Luận văn đổi mới nội dung và quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm cấp huyện ở tỉnh hoà bình

Mặc dù Kế hoạch cấp huyện có tầm quan trọng như vậy và cũng đã có nhiều đổi mới, nhưng trong quá trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện hàng năm ở Tỉnh Hoà Bình hiện na

DANH MỤC VIẾT TẮT

DANH MỤC SỞ ĐỒ, BẢNG BIỂU, HỘP

TÓM TẮT LUẬN VĂN

LUẬN VĂN

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ 4

QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN Ở VIỆT NAM 4

1.1 KẾ HOẠCH CẤP HUYỆN TRONG HỆ THỐNG KẾ HOẠCH Ở VIỆT NAM 4

1.1.1 Hệ thống các cấp kế hoạch ở Việt Nam 4

1.1.1.1.Cơ quan kế hoạch quốc gia (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) 5

1.1.1.2 Cơ quan kế hoạch ngành: 5

1.1.1.3 Cơ quan kế hoạch các cấp địa phương 6

1.1.2 Kế hoạch cấp huyện 7

1.1.2.1 Vị trí, vai trò của kế hoạch cấp huyện trong điều kiện kinh tế thị trường 7

1.1.2.2 Tổ chức bộ máy lập kế hoạch cấp huyện 9

1.1.2.3 Các bộ phận cấu thành hệ thống kế hoạch hóa cấp huyện theo nội dung 11

1.1.2.4 Quy trình kế hoạch hoá ở cấp huyện 15

1.2 SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐỔI MỚI CÔNG TÁC LẬP KẾ HOẠCH HÀNG NĂM CẤP HUYỆN 20

1.2.1 Xu hướng đổi mới công tác kế hoạch ở Việt Nam trong kinh tế thị trường 20

1.2.1.1 Bản chất của kế hoạch trong cơ chế KHH tập trung và trong cơ chế thị trường 20

1.2.1.2 Quá trình chuyển đổi công tác kế hoạch 21

1.2.2.1 Các dự án đổi mới lập kế hoạch quốc gia 21

1.2.2.2 Các dự án đổi mới lập kế hoạch các cấp địa phương (tỉnh, huyện, xã) 22

1.2.3 Thực tế công tác lập kế hoạch cấp huyện ở Việt Nam 23

1.2.3.1 Nhận thức về lập kế hoạch cũng như vai trò, vị trí của kế hoạch cấp huyện còn chưa đúng đắn 23

1.2.4 Yêu cầu về đổi mới nội dung và quy trình lập kế hoạch 25

1.2.4.1 Những yêu cầu đổi mới công tác lập kế hoạch kế hoạch ở cấp huyện 25

1.2.4.2 Những yêu cầu về đổi mới nội dung của bản kế hoạch hàng năm cấp huyện 28

1.2.4.3 Yêu cầu về đổi mới quy trình lập kế hoạch hàng năm cấp huyện 29

CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH HÀNG NĂM PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CẤP HUYỆN Ở TỈNH HOÀ BÌNH TRONG THỜI GIAN QUA 31

2.1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ HOÀ BÌNH 31

2.1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên 31

2.1.1.1 Vị trí địa lý 31

2.1.1.2 Ðịa hình 31

2.1.1.3 Khí hậu 32

2.1.2 Dân số - Dân tộc 32

2.1.2.1.Dân số - Dân tộc 32

2.1.2.2 Trình độ dân trí và Y tế 32

2.1.3 Tài nguyên thiên nhiên 33

2.1.3.1 Tài nguyên đất 33

2.1.3.2 Tài nguyên rừng 33

2.1.3.3 Tài nguyên, khoáng sản 34

2.1.3.4 Tài nguyên du lịch 34

2.1.4.2 Mạng lưới bưu chính viễn thông 35

2.1.4.3 Mạng lưới điện 35

2.1.4.4 Hệ thống cấp nước sinh hoạt 35

2.2 ĐÁNH GIÁ VỀ NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH HÀNG NĂM PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CẤP HUYỆN Ở TỈNH HOÀ BÌNH TRONG THỜI GIAN QUA 35

2.2.1 Thực trạng khung của bản kế hoạch hàng năm 35

2.2.2 Thực trạng về nội dung của bản kế hoạch 38

2.2.2.1 Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch hàng năm của huyện 38 2.2.2.2 Về mục tiêu, chỉ tiêu trong bản kế hoạch và biểu mẫu sử dụng để xây dựng kế hoạch 41

2.2.2.3 Về giải pháp và kiến nghị 48

2.2.2.4 Về kế hoạch giám sát và đánh giá 51

2.2.3 Thực trạng về quy trình lập kế hoạch hàng năm cấp huyện 52

2.2.3.1 Các bước lập kế hoạch 52

2.2.3.2 Những bất cập của quy trình lập kế hoạch 54

2.2.3.3 Sự tham gia của các bên trong xây dựng và thực hiện kế hoạch 56

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CẤP HUYỆN HIỆN NAY 58

2.3.1 Những mặt làm được 58

2.3.2 Những mặt còn bất cập 59

2.3.2.1 Tư duy lập KH của cán bộ Kế hoạch chưa theo kịp quá trình đổi mới Kế hoạch 59

2.3.2.2 Về lập kế hoạch 61

2.3.2 Tác động của những bất cập đến công tác kế hoạch 63

2.3.3 Những yêu cầu cần đặt ra cho đổi mới lập kế hoạch 63

KINH TẾ - XÃ HỘI CẤP HUYỆN Ở TỈNH HOÀ BÌNH 65

3.1 MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CẤP HUYỆN 653.1.1 Bối cảnh đổi mới nội dung và quy trình lập kế hoạch cấp huyện

ở Hòa Bình 65 3.1.2 Quan điểm đổi mới nội dung và quy trình lập kế hoạch các huyện ở Hòa Bình 67 3.1.3 Định hướng đổi mới 68

3.2 NỘI DUNG ĐỔI MỚI 683.2.1 Đổi mới khung của bản kế hoạch hàng năm phát triển kinh tế xã hội cấp huyện ở tỉnh Hòa Bình 68 3.2.2 Đổi mới nội dung kế hoạch hàng năm phát triển kinh tế xã hội cấp huyện ở tỉnh Hoà Bình 69 3.2.2.1 Yêu cầu đối với nội dung bản kế hoạch huyện 69 3.2.2.2 Những đổi mới về nội dung của bản KH hàng năm cấp huyện 70 3.2.3 Đổi mới quy trình lập kế hoạch hàng năm phát triển kinh tế xã hội cấp huyện ở tỉnh Hoà Bình 87 3.2.4 Gắn kết nội dung và quy trình đổi mới lập kế hoạch 104

3.3 KIẾN NGHỊ THỰC HIỆN ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN 1053.3.1 Kiến nghị để hoàn thiện bản kế hoạch 106 3.3.2 Kiến nghị về nâng cao năng lực của cán bộ lập kế hoạch 106 3.3.3 Kiến nghị về vai trò của các bên hữu quan trong quy trình kế hoạch 108

KẾT LUẬN 112 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 114 PHỤ LỤC

BQLDA : Ban quản lý dự án

CPRGS : Chiến lược tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo

KHPT KTXH : Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội

NLTC : Nguồn lực tài chính

PTNT : Phát triển nông thôn

SWOT : Mạnh – yếu – cơ hội – thách thức

TDĐG : Theo dõi đánh giá

Sơ đồ 1.1: Hệ thống các cấp kế hoạch ở Việt Nam 4

Sơ đồ 1.2: Tổ chức bộ máy lập kế hoạch cấp huyện 9

Sơ đồ 2.1: Quy trình lập KH hàng năm phát triển KTXH huyện hiện nay ở

Hoà Bình 52

Sơ đồ 3.1: Quy trình lập kế hoạch tại cấp huyện ở Hòa Bình 88

Sơ đồ: 3.2: Gắn kết nội dung với quy trình trong lập kế hoạch hàng năm

cấp huyện 105

Bảng 3.1: Mô tả GP/HĐ nhằm thực hiện chỉ tiêu, mục tiêu 79Bảng 3.2: Các mục tiêu kinh tế-xã hội ưu tiên của huyện tác động đến

chi NSNN 82Bảng 3.3: Những dịch vụ và dự án chưa có nguồn tài chính theo từng

ngành/lĩnh vực 83Bảng 3.4: Những đổi mới trong nội dung kế hoạch 86Bảng 3.5: Nội dung tham gia của các bên trong lập kế hoạch hàng năm

cấp huyện 104

Hộp 2.1: Khung kế hoạch phát triển KTXH hàng năm cấp huyện ở tỉnh

Hoà Bình 36Hộp 2.2: Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch của huyện Lương Sơn

năm 2008 39Hộp 2.3: Đánh giá thực trạng KT – XH huyện Lạc Sơn năm 2008 39Hộp 2.4: Những nguyên nhân đưa ra trong bản kế hoạch ở huyện Cao

Phong năm 2008 40Hộp 2.5: Chỉ tiêu kế hoạch chủ yếu năm 2009 huyện Lạc Thủy – Hòa Bình 44Hộp 2.6: Những chỉ tiêu kinh tế năm 2009 của huyện Lạc Thủy 45

Hộp 2.8: Những giải pháp kiến nghị trong kế hoạch năm 2009 của huyện

Lạc Thủy 49Hộp 3.1: Kết cấu chung của bản kế hoạch hàng năm cấp huyện ở Hoà Bình 69Hộp 3.2: Kết cấu phần A của bản kế hoạch hàng năm cấp huyện ở Hoà Bình 71Hộp 3.3: Mô tả cơ hội là gì? Thách thức là gì? 75Hộp 3.4: Kết cấu phần B của bản kế hoạch hàng năm cấp huyện ở Hoà Bình 75Hộp 3.5: Kết cấu phần C của bản kế hoạch hàng năm cấp huyện ở Hoà Bình 80Hộp 3.6: Kết cấu phần D của bản kế hoạch hàng năm cấp huyện ở Hoà Bình 85

LỜI MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài

Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội được coi là xương sống của nền kinh

tế quốc dân Sau hơn 20 năm thực hiện chính sách đổi mới từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trên tất cả mọi mặt: Kinh tế liên tục tăng trưởng với tốc độ cao, chất lượng cuộc sống của người dân được cải thiện, xã hội phát triển công bằng hơn, giảm đói nghèo Cùng với đổi mới cơ chế, đổi mới công tác kế hoạch hóa ở các cấp từ Trung ương đến địa phương (tỉnh, huyện, xã) được coi là nội dung quan trọng nhằm tạo dựng một cơ chế kế hoạch hóa kiểu mới phù hợp với nền kinh tế thị trường

Trước đây, khi còn trong thời kỳ cơ chế Kế hoạch hoá tập trung kế hoạch cấp huyện chỉ là một bộ phận của kế hoạch cấp tỉnh, phụ thuộc hoàn toàn vào cơ quan kế hoạch cấp trên Các nội dung trong bản kế hoạch được xây dựng trên cơ sở chỉ tiêu kế hoạch tỉnh giao xuống và nguồn lực tỉnh cấp cho Như vậy, quá trình xây dựng kế hoạch ở cấp huyện chỉ là sự cụ thể hoá nhiệm vụ cấp trên giao xuống

Tuy nhiên từ sau khi đổi mới thì cách tiếp cận đối với kế hoạch đã có nhiều thay đổi theo hướng phát triển chung của đất nước Nhưng kế hoạch vẫn giữ vai trò quan trọng của cơ quan Nhà nước, vẫn mang chức năng lãnh đạo và định hướng cho sự phát triển kinh tế ở địa phương trong nền kinh tế thị trường hiện nay Đặc biệt, đối với cấp huyện, bản Kế hoạch phát triển kinh tế

- xã hội là một công cụ vô cùng quan trọng góp phần làm cho bộ máy quản lý Nhà nước ở địa phương hoạt động trở nên hiệu quả hơn

Mặc dù Kế hoạch cấp huyện có tầm quan trọng như vậy và cũng đã có nhiều đổi mới, nhưng trong quá trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện hàng năm ở Tỉnh Hoà Bình hiện nay trong nội dung và quy trình

vẫn bộc lộ những hạn chế: UBND huyện, phòng Tài chính kế hoạch và các phòng ban không có sự phối hợp với nhau, trong đó, các phòng ban chỉ tham gia trong khâu cung cấp thông tin là chính, rất ít tham gia góp ý kiến để xây dựng các chỉ tiêu cũng như các phương án tăng trưởng kinh tế của huyện, các chỉ tiêu thực hiện kế hoạch qua các năm chưa phản ánh đúng thực trạng kinh

tế xã hội của huyện Việc lập kế hoạch vẫn phụ thuộc nhiều vào cơ quan cấp trên Các mục tiêu, chỉ tiêu trong bản kế hoạch huyện chủ yếu vẫn do Sở kế hoạch Đầu tư hướng dẫn nhưng vẫn còn mang tính áp đặt Hơn nữa, số lượng cán bộ thực sự làm công tác kế hoạch còn ít trong khi đó khối lượng công việc lớn dẫn đến hiệu quả công việc chưa cao

Vì vậy đổi mới mạnh mẽ hơn trong nội dung và quy trình lập kế hoạch cấp huyện ở tỉnh Hoà Bình đang trở thành một yêu cầu tất yếu

Với những lý do trên, tác giả đã lựa chọn chủ đề: “Đổi mới nội dung

và quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm cấp huyện ở tỉnh Hòa Bình” làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Tạo được bản kế hoạch hàng năm phát triển kinh tế - xã hội với những mục tiêu, chỉ tiêu găn kết với nguồn lực phát triển của huyện, nội dung các phần trong bản kế hoạch thể hiện được mối quan hệ logic với nhau Như vậy, bản kế hoạch của huyện mới thực sự đi vào cuộc sống

Bảo đảm sự gắn kết của các bên trong việc tham gia xây dựng kế hoạch huyện từ đó tạo ra được một quy trình lập kế hoạch thống nhất giữa các huyện

Quá trình lập kế hoạch huyện sẽ chủ động và phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các nội dung của quy trình lập kế hoạch cấp huyện, để từ những nội dung đó đưa ra những quan điểm và kiến nghị đổi mới nội dung và quy trình lập kế hoạch cấp huyện tại tỉnh Hòa Bình

Mục tiêu trong phần đề xuất tạo ra một quy trình và nội dung kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cho các huyện trong cả nước và trước tiên được xử lý trên địa bàn một số huyện của tỉnh Hòa Bình như Lương Sơn, Cao Phong, Lạc Thủy, Lạc Sơn

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng một số phương pháp trong phân tích và đánh giá nội dung, quy trình lập kế hoạch của huyện như:

- Phương pháp hệ thống và phân tích: nghiên cứu hệ thống hóa kế hoạch hàng năm của Việt Nam và tỉnh Hòa Bình

- Phương pháp thống kê, thực chứng: đánh giá phân tích các số liệu, tình hình thực hiện và xây dựng kế hoạch cấp huyện ở tỉnh Hòa Bình

- Phương pháp so sánh: đối chiếu với những yêu cầu đặt ra đối với kế hoạch hàng năm kiểu mới

- Phương pháp chuẩn tắc: được sử dụng trong việc đề xuất một số quan điểm và nội dung, kiến nghị đổi mới kế hoạch hàng năm cấp huyện ở Hòa Bình theo góc nhìn của người nghiên cứu

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, đề tài gồm 3 phần:

Chương 1: Cơ sở khoa học đổi mới nội dung và quy trình lập kế hoạch PTKT - XH hàng năm cấp huyện ở Việt Nam

Chương 2: Đánh giá nội dung và quy trình lập kế hoạch hàng năm phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện ở tỉnh Hoà Bình trong thời gian qua

Chương 3: Một số kiến nghị đổi mới lập kế hoạch hàng năm phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện ở tỉnh Hoà Bình

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

HÀNG NĂM CẤP HUYỆN Ở VIỆT NAM

1.1 KẾ HOẠCH CẤP HUYỆN TRONG HỆ THỐNG KẾ HOẠCH Ở VIỆT NAM

1.1.1 Hệ thống các cấp kế hoạch ở Việt Nam

Cấp kế hoạch được quan niệm là có chức năng xây dựng và quản lý kế hoạch Cấp kế hoạch thường gắn với cấp ngân sách Ở Việt Nam tương ứng với 4 cấp ngân sách, có 4 cấp kế hoạch: Kế hoạch cấp quốc gia, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã Nếu đứng trên cấp độ phạm vi, tính chất kế hoạch của chúng

ta có 3 bộ phận cấu thành hệ thống kế hoạch: là kế hoạch quốc gia, Kế hoạch ngành, lĩnh vực; kế hoạch địa phương (tỉnh, huyện, xã)

Sơ đồ 1.1: Hệ thống các cấp kế hoạch ở Việt Nam

Quốc hội

Chính phủ

Tỉnh, thành phố

Bộ Kế hoạch

và Đầu tư

Phường, Xã

Bộ quản lý ngành Quận, Huyện

Các đơn vị kinh tế

1.1.1.1.Cơ quan kế hoạch quốc gia (Bộ Kế hoạch và Đầu tư)

Trong mọi nền kinh tế hỗn hợp, bước đầu của quá trình kế hoạch hóa là thành lập cơ quan kế hoạch quốc gia Ở nước ta cơ quan kế hoạch hóa quốc gia có tên gọi là Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nó là cơ quan tham mưu cho Thủ tướng chính phủ, đảm nhận các chức năng chủ yếu sau đây:

- Tổng hợp về Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch 5 năm, kế hoạch hàng năm PTKT - XH chung của cả nước

- Tham mưu tổng hợp về cơ chế, chính sách và pháp luật có liên quan đến quản lý kinh tế chung và một số lĩnh vực cụ thể như đầu tư trong và ngoài nước, đấu thầu, tổ chức đăng ký kinh doanh, quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý của Bộ

- Đầu mối thu hút và phân bổ chi tiết nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước, xét duyệt các dự án đầu tư đối với các dự án quốc gia

- Chịu trách nhiệm thống nhất các nội dung mang tính nghiệp vụ thuộc ngành kế hoạch và đầu tư cho toàn bộ hệ thống kế hoạch hóa quốc gia

1.1.1.2 Cơ quan kế hoạch ngành:

Các bộ, ngành trung ương với chức năng quản lý nhà nước có nhiệm vụ xây dựng quy hoạch và kế hoạch phát triển toàn ngành, tổng hợp xử lý và tối

ưu hóa các phương án kế hoạch từ các Tổng công ty, các công ty, các cơ sở sản xuất kinh doanh Giúp cho Bộ trong công tác quy hoạch, kế hoạch là vụ

Kế hoạch - tài chính của Bộ và các Viện nghiên cứu về quy hoạch, kế hoạch

và về các chính sách quản lý Mối quan hệ giữa Bộ Kế hoạch - Đầu tư với các

Bộ ngành trung ương là mối quan hệ hai chiều, cung cấp thông tin, xử lý liên ngành và tổng hợp các phương án tối ưu trong tổng thể phát triển nền kinh tế

Vụ kế hoạch tài chính và các Viện nghiên cứu của Bộ, ngành có mối quan hệ mật thiết với các vụ, viện của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong quá trình xây dựng, soạn thảo các quy hoạch và kế hoạch phát triển của ngành

Liên quan đến kế hoạch phát triển ngành (lĩnh vực) cần phân biệt hai bản kế hoạch khác nhau mà Bộ ngành cần phải xây dựng, đó là: kế hoạch phát triển ngành và kế hoạch của Bộ Về nguyên tắc, bản kế hoạch phát triển ngành là bản kế hoạch mang tính chất định hướng phát triển của toàn ngành kinh tế - kỹ thuật, nó phải bao hàm toàn bộ các hoạt động có liên quan đến ngành kinh tế - kỹ thuật mà bộ với tư cách là cơ quan quản lý ngành cần phải lập Bản kế hoạch của Bộ sẽ bao gồm hoạt động của các đơn vị kinh tế,

xã hội trực thuộc Bộ quản lý trực tiếp, bản kế hoạch của Bộ không chỉ bao gồm các hoạt động kinh tế - kỹ thuật của các cơ quan đơn vị trực thuộc Bộ quản lý mà còn bao hàm các hoạt động thuộc các lĩnh vực khác, nhưng bộ trực tiếp quản lý

1.1.1.3 Cơ quan kế hoạch các cấp địa phương

 Ở cấp tỉnh và thành phố:

Ủy ban nhân dân đứng đầu là Chủ tịch tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm

về các văn bản mang tính kế hoạch của địa phương mình, bao gồm chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh

Sở Kế hoạch và đầu tư có chức năng tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố về định hướng phát triển kinh tế xã hội của địa phương và là

tổ chức ngành dọc của Bộ Kế hoạch - Đầu tư Chức năng của Sở KH - ĐT cũng giống như Bộ KH- ĐT nhưng quy mô và phạm vi thực hiện trên địa bàn tỉnh Sở KH - ĐT chịu sự quản lý hành chính, nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh, và chịu sự quản lý theo ngành dọc và Bộ KH - ĐT Bên cạnh Sở KH -

ĐT, các Sở các Ban ngành chuyên môn ở tỉnh, thành phố như Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Công thương, Sở khoa học công nghệ và môi trường với chức năng của mình cũng sẽ tổ chức nghiên cứu quy hoạch và kế hoạch phát triển của ngành mình ở trên địa phương Trong quá trình xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, Sở KH - ĐT là cơ quan tham mưu

chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức xây dựng, tổng hợp theo tuyến dọc (các KH huyện) và ngang (KH các sở ngành) để có bản kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Để làm được điều đó, Sở KH - ĐT sẽ chủ động tổ chức sự tham gia của các sở ngành, các cơ quan kế hoạch tuyến dưới cũng như các đối tượng khác có liên quan đến kế hoạch tỉnh

- Là công cụ định hướng phát triển KT – XH huyện:

Kế hoạch huyện phải thực hiện được những định hướng chung của toàn

bộ nền kinh tế địa phương Hệ thống chính sách, ngân sách đi kèm phải đảm bảo sự nhất quán với định hướng chung đó, đồng thời tạo những đòn bảy cần thiết để khuyến khích và tạo điều kiện hỗ trợ các thành phần kinh tế cùng vận động theo định hướng chung

Nội dung kế hoạch các huyện phản ánh đúng sự phân cấp quản lý Nhà

nước về kinh tế Kế hoạch huyện phải phù hợp với kế hoạch chung của cả nước Bên cạnh nhiệm vụ xây dựng kế hoạch phát triển của địa phương mình, huyện còn hỗ trợ cho việc lập và điều hành kế hoạch kinh tế quốc gia bằng cách cung cấp các thông tin, dự báo và những kiến nghị cho việc xây dựng các chính sách kinh tế

- Điều tiết, phối hợp ổn định kinh tế của huyện:

Kế hoạch cấp huyện và kế hoạch chung tổng thể của huyện đưa ra và thực thi các chính sách cần thiết đảm bảo các cân đối kinh tế nhằm sử dụng tổng hợp các nguồn lực sẵn có của huyện, phát huy hiệu quả tổng thể KT -

XH, thúc đẩy tăng trưởng nhanh theo phương thức thống nhất, đảm bảo tính chất xã hội của các hoạt động kinh tế

- Là công cụ kiểm tra, giám sát và đánh giá hoạt động kinh tế - xã hội trên đại bàn huyện

Kế hoạch cấp huyện thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình hình thực hiện tiến độ kế hoạch và tuân thủ các cơ chế, chính sách hiện hành áp dụng trong thời kỳ kế hoạch Đánh giá kết quả của việc thực hiện các chính sách, mục tiêu đặt ra Phân tích hiệu quả tài chính, hiệu quả kinh tế - xã hội bảo đảm các luận

cứ quan trọng cho việc xây dựng các kế hoạch của năm tiếp theo

 Trong quản lý và điều hành phát triển kinh tế huyện dưới tác động của kinh tế thị trường

Đặc trưng cơ bản của các nước có nền kinh tế thị trường là tính chất đa thành phần kinh tế, sở hữu tư nhân dưới nhiều hình thức khác nhau thống trị trong toàn bộ hệ thống kinh tế Ở đây, thị trường tồn tại như một sức mạnh thần bí chi phối các mặt hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội Trong nền kinh tế này, kế hoạch thể hiện những nỗ lực của chính quyền cấp huyện để đạt được tăng trưởng kinh tế nhanh với mức việc làm cao và ổn định giá cả thông qua các chính sách định hướng và điều tiết nền kinh tế

Trong cơ chế thị trường, kế hoạch có vị trí đặc biệt quan trọng, không

thể thiếu Nếu coi thị trường và kế hoạch là hai công cụ điều tiết nền kinh tế thì mối quan hệ giữa kế hoạch và thị trường thực chất là sự kết hợp giữa hai công cụ điều tiết trực tiếp và gián tiếp Cơ chế thị trường đặt ra yêu cầu là: kế hoạch không tìm cách thay thế thị trường mà ngược lại nó còn bổ sung cho thị trường, bù đắp các khiếm khuyết của thị trường, hướng dẫn thị trường và đảm bảo sự vận hành của thị trường luôn tương xứng với sự liên kết xã hội Mặt khác, kế hoạch phải căn cứ vào thị trường để đưa ra các mục tiêu phát triển của huyện hợp lý, cân nhắc một cách có hệ thống tất cả các công cụ, chính sách để có sự lựa chọn tối ưu Kế hoạch cấp huyện trong nền kinh tế thị trường là kế hoạch định hướng

1.1.2.2 Tổ chức bộ máy lập kế hoạch cấp huyện

Liên quan đến lập kế hoạch cấp huyện, các bộ phận có liên quan trực tiếp được mô tả bằng sơ đồ dưới đây:

Sở Công thương Sở khác

Quan hệ từ trên xuống:

Quan hệ từ dưới lên hoặc ngang cấp:

Theo sơ đồ trên: Để lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện, các bên tham gia bao gồm:

 Cơ quan cấp tỉnh:

- Uỷ ban nhân dân đứng đầu là Chủ tịch tỉnh, chịu trách nhiệm về các văn bản mang tính pháp lý về chủ trương và lộ trình xây dựng kế hoạch của cấp huyện dưới dạng các chỉ thị đưa xuống cho cấp huyện

- Sở Kế hoạch và Đầu tư ban hành các văn bản hướng dẫn chuyên môn, khung định hướng kế hoạch tỉnh và thông tin định hướng phát triển kinh

tế xã hội cho các huyện

- Các sở chuyên ngành ban hành các văn bản hướng dẫn và cung cấp thông tin về định hướng phát triển ngành xuống huyện để huyện có căn cứ để xây dựng định hướng phát triển KTXH của địa phương phù hợp với ngành trong toàn tỉnh

 Cơ quan cấp huyện:

- Chức năng của Uỷ ban nhân dân huyện cũng giống như là Uỷ ban nhân tỉnh nhưng quy mô và phạm vi thực hiện trên địa bàn huyện Chủ tịch huyện sẽ là người quyết định bản kế hoạch phát triển KTXH huyện, báo cáo

kế hoạch cho cấp trên; trực tiếp ra quyết định cho cấp dưới thực hiện kế hoạch

- Trong quá trình xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của huyện, Phòng Tài chính kế hoạch là cơ quan tham mưu chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức xây dựng, tổng hợp theo tuyến dọc (các kế hoạch xã)

và theo tuyến ngang (kế hoạch các ngành) để có bản kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội của huyện Phòng Tài chính kế hoạch là bộ phận xây dựng khung định hướng kế hoạch, chủ trì các hội nghị trao đổi, tổng hợp và hoàn chỉnh bản kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Chịu trách nhiệm tổ chức kiểm tra, theo dõi, đánh giá kế hoạch, phân bổ kế hoạch tác nghiệp, quản lý các nguồn vốn từ ngân sách, các dự án đầu tư

- Các phòng ban chức năng chịu trách nhiệm chính đối với bản kế hoạch ngành của mình và cung cấp nội dung đó cho phòng Kế hoạch tài chính tổng hợp, cụ thể xây dựng dự thảo kế hoạch ngành, phản ánh nhu cầu với phòng Tài chính kế hoạch, tổng hợp kế hoạch xã đối với phần có liên quan đến ngành

- Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thể, hiệp hội, các đơn vị kinh tế trên địa bàn huyện với chức năng của mình cũng sẽ tham gia đề xuất nội dung và tham vấn các nội dung kế hoạch tổ chức nghiên cứu kế hoạch của ngành mình trên địa phương

- Để làm được điều đó, phòng Tài chính kế hoạch sẽ chủ động tổ chức

sự tham gia của các phòng ban, đoàn thể, các đơn vị kinh tế, các cơ quan kế hoạch tuyến dưới cũng như các đối tượng liên quan đến kế hoạch huyện

 Cơ quan cấp xã:

UBND xã đứng đầu là Chủ tịch xã là người quyết định bản kế hoạch phát triển KTXH của xã, đối với kế hoạch huyện, vai trò của cấp xã là những người cung cấp thông tin về nhu cầu, nội dung phát triển kinh tế xã hội của xã cho phòng Tài chính kế hoạch huyện và các phòng ban chức năng của huyện

để tổng hợp Đây là bộ phận cấu thành quan trọng trong quá trình lập kế hoạch cấp huyện theo nội dung đổi mới hiện nay

1.1.2.3 Các bộ phận cấu thành hệ thống kế hoạch hóa cấp huyện theo nội dung

Do cấp huyện cũng là một cấp kế hoạch trong hệ thống kế hoạch của quốc gia nên hệ thống kế hoạch hóa cấp huyện cũng bao gồm các bộ phận sau:

 Quy hoạch phát triển kinh tế xã hội cấp huyện

Nếu chiến lược phát triển là vạch ra đường nét hướng đạo cho sự phát triển trong một thời gian dài thì quy hoạch phát triển thể hiện tầm nhìn, sự bố trí chiến lược về thời gian, không gian lãnh thổ, xây dựng khung vĩ mô về tổ

chức không gian để chủ động hướng tới mục tiêu, đạt hiệu quả cao, phát triển bên vững

 Các loại kế hoạch cấp huyện

- Phân theo nội dung gồm có: KH theo mục tiêu và KH biện pháp Nhóm kế hoạch theo mục tiêu (Kế hoạch phát triển) bao gồm: Kế hoạch tăng trưởng kinh tế; Kế hoạch chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế; kế hoạch phát triển vùng kinh tế; kế hoạch nâng cao phúc lợi xã hội

Nhóm kế hoạch biện pháp bao gồm: kế hoạch vốn đầu tư, kế hoạch lao động, việc làm; kế hoạch ngân sách, kế hoạch cung ứng tiền tệ; kế hoạch cân đối thương mại và thanh toán quốc tế

- Phân theo thời gian gồm có: kế hoạch dài hạn 10 năm; kế hoạch trung hạn 5 năm hoặc 3 năm; kế hoạch ngắn hạn 1 năm Ở Việt Nam trên tầm vĩ mô

có kế hoạch trung hạn 5 năm và kế hoạch ngắn hạn 1 năm

a Kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế - xã hội:

Kế hoạch 5 năm là sự cụ thể hoá các chiến lược và quy hoạch phát triển trong lộ trình phát triển dài hạn của đất nước Kế hoạch xác định mục tiêu, chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội trong thời kỳ 5 năm

và xác định các cân đối, các chính sách phân bổ nguồn lực, vốn cho các chương trình phát triển của khu vực kinh tế Nhà nước và khuyến khích sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân

Nội dung chủ yếu của kế hoạch 5 năm bao gồm việc phân tích, đánh giá tình hình kinh tế - xã hội của huyện, các mục tiêu và giải pháp về phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao trình độ dân trí, chăm sóc sức khoẻ, xoá đói giảm nghèo…Cụ thể như sau:

(1) Phân tích tiềm năng, thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và đánh giá thực hiện kế hoạch thời kỳ trước

(2) Xác định các phương hướng phát triển trong thời kỳ kế hoạch (3) Xây dựng cân đối vĩ mô và giải pháp lớn

b Kế hoạch hàng năm phát triển kinh tế - xã hội

Kế hoạch hàng năm là bước cụ thể hoá của kế hoạch 5 năm, là công cụ điều hành các hoạt động mang tính tác nghiệp thường niên của nền kinh tế nhằm thực hiện được mục tiêu của kế hoạch 5 năm

Trong hệ thống kế hoạch phát triển thì kế hoạch 5 năm là công cụ chính sách định hướng và kế hoạch hàng năm là công cụ thực hiện Đặc biệt nếu thực hiện kế hoạch 5 năm theo hình thức cuốn chiếu thì kế hoạch hàng năm thực chất sẽ là một phần của kế hoạch định hướng 5 năm Vì vậy, vai trò hay chức năng đầu tiên của kế hoạch hàng năm là cụ thể hoá kế hoạch 5 năm, phân đoạn kế hoạch 5 năm để từng bước thực hiện kế hoạch 5 năm Quy mô

và sự cấu thành của kế hoạch hàng năm vì thế chủ yếu được quyết định bởi ngân sách, các chỉ tiêu kế hoạch 5 năm, các tiến trình trong những nghiên cứu khả thi và những dự án triển khai trong thời kỳ trước

Bên cạnh đó, kế hoạch năm còn là công cụ điều chỉnh kế hoạch 5 năm

có tính đến đặc điểm của từng năm Ngoài ra kế hoạch hàng năm còn đóng vai trò độc lập quan trọng nó có thể bao hàm các nhiệm vụ, các chỉ tiêu chưa được dự kiến trong kế hoạch 5 năm, bảo đảm tính linh hoạt, nhạy bén của kế hoạch hoá nói chung

Nội dung của kế hoạch hàng năm về cơ bản giống kế hoạch 5 năm nhưng ở mức cụ thể và chi tiết hơn để thực hiện tính chất tác nghiệp của nó

Cụ thể, nội dung của kế hoạch hàng năm bao gồm:

(1) Kế hoạch định hướng phát triển kinh tế - xã hội hàng năm Nó vừa

là công cụ ổn định kinh tế vĩ mô, vừa thực hiện các mục tiêu phát triển của năm đó trong nội dung của kế hoạch định hướng 5 năm Đây chính là kế hoạch thực hiện của năm hiện hành trong kế hoạch 5 năm Nó cũng bao gồm các nhiệm vụ chủ yếu của năm, các mục tiêu và các chỉ tiêu phấn đấu về phát triển kinh tế xã hội cũng như các chính sách và giải pháp chủ yếu áp dụng trong năm kế hoạch

(2) Các nội dung mang tính tác nghiệp thường niên cần nhấn mạnh trong kế hoạch hàng năm gồm có:

- Kế hoạch ngân sách, bao gồm kế hoạch thu chi ngân sách, cân đối ngân sách hàng năm và xử lý bội chi ngân sách

- Kế hoạch cung ứng tiền tệ, đây là một kế hoạch linh hoạt nó chính là công cụ để điều hành cung ứng tiền tệ trong nền kinh tế, bảo đảm mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định ở mức độ chấp nhận được, đưa ra các giải pháp điều chỉnh lượng cung tiền trong lưu thông hàng năm

- Kế hoạch xuất nhập khẩu và quản lý cán cân thanh toán quốc tế, kế hoạch nợ (vay và trả nợ nước ngoài)

- Kế hoạch giải quyết việc làm: xác định nhu cầu, khả năng cung ứng lực lượng lao động xã hội, các chỉ tiêu lao động, việc làm, khống chế thất nghiệp và giải quyết việc làm

Xây dựng kế hoạch hàng năm phải gắn chặt với công tác chỉ đạo điều hành, rõ nét nhất là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan kế hoạch, đó là: Kế hoạch, tài chính và ngân hàng

 Chương trình dự án phát triển kinh tế xã hội cấp huyện

Là công cụ triển khai thực hiện chiến lược, kế hoạch của huyện Nó đưa

ra các mục tiêu và tổ chức các yếu tố nguồn lực để thực hiện mục tiêu đối với các vấn đề mang tính bức xúc, nổi cộm, đột phá của nền kinh tế

Mặc dù các bộ phận này đều có một vị trí và vai trò quan trọng khác nhau nhưng giữa chúng có một mối quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó chiến lược phát triển, quy hoạch phát triển và kế hoạch 5 năm chủ yếu có chức năng định hướng còn các kế hoạch hàng năm cũng như chương trình, dự án làm công cụ triển khai thực hiện

Đối với cấp huyện vai trò kế hoạch hàng năm rất quan trọng vì nó nhấn mạnh tính tác nghiệp, các nhiệm vụ cụ thể mà huyện cần thực hiện hàng năm, triển khai kế hoạch 5 năm, trực tiếp triển khai các chương trình, dự án ở huyện nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Vì vậy, luận văn đi vào nghiên cứu kế hoạch hàng năm

1.1.2.4 Quy trình kế hoạch hoá ở cấp huyện

 Các bước trong quy trình kế hoạch hóa cấp huyện

Bước 1: Lập kế hoạch:

(1) Nhiệm vụ của bước này là xây dựng được một bản kế hoạch, trong

đó nội dung là việc xác định các mục tiêu, các chỉ tiêu phát triển và hệ thống các giải pháp chính sách áp dụng trong kỳ kế hoạch

- Xây dựng các mục tiêu, chỉ tiêu: Mục đích là để phản ánh mức độ đạt được các chỉ tiêu ở cuối kỳ kế hoạch Tính toán các chỉ tiêu một cách có cơ sở, dựa trên những nguồn lực có thể có là một việc quan trọng Tuy nhiên, khi xây dựng chỉ tiêu cần lưu ý rằng những chỉ tiêu kế hoạch tốt cần phải: (i) có

sự gắn kết rõ ràng với mục tiêu đã đề ra; (ii) làm rõ quy mô và tác động của các hoạt động; (iii) chỉ ra nội dung và phương hướng cho hành động trong tương lai; (iiii) sử dụng thông tin thu được trong khoảng thời gian được xác định trong bản kế hoạch; (iiiii) đủ độ nhạy bén để đo được tiến bộ sau một kỳ

kế hoạch Việc xác định các chỉ tiêu kế hoạch phải dựa trên những tính toán

cụ thể với những công cụ, phương pháp áp dụng khác nhau

- Các giải pháp thực hiện: Ngoài việc xây dựng hệ thống các mục tiêu

và chỉ tiêu việc xây dựng hệ thống các giải pháp, cơ chế chính sách để điều hành nền kinh tế nhằm đảm bảo thực hiện mục tiêu là nội dung hết sức quan trọng Hệ thống các giải pháp và cơ chế chính sách bao gồm: (i) xây dựng các Nghị quyết của địa phương (thuộc phạm vi các lĩnh vực, vấn đề được phân cấp); (ii) hình thành hệ thống thể chế, cơ chế vận hành, tổ chức hoạt động của nền kinh tế, cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý kinh tế, cơ chế sử dụng mọi thành phần kinh tế trong thực hiện nhiệm vụ của kỳ kế hoach đặt ra; (iii) đề xuất các chính sách điều tiết nền kinh tế trong từng giai đoạn nhất định

Khâu soạn lập đóng vai trò là tiền đề quan trọng để có thể thực hiện các khâu tiếp theo trong quy trình kế hoạch hoá bởi vì nội dung của kế hoạch tốt với những mục tiêu hợp lý và các giải pháp phù hợp là những định hướng đầu tiên để khâu tổ chức thực hiện và theo dõi đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình

(2) Quy trình lập kế hoạch cấp huyện

Để bước đầu cho kế hoạch huyện có nội dung chính xác, quy trình lập

kế hoạch vẫn phải luôn quán triệt quan điểm “trên xuống - dưới lên” Tuy vậy, tính chất của quy trình này khác với thời kỳ kế hoạch hóa tập trung Cụ thể:

Mối quan hệ trên xuống: Đặt ra cho yêu cầu cơ quan kế hoạch tỉnh (Sở

Kế hoạch và Đầu tư), các sở ngành có liên quan (Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Công thương…) ngoài việc phổ biến khung hướng dẫn

kế hoạch của tỉnh để các huyện tham khảo, cần phải cung cấp cho phòng Kế hoạch – Tài chính huyện và các phòng ban chức năng của huyện các thông tin cần thiết làm cơ sở cho huyện xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Mối quan hệ dưới lên: Thể hiện ở vai trò kế của cấp xã trong quy trình lập kế hoạch Cấp xã gửi dự thảo kế hoạch của các ngành trong xã lên tuyến

huyện, Phòng Tài chính kế hoạch là cơ quan tập hợp những nội dung nào liên quan đến ngành nào sẽ được chuyển đến phòng quản lý ngành đó, nội dung chung sẽ được để lại để phòng Tài chính kế hoạch tổng hợp thành khung kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của huyện

(3) Nội dung bản kế hoạch cấp huyện

Bản kế hoạch cấp huyện cần phải bao gồm các nội dung chính sau đây:

- Đánh giá thực trạng, tiềm năng và tình hình thực hiện kế hoạch năm trước (gọi là năm X)

- Xây dựng được các dự báo cho năm kế hoạch (năm X+1) bao gồm việc xác định các thông tin được cung cấp từ các bên liên quan

- Xác định mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bao gồm: (i) Xác định các mục tiêu từ mục tiêu kế hoạch 5 năm của huyện, (ii) chỉ rõ các mục tiêu cần ưu tiên trong năm kế hoạch là gì?, (iii) các mục tiêu kế hoạch phải bao quát đầy đủ

và dưới các mức độ: mục tiêu chung, mục tiêu kinh tế, mục tiêu xã hội và môi trường Trong đó phải nhấn mạnh hơn đến các mục tiêu phát triển về xã hội và môi trường (như giảm nghèo, tăng mức hưởng thụ các dịch vụ công cơ bản của dân cư, thúc đẩy dân chủ cơ sở, đảm bảo môi trường trong sạch…)

- Xác định hệ thống chỉ tiêu kế hoạch: Yêu cầu của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của huyện phải là những chỉ tiêu mang tính tổng hợp, những mặt lớn, quan trọng của kinh tế xã hội huyện Trong quá trình xây dựng các chỉ tiêu phát triển, một yêu cầu mang tính nguyên tắc là các chỉ tiêu phải đảm bảo yêu cầu SMART (Cụ thể - Đo đếm được – Phù hợp – Thực tế - có quy định thời gian thực hiện)

- Xác định các chỉ số theo dõi đánh giá kế hoạch: các chỉ số này sẽ được hình thành từ các chỉ tiêu, mỗi chỉ tiêu có thể được cụ thể hóa bằng những chỉ số khác nhau

Chỉ số đầu vào: thể hiện nguồn lực đầu tư để nhằm đạt được các mục

tiêu đề ra

Chỉ số đầu ra: thể hiện sản phẩm (hàng hóa, dịch vụ …) được tạo ra từ

việc huy động và sử dụng các nguồn lực

Chỉ số kết quả: Thể hiện trực tiếp kết quả, thực trạng, tiến trình đạt được

của các mục tiêu/chỉ tiêu đề ra, phản ánh sản phẩm trực tiếp sau khi có các đâu ra Đây là loại chỉ số quan trọng nhất trong hệ thống theo dõi đánh giá vì chúng thể hiện trực tiếp hiệu quả tiến trình thực hiện mục tiêu đề ra

Chỉ số ảnh hưởng/tác động: phản ánh tính hiệu quả, đo lường tác động

tăng phúc lợi xã hội nói chung do ảnh hưởng của nhiều nhân tố trong thời gian dài và trên diện rộng

Bước 2: Tổ chức thực hiện kế hoạch:

Trong bước này, bao gồm quá trình tổ chức phối hợp hoạt động của các bên, sử dụng các chính sách, giải pháp nhằm khai thác, huy động và sử dụng nguồn lực trong quá trình thực hiện mục tiêu kế hoạch Vai trò của khâu tổ chức thực hiện kế hoạch rõ ràng là làm cho bản kế hoạch trong giấy tờ, văn bản được áp dụng triển khai trong thực tiễn nền kinh tế theo những trình tự công việc nhất định Trên thực tế, hiện nay vẫn còn tồn tại một quan niệm sai lệch cho rằng kế hoạch hoá là quá trình soạn lập kế hoạch, kết quả của quá trình kế hoạch hoá là các văn bản dự thảo về những dự định và giải pháp thực hiện trong tương lai Chính vì vậy, trong trường hợp đó công tác kế hoạch được kết thúc bằng sự ra đời của bản kế hoạch Kết quả là một hoạt động mặc

dù có kế hoạch nhưng lại không được triển khai thực hiện theo kế hoạch và rốt cuộc là kế hoạch vẫn chỉ trên giấy tờ, còn các mục tiêu kế hoạch thì không thực hiện được

Bước 3: Theo dõi và đánh giá kế hoạch:

Theo dõi và đánh giá có vai trò rất quan trọng trong quá trình tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Theo dõi cho phép các cấp chính quyền địa phương nắm bắt kịp thời tình hình triển khai thực hiện các mục tiêu kế hoạch đã đề ra, từ đó làm cơ sở

để đưa ra các quyết định quản lý phù hợp nhằm đảm bảo quá trình thực hiện diễn ra theo đúng kế hoạch Không có thông tin theo dõi hoặc theo dõi không

có hiệu quả sẽ dẫn đến nguy cơ các hành động thực tế đi chệch hướng so với

dự kiến, từ đó dẫn đến nguy cơ các mục tiêu kế hoạch không được thực hiện Những phát hiện từ quá trình theo dõi là thông tin đầu vào không thể thiếu cho việc điều hành quản lý nền kinh tế một cách hiệu quả

Đánh giá không chỉ cho nhà quản lý địa phương biết được tình hình thực tế thực hiện các mục tiêu kế hoạch, mà đánh giá còn phân tích các nguyên nhân của những sai lệch được phát hiện trong quá trình theo dõi Việc hiểu rõ các nguyên nhân đó mang lại cơ hội cho các cấp chính quyền địa phương học hỏi, rút ra các bài học và kinh nghiệm đồng thời qua đó tổ chức thực hiện các giai đoạn tiếp theo của kế hoạch một cách hiệu quả hơn

Như vậy, theo dõi và đánh giá là hai quá trình có liên quan mật thiết và không thể thiếu đối với các cấp chính quyền, không chỉ trong quá trình điều hành thực hiện các hoạt động của một kỳ kế hoạch mà còn cho quá trình lập

kế hoạch cho các kỳ tiếp theo trong tương lai Theo dõi và đánh giá tốt được coi là nền tảng cho sự thành công của quá trình triển khai một kế hoạch phát triển KTXH

Trong quy trình này, khâu lập kế hoạch đóng vai trò mở đầu và quan trọng nhất Nội dung và chất lượng của khâu lập kế hoạch có liên quan đến nội dung và chất lượng của các khâu tiếp theo Vì vậy, cần phải đặt mục tiêu

đổi mới công tác lập kế hoạch lên hàng đầu, xem như là khâu cốt lõi cho đổi mới công tác kế hoạch hóa cấp huyện

1.2 SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐỔI MỚI CÔNG TÁC LẬP KẾ HOẠCH HÀNG NĂM CẤP HUYỆN

1.2.1 Xu hướng đổi mới công tác kế hoạch ở Việt Nam trong kinh tế thị trường

1.2.1.1 Bản chất của kế hoạch trong cơ chế KHH tập trung và trong cơ chế thị trường

 Trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung, KH thể hiện ở sự khống chế trực tiếp của Nhà nước đối với những hoạt động KTXH thông qua quá trình đưa ra những quyết định pháp lệnh phát ra từ trung ương Các chỉ tiêu kế hoạch được xác định bởi các nhà kế hoạch trung ương tạo nên một kế hoạch kinh tế quốc dân toàn diện và đầy đủ; nguồn lực, vật tư chủ yếu và tài chính không phải được phân phối theo giá thị trường và điều kiện cung cầu mà phân phối theo các nhu cầu của kế hoạch tổng thể, theo những quyết định hành chính của các cấp lãnh đạo Như vậy đặc trưng của KH trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung là mang tính cưỡng chế trực tiếp

 Trong nền kinh tế thị trường, KH thể hiện rõ sự nỗ lực có ý thức của Nhà nước trong việc can thiệp ở tầm vĩ mô nền kinh tế quốc dân, đảm bảo các quan hệ này phát huy tối đa hiệu quả để đạt được các mục tiêu đặt ra vì mục đích chung của toàn xã hội Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của từng quốc gia, từng địa phương trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phải luôn luôn đảm bảo sự phát triển hài hoà giữa các mục tiêu kinh

tế, xã hội và môi trường Kế hoạch trong nền kinh tế thị trường được thể hiện ở các phương án lựa chọn, sắp xếp, khai thác huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn lực cho phép để đạt được mục tiêu với kết quả cao nhất Như vậy, bản chất của KHH phát triển trong nền kinh tế thị trường là tính thuyết phục gián tiếp

Như vậy, kế hoạch cấp huyện là một bộ phận cấu thành hệ thống kế hoạch hóa ở Việt Nam vì vậy cần phải được đổi mới cho phù hợp Đổi mới kế hoạch cấp huyện chính là đổi mới từ cấp cơ sở và nó là bàn đạp để đổi mới kế hoạch cấp trên

1.2.1.2 Quá trình chuyển đổi công tác kế hoạch

Nền kinh tế Việt Nam đã chuyển đổi sang cơ chế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa được gần 20 năm Trong thời gian qua cùng với sự thay đổi to lớn của đất nước, công tác kế hoạch đã luôn năng động đổi mới và mang lại nhiều kết quả quan trọng trong sự nghiệp xây dựng đất nước Một trong những thành tựu lớn nhất là việc xóa bỏ hệ thống kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp và việc hình thành những cơ sở quan trọng ban đầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Tuy vậy, cơ sở lý luận về công tác kế hoạch hóa phù hợp với thực tế của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn là thách thức với ngành kế hoạch Với phương châm “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, công tác kế hoạch cần phải kết hợp một cách hợp lý vai trò của nhà nước như trong nền kinh tế thị trường trong điều kiện đặc thù của nền kinh tế chuyển đổi với những quan điểm chỉ đạo của Đảng về định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Những kết quả đổi mới kế hoạch cấp huyện qua những dự án đổi mới thời gian qua

Trong những năm gần đây có một số nhà tài trợ từ phía Chính phủ và các tổ chức nước ngoài cũng tham gia và có nhiều đóng góp rất lớn trong công tác đổi mới kế hoạch Trong đó phải kể đến là các tổ chức GTZ, JICA, UNDP, ADB… với các công trình đã được xuất bản hoặc được công bố như:

1.2.2.1 Các dự án đổi mới lập kế hoạch quốc gia

- Dự án lồng ghép mục tiêu phát triển bền vững trong kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội

- Dự án lồng ghép các biến dân số trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của UNFPA – Bộ Kế hoạch và Đầu tư

- Dự án lồng ghép chiến lược tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo trong đổi mới lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2006 - 2010 (CPRGS)

1.2.2.2 Các dự án đổi mới lập kế hoạch các cấp địa phương (tỉnh, huyện, xã)

- Dự án chia sẻ: Sổ tay lập kế hoạch có sự tham gia của cấp địa phương,

2008, áp dụng cho nhiều địa phương trên cả nước của ADB

- Dự án tăng cường năng lực địa phương của UNDP

- Dự án lập kế hoạch có tính chiến lược phát triển kinh tế địa phương,

2007 của UNDP – MPI

- Dự án đổi mới lập kế hoạch cho tỉnh Hòa Bình của JICA

Nhìn chung các dự án này đã đặt nền móng cho sự đổi mới công tác lập

kế hoạch của các địa phương nói chung và cấp huyện nói riêng trên các mặt sau đây:

Một là, Xu hướng chuyển từ kế hoạch hóa mệnh lệnh, sang các kế

hoạch định hướng ở cấp huyện Chuyển từ chỗ bản kế hoạch mang tính cơ học trên cơ sở nhiều chỉ tiêu từ cấp trên xuống trở thành một bản kế hoạch do huyện làm, kế hoạch của huyện, làm công cụ để định hướng phát triển cho chính huyện

Hai là, Chuyển từ kế hoạch mang tính hiện vật, pháp lệnh sang kế

hoạch định hướng và có chú ý đến mục tiêu dài hạn (tầm nhìn của địa phương) gọi là kế hoạch mang tính chiến lược; các chỉ tiêu kế hoạch ít hơn, chủ yếu là các chỉ tiêu giá trị và có nhấn mạnh các chỉ tiêu ưu tiên

Ba là, Kế hoạch được xây dựng trên cơ sở gắn kết với nguồn lực rõ

ràng Các nội dung về mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp được dựa trên cơ sở xác định rõ ràng nguồn lực như thế nào,

Bốn là, Kế hoạch được xây dựng theo một quy trình có sự tham gia của

nhiều bên: Kế hoạch cấp huyện phải được xây dựng với sự tham gia của cấp trên (tỉnh), cấp dưới (xã) và các bộ phận có liên quan đến phát triển kinh tế của huyện

Năm là, Kế hoạch gắn với công tác theo dõi và đánh giá và sự gắn kết

này được thực hiện ngay trong nội dung của bản kế hoạch: có cả chỉ số theo dõi, có lập kế hoạch theo dõi đánh giá

Những nội dung đổi mới này đặt ra hai vấn đề: (1) Tạo nền tảng cho quá trình đổi mới công tác kế hoạch; (2) Yêu cầu đổi mới kế hoạch hoá

1.2.3 Thực tế công tác lập kế hoạch cấp huyện ở Việt Nam

Trong thời gian qua, chúng ta đã và đang tiến hành nhiều hoạt động khá thiết thực, liên quan đến đổi mới công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội các cấp do Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng với các cơ quan liên quan với sự tham gia tư vấn, hỗ trợ tài chính của nhiều nhà tài trợ của các tổ chức quốc tế triển khai Những dự án này tập trung vào đổi mới kế hoạch 5 năm và hàng năm từ Trung ương đến địa phương Trên thực tế, công tác lập

kế hoạch cấp huyện ở Việt Nam đã có những dấu hiệu đổi mới Tuy vậy, quá trình đổi mới vừa qua chưa thực sự mang tính hệ thống mà vẫn là hoạt động mang tính chất riêng lẻ ở từng địa phương dưới dạng những dự án đổi mới mang tính thời điểm chưa gắn chặt với những thể chế thực hiện, điều đó làm cho hiệu quả đổi mới kế hoạch cấp huyện chưa cao và còn nhiều hạn chế 1.2.3.1 Nhận thức về lập kế hoạch cũng như vai trò, vị trí của kế hoạch cấp huyện còn chưa đúng đắn

Hiện nay có một nghịch lý diễn ra đó là nước ta đang trong thời kỳ đổi mới tất cả mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội, việc lập kế hoạch cũng không ngoài nội dung đó Tuy nhiên, trong thực tế việc nhận thức về công tác lập kế

hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở cấp huyện chưa thực sự theo xu hướng đổi mới này Hay nói cách khác công tác lập kế hoạch vẫn chỉ duy trì ở phương thức lập kế hoạch trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung trước đây nhưng đã có biến tướng ít nhiều Như vậy, tư duy đổi mới kế hoạch cấp địa phương mới chỉ đặt ra chứ chưa thực sự đổi mới

1.2.3.2 Việc lập kế hoạch chưa thực sự làm cho kế hoạch gắn với thị trường Các căn cứ cho việc lập kế hoạch chưa xuất phát từ cơ sở, các định hướng phát triển chưa dựa trên sự nắm bắt quy luật, nắm bắt nhu cầu một cách khách quan Việc lập kế hoạch hiện nay ở huyện vẫn còn mang nặng tính chủ quan duy ý trí, chủ yếu xuất phát từ yêu cầu của kế hoạch cấp trên không căn cứ vào thực trạng cũng như tiềm năng phát triển có thể của huyện Trong lập kế hoạch ở cấp huyện, huyện chỉ quan tâm đến nguồn lực tự nhiên, tài chính và trong nguồn lực tài chính cũng chỉ quan tâm đến nguồn lực từ ngân sách Tuy nhiên giữa kế hoạch và ngân sách nhiều khi không có sự gắn kết thực sự, dẫn đến mục tiêu của kế hoạch đề ra nhưng không có hoặc không đủ nguồn lực để thực hiện Bên cạnh đó cũng có một tình trạng là việc lập kế hoạch ở địa phương chủ yếu dựa quá nhiều vào ngân sách dẫn đến việc lập kế hoạch không khai thác hết các tiềm năng phát triển của địa phương nên việc thực hiện kế hoạch lúc nào cũng đạt và vượt mục tiêu, điều này đã làm cho công tác kế hoạch luôn bị xem nhẹ

1.2.3.3 Mặc dù không thể hiện rõ về mặt hình thức nhưng việc lập kế hoạch ở cấp huyện hiện nay vẫn còn mang tính mệnh lệnh Đây là một trong những tồn tại lớn nhất mà nền kinh tế tập trung bao cấp để lại Trong đó các chỉ tiêu chính vẫn do kế hoạch cấp trên giao xuống mang tính chất áp đặt thiếu đi sự tham vấn của các bên hữu quan,của công đồng dân cư Cũng như

cơ sở chính cho việc lập kế hoạch cấp huyện đó là dựa vào nguồn ngân sách được cấp dẫn đến việc đưa ra các giải pháp chính sách thực hiện chưa thực sự

xuất phát từ quan điểm bảo vệ quyền lợi của cộng đồng dân cư và tầng lớp yếu trong xã hội như người nghèo hay tầng lớp dễ bị tổn thương Vì vậy, kế hoạch ở đây thiếu đi tính hiệu quả nhiều khi gây ảnh hưởng không tốt đến các hoạt động kinh tế xã hội trên địa bàn huyện

1.2.3.4 Việc lập kế hoạch không bám sát vào những diễn biến luôn thay đổi của thị trường nên thiếu đi sự điều chỉnh kịp thời Cần phải hiểu rằng, khi các điều kiện thị trường thay đổi thì kế hoạch cũng phải thay đổi theo Nhưng đối với việc xây dựng kế hoạch ở cấp huyện thì thực ra việc lập kế hoạch ở năm trước không khác gì việc lập kế hoạch ở năm sau là bao nhiêu Điều khác chỉ là sự thay đổi của các con số cho phù hợp hơn với tình hình thực tế Như vậy, việc lập kế hoạch sẽ không nắm bắt được cơ hội do cơ chế thị trường tạo ra cũng như hạn chế bớt những hậu quả mà cơ chế thị trường để lại một cách chủ động gây ảnh hưởng đến đời sống kinh tế xã hội của nhân dân trên địa bàn huyện

1.2.3.5 Việc lập kế hoạch huyện chỉ nhằm chú trọng đến điều hành sự

vụ hàng năm Còn việc xây dựng một kế hoạch lâu dài cho huyện không được chú ý lắm Hay nếu có thì nhiều khi cũng rơi vào tình trạng xây dựng cho xong rồi để đó Từ đó dẫn đến kế hoạch hàng năm và kế hoạch 5 năm thiếu đi tính thống nhất về định hướng

1.2.3.6 Quy trình lập kế hoạch vẫn chưa thể hiện sự tham gia đầy đủ của các bên: bản kế hoạch vẫn chỉ là “màn độc diễn” của các nhà kế hoạch cấp huyện mà thôi Các nhà kế hoạch huyện trong quá trình lập kế hoạch vẫn phải trong tình trạng “xin số” khi cần trao đổi với các phòng ban chức năng hoặc các cơ quan chuyên ngành khác trên địa bàn huyện

1.2.4 Yêu cầu về đổi mới nội dung và quy trình lập kế hoạch

1.2.4.1 Những yêu cầu đổi mới công tác lập kế hoạch kế hoạch ở cấp huyện

Hiện nay nước ta đang trong thời kỳ quá độ từ nền kinh tế tập trung bao

cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa để đảm bảo được vai trò của mình thì công tác lập kế hoạch ở cấp huyện cần đáp ứng một số yêu cầu mới như sau:

Thứ nhất, cần thay đổi tư duy nhận thức của chính quyền cấp huyện

cũng như các bên liên quan và cộng đồng dân cư về công tác lập kế hoạch tại các địa phương Đây là điều kiện đầu tiên đảm bảo cho quá trình đổi mới nội dung, quy trình có thể được tiến hành hay không Từ đó mới có thể nâng cao vai trò quan trọng của kế hoạch ở cấp huyện, đưa nó trở thành một công cụ hữu ích của chính quyền huyện đưa kinh tế xã hội của huyện phát triển

Thứ hai, Việc lập kế hoạch ở huyện phải đảm bảo sao cho kế hoạch đó

thể hiện được một tầm nhìn chiến lược dài hạn của địa phương, trên cơ sở đánh giá đúng thực chất xuất phát điểm của huyện Như ta đã biết hoạt động của cơ chế thị trường hiện nay có một nhược điểm lớn đó là lợi nhuận, chú ý quá mức vào những lợi ích ngắn hạn, cá nhân mà thiếu đi cái nhìn tổng thể, theo đuổi những lợi ích dài hạn mang tính xã hội Với tư cách chăm lo lợi ích cho toàn thể nhân dân trên địa bàn huyện thì chính quyền huyện không thể chấp nhận một tầm nhìn hạn hẹp như vậy được Thay vào đó chính quyền huyện cần điều hành kinh tế - xã hội huyện theo một định hướng phát triển lâu dài và sử dụng những công cụ có sẵn trong tay, trong đó có kế hoạch để đảm bảo nền kinh tế xã hội của huyện đi theo định hướng đã chọn

Thứ ba, muốn kế hoạch trở thành công cụ quan trọng, hữu ích để

quản lý nhà nước ở huyện thì việc lập kế hoạch phải dựa trên các nguồn lực tại địa phương, trong đó không chỉ có nguồn lực tự nhiên, vật chất và tài chính mà tất cả các nguồn lực khác về con người, thể chế, xã hội cũng cần được phát huy tối đa Từ trước đến nay, việc lập kế hoạch chủ yếu dựa vào nguồn lực tự nhiên và tài chính mà chủ yếu là từ ngân sách nhà nước cấp cho huyện nên việc lập kế hoạch bị hạn chế rất nhiều, không thể tạo được bước

đột phá cho địa phương, nhất là trong điều kiện nguồn nhân lực, ngân sách đã tương đối ổn định theo luật ngân sách năm 2002 Vì vậy, cần phải lập kế hoạch sao cho kế hoạch có thể phát huy sức mạnh tổng hợp của các nguồn lực trên địa bàn để đạt được mục tiêu đặt ra

Thứ tư, lập kế hoạch phát triển KTXH ở huyện phải đảm bảo mục tiêu

phát triển bền vững Trong đó, phải thể hiện tính hài hòa phát triển trên cả ba mặt kinh tế, văn hóa – xã hội, môi trường Vì vậy, khi xác định mục tiêu cho

kế hoạch ở huyện phải đặt mục tiêu xóa đói giảm nghèo là một trong những mục tiêu cơ bản của huyện Trong nội dung của kế hoạch cũng cần chuyển dần từ mặt lượng sang mặt chất của sự phát triển, chú trọng hơn đến các mục tiêu xã hội

Trong các cấp kế hoạch ở nước ta hiện nay, kế hoạch ở cấp huyện là bộ phận gần với đối tượng thụ hưởng nhất Cho nên việc lập kế hoạch đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững sẽ có tác động tích cực đến đời sống người dân, đảm bảo cho mục tiêu cuối cùng là phát triển con người sẽ được thực hiện

Thứ năm, một yếu tố rất quan trọng và đang là một trong những đòi hỏi

không thể thiếu đối với công tác lập kế hoạch ở huyện hiện nay là cần phải có

sự tham gia của các bên hữu quan và sự tham gia của cộng đồng dân cư vào các bước của lập kế hoạch Bởi vì chỉ khi nào cộng đồng dân cư và các đơn vị kinh tế khác nhau trên địa bàn huyện thấy tiếng nói của mình được phản ánh trong bản kế hoạch, thấy được mục tiêu phát triển mà huyện đã đề ra phù hợp với ý trí và nguyện vọng của những đối tượng này thì khi đó các thành phần này mới thấy bản kế hoạch đó là “của họ” và họ mới tích cực cùng chính quyền phấn đấu thực hiện Và lúc đó, bản kế hoạch được xây dựng mới có tính khả thi cao nhất

Thứ sáu, trong quá trình xây dựng kế hoạch ở huyện cần gắn liền với

việc đề xuất các giải pháp, chính sách thực hiện Trong nền kinh tế thị trường

như hiện nay, thì mọi yếu tố luôn biến động không ngừng cho nên đáp ứng được yêu cầu này thì sẽ làm cho kế hoạch trở nên linh hoạt, sát với thực tế hơn và cũng trở nên khả thi hơn Cụ thể, phải gắn kết mục tiêu với việc đề xuất các chính sách kinh tế, chẳng hạn: xây dựng cơ sở hạ tầng tốt hơn, tạo ra

sự thông thoáng trong thủ tục hành chính, có chính sách hỗ trợ, khuyến khích hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp địa phương, từ đó sẽ làm cho khu vực kinh tế tư nhân huyện phát triển Khi đó sẽ tạo ra nhiều công ăn việc làm hơn, nâng cao thu nhập và góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo của huyện…

Đổi mới công tác lập kế hoạch là một công việc gắn liền với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội Vì vậy, chính nền kinh tế thị trường hiện nay đã đặt

ra những yêu cầu đổi mới công tác lập kế hoạch cấp huyện Chỉ khi nào đáp ứng được yêu cầu đó thì kế hoạch huyện mới trở thành một công cụ hữu hiệu đối với hoạt động quản lý Nhà nước của chính quyền

1.2.4.2 Những yêu cầu về đổi mới nội dung của bản kế hoạch hàng năm cấp huyện

Xuất phát từ những mục tiêu đặt ra trong phát triển kinh tế - xã hội và vai trò của kế hoạch cấp huyện, yêu cầu đặt ra trong nội dung kế hoạch hàng năm phát triển KTXH cấp huyện hiện nay như sau:

Thể hiện được các yêu cầu đổi mới về nội dung

- Phải bảo đảm sự gắn kết các nội dung của bản kế hoạch, các nội dung phải có liên quan đến nhau, làm cơ sở logic cho nhau để nhằm mục tiêu cuối cùng là có mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp kế hoạch phù hợp và chính xác

- Tổng hợp được thông tin và nhu cầu từ các bên liên quan Vì hiện nay, các thông tin KTXH thu thập trong quá trình xây dựng và tổng hợp kế hoạch chưa mang tính hệ thống, chưa bao quát được các ngành, lĩnh vực trên địa bàn huyện, độ tin cậy của hệ thống thông tin chưa cao

- Tăng cường chất lượng công tác dự báo làm cơ sở tính toán và lựa chọn các phương án tăng trưởng Trong quá trình đánh giá tình hình thực hiện

kế hoạch thiếu những dự báo chính xác, nhất là dự báo về thị trường, giá cả,

dự báo các nguồn lực phát triển…

- Hệ thống mục tiêu/giải pháp được xây dựng theo hướng gắn với kết quả và gắn kết với nguồn lực và thể hiện được tính ưu tiên giữa các giải pháp

Hệ thống mục tiêu và chỉ tiêu phải được sắp xếp theo trình tự logic, không quá nhiều và phải thể hiện rõ mục tiêu, chỉ tiêu ưu tiên Phân định được mục tiêu tổng quát (định hướng) với các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể sử dụng trong quá trình điều hành trong năm

- Gắn kết kế hoạch mục tiêu với kế hoạch nguồn lực một cách cụ thể Các chỉ tiêu kế hoạch phải có nội dung tài chính đi kèm, phải thể hiện được tính chất và khả năng bảo đảm nguồn lực tài chính của các chỉ tiêu, các giải pháp thực hiện và địa chỉ cung ứng nguồn lực tài chính hay cần phải khai thác nguồn tài chính từ đâu

- Phải gắn kết công tác theo dõi đánh giá vào trong nội dung của bản

kế hoạch Thực hiện của sự gắn kết này chính là xây dựng bộ chỉ số theo dõi gắn liền với hệ thống mục tiêu chỉ tiêu kế hoạch

1.2.4.3 Yêu cầu về đổi mới quy trình lập kế hoạch hàng năm cấp huyện

Gắn quy trình lập kế hoạch huyện với sự tham gia của nhiều bên với các bước thực hiện cụ thể: Cần có một quy trình trong đó đã xác định các bước thực hiện và mỗi bước sự tham gia của các bên được xác định cụ thể Trong quy trình đó, nội dung và trách nhiệm, cơ chế tham gia của mỗi bộ phận cần phải được xác định rõ Các bên ở đây là cấp trên, cấp lãnh đạo ở huyện và các phòng ban chức năng trong huyện

Gắn quy trình lập kế hoạch năm với sự tham vấn của các bên liên quan Trong quá trình nghiên cứu và xây dựng kế hoạch để đảm bảo các chỉ tiêu kế hoạch theo yêu cầu thì yếu tố quan trọng đặt ra trong quá trình xây dựng là cần huy động sự tham vấn và thu hút của nhiều nhà chuyên môn, các tổ chức cộng đồng: các quan chức Chính phủ, các tổ chức đoàn thể, khu vực tư nhân

và các đối tác phát triển… thực hiện dân chủ hoá trong nghiên cứu xây dựng

kế hoạch để đảm bảo tính đồng thuận cao Nhất là đưa ra những thách thức có liên quan đến việc đạt được kết quả cho các nhóm khác nhau, tích cực tìm kiếm các ý kiến phản hồi và chỉ đạo, đưa ra các quan điểm của các nhóm khác nhau vào bản kế hoạch cuối cùng

Lồng ghép được với quy trình kế hoạch xã đổi mới, bản kế hoạch cấp huyện trên thực tế rất cần thiết phải có thông tin từ xã với tư cách là một bộ phận cấu thành hoạt động kinh tế xã hội của cấp huyện; trong khi đó lâu nay

kế hoạch huyện gần như độc lập (nếu không nói là biệt lập) với các kế hoạch cấp xã Việc gắn kế hoạch cấp xã vào quy trình lập kế hoạch cấp huyện bảo đảm tính chính xác của các bản kế hoạch cấp huyện và làm cho bản kế hoạch cấp huyện mang tính khả thi cao hơn

Quy trình lập kế hoạch phải bảo đảm tính công khai, dân chủ: Điều này thể hiện trong quy trình lập kế hoạch huyện phải có các bước trao đổi công khai thông qua việc tổ chức các hội nghị lập kế hoạch, hội nghị xác định định hướng, trao đổi và đề xuất công khai các nhu cầu và khả năng phát triển của các cấp có liên quan Thực hiện các bước trong quá trình lập kế hoạch phải có

sự tham gia của nhiều cán bộ chứ không phải là sự độc diễn của một vài người; quá trình thông qua cấp trên cũng phải được tiến hành công khai nhiều lần để bảo đảm tính chính xác

CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ NỘI DUNG VÀ QUY TRÌNH LẬP

KẾ HOẠCH HÀNG NĂM PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

CẤP HUYỆN Ở TỈNH HOÀ BÌNH TRONG THỜI GIAN QUA

2.1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ HOÀ BÌNH

2.1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Tỉnh Hoà Bình là tỉnh miền núi, nằm ở toạ độ địa lý 20o19' – 21o08' vĩ

độ Bắc, 104o48' – 105o40' kinh độ Ðông, cách thủ đô Hà Nội 73 km Phía Bắc giáp tỉnh Phú Thọ; phía Nam giáp tỉnh Hà Nam, Ninh Bình; phía Ðông giáp thành Hà Nội; phía Tây giáp tỉnh Sơn La, Thanh Hóa Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 4.662,5 km2, chiếm 1,41% tổng diện tích tự nhiên cả nước Các đường giao thông quan trọng trên địa bàn tỉnh như quốc lộ số 6 đi qua các huyện Lương Sơn, Kỳ Sơn, thị xã Hòa Bình, huyện Tân Lạc, Mai Châu; quốc lộ 15A

đi từ huyện Mai Châu nối quốc lộ 6 với các huyện vùng cao tỉnh Thanh Hóa; quốc lộ 12B đi qua các huyện Tân Lạc, Lạc Sơn, Yên Thuỷ và tỉnh Ninh Bình, nối quốc lộ 6 với quốc lộ 1; quốc lộ 21 đi từ thị trấn Xuân Mai tỉnh Hà Tây qua các huyện Lương Sơn, Kim Bôi, Lạc Thuỷ nối với quốc lộ 12B tại huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình

Hệ thống sông ngòi thuỷ văn: Hoà Bình có mạng lưới sông suối phân

bổ tương đối dày và đều khắp ở các huyện Sông Ðà là sông lớn nhất chảy qua tỉnh có lưu vực 15.000 km2 chảy qua các huyện Mai Châu, Ðà Bắc, Tân Lạc, Kỳ Sơn và thị xã Hòa Bình với tổng chiều dài là 151km Hồ sông Ðà có dung tích 9,5 tỷ m3 nước; sông Bưởi bắt nguồn từ xã Phú Cường, huyện Tân Lạc, dài 55km; sông Bôi bắt nguồn từ xã Thượng Tiến, huyện Kim Bôi, dài 125km; sông Bùi bắt nguồn từ xã Lâm Sơn huyện Lương Sơn, dài 32km; sông Lãng bắt nguồn từ xã Bảo Hiệu huyện Yên Thuỷ, dài 30km

2.1.1.2 Ðịa hình

Ðịa hình tỉnh Hòa Bình là núi cao, chia cắt phức tạp, không có các cánh

đồng rộng (như các tỉnh Lai Châu, Sơn La), độ dốc lớn và theo hướng Tây Bắc -Ðông Nam, chia thành 2 vùng rõ rệt Vùng núi cao (phía Tây Bắc) có độ cao trung bình từ 600 -700m, độ dốc trung bình 30-350, có nơi có độ dốc trên

400 Ðịa hình hiểm trở, đi lại khó khăn Diện tích toàn vùng là 2.127,4km2, chiếm 46% diện tích tự nhiên toàn tỉnh; vùng trung du (phía Ðông Nam) có

độ cao trung bình từ 100-200m, độ dốc trung bình từ 20-250, địa hình là các dải núi thấp, ít bị chia cắt với diện tích toàn vùng là 2.535,1km2, chiếm 54 % diện tích tự nhiên toàn tỉnh

2.1.1.3 Khí hậu

Mưa, bão tập trung từ tháng 6 đến tháng 9 hàng năm với lượng mưa trung bình hàng năm là 1800 - 2200 mm Các hiện tượng gió lốc, mưa đá thường xuyên xảy ra Nhiệt độ trung bình hàng năm là 24,7oC; cao nhất 41,2oC; thấp nhất 1,9oC Tháng nóng nhất là tháng 7, nhiệt độ trung bình từ 27-29oC; tháng lạnh nhất là tháng 1, nhiệt độ trung bình 15,5-16,5oC Tần suất sương muối xảy ra: 0,9 ngày/năm

2.1.2 Dân số - Dân tộc

2.1.2.1.Dân số - Dân tộc

Theo kết quả điều tra ngày 1/4/2005, tỉnh Hoà Bình có 813.676 người Trong đó, dân số trong tuổi lao động toàn tỉnh là 440.000 người, chiếm 57% dân số Trên địa bàn tỉnh có 7 dân tộc, đông nhất là dân tộc Mường có 488.206 người, chiếm 60,0%; dân tộc Kinh có 252.249 người, chiếm 31,0%; dân tộc Thái có 32.547 người, chiếm 4,0%; dân tộc Dao có 13.018 người, chiếm 1,6%; dân tộc Tày có 21.156 người, chiếm 2,6%; dân tộc Mông có 3.255 người, chiếm 0,4%; dân tộc Hoa có 813 người chiếm 0,1%

2.1.2.2 Trình độ dân trí và Y tế

Tính đến hết năm 2008, đã phổ cập giáo dục tiểu học cho 10/10 huyện,

thị, với tổng số 211/211 xã, phường, thị trấn trong tỉnh Tỷ lệ người biết đọc, biết viết chiếm 98% Số học sinh phổ thông niên học 2007-2008 là 193.461 em; số giáo viên phổ thông trực tiếp lên lớp là 10.073 người, số giáo viên mẫu giáo là 2.578 người

Toàn ngành Y có 2.112 người, bao gồm: 261 bác sỹ, 1.021 y sỹ, 684 y

tá kỹ thuật viên và 146 nữ hộ sinh Bình quân y, bác sĩ trên 1 vạn dân là: 3,4 người; trong ngành dược có 320 người, trong đó có dược sỹ cao cấp 37 người, dược sỹ trung cấp 55 người, dược tá 185 người, kỹ thuật viên 43 người

2.1.3 Tài nguyên thiên nhiên

2.1.3.1 Tài nguyên đất

Tỉnh Hòa Bình có 466.252,86 ha diện tích đất tự nhiên Trong đó: Diện tích đất nông nghiệp là 66.759 ha, chiếm 14,32%; diện tích đất lâm nghiệp là 194.308 ha, chiếm 41,67%; diện tích đất chuyên dùng là 27.364 ha, chiếm 5,87%; diện tích đất ở là 5.807 ha, chiếm 1,25%; diện tích đất chưa sử dụng

và sông suối đá là 172.015 ha, chiếm 36,89%

Trong đất nông nghiệp, diện tích đất trồng cây hàng năm là 45.046 ha, chiếm 67,48%, trong đó diện tích trồng lúa là 25.356 hecta, chiếm 60,51% diện tích đất trồng cây hàng năm; diện tích đất trồng cây lâu năm là 4.052 ha, chiếm 6,06%; diện tích đất có mặt nước nuôi trồng thuỷ sản là 900 ha

Diện tích đất trống, đồi núi trọc cần phủ xanh là 135.010 ha; diện tích đất bằng chưa sử dụng là 3.126 ha; diện tích đất có mặt nước chưa sử dụng là 6.385 ha

2.1.3.2 Tài nguyên rừng

Tính đến năm 2008, diện tích đất có rừng của tỉnh Hòa Bình là 196.049

ha, trong đó: Rừng tự nhiên là 146.844 ha; rừng trồng là 49.205 ha

Trữ lượng gỗ khai thác khoảng 4,75 triệu m3 gỗ và 128,7 triệu cây nứa, luồng; động vật rừng có một số loài thú như: Gấu, lợn rừng, khỉ, cày, cáo, rùa núi, nai rừng nhưng số lượng không lớn