98 23.43 25.13 49.39 83.49 128.72 184.06 235.90 137.47 55.45 84.95

D.Tiếng - Trị An HL Đ.Nai-Sg.Bé Đồng Nai 95 315.05 302.74 296.29 296.40 306.96 362.07 477.64 805.52 1043.51 477.86 398.12 342.59 452.06 Thác Mơ Thủ Dầu Một Sài Gòn 95 13.21 30.96 29.94 29.78 16.50 17.52 25.94 32.16 47.71 45.22 43.31 20.26 29.38 Hàm Thuận Gò Dầu Hạ Vàm Cỏ Đông 75 34.51 27.74 12.90 12.20 24.59 51.71 85.75 128.72 184.05 236.80 140.81 60.46 83.35 D.Tiếng - Trị An HL Đ.Nai-Sg.Bé Đồng Nai 95 241.43 218.50 224.67 222.67 248.15 303.06 355.83 1086.66 909.90 618.17 373.14 276.40 423.22 Thác Mơ - H.Thuận Thủ Dầu Một Sài Gòn 95 54.00 53.85 49.67 51.05 48.96 53.08 60.99 72.16 85.33 85.93 73.03 57.15 62.10 Phước Hoà Gò Dầu Hạ Vàm Cỏ Đông 75 43.80 44.13 23.84 33.63 27.23 52.89 87.24 128.72 184.05 236.78 145.62 60.46 89.03 D.T - T.An - T.Mơ HL Đ.Nai-Sg.Bé Đồng Nai 95 237.63 224.60 228.17 223.57 258.45 309.46 399.43 505.06 1160.40 667.77 375.24 274.00 405.32 H.Thuận - P.Hoà Thủ Dầu Một Sài Gòn 95 55.39 50.75 50.06 50.28 49.43 53.25 61.42 72.08 86.51 87.61 74.96 58.06 62.48 Đ.Ninh - Đ.Nai 8 Gò Dầu Hạ Vàm Cỏ Đông 75 48.10 44.13 12.24 13.76 26.19 53.21 86.91 128.83 184.40 238.89 144.85 64.17 87.14

Lưu lượng bình quân hàng tháng (m3/s)

(Tài liệu Viện QHTL Miền Nam).

Theo tác giả Hồ Long Phi thì trong thời kỳ 1990-2007:

- Vũng Tàu: hầu như không tăng

-Phú An, Nhà Bè tăng

1,45 cm/năm và 1,17 cm/năm

-các trạm khác như

Thủ Dầu Một, Bến Lức, Tân An cũng có

xu thế tăng rõ nét

Thuvienvatly.com

THƯỢNG NGUỒN,

ĐỊA HÌNH

- Ảnh hưởng của thượng nguồn đối với mực

nước cao nhất hàng năm tại Phú An tỏ ra

quan trọng hơn tác động từ phía biển

- Mực nước cao nhất hàng năm bên trong

nội địa đều có tương quan rất chặt chẽ

với mực nước trên sông Sài Gòn tại

Phú An

Kênh rạch

 Hệ thống sông rạch thành phố Hồ Chí Minh có vai trò quan trọng trong tiêu thoát nước cho thành phố Lưu vực thoát nước nội thành rộng hơn 14 000 ha, trong đó bao gồm các lưu lực thoát nước chính như sau:

 Kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè dài 31,7km, lưu vực 3.320 ha

 Kênh Tân Hoá - Ông Buông - Lò Gốm dài 7,7 km, lưu vực 1.500 ha

 Kênh Tàu Hũ - Bến Nghé, Kinh Đôi-Tẻ dài 25,8 km, lưu vực 3.065

ha

 Kênh Tham Lương – Bến Cát - dài 32,95 km, lưu vực 3.000 ha

 Các tuyến kênh rạch trong nội thành đã bị lấn chiếm rất nghiêm

trọng Có khoảng trên 30.000 căn hộ xây cất lấn chiếm kênh rạch

 Kênh rạch ngày càng bị mất dần do đô thị hoá gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc giải quyết thoát nước

Thuvienvatly.com

 Sông Đồng Nai – Sài Gòn chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều nên trong 1 ngày ta cũng có 2 lần dòng triều lên và 2 lần dòng triều xuống xen kẽ nhau Chu kỳ dòng triều cũng thay đổi theo chu kỳ mức nước

 Khi các vùng trũng bị ngăn lại do các đê bao hoặc vùng trũng bị san lấp dòng triều, năng lượng triều không bị điều tiết dọc sông nên xâm nhập sâu hơn vào nội địa

 Tất cả các vùng địa hình của Thành phố thấp hơn + 1.5m đều

bị ngập triều vào thời gian triều cường Ảnh hưởng của ngập triều thực tế còn cao hơn (1.8 – 2.0m) do động năng của thủy triều

TRIỀU

mưa ngắn, độ biến động lớn Lượng mưa năm bình quân tại Nhà Bè là 1.500mm, Tân Sơn Nhất

1.850mm.

mưa năm.

thường tập trung trong thời gian từ tháng VI đến

tháng X.

thống kê số lần xuất hiện của những trận mưa

có vũ lượng lớn tại trạm Tân Sơn Hòa

20 40 60 80 100 120 140

THỜI GIAN (Năm)

Nguyên nhân chủ quan

 Hệ thống cống thoát nước:

 Hiện trạng các cống thoát nước còn nhỏ, chưa đồng bộ

 Trục thoát nước dài, xuống cấp, tiết diện nhỏ

 cùng với việc san lấp, lấn chiếm kênh rạch và không còn hồ trữ nước khu vực nội thị

 kết hợp với những trận mưa có vũ lượng xuất hiện ngày càng thường xuyên làm cho hệ thống thoát nước không đáp ứng đủ và hậu quả là tình trạng ngập lụt trở nên trầm trọng

ĐÔ THỊ HÓA

Sử dụng đất/Năm 1989 2002 Tăng/giảm Đất dân cư, xây dựng 28.162 ha 43.507 ha 15.345 ha

Đất nông nghiệp 108.832 ha 94.135 ha 14.697 ha

Thuvienvatly.com

Nâng cấp, cải tạo hệ thống thoát nước và xây dựng hệ thống thu gom nước thải;

Xây dựng tuyến đê bao, cống kiểm soát mực nước;

Giải pháp thoát nước mưa bằng bơm: Một số khu vực đất thấp nằm ven lưu vực trung tâm cần phải xây dựng trạm bơm cục bộ

Cải tạo kênh rạch: nạo vét và mở rộng dòng chảy để điều tiết lũ, đồng thời nghiên cứu xây dựng các hồ điều tiết nước;

Lựa chọn phương án phân tán để thu gom và xử lý nước bẩn, toàn

bộ thành phố; Xây dựng công trình xử lý nước thải

Quy hoạch xây dựng các hồ điều tiết: Khu vực điều tiết tự nhiên: Tại khu vực Đông Bắc thuộc huyện Thủ Đức sẽ xây dựng hồ điều hòa có tổng dung tích 100.000 m3, với diện tích mặt bằng khoảng 40.000 m2

Giải pháp công trình

Giải pháp quản lý

ngập cục bộ cho cư dân trong vùng bị ngập úng

mới ở vùng đất cao

bảo vệ hệ thống kênh rạch không bị xâm phạm và lấn chiếm

lĩnh vực công trình ngầm có liên quan để tạo thuận lợi cho công tác thoát nước

chấp hành việc giải tỏa, không lấn chiếm kênh rạch và hạn chế các hành

vi gây ô nhiễm cho kênh rạch