Bản thân là một Hiệu trưởng, nhà quản lí mà ngay từ những buổi đầu tiên tiếp cận đã từng gắn bó, từng trăn trở và theo sát chương trình, theo sát học trò – trường lớp của mình, tôi nhận
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong chiến lược phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đầu tư cho giáo dục, coi giáo dục là quốc sách Từ Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã xác định việc đầu tư cho giáo dục cũng có nghĩa là đầu
tư cho sự phát triển bền vững, là đầu tư cho nguồn nhân lực có chất lượng cao nhằm đưa nước ta thành một nước công nghiệp vào năm 2020 Vì vậy, công tác đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đội ngũ trí thức giữ một vị trí rất quan trọng Đây chính là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đưa đất nước đi lên như cha ông ta đã từng nói: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì nước mạnh, nguyên khí yếu thì nước suy’’ Để thổi bùng lên không khí: dạy thật, học thật, thi thật và thực hiện thật tốt cuộc vận động “ Hai không”, cũng như các cuộc vận động và phong trào thi đua khác của Đảng, của ngành phát động Điều đó đều nhờ vào tài đức và tâm huyết của những người thầy Mỗi nhà trường, mỗi nhà giáo đều có chung một quyết tâm,
có chung bầu nhiệt huyết và tất thảy cùng toàn tâm, toàn trí để hoàn thành tốt thiên chức “ trồng người” của mình Trong đó, Hiệu trưởng và cán bộ quản lý giáo dục chính là người cầm lái con thuyền chất lượng giáo dục trong các nhà trường Hiệu trưởng là người gánh vác trọng trách lớn lao, lãnh đạo quản lí trường học, chịu trách nhiệm cao nhất về GD&ĐT trước tập thể sư phạm, trước cấp trên, phụ huynh, học sinh và cả dư luận xã hội Đồng thời sẽ là người đưa nhà trường của mình đi đến đài vinh quang hay không?
Thực trạng chung của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là bên cạnh những thành tựu đã đạt được còn khá nhiều điều bất cập, trong đó tồn tại lớn nhất tập trung vào chất lượng đào tạo chưa cao Phương pháp giảng dạy là một trong những yếu tố quan trọng và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo Một phương pháp giảng dạy khoa học, phù hợp sẽ tạo điều kiện để người dạy và người học phát huy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt, lĩnh hội kiến thức và phát triển tư duy Một phương pháp giảng dạy khoa học sẽ làm thay đổi vai trò của người thầy đồng thời tạo nên sự hứng thú, say mê và sáng tạo của người học
Trang 2Từ thực tế cho thấy để nâng cao chất lượng đào tạo ở các bậc học và ngay từ bậc Tiểu học, việc đổi mới phương pháp giảng dạy đối với các cấp học của nước
ta là việc làm cấp thiết và cần tiến hành một cách đồng bộ Đổi mới phương pháp giảng dạy sẽ cung cấp những cơ hội đặc biệt để nhận thức rõ những giá trị quan trọng, thực chất trong cuộc sống Điều đó làm tăng khả năng mà thực ra là yêu cầu giáo viên không ngừng nâng cao trình độ hiểu biết Vì vậy, vai trò mới của người thày trở thành nhân tố kích thích trí tò mò của học sinh, mài sắc thêm năng lực nghiên cứu độc lập, tăng cường khả năng tổ chức, sử dụng kiến thức và khả năng sáng tạo Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới đòi hỏi phải
có những tài liệu dạy-học mới Những tài liệu này phải gắn với các phương pháp kiểm tra mới nhằm khuyến khích không chỉ khả năng nhớ mà cả khả năng hiểu, các kỹ năng thực hành và sáng tạo của học sinh
Nhìn rộng ra các quốc gia có nền giáo dục phát triển trên thế giới, họ đặc biệt quan tâm đến việc phát triển tư duy sáng tạo, khả năng làm việc độc lập và khả năng làm việc theo nhóm của người học Các quốc gia này áp dụng nhiều phương pháp khác nhau nhằm khích lệ và tạo điều kiện tốt nhất để người học phát triển khả năng sáng tạo của mình Nhiều trong số các phương pháp, chúng
ta có thể học tập và áp dụng cho Việt Nam ngay cả ở những trường, đơn vị còn khó khăn và cả trường miền xuôi cũng như miền núi
Ví dụ: Phương pháp học theo dự án (Project Based Learning)
Phương pháp người học là trung tâm (Learner - Centered)
Phương pháp Kỹ thuật tạo ra ý tưởng (Brainstorming).
Phương pháp “Bàn tay nặn bột”
Và “Mô hình trường học mới Việt Nam”( VNEN)
Gọi là mô hình trường học mới là bởi sẽ chuyển đổi hình thức giảng dạy truyền thụ từ phía thầy giáo sang việc để cho học sinh tự học là chính Việc thí điểm được thực hiện ở ba môn Tiếng Việt, Toán và Tự nhiên-xã hội Chương trình của ba môn này vẫn giữ nguyên; chỉ có tài liệu dạy và học được biên soạn lại theo nội dung của sách giáo khoa và yêu cầu về chuẩn kiến thức, kỹ năng hiện hành Cái khác trước là tài liệu được biên soạn cho từng bài theo ba hoạt
Trang 3động: hoạt động cơ bản, hoạt động thực hành và hoạt động ứng dụng Trong từng hoạt động, tài liệu đã thiết kế theo nhiều kiểu (hoạt động cá nhân, hoạt động đôi, hoạt động nhóm ba người trở lên) tùy theo từng bộ môn, từng bài học Đặc biệt, tài liệu đã sắp xếp “ba trong một”, nghĩa là sách giáo khoa, sách giáo viên và sách hướng dẫn học sinh tự học gộp làm một cuốn Với tài liệu này, ngoài học sinh và giáo viên, cha mẹ học sinh cũng có thể dùng để hướng dẫn cho con em mình học tập Điều quan trọng hơn cả là khi sử dụng tài liệu này, mặc nhiên giáo viên phải thay đổi hoàn toàn cách dạy, học sinh phải thay đổi hoàn toàn cách học – cách tiếp thu nội dung bài giảng
Bản thân là một Hiệu trưởng, nhà quản lí mà ngay từ những buổi đầu tiên tiếp cận đã từng gắn bó, từng trăn trở và theo sát chương trình, theo sát học trò – trường lớp của mình, tôi nhận thấy rõ: Dạy học lấy học sinh làm trung tâm theo
mô hình trường học mới thực sự phát huy tối đa khả năng tự học của học sinh
Dù còn rất mới và còn nhiều bỡ ngỡ, khó khăn nhưng chúng tôi rất phấn khởi khi được tham gia thử nghiệm chương trình Đây quả là một mô hình dạy học mới mà bản thân cũng như đội ngũ giáo viên trường chúng tôi rất tâm đắc và chúng tôi luôn sẵn sàng dành hết tâm sức, trí tuệ của mình cho sự đổi mới hiệu quả này của giáo dục tiểu học, tất cả vì học sinh thân yêu Để tạo thuận lợi cho việc thử nghiệm thành công, chúng tôi tha thiết mong muốn các bậc phụ huynh học sinh cùng với cộng đồng hãy vào cuộc với nhà trường, hãy cùng với chúng tôi, với giáo viên, học sinh để việc dạy học theo mô hình mới đạt hiệu quả cao
và sớm được nhân rộng tại tỉnh Thanh
Trang 4
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Thực trạng:
Việt Nam đã đạt được những tiến bộ vượt bậc trong tiếp cận giáo dục tiểu học Tuy nhiên, thách thức chính trong việc tăng cường chất lượng dạy và học thì vẫn còn tồn tại Để giải quyết thách thức này, Chính phủ Việt Nam đang thực hiện nhiều cải cách trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, bao gồm việc áp dụng mô hình giáo dục tiên tiến từ Colombia UNESCO đánh giá mô hình Trường học mới của Colombia là mô hình giáo dục tiểu học tốt nhất ở khu vực nông thôn
Mỹ Latin Đây cũng được coi là một trong những mô hình giáo dục sáng tạo nhất của thế kỷ 21
Mô hình trường học mới khởi nguồn từ Côlômbia từ những năm 1995-2000, theo nguyên tắc lấy học sinh làm trung tâm Điểm nổi bật của mô hình này là đổi mới các hoạt động sư phạm, đó là hệ thống tài liệu dạy học, đổi mới phương pháp học, phương pháp giáo dục học sinh Mô hình trường học kiểu mới này thay đổi hoàn toàn cách dạy và học truyền thống: thầy giảng, trò nghe bằng phương pháp dạy học tích cực, trò là người chủ động tiếp thu lĩnh hội các tri thức, thầy đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn Học sinh được sử dụng tài liệu học tập mượn từ thư viện nhà trường, tiến tới các em được học và thể hiện mình trong một môi trường học tập thân thiện, hiện đại, có thư viện, máy móc,
đồ dùng học tập và trang trí vui mắt phù hợp lứa tuổi các em
Tại tỉnh Thanh Hóa, tháng 7/2012, Sở GD&ĐT đã tiến hành triển khai tập huấn mô hình trường học mới cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dạy lớp 2, lớp 3 và giáo viên bộ môn Âm nhạc, Mỹ thuật ở các trường Tiểu học được chọn thực hiện thí điểm Trong đợt tập huấn, giáo viên được nghiên cứu, trao đổi tìm hiểu cấu trúc của mô hình, nội dung của tài liệu, cách tổ chức lớp học theo phương pháp lấy học sinh làm trung tâm, tức là học sinh tự giác, tự quản, tự trọng, tự tin, tự học, tự đánh giá và hợp tác; giáo viên thực hiện vai trò là người giám sát, hỗ trợ Giáo viên phải nắm vững 5 bước giảng dạy: Tạo hứng thú cho học sinh, tổ chức cho học sinh trải nghiệm, phân tích - khám phá - rút ra kiến thức, thực hành - củng cố bài học, ứng dụng và cùng học sinh thành thạo 10
Trang 5bước học tập Với trường chúng tôi, ngay từ đầu năm học chúng tôi đã tổ chức tập huấn VNEN cấp trường cho Ban giám hiệu và tất cả giáo viên dạy lớp 2 và lớp 3 cũng như giáo viên toàn trường một cách qui lát và hiệu quả nhất Đồng thời nhà trường đã tiến hành tổ chức đầu tư kinh phí chuyên môn để bổ sung về CSVC, đồ dùng học tập, rồi thực hiện công đoạn trang trí lớp học, mua sắm một
số trang thiết bị phục vụ dạy và học của chương trình, vận động phụ huynh và giáo viên đầu tư trong các khâu trang trí, trưng bày đồ dùng, sách vở trong lớp, đồng loạt và nhanh chóng hoàn tất nhanh việc trang trí và ổn định tổ chức lớp cuối tháng 8, xây dựng môi trường lớp học theo đúng tinh thần chỉ đạo của mô hình VNEN Ngoài các tiêu chí cứng đã đặt ra trong yêu cầu như: thành lập Hội đồng tự quản, hộp thư dành cho những điều em muốn nói, hộp thư góp ý còn
có trang trí sáng tạo thêm các vị trí dành cho học tập, rèn luyện của học sinh, gồm các góc: thư viện, toán, tiếng Việt, cộng đồng Cách thức tổ chức lớp học cũng có khác so với lớp học truyền thống Mỗi lớp học là một hội đồng tự quản, chia ra các ban tự quản về học tập, sức khỏe, văn nghệ
Trang 6Năm học 2012-2013, trường Tiểu học Lam Sơn đang thực hiện thớ điểm ở 8 lớp của khối 2 - 3 (mỗi khối 4 lớp); với cỏc lớp khỏc chỳng tụi cũng khuyến khớch cụ trũ tiếp cận, vận dụng theo mụ hỡnh và phương phỏp dạy học này vỡ đó thấy được những ưu điểm của nú; Riờng trang trớ lớp theo mụ hỡnh này thỡ Tụi tin rằng mới chỉ trường tụi tổ chức thực hiện đồng loạt cả trường (22 lớp): Chỳng tụi tổ chức cuộc thi trang trớ lớp theo mụ hỡnh VNEN và kộo theo sự nhập cuộc của phụ huynh cỏc lớp (phụ huynh đến trường cắt, dỏn trang trớ cựng
cụ trũ và tham gia Ban giỏm khảo chấm điểm, chọn giải Tuy cũn rất mới và rất sớm để núi lời nhận xột nhưng thực tế chỉ sau một học kỳ triển khai, mụ hỡnh VNEN đó thực sự tạo được những thay đổi tớch cực trong hoạt động dạy và học
chỳng tụi đó thực sự đi vào nề nếp hoạt động cú hiệu quả
II Giải phỏp thực hiện:
Sau khi nghiờn cứu cỏc văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Bộ và của Sở
GD&ĐT tổ chức dự ỏn thử nghiệm mụ hỡnh “Trường học mới Việt Nam” Nhà trường chỳng tụi đó tổ chức theo một qui trỡnh sau: Ra quyết định thành lập Ban Chỉ đạo cấp trường và quản lớ chương trỡnh thử nghiệm này ngay từ đầu năm học 2012 – 2013 Tuy nhiờn, do cũn mới bắt đầu nờn từ năm học này chỳng tụi xõy dựng cú kế hoạch chi tiết sỏt thực tế và triển khai cú hiệu quả thiết thực từng việc trong cỏc yờu cầu của mụ hỡnh Dưới đõy là cỏc biện phỏp được thực hiện:
1 Khảo sỏt thực trạng và chuẩn bị CSVC-TTB tại trường:
Chúng tôi đã tổ chức khảo sỏt, đỏnh giỏ thực trạng của trường (đội ngũ,
CSVC, TTB, điều kiện khỏc,…) bỏm theo cỏc mục tiờu, yờu cầu và những nội dung của chương trỡnh Việc khảo sỏt này giỳp cho BCĐ thấy rừ tỡnh hỡnh, điều kiện của mỡnh khi tham gia dự ỏn Kết quả khảo sỏt là căn cứ giỳp chúng tôi đề
ra kế hoạch xõy dựng và triển khai từng việc ra sao (nhà trường, cỏc phũng học
đó cú những gỡ, cũn thiếu và cần những gỡ trước nhất,…) Cựng với kế hoạch dài hạn, ngắn hạn ấy, Ban chỉ đạo, các trởng đoàn thể nhà trường và hai khối trưởng
tổ chức khảo sỏt giỏo viờn và học sinh giỳp BGH xõy dựng lộ trỡnh và điều kiện triển khai thực hiện thớ điểm mang tớnh khả thi nhất ngay từ bước đầu
Trang 72 Tổ chức quán triệt chủ trương và phối hợp thực hiện: Sau khi thành
lập Ban chỉ đạo, BCĐ đã thống nhất cao trong việc xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình và thời gian biểu triển khai thí điểm, chóng t«i đã đồng thời
tổ chức 3 cuộc họp để tuyên truyền và đặt yêu cầu phối hợp thực hiện, đó là: a) Cuộc họp với lãnh đạo Đảng ủy, UBND, MTTQ và các đoàn thể trong Thị trấn như: Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Khuyến học và Ban Đại diện cha mẹ học sinh nhµ trường nhằm tuyên truyền sâu rộng mô hình Tại cuộc họp này, chóng t«i đã giới thiệu các văn bản của Bộ Giáo dục – Đào tạo, Kế hoạch của Bộ GD-ĐT, và của Sở GD&ĐT, kế hoạch xây dựng của nhµ trường năm học vµ kÕ ho¹ch dµi h¹n Do đó đã tranh thủ được sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương để tuyên truyền sâu rộng chủ trương này đến các lực lượng xã hội Ban đại diện Hội cha mẹ học sinh nhµ trường đã đề ra chủ trương vận động phụ huynh xây dựng gia đình thân thiện gắn bó hơn với nhà trường, có sự phối hợp chặt chẽ hơn Cũng tại cuộc họp, Ban đại diện cha
mẹ học sinh đã đề nghị UBND thị trấn cho phép mở rộng khuôn viên trường, làm bồn hoa và nâng cấp sân trường, tường rào, cổng trường trong năm học b) Tæ chøc cuộc họp với các đoàn thể và giáo viên trong nhµ trường để quán triệt và tiếp tục làm tốt kế hoạch xây dựng THTT- HSTC để hiệu quả của phong trào cùng đồng hành với mô hình dạy học mới (nó có sự hỗ trợ tương tác lẫn nhau) Chúng tôi đã tập trung thảo luận các giải pháp thực hiện các nội
dung của trường học thân thiện Trường còn thông báo kết quả khảo sát giáo
viên và học sinh; tình hình về CSVC,TTB, các điều kiện cần và đủ trước khi triển khai thực hiện chương trình thí điểm Bởi các việc làm trên chính là những yếu tố căn bản và rất sát thực với các yêu cầu của chương trình thí điểm c) Chóng t«i cßn tæ chøc cuộc họp các tổ khối trưởng chuyên môn, ngoài
việc thảo luận về chương trình hiện hành, còn nhằm xây dựng chuyên đề“thân
thiện trong giảng dạy và trong công tác chủ nhiệm ” để thực hiện tốt “dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ở mỗi lớp và ở cả
2 chương trình, giúp các em tự tin trong học tập”.
3 Xác định rõ mục tiêu, yêu cầu và nhiệm vụ của hiệu trưởng, giáo viên:
Trang 8Ở bậc Tiểu học nói riêng, trong thời gian diễn ra cuộc cải cách quyết liệt về
thay đổi tiếp cận chương trình sách giáo khoa, liền sau đó là tổ chức triển khai lồng ghép các cuộc vận động lớn của Đảng, của Ngành Cộng với một số yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai thực hiện ở từng địa phương, nhà trường, có thể nói áp lực công việc cho từng giáo viên tiểu học là rất lớn, mỗi năm học đến lại có thêm những yêu cầu mới, chưa nói đến vấn đề giáo viên muốn phấn đấu trở thành giáo viên giỏi, có học sinh giỏi,… thì đòi hỏi về phẩm chất năng lực chuyên môn nghiệp vụ, sự hỗ trợ từ phía lãnh đạo nhà trường, tập thể giáo viên
và học sinh, kể cả gia đình Người giáo viên phải vượt lên không ít khó khăn mà chỉ bản thân họ mới làm được Với những yêu cầu cấp bách về chuyên môn nghiệp vụ, người giáo viên còn phải mẫu mực về đạo đức, phải tự học không ngừng và sáng tạo trong soạn giảng để tâm hồn sáng trong không toan tính hơn thiệt khi phải hy sinh nhiều thời gian, công sức trí tuệ cho nhà trường với đồng lương còn ít ỏi, giá cả thị trường không tương xứng với mức thu nhập của mình, người giáo viên phải có bản lĩnh và lương tâm nghề nghiệp để vượt qua
Với mô hình giáo dục tiên tiến này thì đòi hỏi giáo viên phải chủ động tự học,
tự tìm tòi, bồi dưỡng Giáo viên dạy học theo mô hình trường học mới phải là người có tâm huyết, có khả năng xem xét, đánh giá và mạnh dạn điều chỉnh những nội dung chuyên môn cũng như trong hoạt động sư phạm được thiết kế trong tài liệu Hướng dẫn học tập Giáo viên cần nghiên cứu kĩ để hiểu mục tiêu
và ý tưởng của tài liệu; trao đổi những băn khoăn hoặc sáng kiến, kinh nghiệm với đồng nghiệp; theo dõi lắng nghe những phản hồi từ phía học sinh; phối hợp chặt chẽ để hiểu rõ nhu cầu của gia đình và cộng đồng; chuẩn bị phương án linh hoạt, chủ động điều hành hoạt động lớp học Còn học sinh thì tự học, tự quản lý,
tự đánh giá thể hiện qua hình thức học nhóm theo 10 bước học tập của mình Chính yêu cầu này đặt ra cho cả giáo viên và học sinh cần có sự điều chỉnh, thay đổi trong cách dạy và học nhằm thích ứng một cách nhanh nhất để chất lượng học tập ngày càng đạt hiệu quả cao đáp ứng với mục tiêu của dự án
* Một số vấn đề nhà trường chủ động điều chỉnh khi thực hiện mô hình:
Trang 9Việc triển khai thí điểm mô hình giáo dục mới chúng tôi đang thực hiện ở ba môn Toán, Tiếng Việt và Tự nhiên - Xã hội như qui định Tài liệu của 3 môn học này được sử dụng thay sách giáo khoa, sách giáo viên và vở bài tập hiện hành theo thiết kế ba trong một Về nội dung thì chương trình vẫn được giữ nguyên, duy chỉ có điểm khác biệt rõ nét giữa tài liệu hiện hành và sách giáo khoa cũ đó là tài liệu hướng dẫn cụ thể về nội dung học tập và các yêu cầu được ghi một cách rõ ràng, chi tiết tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên thay đổi phương pháp giảng dạy và học sinh thay đổi phương pháp học tập Một bài học theo thiết kế của mô hình giáo dục mới bao gồm: Hoạt động cơ bản, hoạt động thực hành và hoạt động ứng dụng Tùy từng môn học cụ thể mà tài liệu sẽ có sự thiết kế phù hợp như hoạt động cá nhân, hoạt động đôi hoặc hoạt động theo nhóm 3, 4 hoặc 5 người
Một điểm mới nổi bật và khác biệt nữa của mô hình giáo dục mới đó là hình thức tổ chức lớp học có nhiều thay đổi căn bản: Ban cán sự lớp được thay thế bằng Hội đồng tự quản do tập thể lớp bầu ra Hội đồng tự quản gồm có Chủ tịch, hai Phó Chủ tịch phụ trách các nhóm để làm quen với phương pháp tự học, tự
Trang 10làm việc Các nhóm học tập sẽ được bầu nhóm trưởng riêng Việc này trường tôi cũng yêu cầu giáo viên và giúp họ thực hiện ngay từ đầu: thời gian đầu học sinh nào có năng lực tốt nhất sẽ được bầu làm nhóm trưởng nhưng sau một thời gian thích ứng thì vị trí này chúng tôi đã phân công luân phiên giữa các thành viên trong nhóm cụ thể với các lớp (tạo cơ hội cho nhiều học sinh)
Hai năm học vừa qua trường chúng tôi đã thực hiện tốt khâu trang trí lớp theo tiêu chí trường học thân thiện, vậy nên để áp dụng cho dạy mô hình này càng gặp thuận lợi, giáo viên chỉ tập trung cho các yêu cầu cơ bản mà mô hình đề ra
có thêm phần sáng tạo của riêng mình Bản thân tôi đã dành thời gian tham khảo, tư duy theo phương diện các phòng học của nhà trường để đặt ra một số yêu cầu và gợi ý riêng, tôi khuyến sự sáng tạo của họ và ngay những đêm đầu tiên giáo viên-phụ huynh đến thực hiện công việc này luôn có mặt tôi, cả 8 lớp đều có một phần ý tưởng sáng tạo riêng tôi dành cho họ cũng như có một phần nhỏ bàn tay tôi cắt-dán để động viên tinh thần Có thêm mô hình này, không gian lớp học cũng được bố trí lại cho phù hợp và lớp học trông càng sinh động hơn Lớp học của chúng tôi cũng thường xuyên học nhóm ở nhiều tiết nên vấn
đề mới là ngồi và học theo nhóm không có gì khó khăn, có khác hơn là ở giữa bàn của mỗi nhóm sẽ có một thẻ “cứu trợ” được sử dụng khi cả nhóm có điều