luận văn thạc sĩ Làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ở tỉnh Thừa Thiên Huế

MỤC LỤCTrangMỞ ĐẦU1Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG PHỤC VỤ DU LỊCH 61.1. Khái niệm làng nghề truyền thống phục vụ du lịch 61.2. Mối quan hệ giữa làng nghề truyền thống và hoạt động du lịch 101.3. Kinh nghiệm trong việc khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ở một số địa phương và một số nước 35Chương 2: THỰC TRẠNG CỦA CÁC LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG PHỤC VỤ DU LỊCH Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY442.1. Khái quát về du lịch và nhu cầu về hàng hoá, dịch vụ của các làng nghề truyền thống của du khách ở tỉnh Thừa Thiên Huế442.2. Tình hình hoạt động của các làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ở tỉnh Thừa Thiên Huế49Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM KHÔI PHỤC VÀ PHÁT TRIỂN CÁC LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG PHỤC VỤ DU LỊCH Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ703.1. Phương hướng khôi phục phát triển các làng nghề truyền thống nói chung và các làng nghề truyền thống phục vụ du lịch nói riêng ở tỉnh Thừa Thiên Huế703.2. Các giải pháp cơ bản để khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống nhằm phục vụ du lịch ở tỉnh Thừa Thiên Huế86MỘT SỐ ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHỊ103KẾT LUẬN105DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO107PHỤ LỤC111DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒTrangBảng 2.1:Danh mục các địa phương có làng nghề và đặc điểm của các làng nghề50Bảng 2.2:Mức độ hoạt động sản xuất của các làng nghề từ năm 2000 đến nay54Bảng 2.3:Số lượng các làng nghề truyền thống phục vụ du lịch 56Bảng 2.4:Mức độ hoạt động phục vụ du lịch của các làng nghề truyền thống từ năm 2000 đến tháng 1 năm 200958Biểu đồ 2.1:Tỷ trọng hoạt động sản xuất của các làng nghề từ năm 2000 đến nay55Biểu đồ 2.2:Mức tăng làng nghề từ 2000-200957Biểu đồ 2.3:Tình hình hoạt động của các làng nghề truyền thống phục vụ du lịch từ năm 2000 đến tháng 1 năm 200959

lµng nghÒ truyÒn thèng phôc vô du lÞch

ë tØnh thõa thiªn huÕ

Hµ Néi - 2009

Mục lục

Trang

Chơng 1: một số vấn đề lý luận và thực tiễn về làng

1.2 Mối quan hệ giữa làng nghề truyền thống và hoạt động du lịch 101.3 Kinh nghiệm trong việc khôi phục và phát triển làng nghề truyền

thống phục vụ du lịch ở một số địa phơng và một số nớc 35

Chơng 2: thực trạng của các làng nghề truyền thống

phục vụ du lịch ở tỉnh thừa thiên huế trong

2.1 Khái quát về du lịch và nhu cầu về hàng hoá, dịch vụ của các

làng nghề truyền thống của du khách ở tỉnh Thừa Thiên Huế 442.2 Tình hình hoạt động của các làng nghề truyền thống phục vụ du

Chơng 3: phơng hớng và các giải pháp cơ bản nhằm khôi

phục và phát triển các làng nghề truyền

thống phục vụ du lịch ở tỉnh thừa thiên huế 703.1 Phơng hớng khôi phục phát triển các làng nghề truyền thống nói

chung và các làng nghề truyền thống phục vụ du lịch nói riêng ở

3.2 Các giải pháp cơ bản để khôi phục và phát triển các làng nghề

truyền thống nhằm phục vụ du lịch ở tỉnh Thừa Thiên Huế 86

Bảng 2.3: Số lợng các làng nghề truyền thống phục vụ du lịch 56

Bảng 2.4: Mức độ hoạt động phục vụ du lịch của các làng nghề

MỞ ĐẦU

1 Tớnh cấp thiết của đề tài

Trong tiến trỡnh lịch sử phỏt triển của tỉnh Thừa Thiờn Huế, kể từ khinhà Nguyễn chọn đất Huế làm đất định đô, hệ thống làng xó nụng thụn củaThuận Húa - Phỳ Xuõn lỳc bấy giờ đó cú những chuyển động cựng với sự rađời của những phố chợ, bến cảng … đặc biệt nhu cầu trao đổi hàng hóa đó tạotiền đề thúc đẩy sự phỏt triển của ngành nghề thủ cụng nghiệp; sau đó quátrỡnh hỡnh thành và phỏt triển của làng nghề thủ cụng nghiệp cũng đồng thời

là quỏ trỡnh thu hẹp dần kinh tế nụng nghiệp và đổi mới diện mạo nụng thụntheo huớng nghề và làng nghề gắn liền với hoạt động sản xuất nụng nghiệptrong nền kinh tế - xó hội nụng thụn Việt Nam truyền thống

Nghề và làng nghề truyền thống đó gúp phần tạo dựng bản sắc văn hóaHuế, đóng góp vai trũ quan trọng trong đời sống kinh tế - xó hội, nhất là đốivới cỏc vựng nụng nghiệp, nụng thụn Mặt khỏc, làng nghề truyền thống gúpphần vào sự phân công lao động trong nền kinh tế nụng nghiệp Việt Namtruyền thống thành ba ngành cụng - nụng - thương nghiệp Cơ cấu kinh tế này

đó thực sự tạo cho làng xó Việt Nam cú thế ổn định lõu dài, vững chắc, thậmchí cho đến cuối thế kỷ XX đầu thế kỉ XXI với những tiến bộ khoa học cụngnghệ tác động vào cũng không làm cho nó thay đổi đáng kể Vỡ vậy, trong xuthế hội nhập kinh tế và văn hóa giữa cỏc nuớc ngày càng phỏt triển, việc bảotồn và phỏt triển các đặc trưng văn hóa của một vựng, một quốc gia là điều vụcựng quan trọng, nú vừa giữ gỡn, phỏt triển được truyền thống văn hóa củadõn tộc để cú thể “ hũa nhập quốc tế nhưng không hũa tan”, vừa gúp phầntớch cực tạo động lực thúc đẩy xóa đói giảm nghèo nâng cao đời sống chodân cư và đổi mới bộ mặt nông thôn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động và

cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng cụng nghiệp húa hiện đại húa

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nụng nghiệp - nụng thụn phải gắn liền vớiquỏ trỡnh xõy dựng nụng thụn mới, trong đó phát triển ngành nghề tiểuthủ cụng nghiệp và làng nghề là một trong những nhõn tố cú tớnh quyếtđịnh bởi vỡ phỏt triển ngành nghề tiểu thủ cụng nghiệp và làng nghề trongnụng thụn sẽ gúp phần thúc đẩy phỏt triển cơ sở hạ tầng nụng thụn, cải tạo

và giữ gỡn mụi trường sinh thỏi trong cỏc cộng đồng dân cư nhất là trongquỏ trỡnh phỏt triển cỏc ngành nghề và làng nghề truyền thống gắn với dulịch sinh thỏi và du lịch làng nghề, cải thiện và nõng cao mức sống cho cưdân nông thôn.

Để phỏt huy truyền thống của một vùng đất cú bề dày lịch sử phỏt triểnnghề và làng nghề truyền thống phục vụ sự nghiệp xõy dựng và phỏt triểnkinh tế - xó hội của địa phương trước xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế vàkhu vực, với lợi thế do thiờn nhiờn ban tặng cho vùng đất kinh thành Huế mộtquần thể di tích văn hóa lịch sử, sinh thỏi thỡ việc khụi phục và phỏt triển cỏclàng nghề truyền thống thành cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch làmột yờu cầu tất yếu khỏch quan cần thiết để giỳp cho kinh tế du lịch của tỉnhThừa Thiờn Huế phỏt triển núi riờng và của cả nước núi chung

Du lịch từ lâu đó được ghi nhận như một sở thớch, một hoạt động nghỉngơi tích cực của con người Ngày nay du lịch đó trở thành một nhu cầu xóhội khụng thể thiếu được trong đời sống sinh hoạt của các nước đặc biệt làcác nước cú nền kinh tế phỏt triển, các nước đang tiến hành cụng nghiệp hoá

và đô thị hoỏ

Trong những năm gần đây, loại hỡnh du lịch làng nghề truyền thống

ở Việt Nam ngày càng hấp dẫn du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài,bởi những giỏ trị văn hóa lâu đời và cỏch sỏng tạo sản phẩm thủ công đặctrưng ở mỗi vựng

Nhiều du khách nước ngoài đó rất thớch thỳ khi tham gia cỏc tour du lịchlàng nghề Họ từng cho biết lý do thích thăm làng nghề ở Việt Nam vỡ đượcngắm nhỡn phong cảnh làng quờ yờn bỡnh, được tỡm hiểu về cỏc vị tổ nghề,làm quen với những nghệ nhõn, nụng dõn và cú khi cũn được trực tiếp thamgia vào cỏc quy trỡnh sản xuất sản phẩm thủ cụng

Huế là cố đô duy nhất cũn giữ lại gần như nguyên vẹn một tổng thể kinh

đô của triều đại phong kiến cuối cựng ở Việt Nam với cỏc cụng trỡnh kiếntrúc độc đáo được UNESCO cụng nhận là di sản văn hoá thế giới

Với những ưu ái mà thiên nhiên ban tặng cho Huế thỡ kinh tế du lịchthực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn Tài nguyờn du lịch ở Huế rấtphong phú và đa dạng đó tạo nờn sự đa dạng của nhiều loại hỡnh du lịchnhư: tham quan, chữa bệnh, an dưỡng, học tập, thể thao, tín ngưỡng, lễ hội,làng nghề truyền thống…

Vỡ vậy, tỉnh Thừa Thiờn Huế là một trong những điểm đến của phần lớnkhỏch du lịch trong và ngoài nước và trong những năm gần đây loại hỡnh du lịchlàng nghề truyền thống ở đây ngày càng đặc biệt hấp dẫn đối với du khỏch.Nghề và làng nghề truyền thống ở Thừa Thiờn Huế ra đời, tồn tại và phỏttriển luụn gắn liền với những bước thăng trầm của trên 310 năm lịch sử ThuậnHúa - Phỳ Xuõn - Huế hụm nay Tuy nhiờn, việc khụi phục và phỏt triển cỏclàng nghề truyền thống ở tỉnh Thừa Thiờn Huế chưa được chỳ trọng và chưakhai thác hết tiềm năng nhằm đưa vào phục vụ du lịch ở tỉnh này

Với lý do như vậy nờn tụi chọn “Làng nghề truyền thống phục vụ du

lịch ở tỉnh Thừa Thiờn Huế” làm đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế của mỡnh.

- Các đề tài nghiờn cứu cỏc làng nghề truyền thống ở cỏc tỉnh, thành khỏc:

+ Đề tài: “Vốn cho phỏt triển làng nghề ở Hà Tõy”, Nguyễn Văn Công + Đề tài: “Giải phỏp tớn dụng ngõn hàng nhằm thúc đẩy phỏt triển làng nghề ngoại thành Hà Nội”, Nguyễn Thị Mựi.

+ Đề tài: “Hoạt động kinh doanh du lịch trên địa bàn thủ đô Hà Nội: Thực trạng và giải phỏp”, Nguyễn Thị Thuý Minh.

+ Đề tài: “Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay”, Đoàn Thị Thanh Thuý.

Nhỡn chung, cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu đó cú nhiều cỏch tiếp cận vàgiải quyết vấn đề dưới nhiều góc độ khỏc nhau, tuy nhiờn nghiờn cứu cỏclàng nghề truyền thống nhất là nhằm phục vụ du lịch thỡ dưới góc độ kinh tếchớnh trị chưa có công trỡnh nào nghiờn cứu Luận văn này cố gắng làm sỏng

tỏ vấn đề trờn cả về lý luận và thực tiễn dưới góc độ kinh tế chớnh trị Lờnin

Mỏc-3 Mục đích và nhiệm vụ nghiờn cứu

3.1 Mục đích

Hệ thống hoỏ lý luận về cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch,nghiờn cứu thực trạng cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ở tỉnh ThừaThiờn Huế, từ đó đưa ra hệ thống giải phỏp nhằm khụi phục và phỏt triển làngnghề truyền thống ở tỉnh Thừa Thiờn Huế

3.2 Nhiệm vụ nghiờn cứu

Để thực hiện mục tiêu trên, đề tài cú 3 nhiệm vụ chủ yếu là:

- Làm rừ cơ sở lý luận và thực tiễn về làng nghề truyền thống núi chung

và lang nghề truyền thống phục vụ du lịch núi riờng

- Phõn tớch thực trạng của cỏc làng nghề truyền thống để phục vụ du lịchtại tỉnh Thừa Thiờn Huế

- Hỡnh thành cơ sở khoa học để đề xuất những giải pháp cơ bản để khụiphục và phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống nhằm phục vụ du lịch ở tỉnhThừa Thiờn Huế trong những năm tới

4 Đối tượng nghiờn cứu và phạm vi nghiờn cứu

4.1 Đối tượng nghiờn cứu

Tập trung nghiờn cứu cỏc làng nghề truyền thống để phục vụ du lịch ởtỉnh Thừa Thiờn Huế, từ đó để cú những đề xuất nhằm khụi phục và phỏttriển cỏc làng nghề truyền thống này

4.2 Phạm vi nghiờn cứu

Từ năm 2000 đến nay ở tỉnh Thừa Thiờn Huế

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Dựa trờn những quan điểm cơ bản của kinh tế chớnh trị Mỏc-Lờnin, tưtưởng Hồ Chớ Minh và quỏn triệt quan điểm của Đảng và Nhà nước về phỏttriển làng nghề truyền thống và du lịch.

Các phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng gồm: Phương phápbiện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mỏc-Lờnin, phương pháp thống kê,phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp…

6 Những đóng góp của luận văn

- Đóng góp về lý luận

Luận văn được mở đầu bằng việc hệ thống húa cỏc vấn đề lý luận liênquan đến làng nghề truyền thống Bản thõn việc đưa ra các đặc thự của làngnghề gúp phần gợi ý các định hướng, giải phỏp phỏt triển Cỏc vấn đề lý luận

và thực tiễn trước đây ít được đề cập một cỏch hệ thống cũng được xem xột

và phỏt triển, việc chọn và phõn tớch kinh nghiệm ở các địa phương kháctrong việc khụi phục cỏc làng nghề truyền thống với cỏc mức độ khỏc nhautạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa ra các giải phỏp cho làng nghề truyềnthống ở tỉnh Thừa Thiờn Huế

- Đóng góp về thực tiễn cho địa phương

Cỏc giải phỏp cú khả năng ứng dụng thực tiễn cao cũng như được phõnloại theo cấp độ của tầm quan trọng và cấp thiết tạo ra một hệ thống giải phỏpliờn kết, cú tớnh logic Ngoài ra những định hướng đề tài đưa ra tạo điều kiệncho cụng tỏc hoạch định chiến lược đối với các cơ quan quản lý ở địa phương,góp phần khụi phục, phỏt triển làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ở tỉnhThừa Thiờn Huế

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn 3 chương, 8 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ Lí LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG PHỤC VỤ DU LỊCH

1.1 KHÁI NIỆM LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG PHỤC VỤ DU LỊCH

1.1.1 Khỏi niệm làng nghề truyền thống

Từ buổi ban đầu, ngay trong một làng, phần lớn người dõn đều làm nụngnghiệp,càng về sau cú những bộ phận dân cư sống bằng nghề khỏc, họ liờnkết chặt chẽ với nhau, khiến cho nụng thụn Việt Nam cú thờm một số tổ chứctheo kiểu nghề nghiệp, tạo thành các phường hội như Phường gốm, Phườngđúc đồng, Phường dệt vải… Từ đó, các nghề được lan truyền và phỏt triểnthành cỏc làng nghề

Như vậy, làng xó Việt Nam là nơi sản sinh ra nghề thủ cụng truyền thống

và cỏc sản phẩm mang dấu ấn tinh hoa của nền văn hóa,văn minh dân tộc.Quỏ trỡnh phỏt triển của làng nghề là quỏ trỡnh phỏt triển của tiểu thủ cụngnghiệp ở nông thôn Lúc đầu sự phỏt triển đó từ một vài gia đỡnh, rồi đến cả

họ và sau đó lan ra cả làng Thụng qua lệ làng mà làng nghề định ra nhữngquy ước như: không truyền nghề cho người làng khỏc, khụng truyền nghề chocon gỏi, hoặc uống rượu ăn thề không để lộ bớ quyết… Trải qua một thời giandài lịch sử, lỳc thịnh, lỳc suy, cú những nghề được lưu giữ, cú những nghề bịmai một hoặc mất hẳn và cú những nghề mới ra đời Vỡ vậy, quan niệm vềlàng nghề và làng nghề truyền thống cú nhiều ý kiến khỏc nhau:

Quan niệm về làng nghề:

Quan niệm thứ nhất: Làng nghề là nơi mà hầu hết mọi người trong làng

đều hoạt động cho nghề ấy và lấy đó làm nghề sống chủ yếu Với quan niệmnày thỡ làng nghề đó hiện nay cũn khụng nhiều

Vớ dụ như nghề gốm chỉ cú ở Phự Lóng (Bắc Ninh), Bỏt Tràng (Hà Nội)

… Đó là những làng thuần nhất khụng làm ruộng, cũn đa số vừa làm ruộng,vừa làm nghề, ở đây thủ cụng nghiệp đối với họ chỉ là nghề phụ để tăng thêmthu nhập mà thụi

Quan niệm thứ hai: Làng nghề là làng cổ truyền làm nghề thủ cụng, ở

đây không nhất thiết tất cả dân làng đều sản xuất hàng thủ công Người thợthủ cụng, nhiều khi cũng là người làm nghề nông Nhưng do yêu cầu chuyênmôn hóa cao đó tạo ra những người thợ chuyờn sản xuất hàng thủ cụng truyền

thống ngay tại làng nghề hay phố nghề ở nơi khác Quan niệm này về làngnghề như vậy vẫn chưa đủ Khụng phải bất cứ làng nào cú vài ba lũ rốn haydăm ba gia đỡnh làm nghề mộc, nghề khảm… đều là làng nghề Để xác địnhlàng đó có phải là làng nghề hay khụng, cần xem xột tỷ trọng lao động hay số

hộ làm nghề so với toàn bộ lao động và hộ ở làng hay tỷ trọng thu nhập từngành nghề so với tổng thu nhập của thụn (làng)

Quan niệm thứ ba: Làng nghề là trung tõm sản xuất thủ công, nơi quy tụ

cỏc nghệ nhõn và nhiều hộ gia đỡnh chuyờn tõm làm nghề truyền thống lâuđời, cú sự liờn kết hỗ trợ trong sản xuất, bỏn sản phẩm theo kiểu phường hội,kiểu hệ thống doanh nghiệp vừa và nhỏ, và cú cựng tổ nghề Song ở đây chưaphản ánh đầy đủ tớnh chất làng nghề; nó như một thực thể sản xuất kinhdoanh tồn tại và phỏt triển lâu đời trong lịch sử, là một đơn vị kinh tế tiểu thủcụng nghiệp cú tỏc dụng to lớn đối với đời sống kinh tế - văn hóa- xó hội mộtcỏch tớch cực

Từ những cỏch tiếp cận trờn chỳng ta cú thể thấy khỏi niệm về làng nghềliên quan đến cỏc nghề thủ cụng cụ thể Vào thời gian trước đây, khái niệmlàng nghề chỉ bao hàm cỏc nghề thủ cụng nghiệp, cũn ngày nay với xu hướngtrờn thế giới khu vực kinh tế thứ ba đóng vai trũ quan trọng và trở thànhchiếm ưu thế về mặt tỷ trọng thỡ cỏc nghề buụn bỏn dịch vụ trong nông thôncũng được xếp vào cỏc làng nghề Như vậy, trong làng nghề sẽ cú loại làngchỉ cú một nghề và làng nhiều nghề, tựy theo số lượng ngành nghề thủ cụngnghiệp và dịch vụ chiếm tỷ ưu thế cú trong làng Làng một nghề là làng duynhất cú một nghề xuất hiện và tồn tại, hoặc cú một nghề chiếm ưu thế tuyệtđối, cỏc nghề khỏc chỉ có lác đác ở một vài hộ không đáng kể Làng nhiềunghề là làng xuất hiện và tồn tại nhiều nghề cú tỷ trọng cỏc nghề chiếm ưu thếgần như tương đương nhau Trong nụng thụn Việt Nam trước đây loại làngmột nghề xuất hiện và tồn tại chủ yếu, loại làng nhiều nghề gần đây mới xuấthiện và có xu hướng phỏt triển mạnh

Vậy, làng nghề là gỡ?

Làng nghề là một cụm dân cư sinh sống trong một thụn (làng) cú mộthay một số nghề được tỏch ra khỏi nụng nghiệp để sản xuất kinh doanh độclập Thu nhập từ cỏc nghề đó chiếm tỷ trọng cao trong tổng giỏ trị sản phẩmcủa toàn làng [15, tr.11-13].

Quan niệm về làng nghề truyền thống:

Quan niệm thứ nhất: Làng nghề truyền thống là một cộng đồng dân cư,

cư trú trong một phạm vi địa bàn tại cỏc vựng nụng thụn tỏch rời khỏi sảnxuất nụng nghiệp, cựng làm một hoặc nhiều nghề thủ cụng cú truyền thốnglâu đời, để sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm bỏn ra thị trường để thulợi Quan niệm này mới thể hiện được yếu tố truyền thống lâu đời của làngnghề, cũn những làng nghề mới, những tuõn thủ yếu tố truyền thống của vựnghay của khu vực chưa được đề cập đến

Quan niệm thứ hai: Làng nghề truyền thống là những làng nghề làm

nghề thủ cụng cú truyền thống lâu năm, thường là qua nhiều thế hệ Quanniệm này cũng chưa đầy đủ bởi vỡ khi núi đến làng nghề truyền thống takhụng thể chú ý đến cỏc mặt đơn lẻ, mà phải chỳ trọng đến nhiều mặt trong

cả khụng gian và thời gian, nghĩa là quan tâm đến tớnh hệ thống, toàn diệncủa làng nghề đó, trong đó yếu tố quyết định là nghệ nhõn, sản phẩm, kỹ thuậtsản xuất và thủ phỏp nghệ thuật

Quan niệm thứ ba: Làng nghề truyền thống là những làng cú tuyệt đại đa

số bộ phận dõn số làm nghề cổ truyền Nó được hỡnh thành, tồn tại và phỏttriển lâu đời trong lịch sử, được nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khỏc kiểucha truyền con nối hoặc ớt nhất cũng tồn tại hàng chục năm Trong làng sảnxuất mang tớnh tập trung, cú nhiều nghệ nhõn tài hoa và một nhúm người cútay nghề giỏi làm hạt nhân để phỏt triển nghề Đồng thời sản phẩm làm ramang tớnh tiờu biểu độc đáo, tinh xảo, nổi tiếng và đậm nét văn hóa dân tộc.Giỏ trị sản xuất và thu nhập, tiểu thủ cụng nghiệp ở làng chiếm tỷ lệ 50% sovới tổng giỏ trị sản xuất và thu nhập của làng trong năm

Đây là khái niệm được xem là tương đối đầy đủ bởi vỡ những làng nghềđược gọi là làng nghề truyền thống hay cổ truyền phải là những làng nghề cú cỏcnghề thủ cụng truyền thống; được hỡnh thành, tồn tại và phỏt triển lõu đời, đượctruyền từ đời này sang đời khỏc, sản xuất tập trung, cú nhiều thế hệ nghệ nhân tàihoa và đội ngũ thợ lành nghề, sản phẩm mang tớnh tiờu biểu và độc đáo.

Để xác định một làng nghề là làng nghề truyền thống thỡ cần cú nhữngtiờu thức sau:

- Số hộ và số lao động làm nghề truyền thống ở làng nghề đạt từ 50% trởlờn so với tổng số hộ và lao động của làng

- Giỏ trị sản xuất và thu nhập từ ngành nghề truyền thống ở làng đạt trờn50% tổng giỏ trị sản xuất và thu nhập của làng trong năm

- Sản phẩm làm ra cú tớnh mỹ nghệ mang đậm nột yếu tố văn hóa và bảnsắc dõn tộc Việt Nam

- Sản xuất cú quy trỡnh cụng nghệ nhất định, được truyền từ thế hệ nàysang thế hệ khỏc [22]

Như vậy, từ những cỏch tiếp cận trờn, cú thể định nghĩa làng nghề truyềnthống là những thụn làng cú một hay nhiều nghề thủ cụng truyền thống được tỏch

ra khỏi nụng nghiệp để sản xuất kinh doanh và đem lại nguồn thu nhập chiếm chủyếu trong năm Những nghề thủ công đó được truyền từ đời này sang đời khác,thường là nhiều thế hệ Cựng với thử thỏch của thời gian, cỏc làng nghề thủ côngnày đó trở thành nghề nổi trội, một nghề cổ truyền, tinh xảo, với một tầng lớp thợthủ cụng chuyờn nghiệp hay bỏn chuyờn nghiệp đó chuyờn tõm sản xuất, cú quytrỡnh cụng nghệ nhất định và sống chủ yếu bằng nghề đó Sản phẩm làm ra cútớnh mỹ nghệ và đó trở thành hàng húa trờn thị trường [15, tr.13-15]

1.1.2 Khỏi niệm làng nghề truyền thống phục vụ du lịch

Từ khỏi niệm làng nghề truyền thống đề cập ở trờn, cú thể hiểu làngnghề truyền thống phục vụ du lịch là cú một khụng gian lónh thổ nông thônmang đậm nét văn hóa, lịch sử, cú cỏc nghệ nhõn tiờu biểu thực hiện tổ chứcsản xuất một hoặc một số sản phẩm thủ cụng truyền thống, đồng thời cỏc làngnghề này cũn cung cấp cỏc dịch vụ phục vụ và thu hỳt khỏch du lịch [11]

Cần phõn biệt rừ sự khác nhau cơ bản giữa làng nghề truyền thống thôngthường hay làng nghề thương mại và làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ởchỗ làng nghề truyền thống phục vụ du lịch cú lợi thế thu hỳt khỏch du lịch (cúgiỏ trị văn hóa lịch sử, thuận tiện về mặt vị trí địa lý…) và cỏc dịch vụ phục vụ dulịch (trưng bày, bán hàng, biểu diễn quy trỡnh sản xuất, hướng dẫn tham quan…).

Ở đây, cần phải hiểu rừ khỏi niệm làng nghề truyền thống phục vụ du lịch

và du lịch làng nghề Du lịch làng nghề là loại hỡnh du lịch khai thỏc giỏ trị vănhóa vật thể, cỏc sản phẩm do nghề thủ cụng của cỏc làng nghề tạo ra như mộtđối tượng tài nguyờn du lịch cú giỏ trị, được khai thác để phục vụ cho nhu cầuvui chơi, giải trớ, nghiờn cứu tỡm hiểu văn hóa, tham quan du lịch, xe, hoặctham gia vào các công đoạn sản xuất sản phẩm đặc trưng của làng nghề đó,mang lại lợi ớch kinh tế cho địa phương và đất nước, gúp phần tụn vinh, bảo tồngiỏ trị truyền thống văn hóa và tăng cường vai trũ kinh tế của làng nghề

1.2 MỐI QUAN HỆ GIỮA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÀ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH

1.2.1 Sự cần thiết phải khụi phục và phỏt triển làng nghề truyền thống trong việc phỏt triển du lịch

Trong điều kiện hiện nay, khi cuộc cỏch mạng khoa học cụng nghệ hiệnđại phỏt triển như vũ bóo, tác động vào quỏ trỡnh cụng nghiệp húa, hiện đạihúa ở nước ta cựng với xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu thỡ làng nghề truyềnthống có nguy cơ bị mai một dần theo thời gian

Với lợi thế thiờn nhiờn ban tặng cho nước ta thỡ việc phỏt triển du lịchđược xem là một trong những lĩnh vực hàng đầu gúp phần vào sự phỏt triểnnền kinh tế của đất nước Nhỡn chung, cỏc làng nghề truyền thống vẫn tồn tạinhưng chủ yếu là phỏt triển một cỏch tự phỏt nờn tớnh ổn định và bền vữngkém Ngoài ra, Nhà nước chưa có các chính sách đồng bộ, phự hợp với thựctrạng của cỏc làng nghề hiện nay nên chưa tạo lập được thị trường tiờu thụcỏc sản phẩm thủ cụng truyền thống, chưa phát triển được đội ngũ nghệ nhõntài hoa trong cỏc làng nghề truyền thống… Vỡ vậy, việc cỏc làng nghề truyền

thống ngày càng mai một, đội ngũ nghệ nhõn tài hoa ngày càng giảm, một sốnghề truyền thống mất hẳn,… là điều tất yếu xảy ra Đây là việc ảnh hưởngrất lớn đến phỏt triển du lịch ở nước ta.

Do đó, việc phải khụi phục và phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống hiệnnay là rất cần thiết, đóng vai trũ quan trọng trong việc phỏt triển du lịch ởnước ta, biểu hiện cụ thể là:

Thứ nhất, phỏt triển ngành nghề tiểu thủ cụng nghiệp và làng nghề là

một trong những nhõn tố cú tớnh quyết định bởi vỡ phỏt triển ngành nghề tiểuthủ cụng nghiệp và làng nghề trong nụng thụn sẽ gúp phần thúc đẩy phỏt triển

cơ sở hạ tầng nụng thụn, cải tạo và giữ gỡn mụi truờng sinh thỏi trong cỏccộng đồng dân cư nhất là trong quỏ trỡnh phỏt triển cỏc ngành nghề và làngnghề truyền thống gắn với du lịch sinh thỏi và du lịch làng nghề, cải thiện vànõng cao mức sống cho cư dân nông thôn

Thứ hai, do nhu cầu, thị hiếu của du khỏch về cỏc sản phẩm và dịch vụ

mà cỏc làng nghề truyền thống cung cấp

Sự phỏt triển của cỏc nghề và cỏc làng nghề truyền thống đó gúp phầnđáp ứng thừa món nhu cầu tiờu dựng một số sản phẩm thiết yếu của xó hội,đồng thời từng bước đa dạng húa sản phẩm phục vụ du lịch trên địa bàn Domức sống của người dân trong nước ngày được nõng cao cựng với việc phỏttriển giao lưu văn húa giữa các nước trong quỏ trỡnh hội nhập và mở cửa nờnnhu cầu hàng thủ cụng mỹ nghệ ngày càng lớn, đặc biệt là cỏc trung tõm dulịch trong nước và địa phương

Thứ ba, do sự phỏt triển theo hướng ngày càng đa dạng hoỏ cỏc loại

hỡnh du lịch

Ngày nay, ngoài những loại hỡnh du lịch cổ điển thỡ du lịch làng nghề làloại hỡnh du lịch phổ biến trờn thế giới và ở Việt Nam Nú cú ý nghĩa to lớn

về mặt kinh tế - xó hội, văn hóa và giáo dục Nhu cầu của du khách theo đó

mà phát triển ngày càng đa dạng, phong phỳ từ sản phẩm đặc trưng của từngvựng miền, từng làng nghề cho đến dịch vụ phục vụ cho chuyến du lịch…

Vỡ vậy, việc khụi phục và phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống cũng làmột trong những nội dung quan trọng nhằm phục vụ và đáp ứng nhu cầu của

du khỏch ngày một phong phú hơn, mặt khỏc tạo ra nhiều sản phẩm mới độcđáo, đặc trưng riêng có của từng làng nghề để phục vụ du khách… Qua đó,thương hiệu du lịch Việt Nam được quảng bỏ với các nước trong khu vực vàtrờn thế giới

Thứ tư, giải quyết việc làm cho lao động ở cỏc vựng nụng thụn

Sự khụi phục, phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống đó thu hỳt đượchàng ngàn lao động nụng thụn cú việc làm ổn định, tăng thu nhập cho cỏc hộlao động, nâng cao đời sống cho cư dân nông thôn tại các địa phương nóiriêng và trờn cả nước núi chung

Trong điều kiện hiện nay, ở nụng thụn đất đai canh tác ngày càng ít,nguồn vốn hạn hẹp… do đó, lượng lao động dư thừa ngày càng lớn Vỡ vậy,phỏt triển làng nghề truyền thống ở nụng thụn là biện phỏp hữu hiệu để giảiquyết việc làm cho người lao động Việc phỏt triển làng nghề truyền thống ởnụng thụn với nhiều ngành nghề phong phỳ với nhiều loại hỡnh đa dạng thỡkhụng chỉ thu hút lao động ở gia đỡnh, làng xó mỡnh mà cũn thu hỳt đượcnhiều lao động từ các địa phương khác đến làm thuờ đồng thời kộo theo nhiềudịch vụ khỏc phỏt triển, tạo thờm nhiều việc làm mới cho người lao động

Thứ năm, nhằm giữ gỡn bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam trước xu thế

hội nhập kinh tế và văn hóa với các nước trong khu vực và trờn thế giới trỏnh

“hũa nhập chứ khụng hũa tan”

Từ xa xưa, người nước ngoài hiểu Việt Nam, quan hệ mật thiết với ViệtNam, trước hết là từ yếu tố văn hóa Làng nghề truyền thống là một sự kếttinh giỏ trị văn hóa văn minh lâu đời của dõn tộc Việt Nam Cỏc sản phẩm thủcụng truyền thống vừa phản ỏnh những nét văn hóa chung của dõn tộc, vừa cúnhững nột riờng của làng nghề

Làng nghề truyền thống là cả một môi trường kinh tế - xó hội và văn hóa,

nó bảo lưu những tinh hoa nghệ thuật và kỹ thuật truyền thống mang đậm bảnsắc văn hóa dân tộc Bởi vậy, việc khụi phục, bảo tồn và phỏt triển cỏc làng

nghề truyền thống là gúp phần tớch cực, quan trọng vào việc giữ gỡn bản sắcvăn hóa dân tộc Việt Nam trong quỏ trỡnh cụng nghiệp húa, hiện đại húa.

1.2.2 Xu hướng phỏt triển của hoạt động du lịch hiện đại và phỏt triển làng nghề truyền thống

Sự phỏt triển của làng nghề và làng nghề truyền thống trên con đường đilên sản xuất lớn xó hội chủ nghĩa có tác động to lớn trờn cỏc mặt kinh tế - xóhội khụng chỉ đối với ngành nghề thủ cụng truyền thống mà cả đối với nhiệm

vụ cụng nghiệp húa hiện đại húa, nụng nghiệp nụng thụn Mặc dự làng nghềtruyền thống cú vị trớ quan trọng như vậy nhưng trong quá trỡnh cụng nghiệphúa, hiện đại húa và hội nhập quốc tế nú vẫn cú những thuận lợi và khó khănnhất định

Với xu hướng thị trường húa nền kinh tế, quốc tế húa kinh tế và việc hộinhập vào nền kinh tế thế giới và khu vực càng tạo điều kiện cho làng nghề truyềnthống phỏt triển theo hướng xuất khẩu thuận lợi hơn Từ đó làng nghề truyềnthống sẽ chuyển từ thủ cụng nghiệp sang cụng nghiệp vừa và nhỏ hiện đại

Tuy nhiờn, do chớnh sỏch mở cửa hàng ngoại nhập tràn vào cũng tạo ra

sự cạnh tranh gay gắt hơn, một bộ phận tiểu thủ cụng nghiệp của làng nghềtruyền thống có nguy cơ không cạnh tranh được ngay ở thị trường trongnước Đặc biệt đối với một số mặt hàng truyền thống mang đậm bản sắcvăn hóa dân tộc nhưng không được chỳ trọng hiện đại hóa cho nên đó đểmất thị trường nội địa cũng thị trường quốc tế, vớ dụ: hàng sơn mài, thêuren, tranh dân gian…

Trong quỏ trỡnh cụng nghiệp húa, hiện đại húa cỏc làng nghề truyềnthống luụn luụn bị cỏc cụng nghệ mới cạnh tranh đe dọa như các làng nghềđúc đồng đó mất đi khi có đồ nhụm thay thế, làng nghề sản xuất mây tre đan

bị đồ nhựa thay thế, gần đây một số làng tranh dõn gian bị cỏc cụng nghệ inhiện đại thay thế…

Trong điều kiện mới hiện nay cỏc làng nghề truyền thống được phục hồi

và phỏt triển có xu hướng đổi mới ngành nghề theo nhu cầu của thị trường

Đồng thời nhiều làng nghề mới xuất hiện trên cơ sở lan tỏa của làng nghềtruyền thống.

Ở nhiều làng nghề truyền thống đó cú xu hướng và đang đưa cơ khí thaythế một phần lao động thủ công như nghề mộc đó sử dụng máy cưa, bào, máymộc vạn năng; nghề làm bún, bánh đa đó làm bằng mỏy; ở làng dệt phần lớncác gia đỡnh đều chuyển sang dệt bằng mỏy

Vỡ vậy, trong quỏ tỡnh cụng nghiệp húa, hiện đại húa và hội nhập quốc

tế làng nghề truyền thống vẫn tồn tại và phỏt triển nhưng cần cải tiến cho phựhợp với yờu cầu của thị trường, cụ thể là:

Ở những làng nghề chế biến nụng lõm thủy sản thỡ đây là làng nghề

cú những mặt hàng tương đối thụng dụng mà kỹ thuật và cụng nghiệp hiệnđại dần dần thay thế nhất là lĩnh vực chế biến lương thực, thực phẩm.Trong tương lai, ở cỏc ngành này sản xuất thủ công như cũ sẽ khụng cútriển vọng phỏt triển mạnh như sản xuất rượu, bia, nước mắm… xuất phỏt

từ tỡnh hỡnh thực tế nguồn nguyờn liệu, cụng nghệ chế biến nụng sản tậptrung chủ yếu trong cỏc làng nghề là chế biến lương thực, thực phẩm, rauquả, bỏnh kẹo… nhưng các máy móc trang bị cho lĩnh vực này là cũ kĩ lạchậu, do vậy cần đổi mới, ỏp dụng ngay kỹ thuật hiện đại và cụng nghệsinh học với quy mụ vừa và nhỏ để chế biến nụng, lõm, hải sản, đặc biệt

là chế biến lương thực, thực phẩm nhằm nõng cao chất lượng sản phẩm,đảm bảo vệ sinh cụng nghiệp, đồng thời phỏt huy cỏc ngành nghề chếbiến truyền thống trong vựng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước

và tiến tới xuất khẩu

Những sản phẩm mang tớnh truyền thống, nét đặc sắc độc đáo của dõntộc như các mặt hàng thủ cụng mỹ nghệ, đồ gỗ, mỹ thuật chạm khắc, kimhoàn, gốm… cơ sở để nú phỏt triển là lao động cú trỡnh độ cao và kỹ thuậttruyền thống được lưu giữ kết hợp với cụng nghệ hiện đại Đối với cỏcngành nghề này cần cú nhiều ứng dụng cải tiến về kỹ thuật so với truyềnthống để nõng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả trong sản xuất kinh

doanh Những làng nghề sản xuất ra những sản phẩm này có xu hướng đượckhụi phục khai thỏc và phỏt triển thành cỏc làng nghề truyền thống phục vụ

du lịch trong tương lai

Mặt hàng cơ khí sản xuất nụng cụ, đúc cán thép: nhu cầu về những mặthàng này cho sinh hoạt vẫn rất cần thiết, song đũi hỏi lao động phải được đàotạo và ỏp dụng cụng nghệ tiờn tiến vào sản xuất thỡ mới tồn tại được hoặcphải làm gia cụng chi tiết phụ tựng cho cụng nghiệp đô thị

Đối với những làng nghề khai thỏc và sản xuất vật liệu xõy dựng: đõy lànhững ngành nghề mới sử dụng nguyờn vật liệu thông thường sẵn cú ở nụngthụn và nhu cầu xõy dựng ở đây cũn lớn do đó ngành này có khả năng pháttriển ổn định trong những năm tới

Túm lại, làng nghề truyền thống ở nước ta đang tích cực vận động theo

xu hướng ngày càng mở rộng thị trường tiờu thụ hàng hóa, trên cơ sở đó đểduy trỡ và mở rộng ngành nghề xõy dựng làng nghề truyền thống phự hợp vớithời đại Ngoài ra cũn tập trung đổi mới cụng nghệ, trang thiết bị cơ khí kếthợp với cụng nghệ truyền thống để sản phẩm làm ra cú chất lượng ngày càngcao đáp ứng yờu cầu của thị trường khu vực và quốc tế tạo ra những sản phẩmtruyền thống phục vụ du lịch của đất nước Tất nhiờn, trong quỏ trỡnh cụngnghiệp húa, hiện đại húa cỏc làng nghề truyền thống qua sàng lọc của kinh tếthị trường sẽ cú một số nghề suy thoỏi và một số nghề được phỏt triển lan tỏatạo thành xó nghề

1.2.3 Mối quan hệ giữa làng nghề truyền thống và hoạt động du lịch

Hệ thống làng nghề truyền thống là một trong những nguồn tài nguyờn

du lịch quan trọng của nước ta Theo cỏc chuyờn gia, tiềm năng du lịchlàng nghề truyền thống Việt Nam hiện nay rất lớn, mỗi làng nghề gắn vớimột vùng văn hóa, hệ thống di tớch và truyền thống riêng Tuy nhiên, đểlàng nghề du lịch phỏt triển tương xứng với tiềm năng cũn là cả một quỏtrỡnh lõu dài

Điểm chung của cỏc làng nghề truyền thống là thường nằm ở trung tõmhoặc gần các đô thị lớn, cỏc trục giao thông đường bộ, đường sông, do đó rất

thuận tiện cho việc xõy dựng cỏc tour, tuyến du lịch làng nghề Hiện nay, cỏctỉnh thành như Hà Tây, Hũa Bỡnh, Bắc Ninh, Thừa Thiờn - Huế, Đà Nẵng đang triển khai mạnh mẽ loại hỡnh du lịch này Tuy nhiờn, nhỡn chung hiệuquả cũn chưa cao Một số làng nghề như gốm Bỏt Tràng, Lụa Vạn Phỳc, mộcĐồng Kỵ, tranh Đông Hồ, đá Non Nước đó thu hỳt khỏ nhiều du khách,nhưng vẫn chỉ ở mức độ tự phỏt

Nguyên nhân trước hết là thiếu sự phối hợp giữa cỏc ngành liờn quantrong xõy dựng, quy hoạch du lịch làng nghề Sự biến động của thị trường,khó khăn trong cạnh tranh, tiờu thụ hàng húa khiến nhiều làng nghề chỉ cũnhoạt động cầm chừng, khụng tạo được môi trường du lịch cú sức hỳt mạnh.Bờn cạnh đó, các yếu tố về cơ sở hạ tầng, vệ sinh môi trường cảnh quan cũngcần được chỳ trọng

Thực tế hiện nay, du khỏch muốn đến tận làng nghề để tham quan, tỡmhiểu về cỏc vị tổ nghề hoặc danh nhân văn hóa Và hơn thế, nhiều ngườimuốn tận tay tham gia vào quỏ trỡnh sản xuất ra sản phẩm ấy, thậm chí đó làmột sản phẩm theo ý tưởng, mẫu thiết kế riờng của du khách Đáp ứng đượcnhững nhu cầu đó, các làng nghề nước ta sẽ là điểm dừng chõn thỳ vị và độcđáo của du khách trong nước lẫn quốc tế, bởi đó là sẽ là kỷ niệm thỳ vị với

họ, trỏnh sự nhàm chán, đơn điệu cho du khỏch

Trong khai thỏc du lịch làng nghề, các đơn vị đưa khách đến cần thựchiện phõn chia lợi nhuận thu được qua cỏc hỡnh thức đóng góp xây dựng đốivới cộng đồng làng nghề và trả lương cho những nghệ nhõn, thợ thủ cụng ởcác cơ sở để họ yờn tõm với nghề Đồng thời, nờn bố trớ một hệ thống dịch

vụ, bỏn sản phẩm, đồ lưu niệm cho du khách, giúp tăng thu nhập cho nhõndõn trong vựng

Việc phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống cú lợi thế về du lịch thành cỏclàng nghề truyền thống phục vụ du lịch sẽ thực sự hấp dẫn với du khỏch khingành du lịch các địa phương quan tõm thực hiện những dự án đầu tư đúngmức, thiết thực, mang tớnh bền vững Bờn cạnh đó là công tác quảng bỏ, thuhỳt khỏch và giỳp cỏc làng nghề tiờu thụ sản phẩm, duy trỡ sản xuất

1.2.4 Đặc điểm, vai trũ và cỏc nhõn tố ảnh hưởng đến làng nghề truyền thống phục vụ du lịch

Thứ nhất, làng nghề truyền thống phỏt triển đa dạng về quy mô, cơ cấu

ngành nghề và gắn chặt với sản xuất nụng nghiệp

Cỏc làng nghề truyền thống ở nước ta đều ra đời và tỏch dần từ nụngnghiệp Ban đầu, người lao động ở nụng thụn do nhu cầu việc làm và thu nhập

đó làm nghề thủ cụng bờn cạnh làm ruộng, nghề chớnh là làm ruộng, nghềphụ là nghề thủ cụng Khi lực lượng sản xuất đó phỏt triển thỡ thủ cụngnghiệp tỏch ra thành ngành độc lập, vươn lên thành ngành sản xuất chớnh ởmột số làng; song để đảm bảo cuộc sống, người dõn bao giờ cũng làm thờmnghề nụng hay buụn bỏn hoặc làm thờm nghề khỏc Sự kết hợp đa nghề nàythường thể hiện trong một làng hay trong từng gia đỡnh bởi vỡ người thợ thủcụng vốn là người nụng dõn tỏch ra làm nghề thủ cụng, từ đó nghề thủ cụngtruyền thống ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của nụng dõn, nụngnghiệp và thúc đẩy nhau cựng phỏt triển

Về cơ cấu ngành nghề đó cú sự thớch ứng với cơ chế thị trường, một sốngành phỏt triển mạnh như sản xuất vật liệu xõy dựng, chế biến nụng sản-thực phẩm, cơ kim khí Có thể nói cơ cấu ngành nghề của cỏc ngành nghềtruyền thống trong vựng rất đa dạng và phong phỳ Ở các địa phương khácnhau thỡ tỷ lệ cỏc ngành nghề cũng khỏc nhau do nhu cầu tiờu thụ và tiờudựng cũng khỏc nhau

Về quy mô, đại bộ phận các cơ sở sản xuất kinh doanh trong làng nghềtruyền thống cú quy mụ nhỏ, vốn ớt, bỡnh quõn mỗi hộ gia đỡnh cú vài bachục triệu đồng Tính đặc thự của làng nghề truyền thống là phỏt triển vớinhiều loại mụ hỡnh sản xuất, hỡnh thức tổ chức của các đơn vị sản xuất cũng

mang đậm sắc thỏi nụng nghiệp nông thôn như các hộ, tổ hợp tỏc, hợp tỏcxó… Trong những điều kiện kinh tế xó hội nhất định ấy, cỏc hỡnh thức tổchức sản xuất của làng nghề truyền thống cũng bắt đầu mang dỏng vẻ củahỡnh thức sản xuất cụng nghiệp đô thị hoặc cỏc khu cụng nghiệp tập trung.

Đó là các công ty, các doanh nghiệp ở nụng thụn Đặc biệt là trong nhữngnăm gần đây, do nhu cầu của thị trường cũn xuất hiện những nghề mới nhưchế biến nụng sản, thực phẩm, sản xuất vật liệu xõy dựng và xõy dựng…

Về trỡnh độ kỹ thuật - cụng nghệ, đó cú sự đan xen kết hợp yếu tố truyềnthống với yếu tố hiện đại trên cơ sở tận dụng tiềm năng và lợi thế lao độngcủa mỗi địa phương, đồng thời kết hợp tay nghề cao với cụng cụ cơ giới húa,hiện đại húa và ỏp dụng cụng nghệ tiờn tiến và sản xuất như thiết bị chế biếnlương thực, thực phẩm, cụng nghệ sinh học…

Thứ hai, sản phẩm của cỏc làng nghề truyền thống mang tính đơn chiếc

và tớnh mỹ thuật cao

Mỗi một sản phẩm là một tỏc phẩm văn hóa nghệ thuật và văn hóa tinhthần kết tinh trong văn hóa vật thể Quỏ trỡnh sản xuất tuõn theo cụng nghệtruyền thống và thường nhạy bộn với thị trường trong việc đổi mới mẫu mó,chất lượng và có điều kiện linh hoạt thay đổi hướng sản xuất Nhờ bỏm sỏt thịtrường, am hiểu thị hiếu nờn cỏc mặt hàng của làng nghề truyền thống đượccải tiến nhanh chóng và đáp ứng nhu cầu của người tiờu dựng, sản phẩm của

họ ngày càng chiếm ưu thế trờn thị trường trong nước và quốc tế Đây là nétnổi trội mang tớnh cỏch tõn của làng nghề truyền thống Mỗi một sản phẩm làmột tỏc phẩm nghệ thuật, thể hiện rất rừ trờn những bức chạm khảm bằngvàng bạc, thờu ren và những bộ gốm sứ cao cấp… Hơn nữa, cỏc làng nghềtruyền thống khụng chỉ đơn giản cung cấp tư liệu tiờu dựng mà cũn là nơi traođổi tư liệu sản xuất với nhau

Cỏc sản phẩm của cỏc làng nghề truyền thống đều là sự giao kết giữaphương pháp thủ cụng tinh xảo với sự sự sỏng tạo nghệ thuật của nghệ nhân,chính điều này đó tạo ra những đặc thự khỏc nhau của hàng thủ cụng truyềnthống như tính riêng lẻ, tính đơn chiếc mạnh hơn tính đồng loạt; chiều sõu

nhiều hơn chiều rộng, mang tính tính trường phỏi, gia tộc giữ bớ quyết hơn là

sự phổ cập, phổ biến rộng rói; đầy chất trớ tuệ trớ thức lâu đời Ngoài ra việc

sử dụng cỏc sản phẩm này đồng thời phải thưởng thức tớnh nghệ thuật của nú.Chớnh sự giao kết này đó tạo nờn tớnh cỏ biệt và sắc thỏi riờng của mỗilàng nghề, nú giải thớch tại sao làng nghề cụ thể này khụng cú sản phẩm bằnglàng nghề kia, nghệ nhõn ở làng nghề này khụng thể thay thế bằng nghệ nhõn

ở làng nghề khỏc Mặc dự, ở cỏc làng nghề ấy đều cựng làm một nghề và sảnxuất ra cựng một loại sản phẩm

Sản phẩm thủ cụng truyền thống Việt Nam bao giờ cũng phản ỏnh sõusắc tư tưởng tỡnh cảm và quan niệm thẩm mỹ của dõn tộc Việt Nam, bản sắcvăn hóa Việt Nam Từ những con rồng, phượng, lõn, rựa… chạm trổ ở cácđỡnh chựa, hoa văn trờn cỏc trống đồng, cửu đỉnh, màu men và cỏc họa tiếttrên đồ gốm sứ đến những nột chấm phỏ trờn cỏc bức thờu… tất cả đều mangvúc dỏng dõn tộc, quê hương, chứa đựng ảnh hưởng về văn hóa tinh thần,quan niệm về nhân văn, tín ngưỡng tụn giỏo của người Việt chỳng ta Chớnhyếu tố tài hoa đậm nột này của sản phẩm thủ cụng truyền thống đó tạo nờn vịtrớ quan trọng của cỏc sản phẩm này trên thương trường và giao lưu quốc tế

Thứ ba, làng nghề truyền thống cú khả năng giải quyết tốt việc làm, tăng

thu nhập cho người lao động

Do đặc điểm của làng nghề truyền thống lao động thủ cụng vẫn là chủyếu nờn lao động trong cỏc làng nghề truyền thống là những người lao độngthủ cụng cú trỡnh độ, tay nghề tinh xảo, khéo léo, có đầu úc thẩm mỹ và đầytớnh sỏng tạo

Một đặc điểm nổi bật là lao động trong cỏc làng nghề truyền thống chủyếu là trong cỏc hộ gia đỡnh (chiếm khoảng 90%), chỉ khoảng 10% nằm ởcỏc doanh nghiệp Chớnh vỡ vậy, đó giải quyết được phần lớn lao động nụngnhàn bằng cỏch thu hỳt họ làm việc ở những công đoạn sơ chế…

Thứ tư, về hỡnh thức tổ chức sản xuất kinh doanh của làng nghề truyền

thống

Làng nghề truyền thống ở nước ta bờn cạnh nghề làm ruộng cũn cúnhững ngành nghề tiểu thủ cụng nghiệp tồn tại lâu đời Thời kỳ mới hỡnhthành, quy mụ sản xuất trong cỏc làng nghề truyền thống chủ yếu là hộ giađỡnh (huyết thống) gắn với các phường nghề, hội nghề như: phường gốm,phường mộc, phường đúc đồng…

Trong thời kỳ tập trung quan liờu bao cấp, làng nghề truyền thống đượcgọi là "Đội ngành nghề” của hợp tỏc xó như: đội gốm, đội mộc, đội nề, độilàm sơn mài, sơn khảm…Nơi có đông thợ thủ cụng thỡ thành lập hợp tỏc xóthủ cụng nghiệp Nhưng dần dần “Đội ngành nghề” hay “Hợp tỏc xó thủ cụngnghiệp” hoạt động kộm hiệu quả khụng tồn tại được nữa

Từ khi bước vào cơ chế mới, quy mụ sản xuất trở về với mụ hỡnhtruyền thống là hộ gia đỡnh, đồng thời xuất hiện cỏc doanh nghiệp tư nhân,công ty cổ phần, cỏc hỡnh thức hợp tỏc xó kiểu mới…Trên cơ sở cỏc hỡnhthức sở hữu này, cỏc doanh nghiệp, cỏc hợp tỏc xó có bước phỏt triển vàđược phỏp luật thừa nhận Chính cơ chế đổi mới đó tạo điều kiện thuận lợi

để khuyến khích đa dạng húa cỏc hỡnh thức tổ chức sản xuất kinh doanhtrong làng nghề truyền thống Tuy nhiờn, trong những năm qua, hỡnh thứcsản xuất kinh doanh theo hộ gia đỡnh vẫn cũn chiếm ưu thế ở cỏc làngnghề truyền thống, có nơi lên tới 90%

Hiện nay, trong quỏ trỡnh phỏt triển đi lên sản xuất cơ giới húa, kế thừa

và phỏt huy kinh nghiệm chuyển từ hợp tỏc xó thủ cụng nghiệp lờn trỡnh độhợp tỏc xó tiểu cụng nghiệp, cỏc hộ sản xuất kinh doanh trong làng nghề truyềnthống vẫn tiếp tục đẩy mạnh, đẩy nhanh trang bị cơ sở vật chất cho sản xuấtnhư: làng dệt lụa Vạn Phỳc (Hà Tây); làng rèn Đa Hội, làng mộc mỹ nghệĐồng Kỵ (Từ Sơn- Bắc Ninh); làng gốm sứ Bỏt Tràng (Hà Nội), làng cơ khíVân Chàng (Nam Định), Đồng Sõm (Thỏi Bỡnh), v.v Đặc biệt là nghề gốm sứ

sử dụng một cỏch phổ biến mỏy nghiền đất, đá, máy phun men, lũ điện và bắtđầu dựng lũ gas vào quỏ trỡnh sản xuất Tuy nhiờn, trong quỏ trỡnh vận động

để phỏt triển, cỏc hộ gia đỡnh sẽ xảy ra nhiều vấn đề bất cập như: quy mô sảnxuất không được mở rộng, không có điều kiện để đầu tư lớn cho sản xuất

Thứ năm, làng nghề truyền thống là một sự kết tinh giỏ trị văn hóa văn

minh lâu đời của dõn tộc

Từ xa xưa, người nước ngoài hiểu Việt Nam, quan hệ mật thiết với ViệtNam, trước hết là từ yếu tố văn hóa Nói như vậy khụng cú nghĩa là chỳng tacoi nhẹ cỏc yếu tố khỏc Một đặc điểm nổi bật là những làng thủ cụng truyềnthống mang chất văn hóa dân tộc rất đậm đà và là những bảo vật vụ giỏ.Trống đồng Ngọc Lũ; tượng Phật nghỡn mắt, nghỡn tay; tranh sơn mài, tranhlụa, tranh dõn gian khắc trên đỏ, trờn gốm…Đó là những minh chứng cho đờisống sinh hoạt, cảnh quan thiờn nhiờn và phong tục tập quỏn của dõn tộc taqua từng thời kỳ lịch sử

Cỏc phố cổ của Hà Nội như: Hàng Lược, Hàng Mắm, Hàng Đào, HàngKhoai, Hàng Quạt, Hàng Da, Hàng Khay, Hàng Bạc, Hàng Trống, Hàng Sắt,vv , là nơi mà những người thợ thủ công vùng ven đô vào làm ăn sinh sống.Cỏc sản phẩm thủ cụng truyền thống Việt Nam vừa phản ỏnh những nétvăn hóa chung của dõn tộc, vừa cú những nột riờng của làng nghề Ngay cảngười Việt Nam sống ở nước ngoài khi nhớ về quê hương là nhớ ngay đếndấu ấn đậm nột của mỗi làng nghề với bao sản phẩm độc đáo Như vậy làngnghề truyền thống khụng chỉ là những đơn vị kinh tế, thực hiện mục tiờu sảnxuất hàng tiờu dựng và hàng xuất khẩu mà cũn mang nột đặc sắc, biểu trưngcủa nền văn hóa dân tộc, văn hóa cộng đồng làng xó Việt Nam nói chung vàvùng ven đô Hà Nội núi riờng

Ngoài những đặc điểm cơ bản núi trờn thỡ làng nghề truyền thống phục

vụ du lịch cũn cú những đặc thự sau:

Thứ nhất, cú lợi thế về giỏ trị văn hóa lịch sử hay về mặt vị trí địa lí để

thu hỳt khỏch du lịch

Thứ hai, sản phẩm của cỏc làng nghề này có tính độc đáo riêng có, không

làng nghề nào có được và đặc trưng cho nền văn hóa dân tộc Việt Nam, mangtớnh mỹ thuật cao do những nghệ nhõn tài hoa làm ra, không được sản xuấthàng loạt theo cụng nghệ hiện đại

Thứ ba, cỏc dịch vụ phục vụ du lịch như trưng bày, bán hàng, biểu diễn

quy trỡnh sản xuất, hướng dẫn tham quan, hướng dẫn du khỏch làm những

sản phẩm của làng nghề… là phỏt triển hợp lý phự hợp với nhu cầu cũng nhưthị hiếu của du khỏch trong và ngoài nước.

Thứ tư, nơi sản xuất cũng là địa điểm làm du lịch (như là tham quan

trưng bày, mua bán sản phẩm …)

1.2.4.2 Vai trũ của làng nghề truyền thống phục vụ du lịch

Tiểu thủ cụng nghiệp núi chung và làng nghề truyền thống phục vụ dulịch núi riờng cú rất nhiều đóng góp đáng kể cho nền kinh tế núi chung và chotừng địa phương nói riêng, biểu hiện cụ thể như sau:

Thứ nhất, làng nghề truyền thống phục vụ du lịch đó tạo ra một khối

lượng hàng húa đa dạng, phong phỳ nhằm phục vụ cho tiờu dựng và cho xuấtkhẩu tại chỗ thụng qua hoạt động du lịch

Làng nghề truyền thống phục vụ du lịch nói riêng luôn huy động đượccỏc nguồn lực sẵn cú ở nông thôn như: tài nguyờn thiờn nhiờn, nguồn nguyờnliệu, phế phẩm của nụng nghiệp được huy động vào quỏ trỡnh sản xuất kinhdoanh và khai thỏc một cỏch cú hiệu quả nguồn vốn trong nhân dân, cơ sở vậtchất kỹ thuật và những kỹ năng, kỹ xảo của người lao động Trên cơ sở đóđẩy mạnh được hoạt động sản xuất nhằm tạo ra ngày càng nhiều hàng húa cúchất lượng tốt, phục vụ đắc lực cho tiêu dùng trong nước và cho xuất khẩu tạichỗ thụng qua hoạt động du lịch

Ngày nay, sản xuất của làng nghề truyền thống phỏt triển theo hướngchuyờn mụn húa, đa dạng húa sản phẩm đó làm cho cỏc làng nghề năng độnghơn Trong khi chưa có điều kiện để phỏt triển kinh tế trang trại thỡ việc làngnghề truyền thống đẩy mạnh sản xuất những mặt hàng may mặc, gốm sứ, đồ

gỗ mỹ nghệ … phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu là rất quan trọng.Điều quan trọng hơn cả là thời gian qua ở cỏc làng nghề truyền thống đó cóhàng trăm ngàn hộ nụng dõn chuyển sang phỏt triển ngành nghề truyền thốnghoặc vừa sản xuất nụng nghiệp, vừa sản xuất làm ngành nghề, do đó đó tăngcường cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực cho kinh tế nụng thụn Việc sảnxuất trong cỏc làng nghề truyền thống đang hướng vào những sản phẩm kỹ

thuật cao, thị trường tiờu thụ rộng khắp, chứng tỏ rằng, sản xuất và lưu thônghàng hóa của làng nghề truyền thống phỏt triển mang tớnh hàng húa tập trungkhỏ rừ nột.

Chớnh việc phỏt triển sản xuất trong cỏc làng nghề truyền thống đó gúpphần quan trọng trong việc đa dạng húa sản phẩm thủ cụng truyền thống,kớch thớch cầu tiờu dựng, nhất là trong lĩnh vực du lịch Từ đó có tác độngtrở lại là ngày càng làm cho cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch phỏttriển mạnh hơn, hợp lý hơn theo xu thế của thời đại

Thứ hai, làng nghề truyền thống phục vụ du lịch giải quyết việc làm một

cỏch hữu hiệu cho người lao động ở nụng thụn

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đó cú nhiều biện pháp đểgiải quyết việc làm cho lao động ở nông thôn như: đẩy mạnh việc hợp tác laođộng quốc tế, đưa dân đi xây dựng vựng kinh tế mới, thõm canh tăng vụ, phỏttriển chăn nuôi, phát triển thương mại và dịch vụ… Những biện phỏp này ớtnhiều đó cú tỏc động tớch cực giải quyết một phần công ăn việc làm chongười lao động ở nụng thụn

Song sản xuất nụng nghiệp, bản thõn nú khụng thể cú khả năng giảiquyết số lao động dư thừa ở nụng thụn hiện nay Vỡ vậy việc phỏt triển làngnghề truyền thống ở nụng thụn khụng chỉ thu hút lao động ở gia đỡnh, làng xómỡnh mà cũn thu hỳt được nhiều lao động từ các địa phương khác đến làmthuờ mà cũn kộo theo nhiều nghề dịch vụ khỏc phỏt triển, tạo nhiều công ănviệc làm cho người lao động Bởi lẽ phỏt triển nghề và cỏc làng nghề truyềnthống ở nụng thụn sẽ tận dụng tốt được thời gian lao động, khắc phục đượctớnh thời vụ trong sản xuất nụng nghiệp, giảm được thời gian nụng nhàn, gúpphần phõn bố hợp lý lực lượng lao động nụng thụn Chẳng hạn như nghề chếbiến lương thực, thực phẩm tạo điều kiện cho chăn nuôi phát triển; ngành sảnxuất hàng ngũ kim, ngành tỏi chế cỏc sản phẩm…tạo điều kiện cho mạng lướithu gom nguyờn liệu, phế liệu phỏt triển; đặc biệt đối với cỏc ngành nghề sảnxuất hàng thủ cụng mỹ nghệ xuất khẩu ngoài việc tạo ra kim ngạch xuất khẩu

cũn tạo ra nhiều việc làm và tăng thu nhập cho hàng ngàn lao động ở cỏc làngnghề, vựng phụ cận.

Như vậy, việc phỏt triển làng nghề truyền thống phục vụ du lịch cú vaitrũ rất quan trọng nhằm khai thỏc cỏc nguồn lực ở nụng thụn một mặt tạo điềukiện cho những người khụng cú khả năng sản xuất nụng nghiệp hoặc trong thờigian nụng nhàn chuyển sang làm ngành nghề có ưu thế hơn, tận dụng được tối

đa thời gian rónh rỗi, mặt khác chính điều này đó kộo theo sự phỏt triển nhiềunghề dịch vụ có liên quan như bán hàng cho khách du lịch, làm du lịch… gúpphần tạo thêm được nhiều việc làm mới, thu hút được nhiều lao động

Thứ ba, làng nghề truyền thống phục vụ du lịch thu hút được vốn nhàn

rỗi, tận dụng thời gian và lực lượng lao động, hạn chế di dõn tự do

Khỏc với sản xuất cụng nghiệp và một số ngành khác, đa phần cỏc làngnghề truyền thống không đũi hỏi vốn đầu tư lớn bởi rất nhiều nghề chỉ cầnmột số cụng cụ thủ công, thô sơ do người thợ thủ cụng tự sản xuất được hoặcđặt mua với số vốn nhỏ Hơn nữa đặc điểm sản xuất trong cỏc làng nghề làquy mụ nhỏ, cơ cấu vốn và lao động ớt nờn rất phự hợp với khả năng huyđộng vốn và cỏc nguồn lực vật chất của các gia đỡnh Đây được xem như làlợi thế để cỏc làng nghề cú thể huy động cỏc loại vốn nhàn rỗi trong dõn vàohoạt động sản xuất kinh doanh Mặt khác, do đặc điểm của cỏc làng nghề sửdụng phương pháp sản xuất thủ cụng là chủ yếu, nơi sản xuất cũng chính lànơi ở của người lao động Vỡ vậy, cú khả năng tận dụng và thu hút đượcnhiều lao động, từ lao động thời vụ nông nhàn trên độ tuổi hay dưới độ tuổilao động, trẻ em vừa học vừa tham gia sản xuất dưới hỡnh thức học nghề haygiỳp việc (lực lượng này chiếm một tỷ lệ đáng kể trong tổng số lao động làngnghề)

Bờn cạnh đó, chính việc phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống tạo việclàm tại chỗ sẽ là tiền đề để thực hiện “ly nụng bất ly hương”, đóng vai trũquan trọng trong việc hạn chế di dõn tự do ra các trung tâm đô thị, thành phốgúp phần giữ vững ổn định an ninh trật tự xó hội

Thứ tư, làng nghề truyền thống phục vụ du lịch gúp phần tăng thu nhập, cải

thiện đời sống dân cư ở nụng thụn và xõy dựng nụng thụn mới văn minh, hiện đại.Việc cải thiện và nâng cao đời sống nhõn dõn chỉ cú thể thực hiện đượctrên cơ sở ổn định việc làm và nõng cao thu nhập Ở những vựng nụng thụn

cú nghề và làng nghề truyền thống phỏt triển đều thể hiện sự giàu có hơn hẳnvựng thuần nụng Thu nhập từ ngành nghề tiểu thủ cụng nghiệp chiếm tỷ lệlớn trong tổng thu nhập đó đem lại cho người dõn ở đây cuộc sống đầy đủhơn cả về vật chất lẫn tinh thần

Khi làng nghề truyền thống và làng nghề mới phỏt triển đó xuất hiện một

số người mạnh dạn rời bỏ nụng nghiệp (rời ruộng khụng rời làng) để làmnghề Đây chính là cơ sở vững chắc của việc nâng cao đời sống vật chất tinhthần cho người lao động Ở những làng nghề cú uy tớn, nhiều hộ gia đỡnhhàng năm tích lũy được hàng trăm triệu đồng Thu nhập từ ngành nghề ngàycàng cao, đời sống người làm nghề được cải thiện, những biểu hiện tiờu cựctrong xó hội từ đó mà giảm dần

Do vậy, sự phỏt triển của cỏc làng nghề truyền thống trong nụng thụnkhụng những tự bản thõn nú yờu cầu phải cú kết cấu hạ tầng kỹ thuật phỏttriển mà nú cũn kớch thớch phỏt triển cơ sở vật chất kỹ thuật và nõng cao dõntrớ ở nụng thụn, thỳc đẩy quỏ trỡnh xõy dựng nụng thụn mới văn minh, hiệnđại và thu dần khoảng cỏch giữa thành thị với nụng thụn

Thứ năm, làng nghề truyền thống phục vụ du lịch gúp phần đa dạng húa

kinh tế nông thôn và thúc đẩy quỏ trỡnh đô thị húa

Đa dạng húa kinh tế nụng thụn là một trong những nội dung chủ yếu củacụng nghiệp húa, hiện đại húa nụng thụn, là biện pháp thúc đẩy kinh tế hànghúa nụng thụn phỏt triển, tạo ra chuyển biến mới về chất gúp phần phỏt triểnkinh tế xó hội nụng thụn Vỡ vậy, việc phỏt triển cỏc làng nghề truyền thốngphục vụ du lịch trong nụng thụn gúp phần quan trọng để thực hiện quỏ trỡnhtrờn và kớch thớch sự ra đời phỏt triển cỏc ngành nghề dịch vụ, thương mại,vận tải, thụng tin liờn lạc …

Ở những vựng cú nhiều làng nghề truyền thống phục vụ du lịch phỏttriển sẽ hỡnh thành cỏc trung tõm giao lưu buôn bán, dịch vụ và trao đổi hàng

húa Những trung tâm này ngày càng được mở rộng và phỏt triển tạo nờn sựđổi mới trong nông thôn Hơn nữa, nguồn tớch lũy của người dõn trong làngnghề cao hơn, có điều kiện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng như đường sỏ,nhà ở… Từ đó, ở đây dần dần hỡnh thành một cụm dân cư với lối sống đô thịngày một rừ nột Xu hướng đô thị hóa nông thôn là xu hướng tất yếu, nú thểhiện trỡnh độ phỏt triển về kinh tế xó hội ở nụng thụn, là một yờu cầu khỏchquan trong phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống núi chung và làng nghềtruyền thống phục vụ du lịch núi riờng.

Bờn cạnh đó việc phỏt triển làng nghề truyền thống núi chung sẽ chuẩn

bị đội ngũ lao động cú khả năng thích ứng với lĩnh vực cụng nghiệp và tạo cơ

sở vệ tinh cho cỏc doanh nghiệp hiện đại Một khi làng nghề truyền thống ởnụng thụn phỏt triển mạnh sẽ tạo đội ngũ lao động cú tay nghề cao và lớpnghệ nhõn mới Chớnh thụng qua lực lượng này để tiếp thu những tiến bộkhoa học kỹ thuật và cụng nghệ tiờn tiến ỏp dụng vào sản xuất làm cho sảnphẩm cú chất lượng cao giỏ thành giảm nõng cao khả năng cạnh tranh trờn thịtrường lớn Khi cơ sở vật chất được tăng cường và hiện đại thỡ nú tạo điềukiện thuận lợi cho đội ngũ lao động thớch ứng với tỏc phong cụng nghiệp,nõng cao tớnh tổ chức, tớnh kỷ luật, từ đó trỡnh độ văn hóa của người laođộng ngày được nâng cao Đây lại là cơ sở thuận lợi đưa tiến bộ khoa học kỹthuật và cụng nghệ và lĩnh vực sản xuất và hoạt động dịch vụ trong làng nghề.Như vậy người thợ trong làng nghề thời nay hoàn toàn khỏc với người thợ thủcông trước kia, họ phải luụn thớch nghi với điều kiện và kỹ thuật mới, tiờntiến

Trên cơ sở đó theo xu hướng hiện nay đó xuất hiện hỡnh thức liờn kếtgiữa cỏc doanh nghiệp ở đô thị và khu cụng nghiệp tập trung với cỏc làngnghề truyền thống Sự liờn kết này cú tỏc dụng và hiệu quả rừ rệt nhất là cỏclàng nghề truyền thống làm gia cụng, sản xuất phụ với tư cách là vệ tinh chodoanh nghiệp lớn, cụ thể là: cỏc làng nghề truyền thống tiến hành sản xuấtcỏc loại phụ tựng, chi tiết sản phẩm, hoặc sản xuất nụng sản thực phẩm ở giai

đoạn thụ, cung cấp cho những doanh nghiệp lớn ở thành thị làm đầu mối lắprỏp hoàn thiện sản phẩm bỏn ra thị trường trong và ngoài nước mang lại hiệuquả kinh tế cao.

Thứ sỏu, làng nghề truyền thống phục vụ du lịch gúp phần thúc đẩy

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nụng nghiệp nông thôn theo hướng cụng nghiệphúa hiện đại húa

Trong quỏ trỡnh phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống đó cú vai trũ tớchcực gúp phần tăng tỷ trong cụng nghiệp, tiểu thủ cụng nghiệp và dịch vụ, thuhẹp tỷ trọng nụng nghiệp, chuyển lao động từ sản xuất nụng nghiệp cú thunhập thấp sang cỏc ngành nghề phi nụng nghiệp cú thu nhập cao hơn

Xột trờn mức độ phân công lao động xó hội thỡ cỏc làng nghề truyềnthống đó cú tỏc động tớch cực đến sản xuất nụng nghiệp Nú khụng chỉ cungcấp tư liệu sản xuất cho khu vực nụng nghiệp mà cũn cú tỏc dụng chuyển dịch

cơ cấu trong nội bộ ngành nụng nghiệp Chẳng hạn như khi ngành nghề chếbiến phỏt triển, yờu cầu nguyờn liệu từ nụng nghiệp phải nhiều hơn, đa dạnghơn và chất lượng cao hơn, từ đó thúc đẩy hỡnh thành những khu vực sảnxuất nụng nghiệp chuyờn canh lớn, tạo ra năng suất lao động cao hơn Ngườinông dân trước yờu cầu tăng lên của sản xuất tự họ sẽ thấy nên đầu tư vàolĩnh vực nào cú lợi nhất… Mặt khỏc, cỏc làng nghề truyền thống phỏt triển sẽtạo cơ hội cho hoạt động dịch vụ ở nụng thụn mở rộng quy mô và địa bànhoạt động, thu hút được nhiều lao động

Như vậy sự phỏt triển của cỏc làng nghề truyền thống đó cú tỏc dụng rừrệt với quỏ trỡnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nụng thụn theo yờu cầu củacụng nghiệp húa hiện đại hóa, đặc biệt sự phỏt triển lan tỏa của cỏc làng nghềtruyền thống đó mở rộng quy mô địa bàn sản xuất thu hỳt nhiều lao động.Đến nay cơ cấu kinh tế của một số làng nghề đạt từ 50% - 70% tỷ trọng củacụng nghiệp và dịch vụ cũn lại là 30% - 50% là nụng nghiệp

Thứ bảy, cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch gúp phần gỡn giữ,

bảo tồn giỏ trị, bản sắc văn hóa dân tộc

Lịch sử làng nghề truyền thống gắn liền với lịch sử phỏt triển văn hóacủa dõn tộc Việt Nam, nú vừa là nhõn tố gúp phần tạo nờn nền văn hóa ấy,vừa là sự biểu hiện tập trung nhất bản sắc của dõn tộc Việt Nam.

Những phong tục tập quán, đền thờ, miếu mạo … của mỗi làng xó vừa

cú nột chung của văn hóa dân tộc, vừa cú nột riờng của mỗi làng quờ làngnghề Cỏc sản phẩm của làng nghề truyền thống làm ra là sự kết tinh, sựgiao lưu và phát triển cỏc giỏ trị văn hóa, văn minh lâu đời của dõn tộc.Người nước ngoài biết đến Việt Nam cũng chớnh là thụng qua cỏc mặthàng thủ cụng truyền thống Sản phẩm thủ cụng mỹ nghệ mang nặng chấtvăn hóa dân tộc Những sản phẩm đó làm cho sản phẩm trong làng nghềvừa mang nét đặc sắc riờng biệt vừa mang những nét tương đồng với cỏcdõn tộc khỏc trờn thế giới, nú là dấu ấn di sản văn hóa quí báu mà cha ông

ta để lại cho thế hệ sau Với những đặc điểm đặc biệt ấy chỳng khụng cũn

là hàng húa đơn thuần mà đó trở thành sản phẩm văn hóa với tớnh nghệthuật cao và được coi là biểu tượng nghệ thuật truyền thống của dõn tộcViệt Nam Vỡ vậy trong quỏ trỡnh cụng nghiệp húa, hiện đại húa nếukhụng cú ý thức bảo tồn nghề thủ cụng và cỏc làng nghề truyền thốngmang đậm bản sắc văn hóa dân tộc thỡ những nét văn hóa độc đáo đó sẽ bịmai một Do đó, việc duy trỡ ngành nghề truyền thống và cỏc làng nghềtruyền thống là rất cần thiết vỡ cỏc sản phẩm thủ cụng truyền thống cú giỏtrị trường tồn đặc biệt, nú mang trong mỡnh bản sắc văn hóa dân tộc màcỏc dõn tộc khác không có được, nú là những bức thông điệp bền vững củamột dõn tộc được lưu truyền lại cho thế hệ sau

Túm lại, việc phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ở

nông thôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giữ gỡn bảo tồn cỏc giỏtrị văn hóa của dõn tộc trong quỏ trỡnh thực hiện cụng nghiệp húa, hiện đạihúa và hội nhập kinh tế quốc tế của địa phương và đất nước

1.2.4.3 Những nhõn tố ảnh hưởng tới sự phỏt triển làng nghề truyền thống phục vụ du lịch

Nghiờn cứu sự xuất hiện tồn tại và phỏt triển của cỏc làng nghề truyềnthống và cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch trong suốt chiều dài lịch

sử ta thấy chỳng chịu ảnh hưởng của nhiều nhõn tố tự nhiờn, kinh tế, xó hội.Cỏc nhõn tố chủ yếu ảnh hưởng tới sự phỏt triển của làng nghề truyền thốngphục vụ du lịch bao gồm:

Một là, nhu cầu của người tiờu dựng và khỏch du lịch trờn thị trường.

Cũng như bất kỡ cỏc ngành sản xuất, sản xuất của cỏc làng nghề truyềnthống phục vụ du lịch cũng phải tuõn theo quy luật cung cầu của thị trường

Vỡ vậy sự phỏt triển của nó trước hết phải xuất phỏt từ nhu cầu của thịtrường Cần khẳng định rằng những sản phẩm thủ cụng truyền thống dựchỳng ta yờu mến đến đâu nhưng nếu khụng cú thị trường, khụng cú nhu cầu

về sản phẩm đó thỡ ngành nghề truyền thống cũng như các làng nghề truyềnthống khụng thể phỏt triển được

Chẳng hạn như từ những năm 1986 - 1990 khi mất thị trường Liên Xô vàĐông Âu thỡ nhiều ngành nghề thủ cụng truyền thống bị mai một: dệt đay,thảm cúi, thờu ren, mành trỳc… tan ró do sản phẩm của chỳng bị cỏc sảnphẩm cụng nghiệp với ưu thế về kiểu dỏng mẫu mó thuận tiện trong sử dụngthay thế, mặt khỏc, bản thõn cỏc làng nghề này đó khụng kịp thời thay đổimặt hàng mẫu mó để thớch ứng như các nghề làm nún, làm quạt, vẽ tranh…Ngược lại, một số làng nghề thủ cụng cú cỏc sản phẩm phự hợp với nhu cầucủa xó hội thỡ cú khả năng phỏt triển như các nghề chế biến nụng sản, nghềnấu rượu, làm bún, đậu phụ, sản xuất vật liệu xõy dựng, sản xuất đồ gỗ giađỡnh, chạm khắc trang trớ nội thất…

Dân cư thành thị và du khách (đặc biệt là khỏch quốc tế) núi chung là họ

cú mức sống cao, cú “lối sống thành thị” Do đó, nhu cầu dịch vụ hết sức đadạng, hoạt động dịch vụ cực kỡ phức tạp, nhu cầu về cỏc sản phẩm mỹ nghệrất lớn Vỡ vậy, số lượng dân cư thành thị và du khỏch ảnh hưởng rất lớn đếnviệc tiờu thụ những sản phẩm thủ cụng truyền thống

Hai là, trỡnh độ của nghệ nhân và đội ngũ thợ làng nghề.

Cần phải khẳng định rằng vị trớ của nghệ nhân đối với cỏc làng nghềtruyền thống là rất lớn Chính tài năng của cỏc nghệ nhõn với đôi “bàn tayvàng” của họ đó tạo nờn những sản phẩm quớ giỏ, tinh xảo và độc đáo -những sản phẩm văn hóa sống mói với thời gian, gúp phần làm vẻ vang chodõn tộc và cho mỗi làng nghề Chính người nghệ nhân, người thợ cả đó giữcho làng nghề truyền thống tồn tại, đó đào tạo những người thợ mà trước hết

là con chỏu của họ, rồi đến những người trong làng và từ đời này qua đờikhỏc kế tiếp nhau và để đến ngày nay cú những nghề và những làng nghềtruyền thống nổi tiếng trờn thế giới và sản phẩm của nú cú một khụng hai.Khả năng cạnh tranh, sức sống của khụng ớt sản phẩm cỏc làng nghề nhưgốm sứ mỹ nghệ, khảm trai, sơn mài, chạm trỗ gỗ, đá… Chủ yếu phụ thuộc vàotài hoa, kinh nghiệm tay nghề của nghệ nhõn, thợ cả Tuy nhiờn, số lượng nhữngngười giỏi nghề trong cỏc làng nghề truyền thống ngày một ít đi vỡ nhiều kinhnghiệm nghề nghiệp được coi là bớ mật chỉ được truyền lại cho con cháu tronggia đỡnh dũng họ, điều này cản trở khụng nhỏ đến chất lượng lao động trong cỏclàng nghề truyền thống, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm

Vỡ vậy, phỏt triển cỏc làng nghề truyền thống trong cơ chế thị trườngtựy thuộc rất nhiều vào việc xõy dựng đội ngũ cỏc nghệ nhõn của cỏc làngnghề và truyền nghề cho những người lao động trẻ tuổi

Thứ ba, trỡnh độ khoa học cụng nghệ.

Trong nền kinh tế thị trường, khụng chỉ cú kinh nghiệm cổ truyền màphải cú khoa học cụng nghệ hiện đại, phải biết kết hợp cỏc yếu tố truyềnthống với khoa học cụng nghệ hiện đại để tạo ra những sản phẩm cú chấtlượng cao, giỏ thành hạ nhưng vẫn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, phảiđược người tiờu dựng trong xó hội hiện đại chấp nhận, tạo tớnh hấp dẫn chosản phẩm nhất là cỏc du khỏch

Trong thực tế nhiều làng nghề truyền thống nhờ mạnh dạn đổi mới cụngnghệ, thay đổi mẫu mó nờn ngày càng phỏt triển mạnh, tuy nhiờn bờn cạnh

đó tỡnh trạng phổ biến là trỡnh độ cụng nghệ của cỏc làng nghề truyền thống

ở nước ta rất khỏc nhau, cũn ở trỡnh độ thấp, cụng nghệ truyền thống là phổ

biến Cụng nghệ truyền thống cú tớnh hai mặt, một mặt cú khả năng tạo việclàm rất lớn, nhu cầu vốn thấp phự hợp với trỡnh độ người lao động nhưng mặtkhỏc nú cú quy mụ nhỏ, năng suất lao động thấp, ớt cú khả năng phổ biếnrộng rói, gõy ụ nhiễm môi trường … Vỡ vậy để tăng khả năng cạnh tranh củasản phẩm thủ cụng truyền thống ở cỏc làng nghề truyền thống phải từng bướcứng dụng cụng nghệ hiện đại.

Do khả năng có hạn về vốn, nhu cầu giải quyết việc làm và trỡnh độ thợthủ cụng cũn hạn chế nờn một mặt phải tận dụng cụng nghệ truyền thốngnhưng mặt khác các công đoạn nặng nhọc của quỏ trỡnh sản xuất thỡ phảiứng dụng cụng nghệ hiện đại cụ thể là thay bằng máy móc như: máy cưa, máy

xẻ, bào, nghiền, trộn đất, … làm cho năng suất lao động tăng lên rừ rệt và hạgiỏ thành sản phẩm

Như vậy, việc kết hợp cụng nghệ hiện đại và cụng nghệ truyền thống làyờu cầu khỏch quan trong việc phỏt triển làng nghề truyền thống ở nước ta

Về nguyờn tắc những công đoạn sản xuất nặng nhọc gõy ụ nhiễm môi trườngquyết định chất lượng, khả năng cạnh tranh của sản phẩm… thỡ cần phải từngbước hiện đại húa, cũn những công đoạn khỏc mà mỏy múc khụng thể thaythế được hoặc thay thế được nhưng không tạo ra nét độc đáo riêng có của sảnphẩm truyền thống đó nổi tiếng của địa phương thỡ nờn và phải sử dụng cụngnghệ truyền thống

Bốn là, chớnh sỏch của nhà nước đối với làng nghề truyền thống

Trong quản lý nhà nước, quản lý nhà nước về kinh tế giữ vị trí đặc biệtquan trọng, cỏc hoạt động của nhà nước đều hoặc là tỏc dụng thúc đẩy hoặc làkỡm hóm sự vận động của ngành kinh tế Bất cứ nhà nước nào cũng đều cúvai trũ quản lớ nền kinh tế quốc dõn thụng qua cỏc cụng cụ quản lý và canthiệp bằng thể chế, chính sách để điều tiết nền kinh tế vận động nhằm đạt đếnmục tiờu mong muốn và theo định hướng đó lựa chọn

Thực tế đó chứng minh hệ thống chớnh sỏch kinh tế vĩ mụ của nhà nước

cú ảnh hưởng rất lớn tới sự phỏt triển hay suy vong của cỏc làng nghề truyền

thống núi chung Thời kỡ trước đổi mới, trong chính sách đối với cỏc thànhphần kinh tế, chúng ta đó tập trung phỏt triển kinh tế quốc doanh và kinh tếtập thể, khụng chấp nhận kinh tế tư nhân, cá thể nờn cỏc làng nghề truyềnthống theo nghĩa là các đơn vị kinh tế độc lập đó chuyển thành cỏc hợp tỏc xóhay cỏc tổ, đội ngành nghề phụ trong hợp tỏc xó sản xuất nụng nghiệp kinhdoanh tổng hợp đó làm cho cỏc làng nghề truyền thống khụng phỏt triển đượcthậm chí có nguy cơ diệt vong Từ khi thực hiện cụng cuộc đổi mới tới nay,với chớnh sỏch thừa nhận hộ gia đỡnh là chủ thể kinh tế độc lập, tự chủ trongnụng thụn, cỏc doanh nghiệp tư nhân được phộp thành lập và phỏt triển thỡcỏc làng nghề truyền thống đó cú điều kiện phục hồi và phỏt triển mạnh Nhờchớnh sỏch hội nhập nền kinh tế nước ta với khu vực và trờn thế giới đó làmcho nhiều sản phẩm làng nghề có điều kiện phỏt triển nhất là hàng thủ cụng

mỹ nghệ vỡ đó mở được thị trường tiờu thụ

Cú thể khẳng định rằng, trong nền kinh tế thị trường và toàn cầu húa hiệnnay nền kinh tế đất nước núi chung và cỏc làng nghề truyền thống núi riờng

cú phỏt triển được hay trỡ trệ suy thoỏi là tựy thuộc rất lớn vào định hướng vàcỏc chớnh sỏch kinh tế vĩ mụ của nhà nước

Năm là, cỏc nhõn tố khỏc.

- Kết cấu hạ tầng: hệ thống giao thụng vận tải, điện, nước, thụng tin liờnlạc… cú ảnh hưởng rất lớn đến cỏc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch.Trong cụng cuộc cụng nghiệp húa, hiện đại húa, sự phỏt triển của cỏc làngnghề truyền thống chịu ảnh hưởng rất lớn bởi hệ thống cung cấp điện nước,tiến bộ cụng nghệ thiết bị, mỏy múc hiện đại để đổi mới cụng nghệ cổ truyềnnhằm tăng năng suất lao động, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm và làm giảmthiểu ụ nhiễm môi trường của cỏc làng nghề Ngoài ra, sự hoạt động của cỏclàng nghề truyền thống trong nền kinh tế thị trường cũn chịu tác động mạnhcủa yếu tố thông tin nói chung, bưu chính viễn thụng núi riờng Nú giỳp nắmbắt kịp thời, nhanh chúng, chớnh xỏc những thụng tin về thị trường, giỏ cả,

mẫu mó, quy cỏch sản phẩm … để từ đó có những ứng xử thớch hợp đáp ứngnhu cầu thị trường.

- Vốn cho phỏt triển sản xuất kinh doanh

Vốn là yếu tố, là nguồn lực quan trọng đối với bất kỡ quỏ trỡnh sản xuấtkinh doanh nào, do đó, sự phỏt triển của cỏc làng nghề truyền thống cũngkhụng nằm ngoài sự ảnh hưởng của nhõn tố vốn Trước đây vốn sản xuất củacỏc hộ kinh doanh trong cỏc làng nghề là rất nhỏ bé, thường là vốn tự cú củacác gia đỡnh hoặc vay mượn của người thõn nờn quy mụ sản xuất khôngđược mở rộng Ngày nay nhu cầu vốn để mở rộng quy mụ sản xuất, tăng khảnăng cạnh tranh của cỏc sản phẩm thủ cụng truyền thống là đũi hỏi cấp thiết,cỏc hộ sản xuất kinh doanh phải cú số lượng vốn khỏ lớn để đầu tư cải tiếncụng nghệ, có như vậy mới tăng được năng suất lao động hạ giá thành và tăngchất lượng sản phẩm

- Sự phõn bố cỏc tài nguyờn (tự nhiên và nhân văn) có ý nghĩa đặc biệtquan trọng

Trước đây phần lớn cỏc làng nghề truyền thống được hỡnh thành do cúnguồn nguyờn liệu tại chỗ Nhưng hiện nay, nguồn nguyờn liệu tại chỗ củanhiều làng nghề truyền thống đó cạn kiệt, phải vận chuyển từ những nơi khácvới chi phí cao, điều này đó làm ảnh hưởng khụng nhỏ đến năng lực sản xuất

và khả năng cạnh tranh của cỏc sản phẩm thủ cụng truyền thống Trong điềukiện khoa học cụng nghệ hiện đại, việc tỡm kiếm nguyờn liệu mới với giỏ rẻthay thế cỏc loại nguyờn liệu truyền thống nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sảnphẩm là vấn đề cần quan tõm của cỏc nhà khoa học và của bản thõn cỏc làngnghề truyền thống núi chung

- Trỡnh độ phỏt triển của nền kinh tế đất nước và năng suất lao động xóhội, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất vật chất cú ảnh hưởng rất căn bản tới

sự phỏt triển cỏc ngành nghề của cỏc làng nghề truyền thống

- Cơ cấu dân cư, sức mua của dân cư và du khỏch sẽ đặt ra những yờucầu về quy mụ phỏt triển và cơ cấu của cỏc ngành nghề ở cỏc làng nghềtruyền thống

- Việc phõn bố cỏc làng nghề truyền thống gắn bú mật thiết với sự phõn

bố dân cư, và cụ thể hơn nữa là cần phõn bố ở ngay trong lũng cỏc điểm dân

cư (thành phố, thị xó, cỏc làng bản…) Đây là điểm khỏc với cụng nghiệp:nhiều ngành cụng nghiệp được phõn bố xa các khu dân cư, thậm chớ ở nhữngnơi xa xôi, hẻo lánh, đối với làng nghề truyền thống thỡ ngược lại

- Truyền thống văn hoá, phong tục tập quỏn của dân cư: yếu tố này ảnhhưởng lớn đến tính đặc thự, tính nhân văn của sản phẩm

1.3 KINH NGHIỆM TRONG VIỆC KHễI PHỤC VÀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG PHỤC VỤ DU LỊCH Ở MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG VÀ MỘT SỐ NƯỚC

1.3.1 Việc khụi phục và phỏt triển làng nghề truyền thống phục vụ

du lịch ở một số địa phương và một số nước

Ở Quảng Nam

Mó Chõu là làng nghề truyền thống, nuụi tằm, ươm tơ, dệt lụa nổi tiếng

từ thế kỷ 16 trên đất Quảng Nam Làng nghề Mó Chõu thuộc thụn Chõu Hiệp,thị trấn Nam Phước, huyện Duy Xuyờn, cả làng hiện cú khoảng 200 gia đỡnhnhưng hàng năm đó sản xuất hàng trăm ngàn mét tơ lụa phục vụ nhu cầutrong và ngoài nước Theo dõn làng thỡ Mó Chõu trước mang tờn Tứ mó với

4 làng Mó Thành, Mó Thượng, Mó Đông, Mó Tõy và bến đũ tơ nổi tiếngcung cấp cỏc loại tơ lụa cho thương nhân nước ngoài ở cảng Trà Nhiờu - Hội

An Thập kỷ 80, 90 của thế kỷ trước, Mó Chõu cũng như bao làng nghề khỏctại địa phương đó phải đối mặt với những thăng trầm tưởng chừng khó vượtqua, thậm chí dân làng đó cú người phải bỏ quê đi nơi khác kiếm sống Thếnhưng giờ đây với những chớnh sỏch phỏt triển làng nghề của Nhà nước, củachớnh quyền địa phương, làng nghề Mó Chõu đó được hồi sinh Những sảnphẩm lụa Mó Chõu đó thực sự thu hút du khách, đặc biệt là khỏch quốc tế Từnhững chiếc khăn, chiếc giỏ xỏch tay xinh xắn cho đến những chiếc đèn lồnghiện hữu nơi phố cổ Hội An đều được làm từ tơ lụa Mó Chõu Anh NguyễnHữu - chủ một cơ sở sản xuất tương đối lớn của Mó Chõu cho biết gia đỡnh

anh đó 9 đời gắn bú với nghề dệt lụa Cũng như tất cả mọi người trong làng,anh rất tin vào sự bền vững của nghề truyền thống do cha ông để lại Hơn nữagiờ đây với điều kiện giao thụng thuận lợi nối kết giữa hai di sản văn hoá thếgiới là Mỹ Sơn và Hội An du khỏch lại cú dịp tham gia vào những tour dulịch làng nghề đầy hấp dẫn trờn trục giao thông này Đõy cũng là yếu tố thúcđẩy việc gắn kết chặt chẽ giữa lợi ớch du lịch và cụng tỏc bảo tồn nghề truyềnthống.

Mỗi vựng một đặc trưng nghề nghiệp nhưng chưa nơi nào ở Quảng Namlại đa dạng cỏc loại hỡnh nghề truyền thống như ở thị xó Hội An Chẳng thế

mà chương trỡnh Mỗi ngày làm cư dân phố cổ với chuyến tham quan cỏc làng

nghề và tự tay làm những sản phẩm truyền thống lại thu hỳt nhiều du kháchtham gia đến vậy, nào làm gốm ở Thanh Hà, làm lồng đèn, nào trồng rau ởTrà Quế, tất cả đều mang một bản sắc rất riờng Làng gốm Thanh Hà với quỏtrỡnh phỏt triển 500 năm, thế mà có lúc người ta đó quờn mất rằng Thanh Hà

cú nghề làm gốm rất độc đáo Thế nhưng với tõm huyết của những người caoniờn trong làng, gốm Thanh Hà lại dần được phục hồi Bà Nguyễn Thị Được -người dõn Thanh Hà vẫn quen gọi là bà Phú năm nay đó 83 tuổi nhưng sựkhộo lộo và tinh anh trong nghề nghiệp đó khiến bà trở thành một trongnhững nghệ nhõn giỏi nhất làng Những cõu chuyện về nghề, về truyền thốnglàm gốm của gia đỡnh và việc truyền nghề cho lớp trẻ luôn được bà đề cậpmột cỏch rất nhiệt tỡnh Ngoài việc phỏt triển nghề dựa vào du lịch, nhữngnghệ nhõn làng gốm Thanh Hà vẫn muốn tỡm hướng đi vững chắc cho sảnphẩm của mỡnh như sản xuất cỏc sản phẩm gốm mỹ thuật tinh xảo dành choxuất khẩu và phục vụ cụng tỏc trựng tu, xõy dựng cỏc cụng trỡnh kiến trỳc cổtại Hội An Hỡnh ảnh đặc trưng nhất của Hội An cú lẽ là phố cổ và đèn lồng.Ánh sỏng lung linh của những chiếc đèn nhiều màu sắc trong đêm rằm đó trởnờn hết sức đặc biệt với mỗi du khỏch khi tới Hội An Giờ đây nhiều ngườiHội An đó biết cỏch làm lồng đèn, kể cả cỏc em nhỏ, thanh niên Đối với cư

dân Hội An, làm đèn lồng hay bất cứ nghề thủ cụng truyền thống nào khácđều phải bắt nguồn từ sự yờu thớch và say mờ.

Chớnh vỡ những giỏ trị độc đáo của nghề truyền thống, mới đây thị xóHội An đó chớnh thức đề nghị Uỷ ban Nhõn dõn tỉnh Quảng Nam cho phộp

sử dụng địa danh Hội An để lập hồ sơ đăng ký bảo hộ độc quyền nhón hiệuhàng hoỏ tập thể "đèn lồng Hội An"

Ở Khỏnh Hũa

Cú hai làng nghề nổi bật là làng nghề Đúc Đồng ở Diờn Khỏnh và làngGốm Trung Dừng, là nơi những năm gần đây được khỏ nhiều du khỏch chỳ ý

và thường xuyên đến tham quan

Khụng ai cũn nhớ rừ làng nghề đúc đồng Diên Khánh được ra đời chínhxác vào ngày, tháng, năm nào, nhưng theo các cụ già lớn tuổi thỡ đây là làngnghề đó cú từ hơn 100 năm nay Với đôi bàn tay khéo léo của mỡnh, hết thế

hệ này đến thế hệ khỏc nối tiếp nhau, những người thợ ở làng nghề này đócho ra đời những sản phẩm bằng đồng rất tinh xảo, cú giỏ trị nghệ thuật caovới nhiều kiểu dáng độc đáo Để cú một sản phẩm, người thợ đúc đồng phảitrải qua công đoạn, gồm: làm khuôn đúc, nấu đồng và rót đồng vào khuụn.Nguyờn liệu làm khuôn là đất sột, giấy bản, vụi cú khi trộn thờm gạch chịulửa đó được nghiền kỹ Đất sột cũng được rõy, sàng thật nhỏ, thật mịn Đó làđất làm ngoài khuôn, đất lút phớa bờn trong khuụn cũng phải chọn và làm rất

kỹ để sản phẩm khụng xuất hiện tỡ vết khi đồng được đổ vào Làm xong,khuôn được đem nung, trong quá trỡnh nung, người ta luụn giữ lửa cho đều,không để khuụn sống quỏ hay nung quỏ già…

Ngày xưa, làng nghề đúc đồng Diờn Khỏnh rất hưng thịnh, nhưng sau đó

do chiến tranh và do không có nơi tiêu thụ nờn một số gia đỡnh sống bằngnghề chuyên đúc đồng phải chuyển sang nghề khỏc Mấy năm gần đây, theonhu cầu thị trường, nghề đúc đồng đó phỏt triển trở lại Hiện nay, ngoài cỏcsản phẩm như chân đèn, lư hương cùng nhiều sản phẩm khác, đủ kớch cỡ đểphục vụ cho việc thờ cỳng, làng nghề Diên Khánh đó sản xuất rất nhiều sản

phẩm mang tớnh nghệ thuật cao để phục vụ khỏch du lịch Tham quan làngnghề đúc đồng Diờn Khỏnh sẽ cú thờm nhiều kiến thức quý giỏ về một ngànhnghề thủ cụng truyền thống của người Việt Nam, một ngành nghề độc đáođược lưu giữ qua nhiều thế kỷ.

Cho đến nay, những người thợ (kể cả những người thợ lớn tuổi nhất)thuộc Làng gốm Trung Dừng hầu như không ai xác định được một cỏch cụthể về thời điểm làng gốm của mỡnh ra đời, mà chỉ biết rằng, đấy là làng nghềtruyền thống đó tồn tại trên dưới 200 năm, do những người thợ gốm từ LàngPhụng Tường, Bỡnh Tiến (tỉnh Phỳ Yờn) trong quỏ trỡnh vào lập nghiệp ởTrung Dừng lập nờn Với nguồn nguyờn liệu là đất sột sẵn cú trong làng, saukhi nhào trộn nhiều lần cho thật nhuyễn, những người thợ với đôi bàn taykhéo léo của mỡnh đó cho đất lờn bàn xoay Nghệ nhõn khởi động bàn xoaybằng phương pháp tác động lực trực tiếp, bàn xoay quay đều theo chiều kimđồng hồ, vận tốc trung bỡnh 70vũng/phỳt Với úc sỏng tạo và đôi bàn tay điêuluyện của nghệ nhõn, sản phẩm từ từ hỡnh thành trờn bàn xoay Nếu quan sỏttrực tiếp, du khỏch sẽ cảm thấy thớch thỳ và ngạc nhiên trước sự sỏng tạo củamỗi nghệ nhõn, họ đó điều khiển những khối đất vụ tri, vụ giỏc tạo ra nhữngsản phẩm cú hồn như các loại nồi, lu đựng nước, bếp lũ, chậu bụng, bỡnhbụng và một số sản phẩm khỏc Sau khi được phơi khô trong điều kiện tựnhiờn, cỏc sản phẩm được đưa vào lũ nung Nung gốm là cả một quy trỡnh,một nghệ thuật điều tiết nhiệt độ được đúc kết từ thực tiễn, đũi hỏi người chủ

lũ phải dầy dạn kinh nghiệm, hiểu biết sõu sắc về chất đất, độ dày mỏng trongtừng sản phẩm để sắp xếp hợp lý, khoa học trong lũ, tạo điều kiện cho cỏc sảnphẩm được tiếp xỳc với ngọn lửa Khụng những thế, người thợ nung gốmphải biết điều tiết nhiệt độ trong lũ đến từng sản phẩm, trong từng thời giancần thiết, để sản phẩm chín đều, khụng bị nứt, khụng bị cong vênh Đây làkhâu cuối cùng trước khi sản phẩm hoàn thiện

Đó gần hai thế kỷ trụi qua, sản phẩm do làng gốm Trung Dừng sản xuất

đó đáp ứng yếu cầu sinh hoạt của nhân dân trong vùng, ngoài ra các thươnggia đó chuyển đi bán ở nhiều nơi trong tỉnh, trong nước Ngày nay, trong điều