Quan điểm của Chủ nghĩa Mác Lênin về tôn giáo trong thời kì quá độ lên xã hội chủ nghĩa. Liên hệ với vấn đề tôn giáo ở Việt Nam

MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 4 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác Lênin về tôn giáo trong thời kì quá độ lên xã hội chủ nghĩa 4 Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về tôn giáo 4 Nguồn gốc của tôn giáo 4 Bản chất của tôn.

A MỞ ĐẦU 3

B NỘI DUNG 4

I Quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lênin về tôn giáo trong thời kì quá độ lên xã hội chủ nghĩa 4

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về tôn giáo 4

1.1 Nguồn gốc của tôn giáo 4

1.2 Bản chất của tôn giáo 6

1.3 Tính chất của tôn giáo 6

2 Nguyên nhân sự tồn tại tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa 8

3 Nguyên tắc giải quyết vấn đề tôn giáo trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội 9

II Liên hệ vấn đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay 11

1 Đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam 11

2 Chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam đối với tôn giáo hiện nay 13

3 Một số giải pháp giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam 14

C KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

A MỞ ĐẦU

Vấn đề tôn giáo là một vấn đề nhạy cảm, cứ tưởng chừng nó là một vấn đề cũ nhưng thực ra nó luôn mới mẻ Tôn giáo là một hình thức phản ánh nên sự hư ảo, xuyên tạc đời sống hiện thực và xuất hiện từ rất sớm Con người đã tin vào tôn giáo

để lí giải những hiện tượng xung quanh, khi khổ đau hay vui sướng thì con người vẫn tin vào tôn giáo nó như niềm an ủi, sự giúp đỡ của tôn giáo đối với họ Tôn giáo đã tham gia vào rất nhiều trong lĩnh vực đời sống tinh thần và ngày càng can thiệp sâu vào đời sống chính trị với nhiều hình thức khác nhau Tôn giáo đã từng bị các chủ nghĩa đế quốc tìm cách lơi dụng để chống phá cách mạng ở các nước xã hội chủ nghĩa Những tín đồ tôn giáo dễ bị lợi dụng do họ có niềm tin mãnh liệt vào tôn giáo, vào những đối tượng được thần thánh hóa Tôn giáo là một vấn đề nhạy cảm, trên thế giới có rất nhiều cuộc chiến tranh xảy ra do tôn giáo, nó đã làm cho dân tộc bị chia rẽ,

mất đoàn kết và chống phá Nhà nước “Quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lênin về

tôn giáo trong thời kì quá độ lên xã hội chủ nghĩa Liên hệ với vấn đề tôn giáo ở Việt Nam”

B NỘI DUNG

I Quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lênin về tôn giáo trong thời kì quá

độ lên xã hội chủ nghĩa

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về tôn giáo

Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh hư ảo hiện thực khách quan Qua sự phản ánh của tôn giáo, các lực lượng tự nhiên và xã hội trở thành siêu nhiên, thần bí

1.1 Nguồn gốc của tôn giáo

Con người bất lực trước mọi thứ nên đã tin tưởng có một thế lực siêu nhiên nào đó giúp đỡ và giải thoát mình Tôn giáo có nhiều nguồn gốc khác nhau bao gồm:

 Nguồn gốc tự nhiên, kinh tế- xã hội

Trong xã hội công xã nguyên thủy, tôn giáo ra đời do lực lượng sản xuất chưa phát triển, con người cảm thấy mình nhỏ bé, yếu đuối và bất lực trước thiên nhiên hùng vĩ, rộng lớn và bí ẩn Cộng với việc không giải thích được tự nhiên nên con người luôn tin vào những sức mạnh, quyền lực thần bí và thần thánh hóa những sức mạnh đó Qua đó, họ đã xây dựng nên những tôn giáo để thờ cúng, tin vào đó Đây cũng là hình thức tồn tại đầu tiên của tôn giáo

Còn khi xã hội xuất hiện đối kháng giai cấp, giai cấp thống trị đã áp bức, bóc lột làm cho con người cảm thấy bất lực Và trong thời kì quá độ thì vẫn có các giai cấp, tầng lớp và sự khác biệt về lợi ích giữa các giai cấp, tầng lớp dẫn đến sự chênh lệch giàu nghèo, dẫn đến bất công trong xã hội Do không giải thích được nguồn gốc của sự phân hóa giai cấp, áp bức bóc lột và họ đều nghĩ là do số phận, định mệnh và sự may rủi Từ đó, con người đã hướng niềm tin đến lực lượng siêu nhiên ngoài trần thế, họ đã thần thánh hóa một số người qua những câu chuyện thành sự thật, họ tin vào một số người đó như là thần tượng và có khả năng chi phối suy

Lênin khẳng định: “Sự bất lực của giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh

chống bọn bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tin vào cuộc đời tốt đẹp ở thế giới bên kia, cũng giống y như sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranh chống thiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần thánh, ma quỷ và những phép màu”1

 Nguồn gốc nhận thức

Ở một giai đoạn lịch sử nhất định, nhận thức của con người về tự nhiên, xã hội và chính bản thân của mình là có giới hạn Luôn có khoảng cách giữa cái biết

và cái chưa biết, những điều mà khoa học chưa khám phá và giải thích được thì con người sẽ tìm đến tôn giáo, tôn giáo sẽ thay thế cho sự chưa giải thích của khoa học Mặc dù những vấn đề đã được khoa học chứng minh, nhưng do trình độ dân trí thấp, chưa nhận thức đầy đủ nên con người vẫn chấp nhận sự giải thích của tôn giáo, đây là điều kiện cho tôn giáo ra đời Sự xuất hiện và tồn tại của tôn giáo gắn liền với đặc điểm nhận thức của con người Đặc điểm của quá trình nhận thức đi từ trực quan sinh động cho đến tư duy trừu tượng và cuối cùng là thực tiễn Cho phép con người ngày càng nhận thức đầy đủ hơn, sâu sắc thế giới khách quan Mặt khác,

tư duy trừu tượng dễ dẫn đến xa rời hiện thực, phản ánh sai lệch, xa rời hiện thực,

dễ rơi vào ảo tưởng, thần thánh hóa đối tượng đây cũng là cơ sở tôn giáo

 Nguồn gốc tâm lý

Do sự sợ hãi, lo âu của con người trước những hiện tượng tự nhiên và xã hội

đã ra đời tôn giáo Những trạng thái tâm lý tiêu cực trong cuộc sống như là bệnh tật, ốm đau, bất hạnh,… dễ dẫn con người đến với tôn giáo để mong có sự an ủi, che chở, giúp đỡ Ngay cả khi may rủi bất ngờ xảy ra, tâm lý muốn được bình yên khi làm một việc lớn (ví dụ như cưới hỏi, xây nhà, khởi nghiệp,… ) cũng là nguyên nhân

1 V.I.Lênin Toàn tập, tập 12, tr.169-170.

dẫn con người đến với tôn giáo Thậm chí cả những tình cảm tích cực như là tình yêu, lòng biết ơn, lòng kính trọng đối với những người có công với đất nước, với dân cũng dẫn con người đến với tôn giáo (ví dụ như thờ các anh hung dân tộc, thờ thành hoàng làng,…)

1.2 Bản chất của tôn giáo

Chủ nghĩa Mác- Lênin đã khẳng định: Tôn giáo là một hiện tượng xã hội –

văn hóa do con người sáng tạo ra C.Mác nói: “Con người sáng tạo ra tôn giáo chứ

không phải tôn giáo sáng tạo ra con người” Tôn giáo là sản phẩm của con người

tạo ra, gắn với những điều kiện lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội xác định Con người tạo ra tôn giáo vì mục đích, lợi ích của họ, phản ánh ước mơ, nguyện vọng, suy nghĩ của họ Do đó về mặt bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bất lực của con người trước sức mạnh tự nhiên và sức mạnh xã hội Tuy nhiên, tôn giáo xét trong chừng mực cũng chứa đựng những giá trị tích cực: văn hóa, đạo đức, đạo lý của xã hội Về phương diện thế giới quan, tôn giáo mang thế giới quan duy tâm đối lập với thế giới quan duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác Lênin Mặc dù có sự đối lập nhau nhưng nhưng người cộng sản có lập trường mác xít không bao giờ coi thường hoặc trấn áp nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân Ngược lại, chủ nghĩa Mác- Lênin và những người cộng sản luôn xem trọng quyền tự do tín ngưỡng, theo hoặc không theo tôn giáo của nhân dân

1.3 Tính chất của tôn giáo

 Tính lịch sử của tôn giáo

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội có tính lịch sử, có sự hình thành, tồn tại

và phát triển và có khả năng biến đổi trong những giai đoạn lịch sử nhất định để thích nghi với nhiều chế độ chính trị - xã hội Khi điều kiện kinh tế - xã hội thay đổi, lịch

sử thay đổi, tôn giáo cũng thay đổi theo, cùng với sự vận động này làm cho các tôn giáo bị phân liệt, chia tách thành nhiều tôn giáo, hệ phái khác nhau

Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin, đến một giai đoạn lịch sử nào đó, khi khoa học và giáo dục giúp cho con người nhận thức được bản chất các hiện tượng tự nhiên và xã hội, làm chủ được bản thân mình thì tôn giáo sẽ dần dần mất

đi vị trí của nó trong đời sống xã hội và cả trong nhận thức, niềm tin của mỗi người Vì vậy, tôn giáo luôn vận động cùng với sự phát triển của xã hội

 Tính quần chúng của tôn giáo

Tôn giáo xuất hiện ở tất cả các dân tộc, quốc gia, châu lục Tính quần chúng biểu hiện ở số lượng tín đồ đông đảo (gần ¾ dân số thế giới); các tôn giáo là nơi sinh hoạt văn hóa, tinh thần của một bộ phận của quần chúng nhân dân Tôn giáo mang tính quần chúng rộng rãi do tôn giáo đáp ứng nhu cầu tinh thần của nhân dân Tôn giáo còn phản ánh khát vọng của quần chúng về một xã hội tốt đẹp: tự do, bình đẳng, bác ái Tôn giáo hướng con người vào niềm tin, đáp ứng những thiếu hụt trong cuộc sống, nhu cầu tình cảm, hạnh phúc hư ảo của thế giới bên Nhiều tôn giáo có tính nhân văn, nhân đạo và hướng thiện, vì vậy, được nhiều người ở các tầng lớp khác nhau trong xã hội, đặc biệt là quần chúng lao động, tin theo Tôn giáo đã ăn sâu vào tư tưởng của người dân

 Tính chính trị của tôn giáo

Khi xã hội chưa có giai cấp, tôn giáo chỉ phản ánh nhận thức hồn nhiên, ngây thơ của con người về bản thân và thế giới xung quanh mình, tôn giáo chưa mang tính chính trị Tính chất chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã có giai cấp đối kháng, có áp bức, bóc lột, lợi dụng tôn giáo để phục vụ lợi ích của mình Do đó, tôn giáo là sản phẩm của những điều kiện kinh tế - xã hội, phản ánh lợi ích, nguyện vọng của các giai cấp khác nhau trong cuộc đấu tranh giai cấp, đấu

tranh dân tộc, nên tôn

giáo mang tính chính trị Mặt khác, khi giai cấp bóc lột, thống trị sử dụng tôn giáo

để phục vụ cho lợi ích giai cấp mình, chống lại các giai cấp lao động và tiến bộ xã hội, tôn giáo mang tính chính trị tiêu cực, phải tiến bộ

Cần nhận rõ rằng, đa số quần chúng tín đồ đến với tôn giáo nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần Ngày nay, tôn giáo đã và đang bị các thế lực chính trị - xã hội lợi dụng thực hiện mục đích ngoài tôn giáo của họ nhằm chia rẽ đoàn kết dân tộc

và can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia Tôn giáo đang có chiều hướng

đa dạng và phức tạp

2 Nguyên nhân sự tồn tại tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa

Về nhận thức, thế giới quan là vô cùng vô tận, nhiều vấn đề khoa học đến nay chưa khám phá và lí giải được, trình độ dân trí chưa thật cao, trước sức mạnh của

tự nhiên và xã hội con người chưa nhận thức nên con người đã dựa vào niềm tin vào tôn giáo, tin tưởng vào thế lực siêu nhiên để lý giải những hiện tượng đó

Về tâm lý – văn hóa, tôn giáo cũng đã ăn sâu vào tiềm thức, lối sống, văn hóa, ảnh hưởng khá sâu đến lối sống, suy nghĩ của một số người dân và nó truyền

từ thế hệ này sang thế hệ khác Vì vậy, giá trị đạo đức, văn hóa của tôn giáo còn tác động tích cực đến xã hội

Về kinh tế, trong thời kì quá độ lên xã hội chủ nghĩa, với sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế khác nhau mang lại lợi ích khác nhau cho các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, gây nên sự bất bình đẳng và chênh lệch giàu nghèo Con người dựa vào sự may rủi, sự ngẫu nhiên trong việc bất đẳng nên trở thành thụ động và mong đợi thế lực siêu nhiên giải phóng mình, giúp mình vượt qua

Về chính trị - xã hội, tôn giáo còn có những điểm phù hợp nhà nước xã hội chủ nghĩa, vì vậy không ngừng nâng cao tính tích cực cho người có đạo Bản thân các tôn giáo cũng có sự thích ứng, biến đổi để phù hợp với xã hội

Và đặc biệt là do tôn giáo phản ánh mẫu thuẫn gay gắt giữa giai cấp vô sản

và các thế lực thù địch Tôn giáo đã phản ánh được khát vọng của con người, sự trăn trở của họ về một xã hội tốt đẹp hơn

3 Nguyên tắc giải quyết vấn đề tôn giáo trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, tôn giáo vẫn còn tồn tại, tuy đã

có sự biến đổi trên nhiều mặt Tôn giáo là một vấn đề tế nhị, nhạy cảm và phức tạp

Vì vậy, việc giải quyết những vấn đề nảy sinh từ tôn giáo cần phải thận trọng, tỉ

mỉ, vừa giữ vững nguyên tắc, đồng thời vừa mềm dẻo, linh hoạt Nên khi giải quyết vấn đề thì cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

 Tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng

của nhân dân.

Tín ngưỡng tôn giáo là niềm tin sâu sắc của nhân dân vào điều họ tôn thờ, thuộc lĩnh vực ý thức tư tưởng Vì vậy, tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng là thuộc quyền tự do tư tưởng của nhân dân Không một tổ chức, cá nhân nào có quyền can thiệp vào sự lựa chọn theo đạo, không theo đạo, thay đổi đạo của nhân dân Mọi hành vi cấm đoán, ngăn cản tự do theo đạo, đổi đạo, bỏ đạo hay đe dọa, bắt buộc người dân phải theo đạo đều xâm phạm đến quyền tự do tư tưởng của họ

Tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng cũng chính là tôn trọng quyền con người, thể hiện bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa Nhà nước xã hội chủ nghĩa không can thiệp và không cho bất kì ai can thiệp, xâm phạm đến quyền tự do tín ngưỡng, quyền lựa chọn theo hay không theo tôn giáo của nhân dân Các tôn giáo

và hoạt động tôn giáo bình thường, các cơ sở thờ tự, các phương tiện phục vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng của người dân được Nhà nước xã hội chủ nghĩa tôn trọng và bảo hộ

 Khắc phục dần những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo phải gắn liền

với quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

Chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ hướng vào giải quyết những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo đối với quần chúng nhân dân mà không chủ trương can thiệp vào công việc nội bộ của các tôn giáo Theo chủ nghĩa Mác – Lênin, muốn thay đổi ý thức

xã hội, trước hết cần cần phải thay đổi bản thân tồn tại xã hội; muốn xóa bỏ ảo tưởng nảy sinh trong tư tưởng con người, phải xóa bỏ nguồn gốc sinh ra ảo tưởng

ấy Trước hết cần phải xác lập được một thế giới hiện thực không có áp bức, bất công nghèo đói và thất học,… cũng như những tệ nạn nảy sinh trong xã hội đó Đó

là một quá trình lâu dài, và không thể thực hiện được nếu tách rời việc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

 Phân biệt hai mặt chính trị và tư tưởng; tín ngưỡng, tôn giáo và lợi

dụng tín ngưỡng, tôn giáo trong quá trình giải quyết vấn đề tôn giáo

Trong xã hội nguyên thủy, tín ngưỡng, tôn giáo chỉ biểu hiện thuần túy về tư tưởng Nhưng khi xã hội đã xuất hiện giai cấp thì dấu ấn giai cấp- chính trị ít nhiều đều in rõ trong các tôn giáo Từ đó, hai mặt chính trị và tư tưởng thường thể hiện

và có mối quan hệ với nhau trong vấn đề tôn giáo và bản thân mỗi tôn giáo

Mặt chính trị phản ánh mối quan hệ giữa tiến bộ với không tiến bộ, phản ánh mâu thuẫn đối kháng về các lợi ích kinh tế, chính trị giữa các giai cấp, mâu thuẫn giữa những thế lực lợi dụng tôn giáo chống lại sự nghiệp cách mạng với lợi ích của nhân dân lao động Mặt tư tưởng biểu hiện sự khác nhau về niềm tin, mức tin giữa những người có tín ngưỡng tôn giáo và những người không theo tôn giáo, cũng

như

những người có tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau, phản ánh mâu thuẫn không mang tính đối kháng

Phân biệt hai mặt chính trị và tư tưởng trong giải quyết vấn đề tôn giáo thực chất là phân biệt tính chất khác nhau của hai loại mâu thuẫn luôn tồn tại trong bản thân tôn giáo và trong vấn đề tôn giáo Sự phân biệt này, trong thực tế không đơn giản, bởi lẽ, trong đời sống xã hội, hiện tượng nhiều khi phản ánh sai lệch bản chất,

mà vấn đề chính trị và tư tưởng trong tôn giáo thường đan xen vào nhau Mặt khác, trong xã hội có đối kháng giai cấp, tôn giáo thường bị chính trị chi phối rất sâu sắc, nên khó nhận biết vấn đề chính trị hay tư tưởng thuần túy trong tôn giáo Việc phân biệt hai mặt này là cần thiết nhằm tránh khuynh hướng cực đoan trong quá trình quản lý, ứng xử những vấn đề liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo

 Quan điểm lịch sử cụ thể trong giải quyết vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo

Tôn giáo không phải là một hiện tượng xã hội bất biến, nó luôn vận động và biến đổi không ngừng tùy thuộc vào những điều kiện kinh tế - xã hội – lịch sử cụ thể Mỗi tôn giáo đều có lịch sử hình thành, quá trình tồn tại và phát triển nhất định Ở mỗi thời kì lịch sử khác nhau, sự tác động của tôn giáo đối với đời sống xã hội là khác nhau Quan điểm, thái độ của các giáo hội, giáo sĩ, giáo dân về những lĩnh vực đời sống xã hội luôn có sự khác biệt Do đó, cần phải có quan điểm lịch sử

cụ thể khi xem xét, đáh giá và ứng xử đối với những vấn đề có liên quan đến tôn giáo và đối với từng tôn giáo cụ thể

II Liên hệ vấn đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay

1 Đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam

Thứ nhất, Việt Nam hiện nay có 13 tôn giáo được công nhận tư cách pháp

nhân và trên 40 tổ chức tôn giáo được công nhận về mặt tổ chức hoặc đã đăng ký