Luận văn đổi mới tổ chức bộ máy hành chính cấp cơ sở trong điều kiện đẩy mạnh phân cấp quản lý hành chính nhà nước ở việt nam

Sau đây là hai quan điểm về phân cấp quản lý hành chính Nhà nước: - Quan điểm 1: Phân cấp quản lý liên quan tới việc phân bổ quyền lực và thẩm quyền của Chính Phủ một cách hợp lý và có

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TAO

TRONG ĐIỂU KIỆN BẨY MẠNH PHÂN CẤP QUẢN LÝ

HÀNH CHÍNH NHÀ Nước ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Khoa học Quản lý

L U Ậ N V Ă N T H Ạ C s ĩ K I N H t ê'

Giáo viên hướng dẫn:

TS NGUYỄN BẠCH NGUYỆT

MỤC LỤC

Trang

Chương 7 LÝ LUẬN c ơ BẢN vẽ' PHÂN CAP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ

NƠỚC VÀ TÔ CHỨC BỘ MÁY HÀNH CHÍNH c ơ SỎ

l.IH Tổ chức bộ máy hành chính cơ sỏ trong điều kiện đẩy mạnh phân cấp quản lý hành chính Nhà nước

1.111.1 Xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cấp hành chính cơ sở trong điều kiện đẩy mạnh phân cấp

1.111.2 Quá trình thiết kế, xây dựng bộ máy hành chính cơ sở

l.IV Tổ chức bộ máy hành chính cơ sỏ - Kinh nghiệm phân cấp và

mô hình của một sô nước

1 IV 1 Phân cấp quản lý ừong bộ máy hành chính Nhà nuớc của một số nước

1.IV.2 Mô hình tổ chức bộ máy hành chính cơ sở của các nước

Chương 2 THựC TRẠNG PHÂN CAP QUẢN LÝ HÀNH CHĨNH NHÀ NƯỚC VÀ

Tổ CHỨC Bộ MÁY HÀNH CHÍNH cơ s ỏ ỏ VIỆT NAM

2.1 Thực trạng về phân câp quản lý hành chính ở Việt Nam

2.1.1 Lý do phải đẩy mạnh phân cấp trong quản lý hành chính à

Việt Nam

2.1.2 Các hình thức phân cấp hành chính đã áp dụng

2.1.3 Nội dung phân cấp quản lý hành chính à Việt Nam hiện nay

2.II Thực trang tố chức bộ máy hành chính cơ sở ở Việt Nam

2.11.1 Vị trí của hành chính cơ sở trong hệ thống hành chính Nhà nước

2.11.3.1 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND cấp xã

2.11.3.2 Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của UBND cấp xã

2.D.3.3 Phân đinh thẩm quyền UBND cấp xã và Chủ tịch UBND cấp xã

2.11.4 Hoạt động của bộ máy hành chính cấp cơ sở

2.11.4.1 Hình thức hoạt động của HĐND cấp xã

2.11.4.2 Hình thức hoạt động của UBND cấp xã

2.11.5 Mối quan hệ giữa bộ máy hành chính cấp cơ sở với các tổ

chức khác ở địa phương

2 11.5.1 Quan hệ với cấp uỷ đảng cơ sở

2 11.5.2 Mối quan hệ ơiữa HĐND với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên, các tổ chức xã hội khác

2 11.5.3 Mối quan hệ giữa UBND với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội khác

2.III Đánh giá tông quát

2.III.1 Những Ưu điểm của tổ chức bộ máy hành chính cơ sở

2.III 1.1 Bộ máy hành chính cơ sở có đủ HĐND và ƯBND

51

515460616165

3 9

quyền cấp cơ sở cũng đã kiện toàn một bước.

2.in 1.5 Đã có cơ sở pháp lý cho việc tổ chít bộ máy chính quyền cơ sở 68

Chương 3 NHỮNG KIÊN NGHỊ NHĂM Đổl MỚI Tổ CHỨC BỘ MÁY HÀNH

3.1.4 Phải tạo điều kiện để nhân dân tham gia nhiều hơn vào giải

cư đoàn kết, thống nhất

3.II Nguyên tắc tô chức bộ máy hành chính nói chung và bộ máy

80

hành chính cơ sơ nói riêng

3.n 1.4 Nguyên tắc tương hợp giĩiầ chức năng, nhiệm vụ với quyền hạn 82

3 111.2 Tiến hành phân tích một cách đồng bộ các ngành, các lĩnh

của quản lý hành chính

3 111.3 Phân cấp rành mạch chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của

các cấp chính quyền, trên cơ sở đó xác định rõ ràng chức năng, 87 nhiệm vụ và quyền hạn của cấp chính quyền cơ sở

3.111.4 Thực hiện phân quyền rộng rãi cho cấp cơ sở và giám sát

động của chính quyền cơ sở

3.111.6 Chuyên môn hoá và chất lượng hoá đội ngũ cán bộ của

90

chính quyền cơ sở

3.111.7 Tạo điều kiện để nhân dân tham gia nhiều hơn vào giải quyết các

công việc ở cơ sở, xây dựng cộng đồng dân CƯ đoàn kết, thông nhất

3.111.8 Sửa đổi bộ luật hành chính và ban hành những luật mỏi để đảm

mạnh mẽ

J ltu tn o à n "~ỉhạe ũ U i n il t ỉ (iỉự n ụ ễ n Q ft a n ụ 'Tũuụ.

PHẦN MỞ ĐẨU

I Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu:

Đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hiện nay không chỉ phù hợp với những biến đổi trong đời sống kinh tế - xã hội, mà còn là một trong những nhu cầu của công cuộc đổi mới nền hành chính quốc gia Trong những năm qua, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp đang dần được làm rõ, phù hợp với điều kiện thực tế

Tuy nhiên nền hành chính nước ta vẫn đang còn nhiều bất cập cần phải được giải quyết Những bất cập có thể nêu ra đó là: Bộ máy hành chính cồng kềnh; chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ phận, giữa các cấp còn chồng chéo; bộ máy hành chính địa phương và hành chính cơ sở rất thụ động và kém hiệu quả đòi hỏi chúng ta phải tiến hành cải cách nền hành chính Nhà nước

Một trong những nội dung của cải cách hành chính Nhà nước đó là tăng cường phân cấp cho chính quyền địa phương và chính quyền cơ sở Trong điều kiện tăng cường phân cấp đó, cơ cấu bộ máy chính quyền địa phương nói chung và chính quyền cơ sở nói riêng tất yếu phải có sự thay đổi để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ mới

Với thực tế dó, cùng với sự hướng dẫn của cô giáo Nguyễn Bạch Nguyệt,

tôi đã chọn đề tài: “Đổi mói co cấu tổ chức bộ máy hành chính cơ sở trong

điều kiện đẩy mạnh phân cấp quản lý hành chính N hà nước ỏ Việt N am "

làm đề tài cho luận văn Thạc sỹ kinh tế của mình

II Phạm vi nghiên cứu của luận văn:

Luận văn tập trung vào nghiên cứu thực trạng của phân cấp quán lý hành chính Nhà nước và tổ chức bộ máy hành chính cơ sở ở Việt Nam; ảnh hưởng của quá trình đẩy mạnh phân cấp đến tổ chức bộ máy hành chính cơ

sở và phương hướng đổi mới tổ chức bộ máy hành chính cơ sở ở nước ta hiện nay

JZ u tu t ru in ^ J ttiff t l It in it i f Q lụ u ụ tn Q fjuutg T€>UJ^

III Phương plìáp nghiên cứu:

Luận văn lấy đường lối, quan điểm của Đảng về cải cách hành chính

và đổi mới kinh tế làm nền tảng tư tưởng

- Phương pháp chung nghiên cứu luận văn là phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và logic

- Một số phương pháp cụ thể được sử dụng để nghiên cứu nội dung của luận văn như: phương pháp phân tích, mô hình hoá và phương pháp tiếp cận thực tế

văn dược chia làm ba chương:

Chương I - L ý luận cơ bản vê phân cấp quản lý hành chính Nhà nước

rílttậ n o ìin Qibạe i i k in h t ế Q ĩụ u ụ Ề n (Ặ ư ittụ 3Cí tự

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN cơ BẢN VỂ PHÂN CÂP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH

NHÀ NƯỚC VÀ TỔ CHỨC BỘ MÁY HÀNH CHÍNH cơ SỞ

1.1 Phân cấp quản lý hành chính Nhà nước

l l - ỉ ■ M ột sô khái niệm về phán cấp quản lý hành chính Nhà nước

Phân cấp quản lý là một yêu cầu tất yếu để quản lý những hệ thống lớn

và phức tạp như xã hội hoặc nền kinh tế quốc dân Trong lịch sử phát triển xã hội, qua tổng kết kinh nghiệm từ lâu, loài người đã biết và thực hiện sự phân cấp quản lý nhưng không có một mô hình chung duy nhất nào, mà tuỳ theo cách thức tổ chức Nhà nước, điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội, lịch sử, tập quán của mỗi nước ở mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể mà có những mô hình phân cấp khác nhau Sau đây là hai quan điểm về phân cấp quản lý hành chính Nhà nước:

- Quan điểm 1: Phân cấp quản lý liên quan tới việc phân bổ quyền lực và

thẩm quyền của Chính Phủ một cách hợp lý và có hệ thống cho các thể chế thấp hơn nhằm làm cho việc ra quyết định bao trùm lên các lĩnh vực của đời sống, sâu sát với những vấn đề thực tiễn cần phải giải quyết

Phân cấp quản lý cho phép có sự đại diện rộng rãi hơn của các tầng lớp nhân dân bao gồm các Đảng phái chính trị, tôn giáo, các dân tộc thiểu số hay các bộ tộc khác nhau trong việc ra quyết định có ảnh hưởng tới quyền lợi và sinh mệnh chính trị của mình Đây cũng chính là một giải pháp quan trọng nhằm thực hiện sự bình đẳng và công bằng xã hội

Phân cấp quản lý sẽ nâng cao năng lực của chính quyền địa phương và các tổ chức tư nhân trong các vùng, miền và các Tỉnh, và có khả năng thực hiện tốt các nhiệm vụ mà trước đây do các Bộ ngành trung ương đảm nhiệm

- Quan điểm 2: Phân cấp quản lý hành chính Nhà nước được hiểu như là

sự phân giao ổn đinh và hợp /v quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ và lợi ích từ chính quyền trung ương xuống chính quyền địa phương (cấp dưới trực thuộc) nhằm đạt được mục tiêu chung một cách cố hiệu quả nhất Đặc trung cơ bản của

Âluận oán ^hite ũ kình té' QH^uụẪn Q/ưinự Jôuụ.

hẹ thong quan lý được phân cấp là tạo cho mỗi cấp quản lý một phạm vi quyền lục nhat đinh Trong phạm VI quyên lực đã ctươc phân giao, các cấp có quyền tư chu ban hành các quyết định quản lý phù hợp, cấp trên không có quyền can thiệp

mà chỉ có quyền kiểm tra, giám sát theo quy định của pháp luật

Nhu vậy phân cấp quản lý đồng nghĩa với việc uỷ quyền quản lý của Nhà nước cho các cấp dưới (Bộ, Tỉnh, Thành phố, đặc khu kinh tế ) chứ không phải là sự phân chia quyền lực cho cấp dưới Khi cơ quan hoặc cá nhân ngưòì lãnh đạo cấp dưới hoạt động sai trái hoặc không có hiệu quả, Nhà nước

có thê khiên trách, thay thê nhân sự, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan và cá nhân đó

ỉ 12 Các nguyên tắc phân cấp quản lý hành chính N hà nước

1.1.2.1 Nguyên tắc tập trung dân chủ, quyền lực Nhà nước là thống nhất

Trong toàn bộ hệ thống quản lý hành chính Nhà nước từ trung ương đến địa phương, không có quyền lực Nhà nước ở địa phương tách rời quyền lực Nhà nước trung ương

Sự thống nhất quyền lực Nhà nước, trước hết là sự thống nhất về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, có hiệu lực điều chính toàn bộ hoạt động kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng trên phạm vi cả nước một cách nhất quán và phải được chấp hành nghiêm chỉnh trong cả nước

Sự thống nhất quyền lực Nhà nước trong cơ chế thị trường thể hiện ở việc quản lý Nhà nước bằng pháp luật, bằng hệ thống cơ chế chính sách vĩ mô, tạo hành lang pháp lý cho doanh nghiệp và cá nhân làm ăn, cho các thành phần kinh tế, các tổ chức và cá nhân bình đẳng trước pháp luật Trung ương toàn quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để thống nhất thực hiện trong phạm vi cả nước

Tuân thủ nghiêm ngặt sự thống nhất về định lượng, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế — xã hội, an ninh — quốc phòng, quy hoạch xây dựng đô thị và phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất lớn của quốc gia (như ở Malaixia phân cấp cho chính quyền các tiểu bang quán lý và

4

Ẩ ln ậ n n ă n &htỊ& ÂĨ k in h , iê Qtq n ụ Ẵ n L ị[u in ụ

toàn quyền định đoạt về đất đai trong khuôn khổ pháp luật do Nhà nước

liên bang ban hành Tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch, kế hoạch sử dụng,

bảo vệ đất đã được Chính Phủ liên bang phê duyệt và sự giám sát chặt chẽ

của Chính Phủ liên bang)

Sự thống nhất quyền lực Nhà nước còn thể hiện ở chỗ lợi ích của từng

địa phưorng phải phù hợp với lợi ích quốc gia Không vì lợi ích cục bộ mà vi

phạm đến lợi ích chung

1.1.2.2 Công việc do cấp nào giải quyết hiệu quả thì giao nhiệm vụ và thẩm quyên cho cấp đó thực hiện

Nguyên tắc này đòi hỏi khi đặt ra một nhiệm vụ nên cân nhắc: Việc này

có thật cần thiết hay không? Nếu thực sự cần thiết thì việc đó Nhà nước hay

dân làm? Nếu Nhà nước làm thì Trung U'o'ng hay địa phương làm? Nếu địa

phương thì giao cho cấp Tỉnh, Huyện hay xã? Những công việc mà địa

phương đảm nhiệm thuận lợi và hiệu quả cao hơn thì phân cấp cho các cấp

chính quyền địa phương thực hiện

Trước hết là những việc trực tiếp khai thác nguồn lực tại chỗ và nhũng

việc trực tiếp tác động đến quyền lợi của nhân dân địa phương như xây dựng,

quản lý quy hoạch, kế hoạch cụ thể; quản lý đất đai; chọn công trình đầu tư

xây dựng theo thứ tư ưu tiên; bố trí vồn đầu tư xây dựng cơ bản; thu chi tài

chính; tổ chức các dịch vụ công; tổ chức cán bộ

Nhũrm công việc xét thấy cần phân cấp cho địa phương, cho cấp

dưới, các cơ quan hành chính Nhà nước trung ương, cơ quan hành chính

Nhà nước cấp trên phải hướng dãn giúp đỡ, tạo điều kiện tiến hành phân

cấp mạnh mẽ (như việc Chính Phủ đã phân thêm quyền xét duyệt và quyết

định dự án đầu tư nước ngoài cho các Tỉnh và thành phố trực thuộc trung

ương) Đồng thời qua thực tiễn của việc phân cấp, phát hiện những vấn đề

còn hạn chế, những kiến thức còn thiếu của cấp dưới để có kế hoạch đào

tạo, bồi dưỡng, bảo đảm cho các cấp chính quyền địa phương đủ sức thực

hiện tốt các nhiệm vụ được giao

J ilt ĨỊ ft Oil ft O'hcLe i t k itth f t tìlạ ttụ ễ n Q fia n ạ /3ôuự.

1.1.2.3 Phân cấp phải phù hợp với điều kiện, khả năng quản lý và đặc điểm kinh t ế - xã hội của từng địa phương Tôn trọng sự khác nhau giữa thành

thị và nông thôn về đặc điểm, tính chất phức tạp, trình độ phát triển kinh tế -

xã hội, dân trí và năng lực cán bộ để tính toán mức độ phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý phù hợp với thực tế nhằm khai thác lợi thế của các

đô thị, nhất là các đô thị lớn Không bình quân, nhất loạt phân cấp

1.1.2.4 Xác định rõ những công việc quản lý Nhà nước mà Tỉnh, Huyện,

xã làm được thì giao, đ ể không chồng chéo, trùng lắp Đã giao việc cho cấp

nào làm thì không giao việc cho cấp khác thực hiện trên cơ sở rà soát lại chức năng, nhiệm vụ của từng cấp

1.1.2.5 Phân cấp thẩm quyền quản lý hành chính Nhà nước gắn chặt với chế độ trách nhiệm của tập thể và cá nhân Tiến hành phân cấp trọn gói, trong

đó tăng cường hướng dẫn, kiểm tra của cấp trên để chính quyền từng cấp tự chịu trách nhiệm quyết định nội dung được phân cấp; đồng thời phân cấp công việc đi liền với điều kiện về tài chính, lực lượng và phương tiện bảo đảm thực thi

Quyền hạn phải đi đôi với trách nhiệm rõ ràng, những việc đã giao cho cấp nào, cấp đó phải hoàn toàn chịu trách nhiệm Người đứng đầu cơ quan hành chính Nhà nước ở các cấp chính quyền địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp về các quyết định của cấp mình và của bản thân trước pháp luật, trước nhân dân và cơ quan hành chính Nhà nước cấp trên Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của cấp trên, kịp thời uốn nắn những sai lệch và xử

lý nghiêm những trường hợp vì lợi ích cục bộ mà làm hại đến lợi ích quốc gia,

vi phạm pháp luật, thực hiện việc công khai, dân chủ để nhân dân được biết và giám sát việc thực hiện của các cơ quan hành chính Nhà nước và cán bộ, công chức về nhiệm vụ được giao

1.1.2.6 Phân cấp quản lý giữa các cấp chính quyền địa phương phải hướng tới tạo môi trường pháp lý, kinh t ế cho việc khuyến khích x ã hội hoá

để cộng đổng dân cư phát huy tiềm năng thế mạnh, không làm và nghĩ thay việc của họ

6

ẨLaận nan ^Thạe it kinh, tỉ Qíựuựễn Qfituuj Tfxttf

1.1.3 Các hình thức phân cấp quản lý hành chính N hà nước

1.1.3.1 Tản quyền

Tản quyền là sự chuyển giao quyền về những trường hợp ra quyết định

cụ thể, những chức năng tài chính và quản lý cụ thể bằng các phương tiện hành chính cho các cấp khác nhau, song quyền lực về pháp lý vẫn là của Chính Phủ trung ương Cốt lõi của nó là các Bộ vãn giữ lại quyền lực đối với những nhiệm

vụ then chốt tại cấp trung ương, và chuyển giao các vai trò thực hiện liên quan đến các nhiệm vụ đó xuống các cán bộ nằm tại các cơ quan khu vực của Bộ Ví

dụ, các hoạt động được tản quyền là các hoạt động mà cấp trung ương vì những

lý do chính trị, tin rằng chí có cấp trung ương mới kiểm soát được, hoặc nên để cấp trung ương kiểm soát hoặc giám sát chặt chẽ nhung lại cần thực hiện ở cấp khu vực để có thể tiến hành một cách có hiệu quả

Mức thấp nhất của việc tản quyền này là chuyển giao khối lượng công tác xuống phía dưới Mức cao hơn liên quan đến khả năng của các nhân viên khu vực

có thể giúp cho trung tâm đáp úng tốt hơn các nhu cầu và lợi ích của các công dân

Trong các tài liệu nói về phân cấp hành chính, hệ thống tỉnh trưởng của Pháp thường được nêu lên là một ví dụ của sự tản quyền, chủ yếu là vì nó dựa trên cách áp dụng hệ thống cấp bậc và kiểm soát quân sự kiểu Napoleon vào việc cai trị về hành chính Thường người ta lý luận rằng Chính Phủ trung ương thích cách tiếp cận này để liên hệ với các cấp hành chính thấp hơn vì nó tạo thêm cho họ quyền quản lý lớn hơn về chính trị, hành chính và kỹ thuật Họ cũng lập luận rằng các cơ quan viện trợ ưa thích nó bởi vì nó bảo đảm một hệ thống phân phối cho phép hạ bớt chi phí thực hiện các dự án và chương trình

do họ không cần phải đầu tư vào việc xây dựng và cung cấp các cơ câu đó Nói chung với sự chuyển giao các nhiệm vụ như thê thì các cán bộ ở cấp khu vực được phép có một sô quyền tự do về lập kê hoạch, ra các quyêt đinh binh thường hàng ngày và vận dụng việc thực hiện các chỉ thị của Trung uơng cho thích hợp với các điều kiện địa phương trong phạm vi những hướng dẫn do Chính Phủ trung ương đặt ra

JliU ftt fíà n £7họe i ĩ k in h t i ' Q lụẤ iụén Cjfiế in ạ '3C u^

Như đã nói trên, đa số các nước đang phát triển thường áp dụng một trật

tự thứ bậc có tính tản quyền của các cán bộ tổng hợp nằm tại khu vực trực thuộc chính quyền trung ương và có trách nhiệm theo dõi các quá trình quản

lý trong địa phương mà họ phục vụ Các cá nhân này thường đóng một vai trò chính trị và đại diện cho thẩm quyền Nhà nước Họ chịu trách nhiệm về luật pháp và trật tự Trong một vài nước, họ còn có trách nhiệm thúc đẩy sự phối hợp các hoạt động của chính quyền và theo dõi các đơn vị cơ quan Nhà nước ở cấp địa phương nếu có trong địa phương của họ Chức năng chính của hệ thứ bậc này là có một viên chức Nhà nước trong mỗi địa phương, đại diện cho bản thân Nhà nước, do đó thúc đẩy sự ổn định chính trị trong những xã hội không yên ổn và bị chia nhỏ

Mức độ của sự điều phối từ trung ương, hiệu quả và hiệu suất phần lớn phụ thuộc vào ai nắm quyền hành kỹ thuật đối với các bộ ngành theo ngành dọc Theo mô hình “tỉnh hội nhập” , quan chức điều hành hoặc chủ tịch hội đồng hành pháp có cả quyền giám sát hành chính và kỹ thuật đối với các cán bộ khu vực của các bộ ngành trung ương Theo mô hình “tỉnh không hội nhập”, các đại diện này có các quyền hành chính nhưng không

có quyền giám sát kỹ thuật đối với các nhân viên khu vực Đó là do các bộ/ngành dọc thường chống lại việc chuyển giao thẩm quyền kỹ thuật đối với các cán bộ khu vực của mình Sự chống đối này đặc biệt phổ biến đối với các bộ phụ trách việc đảm bảo kết cấu hạ tầng, nông nghiệp, y tế, giáo dục, an ninh và các nhiệm vụ về phúc lợi Các bộ ngành đó đòi hỏi duy trì quyền hành để đảm bảo rằng các chính sách, tiêu chuẩn và chương trình của họ được thực hiện đúng đắn, mặc dù có các thống đốc, cao uỷ, các tỉnh trưởng hoặc các chủ tịch hội đồng Bằng chứng này cho ta thấy rõ rằng: các

hệ thống tinh không hội nhập có nhiều khó khăn trong việc quản lý và làm nảy sinh những sự kém hiệu quả lớn về hành chính Điều này quan trọng bởi vì phần lớn các nước theo đuổi việc tản quyền có thể được xếp theo loại

mô hình tỉnh không hội nhập

8

JliU ftt o ă n (7/iạ« l ĩ k in h , t ế C ìlạ n ụ ỉn íi/m n ự

l 13.2 Phán quyền:

Phân quyền xảy ra khi quyền hành được chuyển giao từ Chính Phủ trung ưofng đến các đơn vị chính quyền địa phương được hưởng quy chế theo luật định Một số chuyên gia gọi sự phân quyền là “Chính Phú địa phương”,

do đó tạo nên vấn đề về từ ngữ Phân quyền không xác định các quyền hành được phân chia từ trước theo hiến pháp trong hệ thống Chính Phủ liên bang, trong đó các bang, như trong trường hợp của Ấn Độ, nắm các quyền hành được chia xẻ và được xác định theo luật pháp Tuy nhiên có thể nói về phân quyền khi một hệ thống đơn nhất quyết định chấp nhận một hiến pháp mới dựa trên các bang, các xứ hoặc thành phố nắm quyền hành được phân một cách rộng rãi Tinh hình này dường như đang trở thành phổ biến hơn do những sức ép từ các nhóm tộc người hoặc tôn giáo trong các địa bàn đặc biệt tác động lên các Chính Phủ để xử lý những yêu cầu ngày càng tăng về các quyền dưới cấp quốc gia Do những yêu cầu đó, dường như một số Nhà nước đơn nhất có tình hình lộn xộn sẽ xem xét việc quy định cụ thể các đơn vị chính quyền được xác định về mặt dân tộc thiểu số hoặc tôn giáo và trao cho họ quyền hành chính và quyền ra các quyết định quan trọng Đây là trường hợp của Êtiopia, trong đó hệ thống tản quyền chính quyền địa phương của vua Hailô Xelassiê đang được kết cấu lại thành một liên bang dựa trên các đơn vị khu vực nắm quyền nắm giữ quyền hành và trách nhiệm của chính quyền Cuối cùng là từ ngữ phân quyền áp dụng chơ các quyết định của các đơn vị đã được thành lập trong một hệ thống liên bang để phân quyền cho các đơn vị chính quyền cấp dưới; như trong trường hợp của Brazil và Nigieria trao cho các thành phố tự trị hoặc các đơn vị chính quyền cấp địa phương khác các quyền hành cụ thể và được ghi nhận

Việc phân quyền ở các nước đang phát triển theo chế độ đơn nhất không phải là phổ biến, bởi vì nhiều nước đang phát triển có đặc trưng là các chính quyền thì yếu đuối lại phải lo lắng làm mất quyền kiểm soát về chính trị hoặc

hành chính vào tay các đơn vị chính quyền địa phương Ngay trong các nước

J ilt tin m ìn '~7kạt‘ t i k ìn h tê Q tự u ụ ễ n Q fia n ạ Ị '3ỖUỤ,

đang phát triển là liên bang, cũng có những hạn chế đáng kể trong việc phân giao quyền hành và trách nhiệm Nhưng việc phân giao này là hoàn toàn phổ biến về phương diện quản lý các vùng đô thị Tất nhiên ta cũng thường thấy các đơn vị thành phố hoặc thị trấn được phân quyền trong một Nhà nước đơn nhất đang theo đuổi một chiến lược tản quyền về quản lý khu vực Nhà nước

Điều đó có nghĩa là, phân quyền thường được gắn với các thành phố và thị trấn được vận hành theo quy chế đặc biệt và hoạt động trong các giới hạn thẩm quyền được quy định Những yêu cầu đối với thể loại phân cấp hành chính này trước kia đã được sử dụng để minh hoạ cách tiếp cận thứ sáu trong khái niệm về phân cấp, một cách tiếp cận thường xác định một cách sai lầm rằng, phân quyền là một văn bản ra lệnh phân cấp rộng rãi

Tóm lại, phân quyền đòi hỏi phải có luật pháp quốc gia và các quy định

hỗ trợ quy định rõ: (1) trao cho các đơn vị cụ thể cấp địa phương được quyền theo một quy chế tập thể nhất định, (2) thiết lập thẩm quyền rõ ràng và các ranh giới chức năng cho các đơn vị đó, (3) chuyển giao các quyền nhất định

về lập kế hoạch, ra quyết định và quản lý các nhiệm vụ Nhà nước cho các đơn

vị đó, (4) uỷ quyền cho phép các đơn vị đó sử dụng đội ngũ cán bộ riêng của

họ, (5) thiết lập các quy tắc về quan hệ hoạt động tương tác của các đơn vị đó với các đơn vị khác của hệ thống chính quyền mà họ là một bộ phận, (6) cho phép các đơn vị đó tạo thu nhập từ các nguồn đặc biệt đã được khoanh định như thuế tài sản, mức ấn định về thuế sản xuất nông nghiệp và thương nghiệp, phí cấp phép, các khoản thu về tiện ích công cộng (điện, nước ) hoặc từ các khoản được các bộ ở trung ương cấp, các khoản vay và (7) cho phép các đơn

vị đó thành lập, quản lý cấc hệ thống riêng của họ về ngân sách, k ế toán và

đánh giá

Các luật lệ và quy tắc điều chỉnh việc phân quyền được giám sát và thi hành bởi các cơ quan chính quyền trung ương, thường là do một bộ về chính quyền địa phương hoặc bộ nội vụ phụ trách Các hoạt động tài chính của các đơn vị cấp địa phương được phân quyền cũng được Bộ tài chính giám sát và điều chỉnh theo một cách khác Các hành vi chống lại hoạt động của các đơn

10

Mllậ n o à n '~ĩhụe i t k in h tê (H/^uụétL Q /in n ụ Hôuự.

vị được phân quyền thường được xử lý qua các hệ thống toà án đã được thiết lập Trong trường hợp có hiệu quả, việc phân quyền có thể mở rộng cơ hội cho một loạt rộng lớn hơn các nhiệm vụ thuộc khu vực Nhà nước để phối hợp tốt hon và tiến hành có hiệu quả hơn Hệ thống chính quyền địa phương của Anh

là một thí dụ điển hình về phân quyền

Một phương án phân quyền không phổ biến lắm là khi một đơn vị ở cấp địa phương nắm giữ một quyền tuỳ ý lại phân giao quyền đó cho các dự án hoặc công ty nào đó Việc phân quyền cũng xảy ra đối với các đơn vị được hưởng quy chế tập thể và tiến hành các dịch vụ và bảo dưỡng công ích nhất là

về mặt đường bộ

Uỷ quyền là việc chuyển quyền ra quyết định của chính quyền và quyền hành để thực hiện các nhiệm vụ được xác định một cách rõ ràng cho các tổ chức hoặc công ty ỏ' dưới quyền quản lý gián tiếp của Chính Phủ hoặc

tổ chức/công ty độc lập Điển hình nhất là trường hợp Chính Phủ trung ương

uỷ quyền cho các tổ chức nửa tự chủ mà Chính Phủ không quản lý toàn bộ nhung chịu trách nhiệm báo cáo với Chính Phủ Ví dụ, về các loại hình tổ chức được uy quyền bao gồm các doanh nghiệp quốc doanh công nghiệp hoặc chế tác, các cơ quan tiện ích công cộng, các cơ quan nhà cửa và vận tải và các tổng công ty phát triển đô thị hoặc phát triển vùng Đầu những năm 1980, việc một Chính Phủ uỷ quyền cho hàng trăm tổ chức bán tự chủ như thế không phải là không phổ biến Từ thời đó việc tư nhân hoá hoàn toàn các tổ chức như vậy là một mục tiêu chủ yếu của các điều kiện điều chính cơ cấu do cơ quan viện trợ đặt ra

Việc uỷ quyền cũng là phổ biến đối với các cơ quan quy hoạch vùng đặc biệt hoặc các cơ quan phát triển đặc biệt của địa bàn và các dự án phát triển phức hợp Điển hình là các cơ quan liên quan đến Chính Phủ đang tham gia vào việc tiếp thị nông nghiệp, tiện ích công cộng, năng lượng, thông tin liên lạc, cảng và các ngành giao thông Tính chất đa dạng của mẫu hình uỷ

Jit Ị ậtt mát Uhạe it k ìn h tỉ C Ì G ịu ụ ỉn Q ftx u u f, '3Ô U ỊI

quyền này được minh hoạ rõ ràng bằng các cơ quan chức trách phát triển nông thôn hội nhập, rất phổ biến vào những năm 1970 Các dự án này được các cơ quan viện trợ tài trợ Sau khi nhận ra tính chất phức tạp của các mối liên hệ giữa các cấp chính quyền ảnh hưởng đến sự đầu tư của họ, các cơ quan viện trợ này đã thúc ép các Chính Phủ phải uỷ quyền cho các ban quản lý dự án (PMU) phụ trách những vùng lãnh thổ nằm ken giữa nhiều địa bàn của nhiều cấp chính quyền

Nếu họ có quyền hợp pháp, các đơn vị Nhà nước được tản quyền hoặc

uỷ quyền có thể uỷ quyền cho các công ty tư nhân Việc uỷ quyền này thường được tiến hành khi các đơn vị khu vực Nhà nước thừa nhận rằng họ có những hạn chế làm cho các cán bộ của họ gặp khó khăn trong việc cung cấp các hàng hoá và dịch vụ cần thiết cho nhân dân Có khá nhiều ví dụ về mô hình này theo kiểu ký hợp đồng Nhà nước với tư nhân: ở Sudan, các cơ quan khu vực của Bộ Y tế ký hợp đồng với các công ty địa phương để giữ cho các vùng nông thôn không có rác thải tích luỹ; ở Nêpan các chính quyền thành phố sử dụng các nhà thầu tư nhân để thu thuế địa phương; và ở Tunisie và Srilanka các chợ

ở thành phố được khoán cho các nhà buôn tư nhân để quản lý tất cả những người buôn bán

Các loại thoả thuận theo hợp đồng này thường được tiến hành vì các đơn vị chính quyền thiếu khả năng quản lý và kỹ thuật hoặc thiết bị, như các

kế toán viên, các kỹ sư có trình độ, máy tính hoặc xe cộ chuyên dụng Nói chung người ta hy vọng rằng những người được uỷ quyền sẽ trang trải vốn đầu

tư và các chi phí lặp đi lặp lại của họ thông qua các khoản thu đánh vào người

sử dụng hoặc các khoản viện trợ hoặc các tổ chức phi Chính Phủ Nhưng trong thực tế nhiều tổ chức và công ty như vậy đã không được quản lý tốt, ngân sách

của họ bị thâm hụt và không thanh toán được các khoản vay trong nhiều

trường hợp đã làm cho chính quyền trung ương phải trang trải theo các hợp đồng bảo lãnh

Việc uỷ quyền không chí giới hạn trong phạm vi cho các công ty tư nhân Các chuyên gia phát triển ngày càng khuyến nghị uỷ quyền cho các

12

M ưận tì ă n Ợ i&ạí i ĩ k in h t i ' Q íụiấự ễn ÍẶum ự '3ŨUÃỊ.

nhóm có lợi ích độc lập như các hiệp hội nghề nghiệp, các công đoàn, các nhóm cộng đồng, các hợp tác xã, các hiệp hội tư nhân tự nguyện, các tổ chức phi Chính Phủ và các câu lạc bộ phụ nữ và thanh niên Chẳng hạn, trong một số nước, các hiệp hội nghề nghiệp được uỷ quyền cấp giấy phép, điều hành và giám sát các hội viên của mình Một ví dụ phổ biến khác là trong các khu nhà ổ chuột ở các thành phố, các hội người dân địa phương được uỷ quyền thực hiện

và quản lý các kế hoạch phát triển nhà tại địa phương, kết hợp với dịch vụ Điều kiện chu yêu đê uỷ quyền cho một nhóm như vậy là họ có một tổ chức được thành lập, do các hội viên quản lý, cũng như có khả năng về quản lý hoặc về kỹ thuật để thực hiện các trách nhiệm được giao một cách có hiệu quả

Tu nhân hoá , đôi khi còn gọi là “quan hệ đối tác giữa Nhà nước và tư nhân” hoặc phân cấp thị trường” là một thể loại phụ của uỷ quyền Nó xảy ra khi một chính quyền từ bỏ trách nhiệm tiến hành một nhiệm vụ hoặc cung cấp một dịch vụ thuộc khu vực Nhà nước Các lý lẽ làm cơ sơ cho việc tư nhân hoá các nhiệm vụ quản lý của chính quyền là các công ty ngoài quốc doanh có thể cung cấp hàng hoá và dịch vụ một cách hiệu quả hơn và có trách nhiệm hơn bởi vì không bị ngăn trở bởi các chính sách và cách làm quan liêu hoặc bị các thủ tục hành chính phiền hà về lập ngân sách, rót tiền, hạch toán và kiểm toán Kết quả là chúng được cho là có khả năng tốt hơn trong việc đáp ứng các mục tiêu và kế hoạch tiến độ Cuối cùng theo cách dàn xếp này người sử dụng phải trả tiền hàng hoá và dịch vụ theo hợp đồng, nên các công ty đó phải chịu sức

ép để đáp ứng các yêu cầu của người sử dụng

Một vài người phân biệt “dải điều tiết” như là một loại hình tư nhân hoá Dải điều tiết là việc tháo bỏ các quy định pháp luật hạn chế tư nhân sản xuất hoặc cung cấp các hàng hoá và dịch vụ do một đơn vị độc quyền Nhà nước hoặc đại diện uỷ quyền của Nhà nước chính thức nắm giữ Bằng cách dải

điều tiết, một chính quyền làm cho các hãng tư nhân hoặc tổ chức phi Chính

Phủ có thê phục vụ nhân dân, do đó giúp đỡ chính quyền giải toá bớt gánh

nặng tài chính hoặc hành chính, giảm bớt quy mô và sự hiện diện của khu vực Nhà nước trong nền kinh tế, và có hy vọng sản xuất và cung cấp hàng hoá và

Jltiiftt ơtĩn g7kạe t i kinh It OtụMiựĩn Qụtuiạ “ Xuụ.

dịch vụ với chất lượng tốt hơn cho nhân dân Một ví dụ về dải điều tiết là khi một chính quyền thành phô từ bỏ độc quyền của nó về thu nhập, rác thải và cho phép các công ty tư nhân cạnh tranh trong việc cung cấp dịch vụ đó

I II H à n h c h ín h đ ịa p h ư ơ n g và tổ c h ứ c b ộ m á y h à n h c h ín h co sỏ

l I I l Hành chính địa phương, hành chính cơ sở

Hành chính địa phương: Có thể hiểu khái niệm “hành chính địa phương”

theo hai khía cạnh sau:

- Hành chính địa phương là cơ quan đại diện cho Nhà nước ở địa phương Theo nghĩa này, chính quyền địa phương chính là cơ quan Nhà nước đặt ở địa phương để kiểm soát và chăm lo các công việc chung của quốc gia Tại các địa phương, các cơ quan chính quyền này chủ yếu có chức năng thi hành mệnh lệnh của Chính Phủ trung ương, báo cáo kết quả công việc tại địa phương

- Hành chính địa phương có nghĩa là người địa phương tự lo liệu công việc của địa phương Theo nghĩa này, chính quyền địa phương bao gồm các nhà chức trách sinh sống tại địa phận nơi họ đang thi hành công vụ vì họ hiểu hơn ai hết nhu cầu của dân trong vùng Chính quyền trung ương trong trường hợp này công nhận tính tự quản của địa phương và giao cho họ quyền tự lo liệu các công việc của địa phương

Như vậy, sự khác nhau giữa hành chính trung ương và hành chính địa phương thể hiện ở thẩm quyền và phạm vi quản lý:

- Nền hành chính trung ương có hai nhiệm vụ chính: (1) trực tiếp quản lý bằng các biện pháp hành chính chung thông qua các văn bản pháp quy buộc các công dân và các tổ chức trên toàn lãnh thổ quốc gia thi hành, tác động có hiệu lực đến toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội, và (2) chỉ huy và kiểm

soát các hoạt động của các nhà chức trách địa phương.

- Hành chính địa phương có nhiệm vụ đại diện cho Nhà nước - chính quyền trung ương - tại địa phận để điều khiển các công việc chung của Nhà nước ở địa phương và các công việc riêng của địa phương

14

J iu ậ n n ă n '~7hạ e ũ k in h , t ế Q lạ ỉíự ẻn Q fiang 'Tũuụ.

Hành chính cơ sở: Bao gồm hành chính xã, phường, thị trấn Cũng như

các cấp hành chính khác, hành chính cơ sở được chia thành hai nhóm: xã và phường, thị trấn Hai nhóm hành chính cơ sở này tương đương nhau về bậc hành chính nhưng có những đặc trưng hoạt động khác nhau

Là đơn vị hành chính có mối quan hệ trực tiếp hàng ngày với nhân dân, hoạt động của hành chính cấp cơ sở vừa phải bảo đảm đúng chính sach, pháp luật của Nhà nước, vừa phải sát với những đặc điểm cụ thể của địa phương

Hanh chinh cơ sơ quan lý hành chính Nhà nước về đời sống chính tri kinh t ế - x ã hội, an ninh, quốc phòng; không đứng ra sản xuất - kinh doanh cũng như không can thiệp vào hoạt động kinh doanh của các đơn vị kinh tế.Hành chính cấp cơ sở quản lý chủ yếu về hành chính, hộ tịch, trật tự an toàn xã hội, giữ gìn pháp chế trong mọi mặt đời sống xã hội trên địa bàn

Hành chính cấp cơ sở có một vị trí quan trọng trong hệ thống hành chính bốn cấp ở nước ta, nối liền trực tiếp chính quyền với nhân dân Một bộ máy Nhà nước mạnh và có hiệu lực phải dựa trên hành chính cấp cơ sở mạnh Hội đồng nhân dân phải thực sự là người đại biểu cho nhân dân ở cơ sở ƯBND phải có đủ năng lực, hiệu lực xử lý kịp thời những yêu cầu hàng ngày của nhân dân Hơn bao giò' hết, hành chính cơ sở thể hiện trực tiếp hiệu lực quản

lý của Nhà nước, quyền làm chủ của nhân dân, thể hiện bản chất và tính ưu việt của chế độ

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, xác định lại chức năng, nhiệm vụ, cơ chế quản lý, dổi mới tổ chức, cán bộ, chế độ làm việc, tinh giản bộ máy hành chính Nhà nước các cấp đang là một nhiệm vụ bức thiết của Đảng và Nhà nước ta Việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức làm việc trong chính quyền các cấp và việc xây dựng những chính sách, chế độ sử dụng đội ngũ cán

bộ, công chức đó cần phải được quan tâm đặc biệt để nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý Nhà nước của chính quyền các cấp

Thứ nhất, bộ máy hành chính cơ sở bao gồm tất cả các cơ quan hành

pháp hoạt động trên địa bàn cơ sở

Thứ hai, khái niệm bộ máy hành chính cơ sở dùng để chỉ các cơ quan

quyen lực Nha nước và cơ quan chấp hành ở cơ sở Trong hệ thống chính tri Việt Nam, hiểu theo nghĩa này thì bộ máy hành chính cơ sở bao gồm Hội đong nhan dan (HĐND) va Uy ban nhân dân (UBND) Khái niêm bô máy hành chính cơ sở đồng nghĩa với khái niệm chính quyền cơ sở

Thu ba, bộ máy hành chính cơ sở là khái niệm chỉ bao hàm cơ quan chấp

hành ở cơ sở, đó là UBND cấp cơ sở

Trong bài viết này, chúng ta sẽ dùng khái niệm bộ máy hành chính cơ sở

theo cách hiểu thứ hai, tức là bộ máy hành chính cơ sở bao gồm HĐND và

UBND cấp cơ sở

Ỉ.II.3 Cơ sỏ tổ chức hộ máy hành chính cơ sở

- Dựa vào lịch sử của các xã đã hình thành để trao quyền quản lý từ

Chính Phủ trung ương Đó chính là tư tưởng “tháp chuông” của Châu Âu; “luỹ tre - ao làng” của phong kiến Việt Nam Chính cơ sở hình thành các xã theo tính tự nhiên đã nêu trên làm cơ sở cho việc hình thành các đơn vị quản lý cácvấn đề của xã và chính quyền cơ sở

- Cách tiếp cận thứ hai là hình thành các đơn vị xã mới theo mục đích quản lý Các xã mang ý nghĩa truyền thống, tự nhiên chỉ là nền tảng cho việc hình thành các đơn vị hành chính xã Việc sáp nhập hai hay nhiều xã tự nhiên,

truyền thống để hình thành một đơn vị hành chính xã mới được nhiều nhà

quản lý quan tâm Chia tách, sáp nhập là thể hiện bên ngoài của xu thê này

16

ẨUiận oá n 'T íta e i ĩ k in h t i ' Qtlụ ttụ ĩn Q fianụ 'dín/iị

1.II.4 Đặc điểm của cấp hành chính cơ sở

Quá trình hình thành, phát triển của hành chính cấp cơ sở đã quy định một sô đặc điểm chủ yếu của cấp quản lý này như sau:

- Trong hệ thống hành chính quốc gia, cấp cơ sở là cấp cuối cùng và nó tồn tại như một tất yếu khách quan;

- Hành chính cơ sở là cấp quản lý Nhà nước làm việc trực tiếp với dân nên hoạt động công vụ có bị ảnh hưởng của phong tục tập quán ở mỗi địa phương;

- Quá trình đô thị hoá mạnh mẽ có ảnh hưởng lớn đến hoạt động hành chính cấp cơ sở, đặc biệt là vùng ven đô;

- Là cấp quản lý Nhà nước có đầu mối quản lý trực tiếp lớn nhất, phức tạp nhất trong khi các phương tiện quản lý đơn sơ, thiếu thốn nhất;

- Đối tượng quản lý là những người lao động trình độ văn hoá thấp, ít hiểu biết về kinh t ế - x ã hội và luật pháp;

- Là cấp quản lý trực tiếp các tổ chức tự quản tại địa phương;

Cơ cau bộ may hành chính cấp cơ sở phải được xây dưng dựa trên'

+ Mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ của cấp hành chính cơ sở

+ Mối quan hệ của cấp hành chính cơ sở với các cơ quan, các bộ phận và các cấp quản lý hành chính khác trong bộ máy Nhà nước

+ Tính chất, đặc điểm của địa phương cũng như của dân cư địa phương

Do đó, để xây dựng được cơ cấu bộ máy hành chính cơ sở hợp lý, trước hết ta phải xác định được chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cấp hành chính cơ sở trong điều kiện đẩy mạnh phân cấp quản lý hành chính Nhà nước hiện nay

l I I I l Xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cấp hành chính

cơ sỏ trong điều kiện đẩy mạnh phản cấp

- Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của chính quyền cấp cơ

sở trong hệ thống chính quyền Nhà nước bốn cấp theo quy định của Hiến pháp trong việc tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, các mục tiêu kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng ở cơ sở; thực hiện quản lý hành chính Nhà nước trên địa bàn theo thẩm quyền được giao;

hướng dẫn và giám sát các hoạt động tự quản của dân, tạo thuận lợi cho dân và doanh nghiệp làm ăn theo pháp luật Cấp trên không dồn cho cơ sở những công việc thuộc chức năng cấp trên phải làm và không buộc cơ sở phải làm tất

cả mọi việc về quán lý hành chính Nhà nước

- Phân cấp rành mạch nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm cho chính quyền

cấp cơ sơ trong quản lý Nhà nước; định rõ nhũng việc cấp trên uỷ quyền cho

chính quyền cấp cơ sở thực hiện Nội dung cụ thể bao gồm:

18

M uộn, o á n Tĩh ạ e i ĩ k in h tề ' (ÌL ạnụễn Q ftan ụ '3ỗuụ.

+ Phân cấp cho chính quyền cơ sở trong việc thu chi ngân sách; sắp xếp và quản lý cán bộ; quản lý đất đai; bảo vệ đê điều, thuỷ nông; quản lý hộ tịch; quản

lý các dự án đầu tư thuộc vốn ngân sách và huy động trong dân, quản lý cơ sở vật chất về giáo dục, y tê, văn hoá phục vụ nhân dân trong xã, phường, thị trấn;

+ Uỷ quyền cho chính quyền cơ sở thực hiện trên địa bàn việc thu một só loại thuê, việc quản lý tài nguyên; thực hiện chính sách xã hội bằng ngân sách Nhà nước, thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh;

+ Chính quyển phường không quản lý toàn diện các hoạt động sản xuất, đời sông dân cư trên địa bàn như chính quyền xã, thị trấn, song có nhiệm vụ rất quan trọng trong quản lý đô thị Do đó cần phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và tạo điều kiện để chính quyền phường thực hiện tốt nhiệm vụ, đặc biệt là trong việc quản lý và thực hiện quy hoạch, quản lý đất đai, nhà ở, dân

cư, vệ sinh môi trường và trật tự đô thị

- Đổi mới tổ chức cơ quan hành chính cấp cơ sở, giảm bớt một số thành viên Uỷ ban nhân dân đê hoạt động của ƯBND thuận lợi, năng động hơn, đề cao trách nhiệm, làm rõ thẩm quyền của tập thể UBND, của chủ tịch UBND

và các uỷ viên Kiện toàn bộ máy giúp việc gồm văn phòng HĐND, UBND và

ba khối công việc: khối kinh tế - tài chính, khối văn hoá - xã hội và khối nội chính, có sự phân biệt giữa xã, phường, thị trấn

- Đổi mới cơ chế bầu cử đại biểu HĐND đảm bảo dân chủ hơn trong đề cử, ứng cử, lựa chọn để đại biểu HĐND thực sự là người đại diện cho dân Tăng thêm số lượng đại biểu HĐND; tăng tỷ lệ thích đáng tỷ lệ đại biểu là người ngoài Đảng Nâng cao chất lượng các kỳ họp và chất lượng giám sát của HĐND

/ II 1.2 Quá trình thiết kê, xảy dựng bộ máy hành chính cơ sở trong

điều kiện đẩy m ạnh phân cấp quản lý hành chính N hà nước

Mục đích của phân cấp giữa Trung ương và địa phương là nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của mỗi cấp chính quyền địa phương; tăng cường hiệu lực và hiệu quả giải quyết các công việc

cụ thể của nhân dân; đảm bảo năng lực quản lý vĩ mô của cấp Trung ương đối với những lĩnh vực mang tầm quốc gia

M u â ỉi o á n & tu u At k ìn h t í '

fì(ụnụễn íịfutnụ 'Tỗuự.

Đế giải quyêt một cách có hệ thống các vấn đề của phân cấp quản lý hành chính giữa Trung ương và địa phương cần đổi mới công tác tổ chức bộ máy hành chính Nhà nước (đặc biệt là bộ máy hành chính cơ sở) theo hướng sau (xem sơ đồ):

1.III.2.1 Phân tích chiến lược cải cách nền hành chính quốc gia và

môi trường của bộ máy hành chính

Viẹc phàn tích chiến lược cải cách nền hành chính quốc gia và các yếu tố thuộc về môi trường bên trong cũng như bên ngoài của bộ máy hành chính cho phép xác định những cơ hội và thách thức đang đặt ra cho nền hành chính nói chung và hành chính cơ sở nói riêng; những điểm mạnh và điểm yếu của

bộ máy hành chính cơ sở trong mối quan hệ với các cơ hội và thách thức Đó

là cơ sở để trả lời những câu hỏi mang tính nguyên tắc:

- Mục tiêu cần đạt được trong mối giai đoạn chiến lược theo định hướng

tăng cường phân cấp Trung ương - địa phương?

- Các nguyên tắc cần tuân thủ trong phân cấp?

- Những lĩnh vực phải được quản lý tập trung bởi các cơ quan hành chính

Trung ương? Những lĩnh vực cần mở rộng quyền quản lý cho các cấp chính

quyền địa phương, chính quyền cơ sở?

Nhung điêu kiện cơ bản mà bộ máy hành chính cơ sở cần có để được

hưởng một chế độ phân cấp nhất định?

Nhũng quyết định mang tính nguyên tắc trên sẽ cho phép xác định mô

hình tong quat cua bộ máy hành chính cơ sở theo hướng tăng cường phân cấp

quản lý hành chính Nhà nước

1.III.2.2 Phân tích đồng bộ các ngành, các lĩnh vực hoạt động xã hội nhằm xác định tập hợp các nhiệm vụ của hành chính N hà nước

Đây là cơ sở để tiên hành phân giao nhiệm vụ cho từng cấp trong hệ thống

hành chính quốc gia từ Trung ương cho tới cấp cơ sở nhằm tránh trường hợp có

nhũng nhiệm vụ không có người thực hiện, có những nhiệm vụ được thực hiện một

cách trùng lắp bởi nhiều cơ quan Đây là công việc rất khó khăn vì sự tồn tại của

nhiêu ngành, nhiêu lĩnh vực hoạt động xã hội cần được quản lý bởi các cơ quan

hành chính Các trung tâm phân tích hệ thống của các ngành, các địa phương phải

đuợc thiêt lập và nôi mạng đê loại bỏ nhũng trùng lắp trong xác định nhiệm vụ

2 0

Ẩh n ịn o á n i ĩ k in h , tê Q lự íu ụ ĩn Q fuing, '3fhiụ.

1.1II.2.3 Phân định rõ ràng, cụ thê nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm của các cấp chính quyền

Quá trình tố chức bộ máy hành chính cơ sở theo hướng tăng

cường phán cấp quản lý

J ln ttn o á n £7h ọ e i ĩ k ìn h tề ' (lỈẮỊẨiụỉn Q fianq 'Tỗuụ.

Xác định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm của tùng cấp chính quyển là trả lời câu hỏi: Mỗi cấp chính quyền từ Trung ương đến cơ sở sẽ thực hiện những nhiệm vụ cụ thể nào trong tổng thể nhiệm vụ của nền hành chính quốc gia? Đế thực hiện những nhiệm vụ đó cần có những quyền hạn nào? găn với quyên hạn là những đảm bảo nào về chê độ trách nhiệm? Chức năng nhiệm vụ cua các cấp được xác đinh dưa trên cơ sở thực hiện nghiêm ngăt các nguyên tắc phân cấp Trung ương - địa phương Trong bước này cần định rõ:

- Các loại nhiệm vụ cần quản lý tập trung bởi Chính Phủ, các Bộ, ngành, chính quyền địa phương

- Xác định những nhiệm vụ được thực hiện chủ yếu ở cấp cơ sở theo nguyên tắc “giải quyết từ dưới lên”

- Xác định rõ những biện pháp chế tài để đảm bảo trách nhiệm của các cấp trước nhiệm vụ và quyền hạn của mình

1.IIL2.4 Thiết k ế bộ máy hành chính của chính quyền cơ sở

Đây là việc hình thành nên các bộ phận và phân hệ của cơ quan hành chính cơ sở Hoàn toàn có thể sử dụng các mô hình tổ chức được áp dụng thành công trong lĩnh vực kinh tế để áp dụng cho thiết kế các cơ quan hành chính Cụ thể là:

- Hợp nhóm các nhiệm vụ quản lý hành chính của chính quyền cơ sở theo những tiêu chí nhất định để hình thành các bộ phận, phân hệ của cơ cấu Các tiêu chí khác nhau sẽ dãn đến những mô hình tổ chức khác nhau phù hợp với đặc điểm của từng địa phương riêng biệt như: mô hình tổ chức theo chức năng,

mô hình tổ chức theo sản phẩm - dịch vụ của cơ quan hành chính/ khách hàng/ địa dư, mô hình ma trận

- Giao cho các bộ phận, phân hệ của bộ máy hành chính những thẩm quyền, trách nhiệm tương thích với nhiệm vụ phải thực hiện

l.H I.2.5 Xảy dựng cơ chê phôi hợp giữa chính quyên cơ sở và chính quyền cấp trên và bên trong chính quyên cơ sở

Lý do cần có cơ chế phối hợp là vì khó tồn tại những nhiệm vụ hoàn toàn độc lập Hơn nữa có những nhiệm vụ tổng hợp, mang tính liên ngành, liên lĩnh

22

M uộn, oán 'T im e i ĩ k in h , tê ' Q lụ u ụ ẻn Q fitu u i '3ÔUIẬ.

Vực cân được thực hiện bởi nhiều cấp, nhiều cơ quan, bộ phận Sự phối hợp sẽ được đảm bảo bởi các công cụ:

- Hệ thống các kê hoạch, chương trình hành động chung của nền hành chính

Các loại hình cơ cấu tạo khuôn khổ cho phối hợp như cơ cấu chương trình mục tiêu, cơ cấu ra quyết định tập thể, cơ cấu theo sản phẩm - dịch vụ trọn gói, cơ cấu ma trận

- Hệ thông pháp luật thống nhất mà mọi cơ quan hành chính phải tuân thủ

Hộ thống thông tin và truyền thông thông suốt giữa các cấp và các cơ quan hành chính

- Nên văn hoá hành chính “mạnh mẽ” với hệ giá trị tiến bộ, phong cách làm việc khoa học được chấp nhận và tuân thủ bởi tất cả các công chức

1.111.2.6 Sửa đổi luật hành chính và ban hành những luật mới nhằm đảm bảo thê chê cho hoạt động của bộ máy hành chính co sở được phản cấp mạnh mẽ.

Thực tế cho thấy chính quyền cơ sở được phân cấp mạnh mẽ chỉ có thể hoạt động có kết quả với điều kiện có pháp luật quy định rõ:

+ (1) Trao cho các đơn vị cụ thể cấp cơ sở quyền hoạt động theo một quy chế nhất định

+ (2) Thiết lập ranh giới chức năng và thẩm quyền rõ ràng cho các đơn vị đó

+ (3) Chuyển giao các quyền nhất định về lập kế hoạch, ra quyết định và điều hành các nhiệm vụ Nhà nước cho các đơn vị đó

+ (4) Cho phép các đơn vị đó sử dụng đội ngũ công chức riêng của mình

+ (5) Thiết lập các quy tắc về quan hệ tương tác giữa các đơn vị đó với các đơn vị khác của hệ thống chính quyền mà họ là một bộ phận

+ (6) Cho phép các đơn vị đó tạo thu nhập từ các nguồn đặc biệt đã được xác định như thuế tài sán, mức ấn định về thuế nông nghiệp và thương mại, phí cấp phép, các khoản thu công cộng (điện, nước ), hoặc từ các khoản được cấp từ ngân sách Trung ương, các khoản vay

JZutu t n ă n \ĩh ụ e ũ k in h , tê OlụMiựễn Qftanq 'Tôtiy.

+ (7) Cho phép các đơn vị đó thành lập, quản lý các hệ thống riêng của

họ về ngân sách, kế toán và đánh giá

Các luật lệ và quy tắc điều chỉnh tổ chức và hoạt động bộ máy hành chính cơ sở được giám sát và thi hành bởi các cơ quan của chính quyền Trung ương, cụ thể là Bộ nội vụ Hoạt động tài chính của các đơn vị cấp cơ sở được giám sát và điều chỉnh bởi Bộ Tài chính Các hành vi chống lại hoạt động hợp pháp của các cơ quan hành chính cơ sở được phân cấp cần được xử lý qua hệ thống toà án hành chính

L III.2.7 Thực hiện tốt công tác quản lý nguồn nhản lực hành chính.

Đảm bảo có được một đội ngũ công chức có trình độ, kỹ năng cao và đạo đức nghề nghiệp tốt

Trong trường hợp có hiệu quả, phân cấp hành chính sẽ mở rộng cơ hội cho cả khu vực Nhà nước và dân chúng

l.I V Tổ chức bộ m áy hành chính cơ sở - K inh nghiệm phân cấp và

mô hình của m ột sỏ nước

l I V l P hán cáp quản lý trong bộ máy hành chính N hà nước của

m ột sô nước.

l N Ỉ A Trung Quốc: Trung Quốc là một nước xã hội chủ nghĩa có

nhiều đặc điểm về kinh tế, văn hoá, xã hội giống với Việt Nam Trong ba thập niên vừa qua Trung Quốc đã tiến hành các chính sách cải cách sâu rộng trên nhiều lĩnh vực Trong đó cải cách hành chính Nhà nước là một công tác được Đảng và Chính Phủ Trung Quốc hết sức coi trọng Cải cách về hành chính, cùng với những cải cách trong các lĩnh vực khác đã mang lại những kết quả to lớn, làm thay đổi bộ mặt kinh tế xã hội và vị thế của Trung Quốc trên trường quốc tế Trong giai đoạn đổi mới, hội nhập, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo tinh thần Nghị Quyết của Đại hội IX của Đảng ta hiện nay việc phân tích những kinh nghiệm cải cách hành chính của Trung Quốc là rất quý báu Sau đây là một số kinh nghiêm về cải cách của Trung Quốc trong việc phân cấp quản lý hành chính Nhà nước

2 4

J litifn 04UI 'Tĩtiíie ũ kin h - tê O tựuựỈM Q /m n ụ 'dôuti

Bộ máy Nhà nước và hệ thống hành chính Nhà nước của Trung Quốc được xây dựng theo mô hình tập trung Tất cả quyền lực thuộc về nhân dân

Cơ quan qua đó nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước là Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc và Đại hội đại biểu nhân dân tại các địa phương Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc cũng như các địa phương và các cơ quan quyền lực Nhà nước khác đều thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ

Bộ máy hành chính địa phương Trung Quốc mang một số đặc trưng:

L Sỏ cân chính quyển dĩa phương

Theo Hiến pháp Trung Quốc, Luật tổ chức HĐND và UBND các cấp, hệ thống chính quyền địa phương của Trung Quốc gồm bốn cấp

- Cấp thứ nhất: Bao gồm các tỉnh (23); các khu tự trị (5) và các thành phố trực thuộc trung ương (3) Nếu xét về quy mô lãnh thổ trung bình và số dân của một đơn vị chính quyền cấp tính khá lớn, thì sự phân bố này cũng không đồng đều do việc phân chia các đơn vị hành chính cấp tỉnh không căn cứ vào địa giới lãnh thổ hay dân số mà căn cứ vào tính truyền thống của cộng đồng;

- Cấp thứ hai: bao gồm các thành phố (được chia ra thành quận hay huyện); địa khu và châu tự trị (có các đơn vị cấp dưới);

- Cấp thứ ba: bao gồm các thành phố (không được chia ra thành các quận, huyện), hạt, quận, kỳ tự trị (có đơn vị cấp dưới);

- Cấp thứ tư: chính quyền địa phương cơ sở bao gồm các xã, thị xã tự quản, các thị trấn, hương dân tộc và các khu của huyện

Trước mở cửa, Trung Quốc cũng như Việt Nam, quản lý Nhà nước được thực hiện tập trung cao độ Nhưng từ năm 1980 đến nay, trên cơ sở đánh giá về xu thế toàn cầu hoá kinh tế, về đặc điểm văn hoá của xã hội Trung Quốc và đặc điểm chính trị là Đảng cầm quyền, Trung Quốc đã tiến hành điều chính mối quan hệ Trung ương - Địa phương, thực hiện phân cấp, nới quyền cho cấp dưới

JJjuin n à n C7'h ạ t ũ k in h , tê ' Q lụ u ụ ỉn QftẨUtạ ‘TÔ u ịi

2 Phàn cáp quán lý vé kinh tế

Việc phân cấp quản lý kinh tế được thực hiện bằng 3 cải cách nhỏ:

- Điều chỉnh mối quan hệ giữa chính quyền với doanh nghiệp Năm

1980, Trung ương “thả” việc quản lý doanh nghiệp cho địa phương Năm 1990, thực hiện thêm một bước tách quản lý hành chính với quản lý doanh nghiệp

- Cải cách phân thuế theo hai loại: Thuế Trung ương do Trung ương trực tiếp thu và thuế địa phương do địa phương thu vào ngân sách địa phương, bảo đảm mỗi cấp chính quyền có thể tự chủ về ngân sách

- Đối với dự án kinh tế lớn nằm trên nhiều địa phương thì cả Trung ương và địa phương cùng bỏ tiền để xây dựng

3 Phân quyền vé hành chính, xây dưng thể chế hành chính thống suốt được thực hiện trên 5 mặt:

- Giảm bớt sự khống chế trực tiếp của cấp trên đối với cấp dưới, tăng cường sự lãnh đạo giám sát của HĐND ngang cấp

- Điều chính giữa các ngành, lĩnh vực, giảm bớt sự can thiệp của cơ quan hành chính cấp trên với cấp dưới Thay đổi quan hệ lãnh đạo bằng quan hệ chỉ đạo Riêng quản lý thị trường, trật tự xã hội vẫn thực hiện cấp trên lãnh đạo

- Điều chỉnh các địa giới hành chính, chủ yếu là cấp xã, sáp nhập để giảm bớt số lượng cấp xã Công việc này bắt dầu từ năm 1998

- Giảm bớt cấp hành chính, phân cấp hành chính Năm 1998 xoá bỏ cấp công sở hành chính cấp địa khu, giảm 200 đầu mối cấp vụ, cục

- Xây dựng mô hình mới tổ chức chính quyền đô thị “lưỡng cấp chính quyền, tam cấp quản lý”, thực hiện chính quyền hai cấp (thành phố và khu hoặc huyện), quản lý hành chính 3 cấp (thành phố, khu hoặc huyện, đường phố)

4 Thả quyền: Một số địa phương đặc biệt (Thẩm Quyến, Phố đông Thượng Hải, Hải N am ) có thể được trao các quyền đặc biệt, tự chủ hơn về kinh tế và có thể có xây dựng các văn bản luật riêng của địa phương Hiện Trung Quốc có 15 thành phố “đơn liệt” (hành chính thuộc Tỉnh - kinh tế thuộc Trung ương) được trao các quyền lớn hơn về kinh tế, hành chính

2 6

M uộn, o á n '~ỉhat‘ i ĩ k ìn h , t é (tlự n ự ễ n Q fiang 'dỗuụ.

5 Thúc đẩy đổi mới cơ chế quản lý hành chính sang quản lý cổng cống Trước đây, việc tổ chức xã hội ở Trung Quốc được thực hiện theo phương thức Nhà nước có quyền lực, nhân dân có nghĩa vụ, trong điều kiện mới hiện nay phương thức này đổi thành công dân lấy quyền lợi làm gốc, Nhà nước lấy trách nhiệm làm gốc Trước chủ thể quản lý là Chính Phủ, nay chủ thể quản lý

là Chính Phủ cùng với xã hội, các tổ chức doanh nghiệp, tổ chức phi Chính Phủ Trước Chính Phủ độc quyền, nay Chính Phủ cũng phải cạnh tranh trong nội bộ và các tổ chức phi Chính Phủ Trước Chính Phủ khống chế, nay là quản

lý và kinh doanh Trung Quốc đang hướng tới mục tiêu chính quyền nhỏ, xã hội lớn Giảm bớt các chức năng quản lý, làm việc có hiệu quả, mạnh, cầm lái chứ không chéo thuyền và liêm khiết Đây là điều chính không phải trong nội

bộ mà là giữa chính quyền với xã hội, thị trường Thực hiện xã hội hoá, thị trường hoá các hoạt động quản lý hành chính, dựa vào khu phố, tự quản của dân cư, tổ chức phi Chính Phủ để thực hiện công việc quản lý Các chức năng quản lý của chính quyền có thể đưa vào thị trường bao gồm cơ sở hạ tầng, y tế, khám chữa bệnh như vậy cải cách kinh tế đòi hỏi phải cải cách hành chính, cải cách nội bộ đòi hỏi phải cải cách mối quan hệ giữa chính quyền với xã hội bên ngoài, nhằm làm cho các hoạt động của chính quyền phù hợp với cơ chế thị trường

6 Vé quy chế (pháp luât - chính sách)

Chỉnh đốn việc xây dụng, sửa đổi, xoá bỏ căn cứ vào luật pháp quốc tế đảm bảo cho các văn bản pháp luật được ban hành trong nước tương thích với các luật pháp quốc tế, thúc đẩy và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình mở cửa hội nhập

Kết quả của phân cấp quản lý, chính quyền tập trung vào thực hiện 4 chức năng:

- Điều hành vĩ mô

- Giám sát thị trường

- Quán lý xã hội

1 IV.1.2 Hợp chủng quốc Hoa Kỳ:

Hợp chủng quốc Hoa Kỳ là một Nhà nước Liên bang, theo chế độ Cộng hoà Tổng thông, có diện tích 9.809.155 km2, dân số 273,8 triệu người (1998) Ngay từ khi mới ra đời, Nhà nước Hoa Kỳ đã vận hành theo một thoả thuận được gọi la Điêu lệ Liên Bang (1781) Điều lệ Liên Bang đã thiết lập nên một chính quyền Liên Bang với nhũng quyền lực rất hạn chế bởi về thực chất các Bang chí liên minh với nhau trên danh nghĩa Đây là một thoả thuận không có lợi cho sự ổn định và sức mạnh của liên bang Do đó vào năm 1787, đại diện các bang dã gặp nhau ở Philadenphia đê sửa đổi điều lệ liên bang Tuy vậy họ

đã làm được nhiều hơn thế Sau rất nhiều bàn cãi, tranh luận và thoả hiệp, Hội nghi đã viêt lên một văn bản hoàn toàn mới là Hiến pháp Bản Hiến pháp này

đã được chính thức thông qua vào ngày 4 tháng 3 năm 1789

Ban Hiên pháp đã có sự khác biêt rõ nét so với Điều lệ Liên bang thể hiện ở chỗ nó đã thiết lập một chính quyền trung ương, hay một liên bang mạnh với những quyền lực mở rộng và có sự phân chia rõ ràng quyền lực giữa các cấp chính quyền Trong Hiến pháp, việc phân chia quyền lực này không được quy định ở một điều khoản cụ thể nào mà được thực hiện bằng các cách sau đây:

- Hiến pháp chỉ trao cho chính quyền liên bang một số quyển nhất định được nêu ở 3 diều khoản đầu tiên, trong đó liệt kê quyền lập pháp, hành pháp

2 8

ẤLnân n ă n Q / m m ũ k in h , tz OtíỊẤiụén Q /ia n ụ Jfnuf

và tư pháp của Quốc hội, Tổng thống và Toà án Liên bang Việc liệt kê các quyền của các cơ quan chính quyền liên bang mang tính hàm ý là dành những quyền còn lại không được nêu cho chính quyền của các bang

- Để tránh cách hiểu sai lệch, điều khoản sửa đổi thứ X đã được bổ sung, trong đó nêu rõ tất cả quyền lực không được Hiến pháp trao cho chính quyền Liên bang thì đều thuộc về các bang và dân chúng

Hiến pháp Hoa Kỳ đã không trao toàn bộ công quyền trên lãnh thổ Hợp Chủng quốc Hoa Kỳ cho chính quyền Liên bang Mỗi cấp chính quyền liên bang, bang và chính quyền địa phương đều có một mức độ tự chủ đáng kể với những quyền hạn nhất định Tuy vậy, trên thực tế vẫn có sự hợp tác giữa các

gia như y tế, giáo dục, phúc lợi xã h ộ i Đây là sự hợp tác giữa các cấp chính quyền chứ không phải là sự áp đặt từ trên xuống Như trong lĩnh vực giáo dục, các trường công của Hoa Kỳ phần lớn đều do chính quyền địa phương quản lý tuân theo những tiêu chuẩn của toàn bang, nhưng chính quyền liên bang cũng trợ giúp cho các trường học vì biết chữ và tri thức được xem là vấn đề lợ i ích sống còn của quốc gia

Trên cơ sở nguyên tắc trên, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của mỗi cấp trong hệ thống chính quyền Hoà Kỳ gồm Liên bang, bang và chính quyền địa phương được thể hiện như sau:

M uộn, o á n ^hiỊLe i ĩ k in h , tề ' Q ĩự itụ ỉn Q fia n g ‘Tỗuụ.

bang; trừng phạt những hành động cướp bóc và các hoạt động bất hợp pháp khác trên biển; tuyên chiến, thiết lập và duy trì quân đội và hải quân

Theo quy định tại Điều VI Hiến pháp Hoa Kỳ thì pháp luật của Liên bang có giá trị pháp lý cao hơn pháp luật của các Bang, trong trường hợp có mâu thuẫn giữa pháp luật Liên bang và pháp luật của bất cứ bang nào thì pháp luật Liên bang sẽ được áp dụng Do vậy cơ quan lập pháp của các bang không được quyền ban hành bất kỳ một quy định nào trái với các quy định của pháp luật Liên bang Điều này thể hiện rõ tính chất liên bang vững mạnh của Nhà nước Hoa Kỳ

+ Đứng dầu hành pháp liên bang là Tổng thống Hợp chủng quốc Hoa

Kỳ Điều 2 Hiến pháp Hoa Kỳ quy định: “quyền hành pháp sẽ được trao cho một vị Tổng Thống Hợp Chủng quốc Mỹ châu” Tổng thông có nhiệm kỳ 4 năm và chỉ được giới hạn ở hai nhiệm kỳ Tổng Thống Hoa Kỳ có toàn quyền trong việc thi hành các chính sách, luật lệ được Quốc Hội thông qua trên phạm vi toàn Liên bang sao cho hợp hiến và vì lợi ích quốc gia Để thực hiện chức năng này, Tổng thống có những quyền hạn cụ thể sau: khuyến nghị về luật pháp lên Quốc Hội, triệu tập các cuộc họp Quốc Hội bất thường, cung cấp thông tin cho Quốc Hội; quyền phủ quyết các dự thảo luật; bổ nhiệm các thẩm phán Liên bang; bổ nhiệm nhũng người đứng đầu các Bộ và các cơ quan cấp liên bang và các quan chức chủ chốt của cấp liên bang; bổ nhiệm đại sứ; thực hiện chức năng tổng tư lệnh lực lượng vũ trang; thực hiện quyền ân x á

+ Ngành tư nháp liên bang hay hệ thống Toà án Liên bang được điều chỉnh bởi pháp luật Liên bang Điều III khoản 2, Hiến Pháp Hoa Kỳ quy định về thẩm quyền xét xử của Toà án Liên bang bao gồm: những vụ án vi phạm các quy định của Hiến Pháp, các đạo luật của Liên bang và các Hiệp ước quốc tế được ký kết hoặc sẽ được ký kết do thẩm quyền của Hợp chủng quốc; những vụ án liên quan tới các Đại sứ, các sứ thần và các lãnh sự; những vụ án thuộc lĩnh vực pháp luật hàng hải và Hải quân; những tranh chấp mà Hợp chủng quốc là một bên tranh chấp; các tranh chấp giữa hai hay nhiều bang với nhau; Các vụ tranh chấp giữa các công dân của các

30

Ẩliitịrt oàn ~ĩtmr tĩ kình t £ ftíụ m jỉn Qụtutụ, 'Tỗuụ.

Bang khác nhau về đất đai mà nhiều Bang cùng cấp phát cho dân chúng và cùng nhận là thuộc Bang của mình

Những quy định trên về thẩm quyền của Toà án Liên Bang đều nhằm mục đích tăng cường sự vững mạnh của Liên Bang, đảm bảo sự thống nhất và

ôn định trong phạm vi toà Liên Bang Sở dĩ Toà án Liên Bang có quyền xét xử các vụ án hên quan đến các vấn đề hàng hải, các đại sứ vì những vụ án này liên quan đến pháp luật quốc tế và đụng chạm tới chủ quyền của Nhà nước Liên Bang Cũng như vậy, những vụ án liên quan đến tranh chấp giữa các Bang cũng phải thuộc thẩm quyền xét xử của Liên bang vì chỉ có Toà án Liên Bang mới có thái độ trung lập, không thiên vị đối với một bên nào cả, do đó sẽ đảm bảo tính công bằng, khách quan của bản án

rõ rằng việc các Bang sử dụng quyền đó sẽ vi phạm các quy định của Hiến pháp Các Bang nắm mọi quyền lực cần thiết để điều tiết đời sống thường nhật của công dân Bang mình, với điều kiện là nhũng Bang này không mâu thuẫn với lợi ích chung của cả đất nước Quyền của mỗi Bang đối với những vấn đề như giáo dục, y tế công cộng, tổ chức kinh doanh, điều kiện làm việc, hôn nhân gia đình, thuê địa phương và cảnh sát thường được công nhận đầy đủ và chấp nhận rằng giữa hai Bang kề cận nhau vẫn thường có những luật rất khác nhau trong cùng một lĩnh vực

+ Cơ quan hành pháp bang do Thống đốc bang đứng đầu Thẩm quyền của Thống đốc ở các Bang khác nhau thường không giống nhau Những Thống đốc Bang có nhiệm kỳ ngắn (dưới 4 năm) thường phải chia xẻ quyền hành với một số quan chức hành pháp khác như Phó Thống đốc Bang, Bộ

Jit tận ữtĩn IJhtte it kìn h tê Qtựuụĩn Q/tanụ, 'Tỗttụ

trướng Tài chính, Bộ trưởng Tư pháp Thẩm quyền cuả họ trong việc hoạch định ngân sách Bang và bổ nhiệm các quan chức trong chính quyền Bang rất hạn chế Những Thống đốc Bang có nhiệm kỳ 4 năm có thẩm quyền lớn hơn trong việc bổ nhiệm cũng như sử dụng ngân sách

Trong lĩnh vực lập pháp, Thống đốc các Bang, trừ Bang Nam Carolin, đều có quyền phủ quyết các Đạo luật mà cơ quan lập pháp Bang thông qua, đặc biệt là quyền phủ quyết từng phần dự luật ngân sách Bang

Thống đốc là người tiếp xúc với Chính Phủ Liên Bang và dự các Hội nghị Thống đốc Thống đốc có quyền kiểm soát cảnh sát và quân đội của Bang Quân đội của các Bang có thể bị trưng tập để thực hiện các công việc liên bang và ngược lại Thống đốc cũng có thể kêu gọi quân đội Hoa Kỳ trợ lực nếu ông ta không thể thiết lập trật tự trong Bang của mình

+ Mỗi Bang đều có một hệ thống toà án riêng của mình Hệ thống toà

án tại mỗi Bang được thành lập, tổ chức và hoạt động theo quy định của Hiến Pháp và pháp luật của Bang do đó hệ thống toà án ở các Bang khác nhau cũng không hoàn toàn giống nhau Tuy vậy, hoạt động xét xử của các toà án Bang phải đảm bảo tính tối cao của pháp luật Liên bang Các bản án của toà án tối cao của Bang có thể bị toà án tối cao Liên bang xem xét lại trong trường hợp bản án đó có liên quan đến pháp luật Liên bang Các phán quyết của toà án tối cao Liên bang là cuối cùng và có giá trị pháp lý bắt buộc thi hành đôi với các toà án Bang Những quy định trên là nhằm mục đích buộc các bang phải tuân thủ pháp luật liên bang, duy trì sự ổn định, thống nhất và phát triển cho toàn liên bang

Chính quyền địa phương: Các đơn vị chính quyền địa phương của Hoa Kỳ

có rất nhiều loại, như các phân khu, thị trấn, tiểu thị trấn, các khu hành chính, giáo dục và các quận dặc biệt Bài viết này xin tập trung vào 3 loại chính là: chính quyền thành phố, chính quyền phân khu và chính quyền thị trấn

- Chính quyền thành phố: Nước Mỹ ngày nay là nước đô thị hoá cao với

ba phần tư dân số sống ở các thành phố lớn hay các vùng ngoại ô, do đó chính

32

rílítậ n n ă n £7'hạ* t ĩ k in h , tê QfcụtẤjụỉ n Q /u m ợ '3C*UỊ£

quyên thành phô là vô cùng quan trọng trong hệ thống chính quyền Mỹ So với cấp Liên bang hay cấp Bang, chính quyền thành phố trực tiếp phục vụ các nhu cầu của dân chúng ở một mức độ lớn hơn rất nhiều từ cảnh sát, phòng cháy chữa cháy tới các quy định vệ sinh, y tế, giáo dục, giao thông vận tải công cộng và xây dựng nhà cửa

Các mục tiêu và quyền hạn của chính quyền thành phố thể hiện chi tiết trong bản hiến chương của thành phố Trên nhiều khía cạnh, các thành phô có sự độc lập nhất định với Bang Tuy nhiên đối với hầu hết các thành phố lớn, sự hợp tác với bang và liên bang là rất quan trọng dể đáp úng các nhu cầu của người dân

- Chính quyên phân khu: Phân khu là đơn vị hành chính dưới bang, thường bao gồm hai thị trấn hoặc nhiều hơn và một số làng xã, tuy nhiên cũng không nhất thiết là như vậy Hỗu hết các phân khu thường có một thị trấn hay thành phô được quy định là trung tâm của phân khu, nơi đóng trụ sở của các

cơ quan chính quyền và là địa điểm hội họp của Hội đồng các uỷ viên uỷ ban

và các giám sát viên Hội đồng sẽ đóng thuế, vay mượn và điều tiết tiền, ấn định mức lương cho các nhân viên của phân khu, giám sát các cuộc bầu cử, xây dụng và bảo trì đường cao tốc và cầu, quản lý các chương trình phúc lợi cấp quốc gia, bang và phân khu

- Chính quyền thị trấn: Là nơi thực thi quyền lực pháp lý ở những đô thị quá nhỏ không đủ tiêu chuẩn để trở thành chính quyền thành phố Chính quyền thị trấn chi được trao quyền giải quyết những nhu cầu mang tính địa phương hạn hẹp như: lát và thắp sáng đường phố; cung cấp nước, cung cấp lực lượng cảnh sát và phương tiện phòng cháy chữa cháy; thiết lập các quy chế y

tế địa phương; bố trí các bãi rác và các chất phế thải khác; thu thuế địa phương

để hỗ trợ các hoạt động của chính quyền; hợp tác với các bang và phân khu trong việc trực tiếp quản lý hệ thống trường học địa phương

Như vậy có thể thấy Hoa Kỳ là một quốc gia thực hiện rất mạnh chế độ

rõ trong nội dung của Hiến pháp Hoa Kỳ - bộ luật tối cao của đất nước.

Qlạuụỉn Qfuutg JCnuf.

Ml lận oàn dJhạ& ũ hình tê'

Cách phân quyền của Hoa Kỳ được thực hiện theo phương thức xác

định rổ những việc chính quyền liên bang được làm và những việc còn lại sẽ

do chính quyền bang và địa phương thực hiện. Trên cơ sở đó, mỗi cấp chính quyền liên bang, bang và địa phương đều có một mức độ tự chủ với những quyền hạn nhất định dành riêng cho mình

Chính quyền liên bang được đảm nhận những nhiệm vụ quan trọng, liên quan đến sự vững mạnh cả toàn liên bang, các bang có quyền quyết định những vấn đề trong phạm vi của bang liên quan trực tiếp đến hoạt động của bang mình, còn chính quyền địa phương là nơi trực tiếp phục vụ các nhu cầu của người dân, giải quyết những công việc mang tính địa phương Điều đó cho

được coi là quan trọng nhất, nhưng mặt khác, chính quyền địa phương là nơi

có quan hệ trực tiếp hơn với dân chúng và thích ứng nhạy bén với các nhu cầu của người dân cũng được trao những thẩm quyền rất lớn nhằm đáp ứng một cách có hiệu quả những nhu cầu ngày càng cao của nhân dân.

Việc cho phép mỗi bang có thẩm quyền quyết định những vấn đề mà Hiến pháp không quy định cho liên bang hoặc không cấm các bang sử dụng

thuộc vào đặc điểm kinh tế, xã hội, văn hoá, địa lý của tùng bang mà chính quyền mỗi bang có thể tự quyết định thực hiện các quyền đó, miễn là không trái với các quy định của Hiến pháp Những tranh chấp xảy ra đều được phân

xử theo nguyên tắc ưu tiên quyền lực của liên bang nhằm đảm bảo tính thống nhất và tối cao của toàn hên bang

1.IV.2 M ô hình tổ chức bộ m áy hành chính cơ sở của các nước

ỉ.IV 2.1 Mô hình Pháp:

Nhà nước Cộng hoà Pháp được xem như là một mô hình tổ chức Nhà nước

được nhiểu nước quan tâm Song, thể chế chính trị của Pháp cũng đã và đang có nhiều vấn đề phải giải quyết Các giai đoạn khác nhau của nền cộng hoà Pháp

đã có những nét thay đổi rất cơ bản Nền cộng hoà hiện nay là sự kế thừa và

3 4