đánh giá tình hình phát triển hội nghề cá vùng đầm phá tam giang - cầu hai

Hội đóng vai trò như là một tổ chức làm cầu nối giữa nhà nước và ngư dân, luôn bám sát các mục tiêu định hướng của nhà nước để tổ chức các hoạt động nhằm thúc đẩy nghề cá phát triển, man

PHẦN 1

MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đầm phá Tam Giang thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế là một hệ sinh thái nhân văn đặc trưng, một loại hình thuỷ vực nước lợ tiêu biểu, lớn nhất Đông Nam Á Đầm phá có diện tích hơn 22.000 ha, kéo dài hơn 68 km, là nơi sinh sống của gần 35% dân số toàn tỉnh Đây là một hệ sinh thái có tính đa dạng sinh học cao, thành phần nguồn gen khá phong phú, với hơn 714 loài, nguồn lợi thuỷ sản dồi dào, là đối tượng sinh kế chủ yếu của hàng vạn người dân sống ven và ngay trên phá.[1]

Tuy nhiên, nguồn tài nguyên sinh vật tái tạo này đang gánh chịu hậu quả của quá trình khai thác thiếu phương pháp, thiếu khoa học, thiếu tổ chức quản lý của con người Gần đây do sức ép của việc gia tăng dân số, dẫn đến các hoạt động khai thác thỷ sản quá tải, có tính huỷ diệt nguồn lợi thủy sản và đã gây ra nhiều biến động lớn về môi trường, sinh thái và làm cạn kiệt nguồn tài nguyên phá Theo thống kê của Sở Thuỷ Sản, ba thập niên qua sản lượng khai thác thuỷ sản trên đầm phá Tam Giang giảm gần một nữa Từ 4.500 tấn trước năm

1980, nay chỉ xấp xỉ 2.500 tấn Hiện có 2.500 chiếc thuyền đang xuôi ngược khai thác thuỷ sản trên đầm phá.

Phương thức khai thác thuỷ sản trên phá diễn ra theo hai hướng chính:

Nghề khai thác cố định bao gồm: nò sáo (trên 2.000 trộ), đáy (trên 1.200 miệng), rớ giàn (gần 250 cái) …Nò sáo giăng dày đặt trên phá thực sự trở thành nỗi bức xúc, một áp lực lớn đối với đầm phá Thừa Thiên Huế Khẩu độ mắc lưới của nò sáo là 5 mm nên có thể bắt được cả những loài tôm, cá rất nhỏ.

Khai thác bằng cách dùng rà điện, chất nổ…đã huỷ diệt nguồn lợi thuỷ sản và làm ô nhiễm nghiêm trọng môi trường phá.

Tam Giang - Cầu Hai không chỉ bị khai thác hủy diệt đe doạ, nó còn bị phong trào nuôi tôm lấn chiếm Qua 10 năm, việc nuôi tôm hạ triều và nuôi chắn sáo của người dân đã lấn 10% diện tích đầm phá, với khoảng 3.000 ha Mỗi vụ

nuôi tôm, phá Tam Giang - Cầu Hai còn phải hứng chịu hàng triệu m3 nước thải.

Thực trạng làm đau đầu các cấp ban ngành chức năng ở Thừa thiên Huế là hiện nay hàng vạn người dân sống dọc theo vùng đầm phá Tam Giang – Cầu Hai chỉ biết dựa vào tài nguyên của vùng đầm phá mà sinh sống Thế nhưng tất cả các hộ dân đó đều có chung khái niệm: nguồn lợi thuỷ sản được xem là

sở hữu công cộng, sở hữu nhà nước, chưa thật sự quán triệt trong việc khai thác, bảo vệ và sử dụng Người dân khai thác, sử dụng mà chưa có khái niệm quản lý, bảo vệ tài nguyên trên phá.

Chính vì vậy việc khuyến khích thành lập nhóm những cộng đồng đánh cá, nuôi trồng (hay còn gọi là chi hội nghề cá) và chỉ những thành viên của chi hội nghề cá cụ thể mới có quyền đánh bắt, nuôi trồng trong ngư trường, thuỷ vực đó là rất cần thiết Hơn nữa qua chi hội nghề cá, ngư dân cón có trách nhiệm chủ động xây dựng và thực hiện chương trình quản lý nghề cá trong ngư trường của họ thay vì chỉ dựa dẫm vào các lực lượng nhà nước như trước đây Đây là việc làm cần thiết và cấp bách để giữ phá Tam Giang - Cầu Hai tránh bị huỷ diệt hoàn toàn.

Xuất phát từ thực tiễn nói trên tôi đã tiến hành đề tài "Đánh giá tình hình phát triển Hội nghề cá vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai".

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này được tiến hành với các mục tiêu sau:

Tìm hiểu tình hình phát triển Hội nghề cá tại Thừa Thiên Huế.

Đánh giá vai trò của hội nghề cá trong quản lý tài nguyên và hỗ trợ phát triển sinh kế đối với cộng đồng ngư dân ven phá Tam Giang - Cầu Hai, Thừa Thiên Huế.

PHẦN 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Giới thiệu về Hội nghề cá Việt Nam

Hội nghề cá Việt Nam (Vietnam Fisheries Society (VINAFIS)) là một tổ chức

xã hội - nghề nghiệp, được thành lập từ năm 1992 theo sự tự nguyện của những người làm nghề cá thuộc mọi thành phần kinh tế, đang hoạt động trong các khu vực: tư nhân, hợp tác xã và nhà nước Hội đóng vai trò như là một tổ chức làm cầu nối giữa nhà nước và ngư dân, luôn bám sát các mục tiêu định hướng của nhà nước để tổ chức các hoạt động nhằm thúc đẩy nghề cá phát triển, mang lợi ích thiết thực cho mọi hội viên và cộng đồng ngư dân.[6]

Mục đích thành lập Hội:

Hội tập hợp những cá nhân và tổ chức thuộc các thành phần kinh tế hoạt động trong các lĩnh vực nuôi trồng, khai thác, chế biến và hậu cần dịch vụ nghề cá với các mục đích sau:

Hợp tác, hỗ trợ, giúp đỡ nhau về kinh tế, kỹ thuật trong sản xuất – kinh doanh, dịch vụ, nâng cao giá trị sản phẩm hàng hóa.

Phòng tránh thiên tai, ngăn ngừa dịch bệnh.

Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản, bảo vệ môi trường.

Đại diện và bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên.

Góp phần phát triển nghề cá cả nước nói chung, của từng địa phương, cơ sở nói riêng, từng bước cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho người làm nghề cá.[6]

Cơ sở pháp lý của Hội nghề cá Việt Nam:

Công dân Việt Nam muốn thành lập Hội nghề cá phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện:

Có mục đích hoạt động không trái với pháp luật.

Không trùng lặp về tên gọi và lĩnh vực hoạt động với hội đã thành lập trước

đó trên cùng một địa bàn lãnh thổ.

Có điều lệ Hội.

Có đủ số hội viên đăng ký tham gia.[4]

Địa vị pháp lý của Hội: Là tập hợp tất cả quyền và nghĩa vụ của Hội theo quy định của pháp luật hiện hành.[4]

Quyền của Hội:

Tuyên truyền mục đích của Hội.

Đại diện cho hội viên trong mối quan hệ đối nội, đối ngoại có liên quan đến chức năng nhiệm vụ của Hội.

Bảo vệ quyền, lợi ích của hội viên.

Tổ chức phối hợp hoạt động giữa các hội viên vì lợi ích chung của Hội, hoà giải tranh chấp trong nội bộ Hội.

Phổ biến, huấn luyện kiến thức cho hội viên, cung cấp thông tin cần thiết cho hội viên theo quy định của pháp luật.

Tư vấn, phản biện các vấn đề thuộc phạm vi hoạt động của hội theo đề nghị của các tổ chức cá nhân;

Tham gia ý kiến vào các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến nội dung hoạt động của Hội theo quy định của pháp luật Kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các vấn đề liên quan tới sự phát triển của Hội và lĩnh vực hoạt động.

Phối hợp với cơ quan, tổ chức có liên quan để thực hiện nhiệm vụ của hội; Được gây quỹ hội trên cơ sở hội phí của hội viên và nguồn thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ theo quy định của pháp luật để tự trang trải về kinh phí hoạt động.

Được công nhận các nguồn tài trợ hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong

và ngoài nước theo quy định của pháp luật.[4]

Nghĩa vụ của Hội:

Hoạt động theo đúng điều lệ đã được phê duyệt.

Hội hoạt động ở lĩnh vực nào phải chịu sự quản lý nhà nước của cơ quan nhà

Trước khi đại hội 30 ngày, ban lãnh đạo hội phải có văn bản báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định cho phép thành lập hội và Bộ quản lý ngành, lĩnh vực hội hoạt động.

Khi đặt văn phòng đại diện của Hội ở địa phương khác, phải xin phép uỷ ban nhân dân cấp tỉnh nơi đặt văn phòng đại diện và báo cáo bằng văn bản với cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định cho phép thành lập Hội.

Báo cáo cơ quan có thẩm quyền quyết định cho phép thành lập Hội về việc thay đổi chủ tịch, phó chủ tịch, tổng thư ký của hội, thay đổi trụ sở, sửa đổi

bổ sung điều lệ Hội.

Chậm nhất vào ngày 01 tháng 02 hàng năm, báo cáo tình hình tổ chức, hoạt động của hội và cơ quan quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực mà hội hoạt động Chấp hành sự hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc tuân thủ pháp luật.

Danh sách hội viên, chi hội các đơn vị trực thuộc Hội, các chứng từ về tài chính của Hội, biên bản các cuộc họp Hội phải lập thành hồ sơ và lưư trữ tại trụ sở Hội.

Hội phí, các khoản tài trợ mà hội thu được phải dành cho hoạt động Hội, không được chia cho hội viên, việc sử dụng kinh phí của Hội phải chấp hành quy định của pháp luật Hàng năm Hội phải báo cáo quyết toán tài chính theo quy định của nhà nước và gửi cho cơ quan tài chính cung cấp.[4]

Hội viên: Hội viên của Hội là những cá nhân và tổ chức hoạt động trong các

lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến tiêu thụ và dịch vụ hậu cần nghề cá, tán thành Điều lệ Hội, tự ngyện xin gia nhập Hội và được Ban chấp hành Hội công nhận.[6]

Chức năng và nhiệm vụ:

Là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp của những người làm nghề cá thuộc mọi thành phần kinh tế, hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự lo liệu và tự trang trải về kinh phí, được sự hướng dẫn và bảo trợ của ngành thuỷ sản các cấp từ TW đến địa phương.[6]

Tuyên truyền giáo dục và vận động mọi hội viên đoàn kết giúp đỡ nhau trong hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển nghề cá

Tổ chức đào tạo huấn luyện nhằm áp dụng kỹ thuật và công nghệ tiên tiến về nghề cá cho các hội viên và cộng đồng ngư dân.

Mở rộng mối quan hệ và hợp tác quốc tế về nghề cá để hội nhập và phát triển.

Cơ cấu tổ chức:

Ở TW: Hội nghề cá Việt Nam.

Ở tỉnh, thành phố trực thuộc TW có Hội nghề cá tỉnh Việc thành lập do UBND tỉnh quyết định theo theo quy định của pháp luật Nếu tự nguyện xin gia nhập Hội nghề cá Việt Nam, có đơn xin gia nhập thì được công nhận là Hội thành viên Các Hội thành viên hoạt động theo điều lệ của mình, tuân thủ điều lệ của Hội TW và chịu sự hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ của Hội TW.

Ở huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh có Hội nghề cá huyện.

Ở cơ sở: Đối với nghề nuôi trồng thuỷ sản có chi hội nghề cá theo đối tượng nuôi (tôm, cá, thuỷ đặc sản), theo chuyên ngành dịch vụ (giống, thức ăn, thuốc thú y thuỷ sản) Đối với nghề khai thác có chi hội theo thuyền nghề, đối tượng đánh bắt, loại hình dịch vụ.

Các Hiệp Hội nghề cá chuyên ngành nếu được thành lập và tự nguyện xin gia nhập hội thì được công nhận là Hội thành viên.[6]

Quá trình phát triển của Hội nghề cá Việt Nam:

Hội được thành lập vào năm 1992 theo sự tự nguyện của những người làm nghề cá thuộc mọi thành phần kinh tế, đang hoạt động trong các khu vực: tư nhân, hợp tác xã và nhà nước.[6]

Ngày 31/3/2001 tại thủ đô Hà Nội đã tiến hành Ðại hội hợp nhất Hội nuôi Thuỷ sản Việt Nam và Hội nghề cá Việt Nam thành Hội nghề cá Việt Nam

(VINAFIS) theo quyết định số 33/2000/QÐ-BTCCBCP ngày 05/05/2000 của

Bộ trưởng Trưởng ban Tổ chức cán bộ Chính Phủ (nay là Bộ Nội Vụ).

Hiện nay Hội Nghề cá Việt Nam là thành viên chính thức của liên đoàn nghề

cá ASEAN (AFF) và thông qua tổ chức khu vực này Hội nghề cá Việt Nam

cũng là thành viên của liên minh quốc tế các Hội nghề cá (IFCA) Thời gian qua dưới sự bảo trợ của Bộ Thuỷ Sản, Hội nghề cá Việt Nam đã tranh thủ được sự giúp đỡ và tích cực tham gia đóng góp vào hoạt động chung có hiệu

quả của Trung tâm phát triển nghề cá Ðông Nam Á (SEAFDEX) về công tác

đào tạo cho hội viên trên các lĩnh vực: Khai thác, chế biến, nuôi trồng, quản

lý và bảo vệ nguồn lợi.

Với việc tiếp tục kế thừa tổ chức của hai Hội cũ (Hội nuôi thủy sản và Hội nghề cá), hệ thống tổ chức của Hội nghề cá từ TW đến cơ sở có bước củng

cố Từ 8 tỉnh Hội, 7.000 hội viên năm 2001 Năm 2003 đã có 22 tỉnh có Hội nghề cá tỉnh Các tỉnh thành lập hội nghề cá cấp huyện, 23 huyện thị có Hội nghề cá hoặc Liên chi hội nghề cá huyện, có 466 chi hội nghề cá cơ sở với 16.707 hội viên Đến nay 29 tỉnh, thành phố đã có tổ chức Hội đến cấp cơ sở, với 27.000 hội viên (tăng gần bốn lần so với năm 2001); đã thành lập được hơn 800 chi hội tập thể trực thuộc TW Hội và Tỉnh Hội, đại diện cho hàng vạn nông, ngư dân sản xuất với nhiều tên gọi và nghề nghiệp khác nhau như các chi hội: nuôi tôm sú, nuôi tôm càng xanh, nuôi cá tra, cá ba sa, nuôi thủy đặc sản Hoạt động của Hội đã có bước chuyển từ hành chính sang mô hình hoạt động thiết thực hơn là hỗ trợ các thành viên là chính, đẩy mạnh một bước về hợp tác quốc tế, xúc tiến thương mại, góp phần thúc đẩy xuất khẩu

và đầu tư của ngành Từ đó, sản lượng nuôi trồng và giá trị xuất khẩu của các thành viên trong Hội ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tổng sản lượng và giá trị xuất khẩu của ngành; tạo nhiều việc làm, thực hiện xóa đói, giảm nghèo và là nguồn thu nhập chủ yếu của hàng triệu nông, ngư dân; Một

bộ phận nông, ngư dân đã giàu lên nhanh chóng; nhiều hộ sản xuất giỏi có quy mô sản xuất lớn đã trở thành chủ trang trại, chủ doanh nghiệp Ðây là những điển hình, nhân tố mới, là nòng cốt để xây dựng mô hình tổ chức sản

xuất gắn với chế biến và tiêu thụ từ mặt hàng thủy sản trong cơ chế thị trường Các chi hội cơ sở không ngừng tăng lên về số lượng.[10]

Với mục tiêu phát triển của ngành Thủy Sản trong giai đoạn 2006 - 2010 và phương hướng của nhiệm kỳ 2006 - 2010 của Hội nghề cá Việt Nam, Hội đang tập trung vào: Kiện toàn tổ chức Hội và phát triển tổ chức mới của Hội gắn với phát triển của từng địa phương; Xây dựng Hội thành tổ chức nòng cốt của nông - ngư dân và doanh nghiệp, cung cấp các chương trình dịch vụ cho hội viên, đào tạo tay nghề, kỹ thuật, kiến thức quản lý cho hội viên dể phát triển sản xuất, có khả năng hội nhập thị trường quốc tế; chủ động tạo nguồn kinh phí, tăng cường cơ sở vật chất, đào tạo và từng bước chuyên nghiệp hoá đội ngũ cán bộ Hội ở các cấp; Mở rộng hợp tác quốc tế nhằm thu hút vốn đầu

tư và hỗ trợ kỹ thuật, gắn sản xuất với tiêu thụ, thực hiện xúc tiến thương mại

và xuất khẩu.[10]

2.2 Một số nét về hoạt động của Hội từ ngày thành lập đến nay

2.2.1 Tham gia chương trình hành động lớn của ngành thủy sản

Hội đã tham gia chương trình phát triển nuôi trồng thuỷ sản, chương trình khai thác hải sản xa bờ, chương trình phát triển chế biến xuất khẩu thuỷ sản

và một số chương trình kế hoạch khác của Bộ Thuỷ sản và của địa phương để

tổ chức triển khai thực hiện, cụ thể như sau:

Về nuôi trồng thuỷ sản:

TW Hội tham gia quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của ngành thuỷ sản đến năm 2010, quy hoạch phát triển nuôi trồng thuỷ sản vùng Ðồng bằng sông Cửu Long Các Tỉnh hội tham gia quy hoạch các vùng nuôi tôm, cá nước lợ, nước mặn và nước ngọt của địa phương.

Tổ chức hoạt động dịch vụ sản xuất con giống, thức ăn, thuốc phòng trừ bệnh, chế phẩm sinh học, các trang thiết bị nghề nuôi.

Tổ chức thực hiện một số mô hình nuôi tôm sú, tôm càng xanh, cá chim trắng, cá chép lai, nuôi một số đối tượng tôm, cá lồng trên biển, thuỷ sản nước ngọt.

Chỉ đạo việc nuôi sạch, vệ sinh an toàn thực phẩm trong quá trình nuôi, nghiêm cấm việc sử dụng các loại thuốc kháng sinh bị cấm theo quy định của

Bộ Thuỷ Sản; chống việc ép giá, ép cân trong thu mua, tiêu thụ nội địa và xuất khẩu; Tham gia các chiến dịch phòng trị bệnh cho tôm, cá.

Thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo Với sự hỗ trợ của Dự án dạy trong 3 năm 2000, 2001, 2002nghề cho ngư dân nghèo vùng Ðồng bằng sông Cửu Long do Ðài Loan tài trợ Trong 3 năm 2000, 2001, 2002 trung tâm dạy nghề NTTS Ðồng Bằng sông Cửu Long đã đào tạo huấn luyện về kỹ thuật và quản lý nuôi thuỷ sản cho 4.000 ngư dân, giúp cho một số ngư dân làm Dự án

và vay vốn sản xuất sau khi được tập huấn Cử 4 cán bộ của Hội tham gia chương trình phát triển NTTS, góp phần xoá đói giảm nghèo (Chương trình SAPA).

Thực hiện chương trình phát triển nuôi cá rô phi xuất khẩu Hội nghề cá Việt Nam đã ký kết với Hiệp Hội chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam bản thỏa thuận hợp tác về nuôi và tiêu thụ cá rô phi đơn tính xuất khẩu giai đoạn 6/2002- 6/2005, tham gia triển khai thực hiện chương trình nuôi ở 2 khu vực phía Bắc và phía Nam.

Tổ chức hội thảo với các doanh nghiệp Ðài Loan về NTTS khu vực Ðồng bằng sông Cửu Long (ở Cần Thơ và thành phố Hồ Chí Minh); ký kết Biên bản thỏa thuận hợp tác nghề cá với Hội nghề cá Cơ Long (Ðài Loan), Hiệp Hội giống và nuôi thuỷ sản Ðài Loan; chuẩn bị hợp tác với một số nước khác.

Về vụ cá tra, cá basa: các tuyên bố của Hội nghề cá Việt Nam phản đối Hiệp Hội cá da trơn Hoa Kỳ và Bộ Thương mại Mỹ về việc vu cáo một số doanh nghiệp chế biến xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam bán phá giá cá tra, cá basa phi

lê đông lạnh Hội đã phối hợp với một số tổ chức quốc tế tại Hà Nội, Hội nông dân Việt Nam và cơ quan báo chí để làm rõ vấn đề này, kiên quyết bảo

vệ lợi ích chính đáng của các hộ nuôi cá tra và cá basa đồng bằng Sông Cửu Long.

Phản đối Dự luật yêu cầu đình chỉ mọi khoản tài trợ của Chính phủ Mỹ cho 7 quốc gia, trong đó có Việt Nam bị Mỹ vu cáo đã bán phá giá của sản phẩm tôm vào thị trường Mỹ.

Về khai thác thuỷ sản:

Tham gia với các cấp, các ngành về việc chuyển đổi cơ cấu nghề nghiệp đánh bắt, chuyển một số nghề khai thác ven bờ có tính chất huỷ diệt nguồn lợi thuỷ sản sang một số nghề khơi hoặc trên bờ như nghề nuôi thuỷ sản, sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp hoặc làm thương mại dịch vụ hậu cần nghề

cá, tạo công ăn việc làm và thu nhập bảo đảm đời sống ngư dân ven biển.

Du nhập một số nghề mới, cải tiến một số khâu trong nghề lưới kéo (theo tầng nước, tàu có công suất lớn), nghề vây rút chì, nghề câu mực, câu cá ngừ,

cá mập.

Mời chuyên gia nước ngoài đến hướng dẫn kỹ thuật một số nghề đánh bắt thuỷ sản, tổ chức cho các thuyền trưởng phía Nam tham quan, khảo sát một

số nghề đánh bắt hiệu quả của ngư dân đảo Cát Bà (Hải Phòng).

Xây dựng một số Dự án, chương trình về khai thác vươn lên, phương án tổ chức tập đoàn đánh cá miền Trung, dự án di chuyển ngư trường của ngư dân miền Trung xuống phía Nam Việt Nam, Nam Thái Bình Dương (Quần đảo Solomon).

Tham gia việc giải quyết tàu của ngư dân một số tỉnh đi đánh bắt bị lạc vào hải phận một số nước láng giềng.

Tổ chức tuyên truyền, học tập Pháp lệnh bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản, sắp tới là Luật thuỷ sản, các chỉ thị, nghị quyết, quyết định của Chính phủ, Bộ Thuỷ sản và UBND tỉnh về bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ nguồn lợi, phòng chống dịch bệnh, vệ sinh an toàn thực phẩm thuỷ sản.

Tham gia xây dựng làng các kiểu mẫu, quỹ nhân đạo nghề cá Việt Nam, ủng

hộ đồng bào bị thiên tai, bão lụt.

Tham gia giải quyết việc hoàn vốn của ngư dân vay đóng tàu khai thác xa bờ.[3]

2.2.2 Tham gia Hội chợ Vietfish

Hội nghề cá Việt Nam cùng Bộ Thuỷ sản, UBND tỉnh Cần Thơ tổ chức Hội chợ hợp tác phát triển nghề cá Việt Nam tại TP.Cần Thơ (4/2002) Ðây là Hội chợ chuyên đề đầu tiên về nuôi trồng, khai thác, chế biến, tiêu thụ nội địa

và hậu cần dịch vụ nghề cá được tổ chức tại Việt Nam nhằm giới thiệu các thành tựu kỹ thuật và công nghệ của nghề cá Việt Nam Tại Hội chợ đã có các cuộc Hội thảo và những buổi giao lưu truyền hình giữa các nhà quản lý, nhà khoa học và ngư dân về những vấn đề bức xúc nhất trong sản xuất kinh doanh nghề cá.[3]

2.2.3 Về công tác củng cố tổ chức và phát triển Hội

Các tỉnh thành phố trực thuốc TW đã tổ chức Ðại hội hết nhiệm kỳ, Ðại hội đổi tên thành Hội nghề cá, Ðại hội thành lập Hội nghề cá tỉnh, bầu Ban chấp hành, Ban thường vụ, cử Thường trực tỉnh hội để chỉ đạo về các lĩnh vực, theo dõi và giải quyết công việc hàng ngày của Hội Một số Tỉnh hội lập các ban chuyên môn chỉ đạo các lĩnh vực nuôi trồng, khai thác, đào tạo, huấn luyện và dịch vụ tư vấn cho Hội.

Một số Tỉnh đã thành lập Ban vận động hoặc Ban trù bị, tiến hành tuyên truyền, phổ biến Ðiều lệ Hội nghề cá Việt Nam, củng cố các chi hội, liên chi hội Huyện hội đã thành lập các chi hội mới, tiến tới thành lập Hội nghề cá tỉnh Ðến nay đã có 22 tỉnh có Hội nghề cá tỉnh.

Căn cứ điều 8, Ðiều lệ Hội nghề cá Việt Nam, các tỉnh đã thành lập Hội nghề

cá huyện, liên chi hội nghề cá huyện Ðến nay đã có 23 huyện thị có Hội nghề cá huyện hoặc liên chi hội nghề cá huyện.

Thành lập các chi hội nghề cá cơ sở: Hiện nay cả nước có tổng số 466 Chi hội với 16.707 hội viên Năm 2004 nhân dịp kỷ niệm 45 năm ngày Bác Hồ về thăm làng cá (đảo Cát Bà, Hải Phòng) TW Hội sẽ tổ chức khen thưởng các cấp hội và hội viên đạt thành tích xuất sắc.

Các Tỉnh hội đã tiến hành phổ biến, học tập Ðiều lệ Hội và chuẩn bị phát thẻ hội viên Trong năm 2002 các Tỉnh hội phát khoảng 7.000 thẻ hội viên, Thông qua đợt học tập Ðiều lệ và phát thẻ hội viên để củng cố các chi hội yếu kém, xây dựng nhiều chi hội vững mạnh, phát triển thêm các chi hội mới và hội viên mới.

Trực thuộc TW Hội nghề cá Việt Nam có 34 thành viên bao gồm các tổng công ty, các viện, trường thuộc Bộ Thuỷ sản; một số Công ty trách nhiệm hữu hạn, một số chi hội nghề cá xã (nơi chưa có Huyện hội, Tỉnh hội).

Văn phòng TW Hội, văn phòng đại diện Hội tại khu vực miền Trung và khu vực Nam Bộ; Văn phòng các Tỉnh hội đã giúp Hội chỉ đạo thực thi các công việc hàng ngày một cách kịp thời và có hiệu quả.

Bản tin Con tôm của TW Hội xuất bản mỗi tháng 1 số, ngày càng được cải tiến về nội dung và hình thức, sâu sát thực tế, là trợ thủ đắc lực về kỹ thuật,

về thông tin thị trường giá cả của ngư dân, nhất là người nuôi thuỷ sản.

Trung tâm dạy nghề và chuyển giao công nghệ thuỷ sản phía Bắc đã được thành lập Năm 2002 đã đào tạo được 8 lớp, tổng số 354 ngư dân, chuẩn bị tiếp nhận dự án tài trợ của Ðài Loan để đào tạo cho ngư dân nghèo các tỉnh phía Bắc.[3]

2.3 Hội nghề cá Thừa thiên Huế

2.3.1 Các bước thành lập chi hội nghề cá cơ sở

Thực tiễn cho thấy, sáng kiến thành lập chi hội nghề cá cơ sở ở Thừa Thiên Huế hiện nay xuất phát từ các nguồn khác nhau: từ chính các ngư dân, từ các nhà quản lý thẩm quyền chung ở cơ sở (UBND cấp xã) cũng như quản lý thẩm quyền chuyên ngành Thuỷ sản, từ tỉnh Hội Nghề cá và từ các nhà khoa học, các nhà hoạt động xã hội có các dự án hỗ trợ kỹ thuật cho các cộng đồng ngư dân địa phương nghèo Tuy nhiên, bất kể sáng kiến từ đâu, các bước để thành lập một chi hội nghề cá cơ sở ở Thừa Thiên Huế diễn ra tuần tự các bước như sau:

1) Quá trình vận động tham gia vào Hội nghề cá đến từng hộ ngư dân

Việc đồng ý tham gia được thể hiện chính thức bằng đơn xin vào Hội nghề cá

có xác nhận của chính quyền cấp xã về tư cách sử dụng nguồn lợi ở địa phương Có nơi, việc vận động tham gia vào Hội được tiến hành trên cơ sở cả một tổ chức ngư dân đã tồn tại ở địa phương Trường hợp tổ chức ngư dân này không đủ cơ sở pháp lý, chỉ nằm riêng lẻ ở cơ sở cấp xã nên nguyện vọng chung của cả tổ chức là muốn tham gia vào một hệ thống chung của cả tỉnh

và cả nước để nâng cao địa vị của tổ chức trong xã hội, đồng thời có cơ hội được chính quyền giao quản lý nghề cá trong thuỷ vực cụ thể trên đầm phá theo quy chế mới về "Quản lý khai thác thuỷ sản đầm phá Thừa Thiên Huế"

Thực tiễn cho thấy các địa phương được sự hỗ trợ từ các dự án có yếu tố nước ngoài giúp đỡ thường thực hiện bước này nhanh nhất, do có nguồn lực nhân sự tác động, các cán bộ hỗ trợ kỹ thuật đến cơ sở để tiến hành vận động từng ngư dân hoặc nhóm ngư dân.

2) Hiệp thương giữa chính quyền cơ sở là UBND cấp xã với Hội nghề cá tỉnh Thừa Thiên Huế chính thức bằng văn bản Những vấn đề được bàn thảo giữa hai bên bao gồm: chiến lược phát triển các chi hội nghề cá tại địa bàn cấp xã, như: số lượng, chủng loại ; Tên gọi và phương thức quản lý, tổ chức ngư dân; Nhân sự nòng cốt lâm thời ban đầu của chi hội nghề cá cơ sở lúc thành lập

Số lượng, chủng loại các chi hội nghề cá trên địa bàn cấp xã rất đa dạng, phụ thuộc sự hoạch định của chính quyền địa phương để thuận lợi trong quản lý thuỷ sản về sau Tuy nhiên, những tiêu chí quan trọng, như: ngành nghề, hệ sinh thái, quần cư là những căn cứ để được xem xét ưu tiên Một số chi hội được hoạch định trên cơ sở thôn làng cá, số khác theo hệ thống tài nguyên: Nguồn lợi thuỷ sản sử dụng cho khai thác tự nhiên; Đất, nước và khả năng chuyển tải môi trường cho nuôi trồng thuỷ sản Một vài chi hội nghề cá được thiết lập trên cơ sở khu vực hệ sinh thái, các vùng nước trên địa bàn cơ

sở cấp xã Nhìn chung, cơ sở dựa trên quy mô thôn làng cá được sử dụng chủ yếu, chỉ một số chi hội nghề cá dựa trên quy mô cấp xã, như: Vinh Phú, huyện Phú Vang; Vinh Hiền, huyện Phú Lộc; Phong Hải, huyện Phong Điền Tên gọi các Chi hội Nghề cá cơ sở cũng rất phong phú Đa số lấy tên ghép thôn làng và xã: "Định Cư - Phú An", một số lại thiết lập việc đánh số tên xã:

"Lộc Bình I", một số lại lấy tên theo đặc thù sản xuất cộng với tên xã: "Khu nuôi tôm công nghiệp Quảng Công" Tên gọi chi hội nghề cá được bàn bạc, lựa chọn khá cẩn thận, thường có ý nghĩa thể hiện cho bên ngoài thấy được bản chất, địa danh hoặc một khía cạnh nào đó về tổ chức.[8]

3) Thành lập chính thức chi hội nghề cá cơ sở theo hai hướng sau:

Quyết định thành lập chi hội nghề cá cơ sở cùng với BCH lâm thời, đã được hiệp thương ở bước 2 Sau khi hoàn tất tất cả các thủ tục hoạt động, có con dấu được cấp phép sử dụng của Sở Công an thì một lễ ra mắt tại địa phương

được tổ chức dưới sự chứng kiến của tỉnh Hội nghề cá, các cơ quan chuyên môn quản lý Thuỷ Sản, UBND và các đơn vị ban ngành ở địa phương cấp xã, như: Đảng uỷ địa phương, Hội Đồng Nhân Dân, Mặt trận, Hội Nông dân, Trong thời gian từ 6 tháng đến 1 năm sau đó, chi hội nghề cá cấp cơ sở tổ chức đại hội để bầu chính thức các thành viên lãnh đạo của mình một cách dân chủ.

Quyết định thành lập chi hội nghề cá cơ sở cùng với BCH được bầu chính thức một cách dân chủ trong Đại hội thành lập Đại hội thành lập được triệu tập bởi Tỉnh hội Nghề cá và UBND cấp xã, tham gia Đại hội thành lập gồm tất cả các thành viên có đơn xin gia nhập Hội Nghề cá trong địa phương cơ

sở Chủ toạ Đại hội này do một thành viên Lãnh đạo của Tỉnh hội nghề cá, tuy nhiên chỉ có các thành viên ngư dân địa phương ở cơ sở mới có lá phiếu chính thức trong bầu cử tại chi hội nghề cá của cơ sở.[8]

2.3.2 Tổ chức hoạt động chi hội nghề cá cơ sở

Phương thức tổ chức, hoạt động của mỗi một chi hội nghề cá cơ sở ở Thừa Thiên Huế hiện nay có những nét chung về sơ đồ tổ chức, các mối liên hệ với chính quyền địa phương, với cơ quan chuyên môn Thuỷ sản và Tỉnh hội Nghề cá, nhưng đều có đặc thù riêng trong từng tổ chức và cách thức hoạt động của mình phụ thuộc vào năng lực các Hội viên ở cơ sở và chính quyền cấp xã, các mối liên hệ với các cơ quan hỗ trợ bên ngoài cùng điều kiện tự nhiên, sinh thái của cơ sở.

2.3.2.1 Cơ cấu tổ chức hoạt động

Nét chung nhất trong tổ chức các chi hội nghề cá cơ sở là đều có ban lãnh đạo, được gọi là BCH BCH có Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Thư ký và một số Ủy viên khác Chủ tịch chịu trách nhiệm điều hành chung, thường là người có uy tín nhất trong cộng đồng các thành viên của chi hội nghề cá Hiện nay đa số các Chủ tịch chi hội nghề cá cơ sở không phải Trưởng thôn, do còn rất ít các thôn nghề cá đầm phá thuần nhất và những cơ cấu khác của chi hội nghề cá cơ sở, như tổ chức dựa trên quy mô liên thôn hoặc đặc thù khác Phó Chủ tịch Hội thường được chọn lựa với tiêu chuẩn thấp hơn, làm dự bị cho Chủ tịch, lúc Chủ tịch vắng mặt vì lý do nào đó và phụ giúp cho Chủ tịch lãnh đạo ngư hội

Thư ký Hội thường phụ trách các công việc liên quan đến giấy tờ, sổ sách và tài chính Thông thường, Thư ký được chọn là người "hay chữ" nhất trong số các thành viên ngư dân

Ban Kiểm tra do BCH bầu ra, một uỷ viên trong BCH sẽ phụ trách Ban Kiểm tra và các thành viên khác từ các nhóm, phân hội khác nhau Chức năng chính của Ban Kiểm tra là kiểm tra toàn bộ các thành viên trong Hội có thực hiện đầy đủ các nội quy, quy chế do tổ chức đề ra Mặt khác, Ban Kiểm tra được xem như là một đội ngũ mang tính hành động, điều phối các hoạt động gìn giữ, bảo vệ ngư trường, nguồn lợi, môi trường Do tính chất này, Ủy viên BCH phụ trách Ban Kiểm tra thường được chọn là người năng nỗ và có sức khoẻ tốt Thực tiễn, trong thời kỳ quá độ ban đầu thành lập hệ thống như hiện nay thì nhận thức và vai trò của Ban Kiểm tra của hầu hết các chi hội nghề cá khắp toàn tỉnh Thừa Thiên Huế chưa được phát huy đầy đủ Nhiều Chi hội Nghề cá cơ sở chưa có Ban Kiểm tra và lúc này Ban Chấp hành gánh nhận chức trách kiểm tra.

Tập thể trực tiếp dưới chi hội là Đội (hoặc Phân hội), Đội thường có cả Đội trưởng lẫn Đội phó, họ có thể là thành viên BCH hoặc không phải là thành viên của BCH chi hội nghề cá tuỳ từng trường hợp cụ thể Tuy nhiên, cơ cấu chung là các Đội thường có thành viên đại diện trong BCH chi hội nghề cá để

có sự cân bằng trong tổ chức về khu vực cư trú hoặc nghề nghiệp khi mà Đội thường được phân chia theo xóm cư trú hoặc các loại nghề nghiệp khác nhau Một số trường hợp dưới Đội có chia thành Tổ, hoặc Dãy (khai thác trong cùng một hàng nghề) để việc phân công phân nhiệm cụ thể hơn nữa.[8]

Sơ đồ 1: Cơ cấu tổ chức của chi hội nghề cá cơ sở.

………….

* Cơ cấu Chi hội Nghề cá đơn giản nhiều nơi chỉ bao gồm một nhóm ngư dân, thường là dưới 30 thành viên, lúc đó BCH chính là lãnh đạo Đội (Phân hội).

2.3.2.2 Các chức năng cơ bản hiện nay của chi hội nghề cá cơ sở

Thông tin là chức năng quan trọng ban đầu mà tất cả các Chi hội nghề cá cơ

sở ở Thừa Thiên Huế hiện đã thực hiện khá tốt Hệ thống Chi hội Nghề cá cơ

sở đã là "cầu nối" giữa Nhà nước và cộng đồng ngư dân Ngoài những thông tin ngư dân nhận được qua các kênh thôn tin đại chúng như: báo, đài phát thanh, truyền hình thì qua các Hội Nghề cá cơ sở, các thông tin đặc thù đã liên thông dễ dàng hơn Nhà nước không có cách gì để chuyển tải thong tin đến toàn bộ từng gia đình ngư dân, do đó cách tốt nhất hiện nay là qua các lãnh đạo các Hội nghề cá và từ đó lan toả khắp hệ thống đến từng ngư dân Ngược lại thông tin từ người dân đã được tập hợp, chắt lọc tại tổ chức ngư dân và được phản ánh lên Chính quyền các cấp một cách chính thức, có tổ chức Chi hội nghề cá cơ sở có pháp nhân của mình và họ có quyền thông tin đến bất kỳ một cơ quan, tổ chức, quan chức nào trong bộ máy Nhà nước Thực tế các chi hội nghề cá đã sử dụng nhưng bước đầu chỉ ở mức các kiến nghị, yêu cầu giúp đỡ: sắp xếp ngư trường, tổ chức sản xuất, ổn định sản xuất sau khi bị thiên tai (cơn bão số 6, năm 2006)

Bước quan trọng nhất của tổ chức ngư dân là việc giải quyết các vấn đề quản lý chung trong khu vực và giải quyết mâu thuẫn nội bộ Đây là vấn

đề mấu chốt nhất mà xã hội và Nhà nước quan tâm Thực tiễn cho thấy, quá trình này là lâu dài, liên tục Một số chi hội nghề cá làm tốt, một số khác thì chưa, có giai đoạn chi hội nghề cá này làm tốt nhưng ở giai đoạn khác thì không, tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan lẫn chủ quan của

họ, như: chọn lựa được một lãnh đạo ngư dân tốt, chính quyền địa phương

ủng hộ hay không, chính quyền địa phương lại tuỳ thuộc nhiều vào nhận thức của cá nhân lãnh đạo: Chủ tịch UBND cấp xã

Chức năng chủ sử dụng ngư trường, nguồn lợi của Chi hội Nghề cá cơ sở đã

rõ nhưng chưa giành được chính thức quyền sử dụng lãnh thổ trong nghề cá ở bất kỳ chi hội nghề cá nào Thật ra, UBND cấp xã cùng với Tỉnh hội nghề cá

là một đồng sáng lập ra chi hội nghề cá nên tất nhiên ủy ban nhân dân cấp xã

đó đều mong muốn chia sẻ trách nhiệm quản lý nghề cá cho chi hội nghề cá

cơ sở, nhằm mục đích quản lý có hiệu lực và hiệu quả hơn Tuy nhiên, việc triển khai việc cấp "quyền đánh cá" cho các Chi hội Nghề cá cơ sở theo "Quy chế quản lý khai thác thuỷ sản đầm phá Thừa Thiên Huế" của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đến nay chưa tiến hành được do điều này quá mới mẻ không chỉ ở cấp tỉnh mà là trong toàn quốc, còn nhiều vấn đề về "kỹ thuật" phải giải quyết như: giấy phép theo mẫu như thế nào, nội dung trong đó bao gồm gì, giải quyết khai thác xâm canh ra sao…

Dù rằng, chưa có "quyền đánh cá" chính thức theo Quy chế mới, nhưng tất cả các chi hội nghề cá ở cơ sở trên thực tế cũng đã được UBND cấp xã ủy quyền quản lý ngư trường, nguồn lợi truyền thống của họ Chính vì vậy, hầu hết các chi hội nghề cá cơ sở đều có xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng và quản lý ngư trường, nguồn lợi, môi trường thuỷ sinh trong khu vực mặt nước mà các thành viên của chi hội đang sử dụng Trong các kế hoạch này đa phần đều đã chỉ rõ thành viên nào, tham gia nghề gì, trách nhiệm và nghĩa vụ của từng thành viên Trong tương lai, việc được Nhà nước công nhận có quyền lâu dài trong nghề cá tại thuỷ vực quản lý bằng văn bản chính thức cho chi hội nghề

cá cơ sở, giống như quyền sử dụng đất nông nghiệp được xem là bước hoàn chỉnh cho hệ thống quản lý nghề cá dựa vào cộng đồng tại Thừa Thiên Huế Nếu có văn bản chính thức, ngư dân sẽ nỗ lực hơn nữa kết cấu cùng nhau sử dụng và bảo vệ tốt hơn ngư trường, nguồn lợi cũng là kế sinh nhai lâu dài của họ.

Nhìn chung,về chức năng nhiệm vụ hệ thống chi hội nghề cá cơ sở ở Thừa Thiên Huế có khác so với chi hội nghề cá đơn thuần ở các tỉnh bạn cũng như khác so với chiến lược phát triển Hội nghề cá Việt Nam và các Tỉnh hội nghề

cá giai đoạn 2006 - 2015 ở chỗ có thêm chức năng giải quyết mâu thuẫn và

quản lý nghề cá, thông qua việc chủ động xây dựng và thực hiện kế hoạch quản lý nghề cá trong vùng nước sản xuất của tổ chức mình.[8]

2.4 Hạn chế, thách thức và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội nghề cá Việt Nam

2.4.1 Hạn chế, thách thức

Hạn chế nổi lên trong hoạt động của hội thời gian qua là thiếu sự gắn bó giữa các cấp trong tổ chức Hội Nội dung hoạt động của một số cấp hội còn mang tính hình thức, dàn trải, nặng về phát triển bề rộng, chưa chú trọng bề sâu; chưa thu hút mạnh mẽ sự tham gia của nông, ngư dân và nhất là các doanh nghiệp, các đơn vị sự nghiệp trong và ngoài ngành Một số tỉnh, huyện là trọng điểm của nghề cá, nhưng việc xây dựng tổ chức chi hội cơ sở còn khó khăn Nguyên nhân chủ yếu là do chưa nhận thức đầy đủ vai trò, vị trí của Hội; các cấp, các ngành từ TW đến địa phương và kể cả hội viên của Hội, chưa thấy được Hội nghề cá Việt Nam là một tổ chức xã hội nghề nghiệp rộng lớn, bảo vệ lợi ích chính đáng của những cá nhân, tổ chức kinh

tế tham gia nghề cá trong kinh tế thị trường Từ đó dẫn đến hình thức tổ chức Hội chưa thống nhất, kinh phí hoạt động khó khăn, thiếu cán bộ chuyên trách, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, bị động, năng lực tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ chưa thường xuyên, hiệu quả thấp

Nước ta đã gia nhập WTO, ngành thủy sản có nhiều cơ hội, nhưng cũng không ít khó khăn, thách thức trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, chủng loại hàng hóa đáp ứng cho thị trường Trong khi đó, lộ trình cắt giảm thuế, hỗ trợ xuất khẩu theo cam kết của Chính phủ đã đến rất gần, không còn nhiều cơ hội như trước đây Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng, trình độ sản xuất, kinh doanh của nông - ngư dân cũng như trình độ quản lý, đàm phán thương mại còn nhiều bất cập; bản thân từng nhà sản xuất và chính quyền không thể chủ động thỏa thuận với các nước và tổ chức thương mại trên thế giới về những ưu đãi và những lợi ích về đối xử bình đẳng khi xảy ra tranh chấp thương mại, mà phải thông qua một tổ chức của cộng đồng những nhà sản xuất, kinh doanh chuyên ngành Từ đó, việc củng cố, xây dựng Hội nghề cá vững mạnh vừa là cấp thiết, vừa là yêu cầu khách quan để bảo vệ quyền lợi

chính đáng của những nhà sản xuất, kinh doanh nghề cá; đây cũng là những thách thức đối với Hội nghề cá trước những hạn chế và yêu cầu đổi mới trong những năm sắp đến.[2],[3]

2.4.2 Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội

Ðể góp phần "phát triển ngành thủy sản thành một ngành sản xuất hàng hóa lớn" như tinh thần Nghị quyết Ðại hội X của Ðảng đã đề ra, Hội nghề cá phải trở thành một tổ chức xã hội nghề nghiệp rộng lớn, là đại diện không thể thiếu của các nhà sản xuất, doanh nghiệp và của ngành thủy sản Trong thời gian tới, một mặt, cần phát huy những thành công và kinh nghiệm đã đạt được; mặt khác, cần tập trung tổ chức thực hiện tốt phương hướng, nhiệm vụ trong giai đoạn 2006-2010 Ðó là: Phối hợp và làm nòng cốt trong việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh cho các thành viên và nhà sản xuất; triển khai và xây dựng mô hình sản xuất gắn với tiêu thụ và thị trường Mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút vốn đầu tư, kỹ thuật và công nghệ tiên tiến để phát triển sản xuất, kinh doanh; xúc tiến thương mại, bảo vệ lợi ích chính đáng của các thành viên khi tham gia thị trường Chủ động tạo nguồn kinh phí, tăng cường cơ sở vật chất và điều kiện, bảo đảm các hoạt động thường xuyên và đột xuất của hội trong nền kinh tế thị trường, nhất là các hoạt động tư vấn khi có tranh chấp thương mại xảy ra Tiếp tục củng cố, kiện toàn tổ chức hội với những hình thức tổ chức thống nhất từ TW đến cơ

sở, theo hướng phù hợp trình độ, năng lực; đào tạo và từng bước chuyên nghiệp hóa đội ngũ cán bộ các cấp hội ở những khâu quan trọng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới một cách hiệu quả.

Trong thời gian tới cần: Phối hợp các cơ quan tiến hành công tác tuyên truyền

về vị trí, vai trò của hội; nâng cao ý thức của các thành viên, các doanh nghiệp và nông, ngư dân về pháp luật trong nền kinh tế thị trường, phát triển sản xuất kinh doanh gắn với thị trường và bảo vệ nguồn lợi thủy sản bền vững Tổ chức đa dạng các dịch vụ hỗ trợ thành viên, nâng cao năng lực, quy

mô sản xuất, kinh doanh các ngành nghề, nhất là khai thác, nuôi trồng thủy, hải sản Tăng cường đào tạo nghề, tập huấn, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ phát triển sản xuất, kinh doanh Tổ chức tốt công tác thông tin, quảng bá sản phẩm, xúc tiến thương mại; chủ động, linh hoạt xây

dựng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước; tham gia đầy đủ vào các tổ chức quốc tế, bảo đảm đấu tranh có hiệu quả các vụ kiện về kỹ thuật và thương mại đối với ngành hàng; có cơ chế để thực hiện tốt vai trò điều hòa các lợi ích của các thành viên.

Ðể phát huy vai trò, vị trí và đúng tầm vóc của hội trong giai đoạn tới, Bộ Thủy sản và các ngành, địa phương cần hỗ trợ, chăm lo bằng cả tinh thần, vật chất và tổ chức, để Hội nghề cá Việt Nam thật sự là tổ chức rộng lớn đáp ứng tốt các nhiệm vụ của ngành trong thời gian tới.

2.5 Vai trò của tổ chức cộng đồng trong quản lý tài nguyên

Tài nguyên là dạng vật chất hoặc tri thức, kiến thức, thông tin được con người sử dụng để tạo ra giá trị của cải mới Tài nguyên là đối tượng sản xuất của con người.

Tài nguyên xã hội là nguồn tài nguyên đặc biệt được thể hiện bằng sức lao động chân tay, trí óc, khả năng tổ chức, các chế độ xã hội, tập quán, tín ngưỡng của cộng đồng khác nhau.

Tài nguyên thiên nhiên là toàn bộ giá trị vật chất có trong tự nhiên: nguyên liệu, vật liệu trong tự nhiên mà loài người khai thác, sử dụng trong đời sống của mình, rất cần thiết cho sự tồn tại của xã hội loài người.

Quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng là phương tức hay cách quản lý mà các thành viên trong cộng đồng cùng tham gia để đánh giá thực trạng, xác định nguyên nhân và đưa ra giải pháp phát huy các nguồn lực địa phương và bảo vệ tài nguyên địa phương, phát triển tối ưu nguồn tài nguyên của vùng vì lợi ích chung của cộng đồng.[15]

2.6 Vai trò của tổ chức cộng đồng trong phát triển sinh kế

Định nghĩa của từ điển: Sinh kế là cách kiếm sống nhưng không đồng nghĩa với với thu nhập mà nó chỉ chú ý đến cách kiếm sống.

DFID (1999): Một sinh kế có thể được miêu tả như là sự tập hợp các nguồn lực và khả năng mà con người có thể kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực hiện để kiếm sống và đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ.

Ellis (2000): Một sinh kế bao gồm tài sản (tự nhiên, phương tiện vật chất, con người, tài chính và vốn xã hội), các hoạt động và việc tiếp cận đến các tài sản

và các hoạt động này (qua thể chế, quan hệ xã hội) tất cả cùng nhau xác định

sự sống mà cá nhân hay hộ gia đình nhận được.

Một sinh kế bền vững khi con người có thể đối phó và phục hồi những áp lực

và các cú sốc, đồng thời có thể duy trì, nâng cao khả năng và tài sản cả ở hiện tại lẫn tương lai mà không gây tổn hại đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên [10]

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là chi hội nghề cá Quảng Thái thuộc xã Quảng Thái - huyện Quảng Điền và chi hội nghề cá Lộc Bình I thuộc xã Lộc Bình - huyện Phú Lộc - tỉnh Thừa Thiên Huế có tham gia vào việc quản lý,

sử dụng tài nguyên ven và trên phá Tam Giang - Cầu Hai

3.2 Nội dung nghiên cứu

3.2.1 Tình hình phát triển của Hội nghề cá Thừa Thiên Huế

• Thời gian thành lập tỉnh hội nghề cá Thừa Thiên Huế; Các giai đoạn phát triển của tỉnh hội nghề cá Thừa thiên Huế.

• Số lượng chi hội nghề cá của tỉnh Thừa Thiên Huế qua các năm

2003-2007

• Năm thành lập của mỗi chi hội, mục đích thành lập.

• Địa điểm thành lập các chi hội nghề cá

• Số lượng thành viên lúc mới thành lập và số lượng thành viên hiện nay (tháng 02/2008) của từng chi hội.

• Những căn cứ để hình thành chi hội nghề cá.

• Người đề xướng hình thành chi hội.

• Các bước thành lập chi hội nghề cá.

• Số chi hội nghề cá cơ sở đã đại hội, số chi hội đã có hoạt động.

3.2.2 Đặc điểm hội viên hội nghề cá

• Đặc điểm kinh tế, xã hội và sinh kế.

• Nhận thức của hội viên về mục đích, quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia vào hội nghề cá.

3.2.3 Hoạt động của Hội nghề cá

• Các hoạt động thực tế mà chi hội nghề cá đã làm từ khi thành lập đến nay + Các hoạt động của chi hội liên quan đến vấn đề quản lý, bảo vệ tài nguyên đầm phá Tam Giang - Cầu Hai (tuần tra, xây dựng quy chế/điều lệ để quản lý khai thác, nuôi trồng thủy sản…).

+ Các hoạt động của chi hội liên quan đến phát triển sinh kế của cộng đồng ngư dân ven phá Tam Giang - Cầu Hai (tập huấn kỹ thuật, sắp xếp nò sáo, quy hoạch vùng nuôi, khoang vùng bãi giống, bãi đẻ…).

+ Các hoạt động nâng cao nhận thức của người dân (họp chi hội, tuyên truyền, vận động người dân từ bỏ khai thác hủy diệt…).

• Nội dung cụ thể, cách thức tiến hành/triển khai từng hoạt động trên.

• Kết quả của từng hoạt động trên.

+ Số thành viên biết đến các hoạt động của chi hội.

+ Số lượng thành viên tham gia trong từng hoạt động.

• Đánh giá của thành viên về từng hoạt động của chi hội.

+ Bao nhiêu thành viên biết đến, tham gia các hoạt động của chi hội.

+ Bao nhiêu thành viên đánh giá các hoạt động của chi hội phù hợp, tốt, dễ thực hiện.

+ Bao nhiêu thành viên đánh giá các hoạt động của chi hội chưa phù hợp, khó thực hiện, không tốt.

+ Bao nhiêu thành viên chưa biết đến; không tham gia vào các hoạt động của chi hội.

3.2.4 Đánh giá năng lực chi hội

• Về cơ cấu tổ chức và năng lực lãnh đạo của chi hội.

• Về nguồn lực hoạt động của chi hội.

3.2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của chi hội

3.3 Phương pháp nghiên cứu

3.3.1 Vùng nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài là đánh giá tình hình phát triển của hội nghề cá thuộc khu vực đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, tỉnh Thừa Thiên Huế Do vậy việc chọn điểm phải mang tính đại diện cho vùng Các tiêu chí chọn điểm được xác định như sau:

Điểm nghiên cứu phải có chi hội nghề cá thành lập lâu năm.

Chi hội nghề cá của điểm nghiên cứu phải có các hoạt động đa dạng, phong phú trên các lĩnh vực khai thác, chế biến, nuôi trồng thủy sản, quản lý tài nguyên đầm phá.

Chi hội nghề cá cơ sở phải được Hội nghề cá tỉnh đánh giá hoạt động mạnh Chi hội nghề cá cơ sở đã tiến hành đại hội.

Từ các tiêu chí trên tôi đã chọn xã Quảng Thái-huyện Quảng Điền và xã Lộc Bình-huyện Phú Lộc để nghiên cứu.

Đây là các xã có chi hội nghề cá thành lập sớm nhất tỉnh Thừa Thiên Huế (năm 2003) Cộng đồng ngư dân nơi đây tham gia vào việc quản lý, sử dụng tài nguyên đầm phá Tam Giang - Cầu Hai Hoạt động sinh kế của cộng đồng chủ yếu được tiến hành ven và trên phá Tam Giang - Cầu Hai.

3.3.2 Chọn mẫu

Chọn 30 hộ là thành viên của chi hội nghề cá, mỗi chi hội chọn 15 hộ Chọn

hộ có chủ đích: các hộ thuộc các nhóm/phân hội khác nhau trong chi hội 3.3.3 Phương pháp thu thập thông tin

Đối với thông tin cấp cộng đồng:

+ Loại thông tin: Báo cáo về tình hình phát triển của chi hội nghề cá tỉnh Thừa Thiên Huế, báo cáo về tình hình hoạt động của từng chi hội cụ thể, biên bản đại hội của các chi hội, quy chế hoạt động của từng chi hội, Điều lệ Hội nghề cá Việt Nam, điều lệ Hội nghề cá Thừa Thiên Huế, điều lệ chi hội nghề

cá Lộc Bình I và Quảng Thái…

+ Phương pháp thu thập: Phỏng vấn người am hiểu: chủ tịch tỉnh hội nghề cá, các chủ tịch chi hội nghề cá cơ sở, các cán bộ xã, các tổ trưởng…Tìm hiểu trên sách, báo, internet, …

Đối với thông tin cấp cá nhân:

+ Loại thông tin: Đánh giá của các thành viên về từng hoạt động của chi hội nghề cá, đặc điểm kinh tế - xã hội và sinh kế của hội viên, nhận thức của hội viên về mục đích, quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia vào hội nghề cá,… + Phương pháp thu thập: sử dụng một số công cụ của PRA: Phỏng vấn thành viên chi hội bằng bảng câu hỏi soạn trước, họp nhóm…

3.3.4 Phân tích số liệu

Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu.

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Tình hình phát triển Hội nghề cá tỉnh Thừa Thiên Huế

4.1.1 Quá trình phát triển

Hội nghề cá Thừa Thiên Huế là tổ chức xã hội nghề nghiệp có tính chất tự nguyện của những cá nhân và tổ chức pháp nhân hoạt động trong lĩnh vực nuôi trồng, khai thác, chế biến và hậu cần, dịch vụ nghề cá.

Năm 2002 thực hiện quyết định số 1423/QĐ - UB ngày 27/05/2002 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế ban vận động thành lập Hội nghề cá Thừa Thiên Huế được thành lập Ban vận động thành lập Hội gồm 16 thành viên được phân công cụ thể: 1 trưởng ban chịu trách nhiệm điều hành chung, 2 phó trưởng ban cùng các uỷ viên được phân làm 2 khối để tổ chức triển khai tuyên truyền, vận động các cá nhân, tập thể tham gia vào Hội.

Quá trình tổ chức vận động, đăng ký tham gia Hội bắt đầu từ tháng 02/2002, đến cuối năm 2002 đã có 15 đơn vị sản xuất kinh doanh ngành thuỷ sản tham gia Trong đó có 4 đơn vị nhà nước, 3 đơn vị doanh nghiệp cổ phần, 8 hợp tác

xã và nghiệp đoàn nghề cá Đơn vị hành chính sự nghiệp có 9, trong đó cấp tỉnh 4 đơn vị, cấp huyện 5 đơn vị, các cá nhân, 70 hộ ngư dân NTTS và đánh bắt thuỷ sản tham gia Tổng số các đơn vị và cá nhân là 94.

Năm 2003 Điều lệ Hội nghề cá tỉnh Thừa Thiên Huế được thông qua Hội nghề cá Thừa Thiên Huế chính thức ra đời

BCH Hội được bầu ra BCH Hội là cơ quan lãnh đạo của Hội giữa hai nhiệm

kỳ đại hội, BCH Hội nghề cá Thừa Thiên Huế gồm 1 chủ tịch, 2 phó chủ tịch,

1 thư ký và 2 uỷ viên.

Sau khi bầu ra BCH thì Hội tiến hành vận động thành lập các chi hội cơ sở

Có thể hình thành các chi hội theo loại nghề, tàu thuyền, nuôi trồng, dịch vụ nhiều mặt hàng, nhiều đối tượng…với nhiều hình thức để tạo thuận lợi cho sản xuất và hoạt động của chi hội

Vào ngày 09/06/2003 chi hội nghề cá cơ sở chính thức đầu tiên được thành

Sau đó vào ngày 17/07/2003 chi hội nghề cá Lộc Bình I được thành lập tại xã Lộc Bình, huyện Phú Lộc Chi hội thành lập gần đây nhất là chi hội nuôi trồng thuỷ sản Vinh Hiền, thành lập vào ngày 21/12/2007 tại xã Vinh Hiền, huyện Phú Lộc.

Qua quá trình tuyên truyền, vận động thành lập các chi hội, hiện nay số chi hội nghề cá cơ sở của tỉnh Thừa Thiên Huế là 28 chi hội Trong thời gian tới

số chi hội nghề cá cơ sở sẽ tiếp tục gia tăng.

Cuối năm 2003 chi hội nghề cá Quảng Thái đã tiến hành đi vào hoạt động, sau chi hội Quảng Thái chi hội Lộc Bình I và các chi hội khác cũng đi vào hoạt động Các chi hội nghề cá cơ sở bắt đầu triển khai một số hoạt động liên quan tới quản lý tài nguyên và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng ngư dân Dự án IMOLA đã tiến hành tổ chức tập huấn khai thác, nuôi trồng thủy sản ở những

xã trọng điểm của dự án Hội đã tiếp nhận và quảng bá những thông tin thuộc nhiều lĩnh vực trong ngành thủy sản: cảnh cáo môi trường nuôi trồng thủy sản, các thông tin khoa học khai thác thủy sản và quản lý nghề cá…Một số

mô hình về kỹ thuật nuôi xen ghép, các đối tượng nuôi mới nhằm nâng cao tính hiệu quả trong NTTS đã và đang được triển khai thực hiện ở các chi hội như Quảng Thái, Quảng An… Hội viên được nâng cao năng lực của mình trong ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật để tổ chức sản xuất tốt hơn và nâng cao được trách nhiệm của mình vào việc tham gia quản lý đầm phá của chính mình Thực hiện hợp phần "đồng quản lý, hội nghề cá" cũng tạo ra mô hình

về đồng quản lý trong quản lý hội nghề cá đầm phá, hội viên chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất gắn với việc bảo vệ và quản lý đầm phá tốt hơn

Hội đã giao quyền sử dụng khai thác mặt nước đầm phá cho chi hội nghề cá

cơ sở Các chi hội cơ sở đã tiến hành quy hoạch diện tích mặt nước, phân vùng bãi giống, bãi đẻ, sắp xép nò sáo, lồng nuôi theo trật tự đã được quy định Hội nghề cá tỉnh cũng đã cấp giấy phép khai thác thủy sản cho tổ chức ngư dân.

Khi mới thành lập, chất lượng của các BCH còn rất thấp so với nhu cầu mong muốn Một số chi hội cơ sở vẫn mang tính đại diện ở các hội viên Vì vậy song

song với việc phát triển về số lượng thì về chất lượng của các chi hội cũng được nâng lên Dưới sự chỉ đạo của Tỉnh Hội, đặc biệt là hai dự án liên quan: dự án quản lý tài nguyên ven biển dựa vào cộng đồng và dự án hỗ trợ sinh kế cho ngư dân nghèo, các chi hội từng bước kiện toàn bộ máy tổ chức và cung cách hoạt động

Hội không ngừng vận động thành lập chính thức các chi hội nghề cá cơ sở và giúp đỡ hoạt động bước đầu Hội cũng tiến hành tổ chức đại hội cho các chi hội cơ sở, tiếp tục kiện toàn bộ máy và thực hiện hiệu quả công tác Hội cơ sở, Hội đã tổ chức triển khai kế hoạch khuyến ngư cho cơ sở ngay khi có phân bổ

kế hoạch; phát triển Hội cơ sở trên khắp 5 huyện ven phá Ngoài ra Hội còn cấp thẻ hội viên cho các cá nhân và đơn vị tập thể, tiến hành thu hội phí đảm bảo nguồn tài chính Hội, kiện toàn bộ máy văn phòng hội…

Hội không ngừng tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ hỗ trợ để triển khai công việc: điều tra khảo sát, thúc đẩy thành lập, củng cố các chi hội cơ sở Trong thời gian tới Hội sẽ tiếp tục kiện toàn bộ máy và nâng cao năng lực cho cán bộ, hội viên của Hội.

Tóm lại, từ khi thành lập đến nay Hội nghề cá thừa Thiên Huế không ngừng phát triển cả về số lượng và chất lượng.

4.1.2 Hệ thống Hội nghề cá cơ sở

Cho đến 28/02/2008, đã có 1.562 hội viên gia đình ngư dân, tập hợp trong 27 Chi hội Nghề cá cơ sở chính thức1, phát triển ở 20 xã, rộng khắp trên cả 5 huyện ven biển của tỉnh Thừa Thiên Huế Với các loại hình vừa đánh bắt, nuôi trồng, hoặc đánh bắt hoặc nuôi trồng, các chi hội nghề cá tập hợp ngư dân ở nhiều quy mô: liên thôn trong xã, cả thôn hoặc bộ phận ngư dân trong cùng một khu vực sản xuất Ngoài ra còn có 1 chi hội Phát triển Cộng đồng nghề cá cũng được thành lập với các thành viên hoàn toàn tự do, là các nhà khoa học, quản lý với sự hoạch định chức năng lâu dài của chi hội đặc biệt này là giúp đỡ hỗ trợ kỹ thuật các chi hội nghề cá cơ sở về mọi mặt.

Một số các chi hội nghề cá được các dự án trong nước và quốc tế hỗ trợ thành lập hoạt động, một số thì thành lập trên cơ sở chủ động từ sáng kiến của ngư

dân địa phương và Chính quyền cấp cơ sở, do nhận thức được việc có tổ chức ngư dân sẽ tốt hơn trong việc tổ chức sản xuất và quản lý thuỷ sản: ngư trường, nguồn lợi, môi trường thuỷ sinh.

Bảng 1: Số chi hội cơ sở thành lập qua các năm (tính đến tháng 2/2008)

chi hội

Quảng Điền

Phong Điền

Phú Vang

Phú Lộc

Hương Trà

Thừa Thiên Huế

Nguồn: Thống kê Hội nghề cá Thừa Thiên Huế, 2008

Qua bảng 1 cho thấy, tại Thừa Thiên Huế vào năm 2003 chi hội nghề cá bắt đầu được thành lập ở 2 huyện Quảng Điền và Phú Lộc Trong năm 2004 chỉ thành lập được 1 chi hội nhưng đến giai đoạn 2005 - 2007 số lượng chi hội tăng lên đột biến, mỗi năm có đến 9 chi hội được thành lập

Phú Lộc là huyện có số lượng chi hội nghề cá lớn nhất: 9 chi hội nhưng đa số đây là những chi hội mới thành lập vào năm 2007, còn non nớt và lúng túng trong hoạt động.

Phong Điền và Hương Trà có ít chi hội do đặc thù về vị trí địa lý của hai huyện này Nơi đây chỉ có một số xã giáp với phá Tam Giang - Cầu Hai Huế có 1 chi hội phát triển cộng đồng được thành lập vào năm 2003 Đây là chi hội tập hợp nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà quản lý…nhằm mục đích giúp đỡ, hỗ trợ kỹ thuật cho các chi hội cơ sở về mọi mặt Hiện nay chi hội phát triển cộng đồng có 16 hội viên.

Về cơ cấu ngành nghề, nhìn chung các chi hội nghề cá ở Thừa Thiên Huế đầy

đủ các ngành nghề sản xuất thuỷ sản Tuy nhiên, chi hội nghề cá được thiết lập dựa trên cơ sở vùng lãnh thổ là chính chứ không dựa vào ngành nghề Trong 28 chi hội nghề cá cơ sở đã thành lập ở Thừa Thiên Huế có đến 18 chi hội vừa khai thác đa nghề, vừa nuôi trồng đa loài, chiếm 2/3 tổng số các chi hội nghề cá, 10 Chi hội Nghề cá còn lại (1/3), hoặc khai thác hoặc nuôi trồng, nhưng cũng đa nghề, đa loài là chủ yếu.

Bên cạnh việc không ngừng tăng thêm số lượng chi hội nghề cá, BCH cũng không ngừng tuyên truyền, vận động ngư dân tham gia vào chi hội, nhằm tăng số hội viên của mỗi chi hội

Bảng 2: Một số chỉ tiêu về phát triển hội nghề cá Thừa Thiên Huế

Tổng số hội viên khi ra mắt Người 1344

Tổng số hội viên hiện tại Người 1536

Số hội viên/chi hội Người/chi hội 55,8

Số chi hội đã đại hội Chi hội 8 Ban chấp hành do đại

hội bầu ra

Nguồn: Thống kê Hội nghề cá Thừa Thiên Huế, 2008

Bảng 2 cho thấy, số hội viên của Hội không ngừng tăng lên, sau hơn 4 năm thành lập số hội viên tăng lên 196 người Hầu hết các chi hội nghề

cá cơ sở đều phát triển, kết nạp thêm thành viên ngư dân Do trong quá trình vận động thành lập ban đầu thường có hạn chế về thông tin, thời gian nên khi ngư dân trong khu vực được biết có tổ chức chi hội nghề

cá thành lập, nhiều người mong muốn đứng vào hàng ngũ của chi hội nghề cá Việc kết nạp thêm thành viên mới hoàn toàn do chi hội nghề cá

cơ sở tự quyết định với điều kiện rất đơn giản là có tham gia nghề cá trong khu vực Nhìn chung, quá trình hiện nay của hệ thống ở Thừa Thiên Huế là mới khởi phát, hệ thống "quyền đánh cá" cũng chưa được thiết lập

cụ thể nên việc hạn chế số lượng thành viên ngư dân nhằm giảm áp lực nghề cá là chưa thực tế trong hiện tại Ngược lại, việc tuyên truyền, vận động làm sao để đa số ngư dân khai thác, nuôi trồng thuỷ sản trong vùng mặt nước nhất định nào đó tham gia vào Chi hội Nghề cá được thiết lập gắn với vùng ngư trường đó là quan trọng Bởi vì, chính quyền chắc chắn

sẽ không cấp "quyền đánh cá" cho một tổ chức thiểu số trong cộng đồng ngư dân.

Tuy nhiên bảng 2 cũng phản ánh số chi hội đã đại hội bầu ra BCH còn quá ít, chỉ có 8 chi hội Số chi hội đi vào hoạt động chưa nhiều Theo điều lệ sau 1 năm thành lập các chi hội phải tiến hành đại hội bầu ra BCH mới, thay thế cho BCH lâm thời, nhưng do thiếu thốn về kinh phí và chưa có sự giúp đỡ của Tỉnh Hội nên các chi hội chưa thể đại hội và đi vào triển khai các hoạt động cụ thể Trong năm nay với sự giúp đỡ của tỉnh Hội, các chi hội sẽ riến hành đại hội và đi vào hoạt động.

4.2 Một số chỉ tiêu phát triển chi hội nghề cá Quảng Thái và Lộc Bình I

Chi hội nghề cá Quảng Thái và Lộc Bình I đều được tỉnh Hội nghề cá đánh giá là những chi hội có hoạt động mạnh trên hai lĩnh vực khai thác

và nuôi trồng thủy sản Đây cũng là hai chi hội thành lập sớm nhất và có

số hội viên tương đối lớn.

Bảng 3: Một số chỉ tiêu phát triển chi hội nghề cá Quảng Thái và Lộc Bình I

Quảng Thái

Chi hội Lộc Bình I

Số hội viên ban đầu Người/chi

Nguồn: Phỏng vấn BCH chi hội, 2008

Qua bảng 3 cho thấy chi hội nghề cá Quảng Thái Và Lộc Bình I có sự chênh lệch rất lớn về số lượng thành viên, Quảng Thái có số thành viên gần gấp đôi Lộc Bình I vì dân số của xã Quảng Thái lớn hơn Lộc Bình Vì số thành viên lớn hơn nên chi hội Quảng Thái được phân thành 6 phân hội/nhóm, còn chi hội Lộc Bình I chỉ có 4 phân hội/nhóm.

Tuy thành lập gần cùng một lúc nhưng chi hội Lộc Bình I lại tiến hành đại hội sau chi hội Quảng Thái gần 2 năm

Cơ cấu BCH của 2 chi hội tương tự nhau nhưng số thành viên trong BCH của

2 chi hội có khác nhau, Quảng Thái chỉ có 4 thành viên, Lộc Bình có đến 5 thành viên Lúc đầu khi mới thành lập Ban chấp hành chi hội Quảng Thái cũng có 5 thành viên: 1 chủ tịch, 1 phó chủ tịch, 1 thư ký và 2 ủy viên tương

tự như chi hội Lộc Bình I nhưng vào năm 2007, do ban chấp hành không có phụ cấp và hoạt động NTTS lại đang gặp khó khăn nên 1 ủy viên của Chi hội Quảng Thái đã xin rút ra khỏi chi hội.

4.3 Đặc điểm hội viên hội nghề cá

4.3.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội và sinh kế

4.3.1.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội

Quảng Thái và Lộc Bình là hai xã nghèo ven phá Tam Giang – Cầu Hai Thu nhập bình quân rất thấp từ 20,9 - 23,8 triệu đồng/hộ/năm Đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn Do đặc điểm về địa hình nên thiên tai lũ lụt thường xuyên xảy ra.

Bảng 4: Đặc điểm kinh tế - xã của hội viên được khảo sát

Chi hội Quảng Thái

Chi hội Lộc Bình I

Loại hộ trung bình % số hộ khảo sát 78,5 56,2

Tuy nhiên ở 2 chi hội cũng có những điểm khác nhau Do hoạt động NTTS đang gặp khó khăn nên hội viên chi hội Quảng Thái có thu thập bình quân/hộ/năm thấp hơn so với Lộc Bình I gần 3 triệu đồng

4.3.1.2 Đặc điểm sinh kế

Hoạt động sinh kế đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống cộng đồng Những thay đổi trong hoạt động sinh kế kéo theo sự thay đổi trong đời sống, đặc biệt là về thu nhập Thế nhưng thu nhập không phải là mục tiêu cuối cùng của các hoạt động sinh kế, bởi cái mà chúng ta cần hướng tới là sinh kế bền vững.

Hội viên chi hội có hoạt động sinh kế rất đa dạng, bao gồm: sản xuất lúa, nuôi trồng thủy sản, khai thác thủy sản, chăn nuôi lợn, lâm nghiệp, hoa màu và ngành nghề khác: buôn bán, cán bộ xã, giáo viên…

Bảng 5: Đặc điểm sinh kế của hội viên được khảo sátCác

Tỷ lệ hộ T.gia (% hộ khảo sát)

Thu nhập (tr.đ/hộ/năm)

* Nghề khác: cán bộ xã, giáo viên, buôn bán…

Nhìn chung, trong cơ cấu thu nhập của hội viên hoạt động KTTS đóng vai trò quan trọng nhất, thu nhập từ 15 – 16 triệu đồng/hộ/năm Tỷ lệ hộ tham gia KTTS rất cao, Quảng Thái có đến 100% hộ tham gia, Lộc Bình I là 93,7% Hộ làm nghề phụ như buôn bán, cán bộ xã…chiếm tỷ lệ rất thấp, Quảng Thái chỉ 7,1% hộ tham gia Tuy nhiên sinh kế của hội viên 2 chi hội cũng có sự khác nhau Đối với chi hội Quảng Thái không có hoạt động lâm nghiệp, Lộc Bình I lại có đến 56,2% hộ tham gia vào hoạt động này

Do đặc thù về địa lý, xã Quảng Thái không giáp với núi, ngược lại xã Lộc Bình nằm ngay dưới chân núi Xã Lộc Bình diện tích đất sản xuất không nhiều nên không có hộ nào tham gia trồng hoa màu, thế nhưng 57% hội viên chi hội Quảng Thái tham gia vào hoạt động này.

4.3.2 Nhận thức của hội viên về mục đích, quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia Hội.

Hội viên có nhận thức rằng khi tham gia vào hội họ sẽ nhận được nhiều lợi ích như được tập huấn kỹ thuật NTTS, vay vốn để sản xuất, được chi hội hỗ trợ con giống trong NTTS, bảo vệ các lồng nuôi và được phân chia diện tích mặt nước trong KTTS…Tuy nhiên khi tham gia vào chi hội các hội viên cũng cho rằng mình phải có trách nhiệm đóng góp để tổ chức này ngày một lớn mạnh Thông qua các buổi sinh hoạt chi hội hội viên đóng góp ý kiến xây dựng chi hội Đóng hội phí thường xuyên để đảm bảo tài chính Hội Ngoài ra còn đóng góp công lao động cho chi hội.