VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI TIỂU LUẬN HỌC KỲ MÔN LUẬT THI HÀNH TẠM GIỮ, TẠM GIAM VÀ LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ Đề 10 “Phân tích quy định về thủ tục thi hành án tử h[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI
- -TIỂU LUẬN HỌC KỲ MÔN: LUẬT THI HÀNH TẠM GIỮ, TẠM GIAM VÀ LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ
Đề 10: “Phân tích quy định về thủ tục thi hành án tử
hình”.
Họ và Tên: NGUYỄN HỮU HƯNG
Mã số SV: 183801010017
Số báo danh: TKS000114
Hà Nội, 2021
Trang 2MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 2
I Khái niệm thi hành án tử hình 2
II Thủ tục thi hành án tử hình 2
1 Thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi thi hành 2
2 Quyết định thi hành án tử hình 3
3 Hội đồng thi hành án tử hình 3
4 Hoãn thi hành án tử hình 4
5 Hình thức và trình tự thi hành án tử hình 5
6 Giải quyết việc xin nhận tử thi, hài cốt của người bị thi hành án tử hình 7
III Thực tiễn hoạt động thi hành án tử hình 7
1 Số liệu thống kê về công tác thi hành án tử hình tại Việt Nam trong giai đoạn 1985 - 2010 7
2 Khả năng Việt Nam gia nhập Nghị định thư tùy chọn thứ hai về Bãi bỏ hình phạt tử hình theo Công ước quôc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) 8
C KẾT LUẬN 10
Trang 3Danh mục từ viết tắt
Số thứ tự Ký hiệu chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ
năm 2019
2015
cao
quyền dân sự, chính trị
quát
Trang 4A MỞ ĐẦU
Hình phạt tử hình là loại hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống hình phạt theo quy định của Bộ luật hình sự Khi thực hiện hình phạt này, quyền thiêng liêng nhất của con người – quyền được sống – bị tước bỏ, vậy nên việc thi hành án tử hình có những trình tự, thủ tục đặc biệt hơn so với các loại hình phạt khác Khác với các loại hình phạt thông thường, thi hành án tử hình không được thực hiện ngay khi có quyết định từ Tòa án mà phải trải qua nhiều thủ tục khác nhau vơi việc xem xét đến từ nhiều chủ thể nhằm đảm bảo không xảy ra sai sót hoặc oan sai, đồng thời thể hiện tinh thần nhân đạo theo Hiến pháp quy định Nhận thấy được tầm quan trọng cũng như ý nghĩa của thủ tục thi hành án hình
sự, người viết đã quyết định chọn đề số 10 “Phân tích quy định về thủ tục thi
hành án tử hình” để nghiên cứu trong bài tiểu luận này với mục đích làm rõ
những thủ tục cần thực hiện trong quá trình thi hành án tử hình, đồng thời nghiên cứu các số liệu thực tiễn liên quan đến vấn đề
Trang 5B NỘI DUNG
I Khái niệm thi hành án tử hình.
Theo giáo trình Luật thi hành tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự thì
thi hành án tử hình là ‘‘việc cơ quan có thẩm quyền tước bỏ quyền sống của
người chấp hành án theo trình tự, thủ tục của Luật thi hành án hình sự’’ Đối
tượng của thi hành án tử hình là người chấp hành bản án tử hình [1]
Theo quy định của Luật thi hành án hình sự, cụ thể tại điều 77 và 78 quy định Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm có thẩm quyền ra quyết thi hành án tử hình, Hội đồng thi hành án tử hình có thẩm quyền thi hành án tử hình
II Thủ tục thi hành án tử hình.
Thủ tục thi hành án tử hình là một quá trình lâu dài và phức tạp với những nội dung khác nhau, bao gồm: Thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi thi hành án; Quyết định thi hành án tử hình; Hội đồng thi hành án tử hình; Hoãn thi hành
án tử hình; Hình thức và trình tự thi hành án tử hình và cuối cùng là Giải quyết việc xin nhận tử thi, hài cốt của người bị thi hành án tử hình
1 Thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi thi hành.
Theo quy định tại Điều 367 BLTTHS 2015, bản án tử hình sau khi có hiệu lực pháp luật thì hồ sơ vụ án phải được gửi lên ngay cho Chánh án TANDTC còn bản án phải được gửi ngay cho Viện trưởng VKSNDTC để tiến hành xem xét, quyết định việc kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm Sau khi xem xét thì TANDTC phải chuyển ngay hồ sơ vụ án cho VKSNDTC và sau đó
01 tháng thì tiến hành trả lại hồ sơ vụ án Chánh án TANDTC và Viện trưởng VKSNDTC có 02 tháng kể từ ngày nhận được hồ sơ vụ án để ra quyết định kháng nghị hoặc quyết định không kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm [1]
Tiếp theo giai đoạn này thì người bị kết án được gửi đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước Trong trường hợp Chủ tịch nước bác đơn xin ân giảm thì sẽ tiến
Trang 6hành thi hành án tử hình Tuy nhiên, Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng VKSND tối cao có còn thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm nữa hay không trong trường hợp này vẫn còn gây ra nhiều tranh cãi Có quan điểm cho rằng trong trường hợp Chủ tịch nước có quyết định bác đơn xin ân giảm của người bị kết án mà TAND tối cao, VKSND tối cao phát hiện ra có căn cứ để kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm theo hướng có lợi cho người bị kết án thì vẫn có thể kháng nghị để bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.[3]
2 Quyết định thi hành án tử hình.
Khi đã có đầy đủ các điều kiện để thi hành án tử hình sau khi trải qua quá trình xem xét trước khi thi hành án tử hình thì Chánh án tòa án đã xét xử sơ thẩm ra quyết định thi hành án tử hình Trong trường hợp, người bị kết án là phụ
nữ thì chánh án Tòa án xét xử sơ thẩm phải tổ chức kiểm tra để loại trừ khả năng
họ đang có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi Đồng thời, quy định về hình thức cho thấy Quyết định phải được ghi rõ các nội dung như ngày, tháng, năm ra quyết định và một vài nội dung khác1 Quyết định sau khi được ban hành thì phải được gửi đến Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp, trại tam giam nơi người chấp hành án đang bị giam giữ, sở tư pháp nơi Tòa án đã ra quyết định thi hành có trụ sở trong thời hạn là 03 ngày làm việc [1]
3 Hội đồng thi hành án tử hình.
Theo quy định tại điều 78 Luật THAHS 2019 thì Hội đồng thi hành án tử hình được thành lập sau khi có quyết định thi hành án tử hình, Hội đồng thi hành
án tử hình sẽ do Chánh án Tòa án đã ra quyết định thi hành án có văn bản yêu cầu Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp, Thủ trưởng cơ quan THAHS công an cấp tỉnh hoặc Thủ trưởng cơ quan THAHS cấp quân khu cử đại diện lãnh đạo tham gia Trong thời hạn là 03 ngày làm việc thì các cơ quan được quy định trong khoản 1 điều này phải có văn bản cử đại diện lãnh đạo tham gia Hội đồng thi hành án tử
Trang 71 Xem thêm mẫu quyết định thi hành án tử hình tại Phụ lục cuối bài.
Trang 8hình Chánh án Tòa án đã ra quyết định thi hành án phải ra quyết định thành lập Hội đồng thi hành án tử hình trong thời hạn là 03 ngày làm việc kể khi nhận được văn bản cử đại diện lãnh đạo tham gia của các cơ quan trong khoản 1 Quyết định thành lập Hội đồng thi hành án tử hình phải ghi rõ ngày, tháng, năm
ra quyết định, họ, tên, chức vụ của người ra quyết định; căn cứ ra quyết định; họ, tên, chức vụ của người tham gia Hội đồng
Hội đồng thi hành án tử hình có trách nhiệm thông báo kết quả thi hành án cho cơ quan quản lý thi hành án hình sự Trách nhiệm quản lý hồ sơ thi hành án
tử hình thuộc về cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành hình sự cấp quân khu [1]
4 Hoãn thi hành án tử hình.
Trong trường hợp phát hiện thấy người chuẩn bị đưa ra thi hành án tử hình có điều kiện mà theo quy định cua rphaps luật không được thi hành phạt tử hình thì Hội đồng thi hành án tử hình phải báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý kịp thời Các trường hợp đó được quy định như sau:
+ Theo BLHS 2015: Không thi hành án tử hình với phụ nữ có thai hoặc
đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người từ đủ 75 tuổi trở lên; người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất ¾ tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn (điểm c
khoản 3 Điều 40) [3]
BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 còn quy định về việc thu hẹp phạm vi áp dụng tử hình như loại bỏ hình phạt tử hình đối với 07 tội danh trong BLHS năm 2015, đó là: Tội cướp tài sản (Điều 168); Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193);… [3]
+ Theo Luật THAHS 2019: Hoãn thi hành án tử hình vì lý do bất khả
kháng; Trường hợp có thông tin do người bị kết án hoặc người khác khai báo hoặc
Trang 9do Hội đồng thi hành án tử hình biết được từ nguồn tin khác mà xét thấy những thông tin này là có căn cứ và có thể làm thay đổi cơ bản nội dung vụ án…; [1]
Khi quyết định hoãn thi hành án tử hình, Hội đồng phải lập biên bản ghi các nội dung được yêu vào biên bản hoãn thi hành án tử hình Tất cả các thành viên Hội đồng thi hành án ký, lưu hồ sơ và báo cáo các cơ quan liên quan Đối với người chịu án phạt tử hình thì sẽ được cảnh sát hỗ trợ tư pháp hoặc cảnh vệ
tư pháp áp giải, bàn giao cho trại tam giam để tiếp tục quản lý giam giữ người
đó Hội đồng thi hành án tử hình thực hiện việc thi hành án ngay khi lý do hoãn không còn theo quyết định của Chánh án Tòa án ra quyết định thi hành án trong trường hợp hoãn thi hành án do lý do bất khả kháng [1]
5 Hình thức và trình tự thi hành án tử hình.
Điều 8 Nghị định số 82/2011/NĐ-CP của Chính phủ ngày 16-09-2011 quy định người chấp hành án tử được ăn, uống với tiêu chuẩn bằng 05 lần tiêu chuẩn ngày lễ, tết quy định định đối với người bị tạm giam, đồng thời được viết thư, ghi âm lời nói gửi lại nhân thân Hình thức tử hình cũng được quy định đó
là hình thức tiêm thuốc độc [1]
Trong thời gian giam giữ chờ thi hành án tử hình đối với trường hợp đã có quyết định thi hành án tử hình, quyết định thành lập Hội đồng thi hành án tử hình, người bị thi hành án tử hình chết trước khi đưa ra thi hành án tử hình thì Chánh án Tòa án đã ra quyết định thi hành án tử hình hoặc Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình phải thông báo ngay cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có thẩm quyền để xác định nguyên nhân chết Sau khi tiến hành xong các thủ tục xác định nguyên nhân chết và được phép của cơ quan có thẩm quyền, Chánh án Tòa án đã ra quyết định thi hành án tử hình hoặc Chủ tịch Hội đồng thi hành án
tử hình giao cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh hoặc cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu nơi Tòa án ra quyết định thi hành án tử hình có trách nhiệm thông báo cho người có đơn đề nghị đến nhận tử thi người bị thi hành án tử hình về mai táng hoặc tổ chức mai táng [5]
Trang 10Thuốc tiêm sử dụng cho thi hành án tử hình bao gồm: Thuốc làm mất tri giác; Thuốc làm liệt hệ vận đông; Thuốc làm ngừng hoạt động của tim 2 Trình
tự thi hành án tử hình được thực hiện theo Điều 82, Luật THAHS 2019:
‘‘1 Thi hành án tử hình được thực hiện bằng tiêm thuốc độc Quy trình thực hiện việc tiêm thuốc độc do Chính phủ quy định.
2 Trước khi thi hành án, Hội đồng thi hành án tử hình phải kiểm tra danh bản, chỉ bản, hồ sơ lý lịch của người chấp hành án tử hình; trường hợp người chấp hành án là nữ thì Hội đồng phải kiểm tra các tài liệu liên quan đến điều kiện không thi hành án tử hình theo quy định của Bộ luật Hình sự.
3….
4….
a)…
….
h) Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày thi hành án, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu thông báo cho thân nhân của người đã bị thi hành án biết, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 83 của Luật này.’’
Cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu có trách nhiệm bảo quản tử thi, tổ chức mai táng, vẽ sơ đồ mộ người đã bị thi hành án Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thi hành án có nhiệm vụ phối hợp với cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu trong việc mai táng và quản lý mộ của người đã bị thi hành án [1]
Trang 11NGHỊ ĐỊNH Số: 43/2020/NĐ-CP của Chính phủ ngày 08-04-2020
QUY ĐỊNH VỀ THI HÀNH ÁN TỬ HÌNH BẰNG HÌNH THỨC TIÊM THUỐC ĐỘC
Trang 126 Giải quyết việc xin nhận tử thi, hài cốt của người bị thi hành án tử
Trước khi thi hành án, thân nhân hoặc người đại diện hợp pháp của người chấp hành hành án phải làm đơn có xác nhận của ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú gửi chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm đề nghị giải quyết cho nhận tử thi của người chấp hành án để an táng Sau khi việc thi hành án tử hình kết thúc, thân nhân của người phải chấp hành án tử hình có quyền xin nhận tử thi người đã chấp hành án về mai táng Nếu người chấp hành án là người nước ngoài thì sẽ cần thêm các yếu tố như là xác nhận của cơ quan có thẩm quyền của nước mà người chấp hành án mang quốc tịch [1]
Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm phải thông báo bằng văn bản cho người co đơn đề nghị hoặc cho Bộ ngoại giao (trong trường hợp người bị tử hình
là người nước ngoài) về việc cho nhận hoặc không cho nhận tử thi khi mà có căn
cứ cho rằng việc nhận tử thi có thể gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, vệ sinh môi trường Việc giao nhận tử thi phải được thực hiện trong thời hạn 24 giờ kể
từ khi thông báo và phải lập biên bản, có chữ ký của các bên giao, nhận Trong trường hợp nhân thân không đến nhận tử thi của người phải thi hành án tử hình hoặc không có đơn đề nghị được nhận tử thi về an táng thì cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu tổ chức việc
an táng.[1]
III Thực tiễn hoạt động thi hành án tử hình.
1 Số liệu thống kê về công tác thi hành án tử hình tại Việt Nam trong giai đoạn 1985 - 2010.
Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tối cao trong 15 năm (trừ các năm 2003 và năm 2004 không có số liệu thống kê), tổng số bị cáo bị Tòa án các cấp xét xử sơ thẩm bị tuyên phạt tử hình là 2.600 bị cáo, cụ thể:
Trang 13+ Giai đoạn 1993 đến 2001: Phân tích tình hình xét xử sơ thẩm áp dụng
hình phạt tử hình trong 8 năm áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1985, từ năm 1993 đến năm 2001 cho thấy, Tòa án các cấp đã áp dụng hình phạt tử hình đối với 1.179 bị cáo Số bị cáo bị tử hình có xu hướng tăng nhanh trong 8 năm, trong đó tăng mạnh nhất là từ năm 1997, kể từ khi áp dụng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 1997 Nếu lấy tổng số bị cáo bị tử hình năm 1993
là 100%, thì số bị cáo bị tử hình năm 1997 là 170,5% và đến năm 2000 đã tăng lên đến 218,9% Nguyên nhân của hiện tượng này: Thứ nhất, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 1997 đã bổ sung thêm 6 điều luật quy định hình phạt tử hình; Thứ hai, các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng mà điều luật
về tội phạm đó có quy định hình phạt tử hình cũng tăng mạnh, đặc biệt là các tội phạm về ma túy, gây ra những hậu quả tác hại rất lớn cho lợi ích của Nhà nước,
xã hội và công dân [4]
+ Giai đoạn 2001 đến năm 2010: Phân tích tình hình xét xử sơ thẩm áp
dụng hình phạt tử hình trong 8 năm áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999 cho thấy, Tòa án các cấp đã áp dụng hình phạt tử hình đối với 1.421 bị cáo Trong tổng số
29 điều luật về tội phạm có quy định hình phạt tử hình, thì trong thực tiễn xét xử chỉ có 13 loại tội phạm được thực hiện mà bị cáo bị phạt tử hình như là Tội giết người, Tội hiếp dâm, Tội hiếp dâm trẻ em, Tội cướp tài sản, Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Tội tham ô tài sản xã hội chủ nghĩa, và các tội khác Cùng trong giai đoạn trên, tổng số bị cáo phạm tội giết người bị tử hình là 789 bị cáo, chiếm 55,5% trên tổng số 1.421 bị cáo bị tử hình; Tổng số bị cáo phạm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép, chiếm đoạt chất ma túy là 569 bị cáo, chiếm 40,04% [4]
2 Khả năng Việt Nam gia nhập Nghị định thư tùy chọn thứ hai về Bãi bỏ hình phạt tử hình theo Công ước quôc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR).
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Việt Nam tham gia ngày càng nhiều hơn