Bài 48 HỆ THẦN KINH SINH DƯỠNG I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Khi học xong bài này, HS Phân biệt được phản xạ sinh dưỡng và phản xạ vận động Phân biệt được bộ phận giao cảm với bộ phận đối giao cảm trong hệ t[.]
Trang 1Bài 48: HỆ THẦN KINH SINH DƯỠNG
I MỤC TIÊU.
1 Kiến thức:
Khi học xong bài này, HS:
- Phân biệt được phản xạ sinh dưỡng và phản xạ vận động
- Phân biệt được bộ phận giao cảm với bộ phận đối giao cảm trong hệ thần kinh sinh dưỡng về cấu tạo và chức năng
*Trọng tâm: So sánh cung phản xạ sinh dưỡng với cung phản xạ vận động
2 Năng lực
Phát triển các năng lực chung và năng lực chuyên biệt
- Năng lực phát hiện vấn đề
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực hợp tác
- Năng lực tự học
- N¨ng lùc sö dông CNTT vµ TT
- Năng lực kiến thức sinh học
- Năng lực thực nghiệm
- Năng lực nghiên cứu khoa học
3 Về phẩm chất
Giúp học sinh rèn luyện bản thân phát triển các phẩm chất tốt đẹp: yêu
nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Giáo viên:
- Giáo án, SGK, Tranh vẽ như SGK, tiêu bản mẫu vật, tranh ảnh
2 Học sinh
- Vở ghi, SGK, Nêu và giải quyết vấn đề kết hợp hình vẽ và làm việc với SGK
III HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC.
1.Ổn định tổ chức( 1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ( 5 phút)
- Trình bày cấu tạo ngoài và trong của đại não?
- Nêu chức năng của đại não? Đại não của người tiến hoá hơn đại não của các động vật thuộc lớp thú như thế nào?
3 Bài mới
Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung
HOẠT ĐỘNG 1: Mở đầu(5’)
Trang 2a Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm
thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
b Nội dung: Giáo viên giới thiệu thông tin liên quan đến bài học.
c Sản phẩm: Học sinh lắng nghe định hướng nội dung học tập.
d Tổ chức thực hiện: Giáo viên tổ chức, học sinh thực hiện, lắng nghe phát
triển năng lực quan sát, năng lực giao tiếp
Xét về chức năng hệ thần kinh được chia như thế nào? Hệ thần kinh sinh
dưỡng có cấu tạo và chức năng như thế nào? ta vào bài
HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức a)Mục tiêu: - Phân biệt được phản xạ sinh dưỡng và phản xạ vận động.
- Phân biệt được bộ phận giao cảm với bộ phận đối giao cảm trong hệ thần kinh
sinh dưỡng về cấu tạo và chức năng
b) Nội dung: HS căn cứ trên các kiến thức đã biết, làm việc với sách giáo khoa,
hoạt động cá nhân, nhóm hoàn thành yêu cầu học tập
c) Sản phẩm: Trình bày được kiến thức theo yêu cầu của GV.
d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm.
1 :
+ Em hãy nhắc lại k/n cung
phản xạ ?
+ Mô tả đường đi của xung
thần kinh trong cung phản
xạ của hình 48-1 A và B ?
+ Hoàn thành phiếu học
tập
- Gv phát phiếu học tập,
gọi HS lên làm
I Cung phản xạ sinh dưỡng:
Cung phản xạ vận động Cung phản xạ sinh dưỡng
- Trung
ương.
-Hạch TK
- Đường
hướng tâm.
- Đường li
- Chất xám: đại não; tủy sống
- Không có
- Gồm 1 nơron liên hệ với trung khu ở sừng sau chất xám Nơron liên lạc tx với nơron vận động ở sừng trước
- Chỉ có 1 nơron chạy thẳng từ
sừng trước chất xám tới cơ quan
- Chất xám: Trụ não; Sừng bên tủy sống
- Có -Gồm 1 nơron liên hệ với trung khu
ở sừng sau chất xám Nơron liên lạc tx với nơron trước hạch ở sừng bên
- gồm 2 nơron tiếp giáp nhau trong các hạch thần kinh sinh dưỡng
Trang 3 2 :
+ Hệ thần kinh sinh dưỡng
cấu tạo như thế nào ?
+ Tìm ra các điểm sai khác
giữa phân hệ giao cảm và
phân hệ đối giao cảm
- Gv gọi 1 HS đọc to bảng
48.1
- HS nghiên cứu thông tin, quan sát hình 48.3
→ trả lời
- HS trả lời
II Cấu tạo của hệ thần kinh sinh dưỡng:
+ Trung ương: chất xám
ở trụ não, tuỷ sống + Ngoại biên: dây thần kinh, hạch thần kinh
- Gồm:
+ Phân hệ thần kinh giao cảm
+ Phân hệ thần kinh đối giao cảm
3 :
- Giới thiệu đường đi của
dây thần kinh trên hình 48
– 3 SGK
+ Hệ thần kinh sinh dưỡng
có vai trò như thế nào
trong đời sống ?
- HS nghe giảng
- HS tự thu nhận và xử lý thông tin, trả lời
III Chức năng của hệ thần kinh sinh dưỡng:
- Nhờ tác dụng đối lập của phân hệ thần kinh giao cảm và đối giao cảm mà hệ thần kinh sinh dưỡng điều hoà được hoạt động của các
cơ quan nội tạng
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10')
a Mục tiêu: Củng cố, luyện tập kiến thức vừa học.
b Nội dung: Dạy học trên lớp, hoạt động nhóm, hoạt động cá nhân.
c Sản phẩm: Bài làm của học sinh, kĩ năng giải quyết nhiệm vụ học tập.
d Tổ chức thực hiện: Tổ chức theo phương pháp: đặt và giải quyết vấn đề, học
sinh hợp tác, vận dụng kiến thức hoàn thành nhiệm vụ
GV giao nhiệm vụ cho học sinh làm bài tập trắc nghiệm:
Câu 1 Hệ thần kinh giao cảm ở người được phân chia thành mấy phân hệ ?
Cung phản xạ vận động Cung phản xạ sinh dưỡng
- Trung
ương.
-Hạch TK
- Đường
hướng tâm.
- Đường li
- Chất xám: đại não; tủy sống
- Không có
- Gồm 1 nơron liên hệ với trung khu ở sừng sau chất xám Nơron liên lạc tx với nơron vận động ở sừng trước
- Chỉ có 1 nơron chạy thẳng từ
sừng trước chất xám tới cơ quan
- Chất xám: Trụ não; Sừng bên tủy sống
- Có -Gồm 1 nơron liên hệ với trung khu
ở sừng sau chất xám Nơron liên lạc tx với nơron trước hạch ở sừng bên
- gồm 2 nơron tiếp giáp nhau trong các hạch thần kinh sinh dưỡng
Trang 4A 4 B 3 C 5 D 2
Câu 2 Trung ương của phân hệ thần kinh giao cảm là các nhân xám ở sừng bên
tủy sống phân bố từ
A đốt tủy ngực V đến đốt tủy thắt lưng II
B đốt tủy ngực I đến đốt tủy thắt lưng III
C đốt tủy ngực I đến đốt tủy thắt lưng II
D đốt tủy ngực III đến đốt tủy thắt lưng I
Câu 3 Ở người, hai chuỗi hạch nằm dọc hai bên cột sống thuộc về
A phân hệ đối giao cảm và hệ thần kinh vận động
B hệ thần kinh vận động
C phân hệ đối giao cảm
D phân hệ giao cảm
Câu 4 Khi nói về phân hệ đối giao cảm, nhận định nào sau đây là chính xác ?
A Trung ương nằm ở đại não B Sợi trục của nơron trước hạch ngắn
C Nơron sau hạch có bao miêlin D Sợi trục của nơron sau hạch ngắn
Câu 5 Trung ương của phân hệ đối giao cảm nằm ở bộ phận nào dưới đây ?
1 Đại não 2 Trụ não 3 Tủy sống 4 Tiểu não
Câu 6 Các hạch của phân hệ đối giao cảm nằm ở đâu ?
A Nằm gần cơ quan phụ trách B Nằm gần tủy sống
C Nằm gần trụ não D Nằm liền dưới vỏ não
Câu 7 Khi tác động lên một cơ quan, phân hệ giao cảm và phân hệ đối giao cảm
có tác dụng
A tương tự nhau B giống hệt nhau
C đối lập nhau D đồng thời với nhau
Câu 8 Tác dụng sinh lý nào dưới đây thuộc về phân hệ đối giao cảm ?
A Dãn mạch máu ruột B Dãn mạch máu đến cơ
Câu 9 Khi tác động lên các cơ quan, phân hệ giao cảm gây ra phản ứng nào
dưới đây ?
A Co phế quản nhỏ B Tăng tiết nước bọt
C Giảm nhu động ruột D Giảm lực co tim và nhịp tim
Câu 10 Phát biểu nào dưới đây về hệ thần kinh sinh dưỡng ở người là đúng ?
A Sợi trước hạch của cả hai phân hệ đều có bao miêlin
B Sợi sau hạch của cả hai phân hệ đều có bao miêlin
C Sợi trước hạch của phân hệ giao cảm và sợi sau hạch của phân hệ đối giao cảm có bao miêlin
D Sợi sau hạch của phân hệ giao cảm và sợi trước hạch của phân hệ đối giao cảm có bao miêlin
Trang 5Đáp án
HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’)
a Mục tiêu: Vận dụng các kiến thức vừa học quyết các vấn đề học tập và thực
tiễn
b Nội dung: Dạy học trên lớp, hoạt động nhóm, hoạt động cá nhân.
c Sản phẩm: HS vận dụng các kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ đặt ra.
d Tổ chức thực hiện:GV sử dụng phương pháp vấn đáp tìm tòi, tổ chức cho
học sinh tìm tòi, mở rộng các kiến thức liên quan
1 Chuyển giao nhiệm vụ
học tập
GV chia lớp thành nhiều
nhóm
( mỗi nhóm gồm các HS
trong 1 bàn) và giao các
nhiệm vụ: thảo luận trả lời
các câu hỏi sau và ghi chép
lại câu trả lời vào vở bài
tập
- Phản xạ điều hoà hoạt
động của tim và hệ mạch
trong từng trường hợp
2 Đánh giá kết quả thực
hiện nhiệm vụ học tập:
- GV gọi đại diện của mỗi
nhóm trình bày nội dung
đã thảo luận
- GV chỉ định ngẫu nhiên
HS khác bổ sung
- GV kiểm tra sản phẩm
thu ở vở bài tập
- GV phân tích báo cáo kết
quả của HS theo hướng
dẫn dắt đến câu trả lời
hoàn thiện
1 Thực hiện nhiệm vụ học tập
HS xem lại kiến thức đã học, thảo luận để trả lời các câu hỏi
2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- HS trả lời
- HS nộp vở bài tập
- HS tự ghi nhớ nội dung trả lời đã hoàn thiện
+ Lúc huyết áp tăng cao: thụ quan bị kích thích, xuất hịên xung thần kinh truyền về trung ương phụ trách tim mạch nằm trong các nhân xám thuộc phân hệ đối giao cảm, theo dây
li tâm tới tim làm giảm nhịp co tim đồng thời dãn mạch máu da và mạch ruột giúp hạ huyết áp
+ Lúc hoạt động lao động: Khi hoạt động lao động xảy ra sự oxi hoá glucôzơ để tạo năng lượng cần cho sự co cơ, đồng thời sản phẩm phân huỷ của quá trình này là CO2 tích luỹ dần trong máu sẽ khích thích thụ quan gây ra xung thần kinh hướng tâm tới trung khu hô
Trang 6hấp và trung khu tuần hoàn nằm trong hành tuỷ truyền tới trung khu giao cảm, qua dây giao cảm đến tim, mạchmáu làm tăng nhịp co tim và mạch máu co dãn
Vẽ sơ đồ tư duy
4 Hướng dẫn về nhà:
Học bài theo vở ghi và câu hỏi trong sgk
Đọc và tìm hiểu bài mới: “Cơ quan phân tích thị giác”