Luận văn thạc sĩ quản lý thu bhxh bắt buộc tại bảo hiểm xã hội thành phố đồng hới, tỉnh quảng bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ PHẠM THỊ THANH XUÂN HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH Chuyên ng[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHẠM THỊ THANH XUÂN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH

Chuyên ngành : QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS TRỊNH VĂN SƠN

HUẾ, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này làtrung thực, chính xác và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận vănnày đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõnguồn gốc

Quảng Bình, ngày 05 tháng 03 năm 2018

Tác giả luận văn

Phạm Thị Thanh Xuân

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu ở nhàtrường, kết hợp với kinh nghiệp trong quá trình công tác thực tiễn và sự cốgắng của bản thân

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới quýThầy, Cô giáo Trường ĐH Kinh tế Huế đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiệncho tôi trong suốt quá trình học tập Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắcđến thầy giáo Phó Giáo sư – Tiến sĩ Trịnh Văn Sơn đã dành nhiều thời gianhướng dẫn nhiệt tình cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cám ơn đến Ban Lãnh đạo, cán bộ viên chức BảoHiểm Xã Hội thành phố Đồng Hới đã giúp đỡ tôi trong thời gian thực hiệnluận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cám ơn các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân

đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình nghiên cứu

Mặc dù bản thân đã có sự nổ lực rất nhiều nhưng luận văn không thể tránhkhỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành của quý thầygiáo, cô giáo, các nhà quản lý, đồng nghiệp và các bạn đọc để luận văn đượchoàn thiện hơn

Xin chân thành cám ơn!

Tác giả luận văn

Phạm Thị Thanh Xuân

TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Họ và tên học viên: PHẠM THỊ THANH XUÂN

Niên khóa: 2016-2018

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRỊNH VĂN SƠN

Tên đề tài: HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ

HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH.

1 Mục đích và đối tượng nghiên cứu

*Mục đích nghiên cứu:

Hệ thống hóa cơ sở khoa học về BHXH và quản lý thu BHXH

Phân tích đánh giá được thực trạng công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn

TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2015-2017, từ đó chỉ ra những kếtquả đạt được và những hạn chế, khó khăn, những vấn đề đặt ra hiện nay đối vớicông tác quản lý thu BHXH

Đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộctrên địa bàn TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình đến năm 2022

*Đối tượng nghiên cứu:

Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới, tỉnhQuảng Bình

2 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu: Hệ thống các văn bản, tài liệu, sốliệu về công tác quản lý BHXB

- Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Phân tổ thống kê, Phương pháp sosánh, Phương pháp Thống kê mô tả, phân tích hồi quy

3 Các kết quả nghiên cứu và kết luận

Trên cơ sở tổng hợp các lý luận và thực tiễn về công tác quản lý thu bảohiểm xã hội Luận văn đã chỉ rõ thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắtbuộc tại đơn vị nghiên cứu và từ đó luận văn đã chỉ rõ công tác quản lý thu bảohiểm xã hội bắt buộc nhìn chung đã có những cải thiện nhưng chất lượng chưa cao,chưa phát huy được hết tiềm năng ở địa bàn, nợ đọng còn diễn ra Từ đó luận văn đã

đề xuất và giới thiệu những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu bảohiểm xã hội bắt buộc tại bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Nguyên nghĩa

Bảo hiểm xã hộiBảo hiểm y tếBảo hiểm thất nghiệpCông tác tuyên truyềnDoanh nghiệp

Hành chính sự nghiệpHiệu quả

Hợp đồng lao độngHội đồng nhân dânKhám chữa bệnhKinh doanhLao động - Thương binh - Xã hộiNgười lao động

Năng lực cán bộNgười sử dụng lao động

Tổ chức thực hiệnTrách nhiệm hữu hạnQuy định quản lý thu

Ủy ban nhân dân

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Tóm lược luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế iii

Danh mục các từ viết tắt iv

Mục lục v

Danh mục bảng viii

Danh mục sơ đồ, biểu đồ ix

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 5

1 TỐNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI 5

1.1 Sự hình thành và phát triển của Bảo hiểm xã hội 5

1.2 Khái niệm BHXH; BHXH bắt buộc và quỹ bảo hiểm xã hội 6

1.2.1 Khái niệm bảo hiểm xã hội 6

1.2.3 Khái niệm và đặc điểm Quỹ Bảo hiểm xã hội 7

1.2.4 Nguồn hình thành quỹ Bảo hiểm xã hội 8

1.3 QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 9

1.3.1 Khái niệm, vai trò quản lý thu Bảo hiểm xã hội 9

1.3.2 Mục đích và nguyên tắc quản lý thu Bảo hiểm xã hội 11

1.3.3 Nội dung công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc 13

1.3.4 Một số chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động quản lý thu Bảo hiểm xã hội 23

1.4 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 25

1.4.1.Nhân tố điều kiện kinh tế - xã hội 25

1.4.2 Nhân tố về sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong quản lý thu BHXH 27

Thang đo 28

1.5 THỰC TIỄN VÀ KINH NGHIỆM QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA

MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG TRONG NƯỚC 28

1.5.1.Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội Thành phố Đà Nẵng 28

1.5.2 Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế 30

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC 34

TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TP ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH 34

2.1 TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI 34

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 34

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ và hệ thống tổ chức bộ máy của Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới 35

2.1.3 Kết quả hoạt động của Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình 38

2.2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TP ĐỒNG HỚI, QUẢNG BÌNH 40

2.2.1 Thực trạng công tác quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc 41

2.2.2 Đánh giá công tác quản lý mức thu và phương thức thu Bảo hiểm xã hội 44

2.2.3 Đánh giá công tác tổ chức thực hiện thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới 48

2.2.4 Đánh giá công tác thanh tra, kiểm tra Bảo hiểm xã hội 54

2.3 Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ CỦA CÁC ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU TRA VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI 56

2.3.1 Ý kiến đánh giá của người lao động (tham gia đóng BHXH) 56

2.3.2 Ý kiến đánh giá của các đơn vị sử dụng lao động về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH TP Đồng Hới 63

2.4 ĐÁNH GIÁ CHUNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TP ĐỒNG HỚI 76

2.4.1.Những kết quả đạt được 76

2.4.2 Những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới 79

2.4.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 82

CHƯƠNG 3.

THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI 86

3.1 ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC 86

3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GÓP PHẦN HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC 87

3.3.1 Hoàn thiện công tác quản lý và phát triển đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc 87

3.3.2.Đẩy mạnh và hoàn thiện công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, Luật Bảo hiểm xã hội .89

3.3.3.Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra Bảo hiểm xã hội 91

3.3.4 Công tác tổ chức thực hiện thu 92

3.3.5 Tăng cường phối hợp với các Sở, ban ngành chức năng có liên quan trong quá trình thực hiện thu BHXH 93

3.3.6 Kiện toàn bộ máy quản lý thu Bảo hiểm xã hội 93

3.3.7 Đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin 94

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

1 KẾT LUẬN 95

2 KIẾN NGHỊ 96

2.1 Kiến nghị với Nhà nước 96

2.2 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98 PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC THÀNH LẬP HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ BIÊN BẢN CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VẮN THẠC SĨ KINH TẾ

NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 1

NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 2

BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN

XÁC NHẬN HOÀN THIỆN LUẬN VĂN

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Thang đo các yếu tô ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH …… …….30

Bảng 2.1: Cơ cấu đơn vị tham gia BHXH tại BHXH TP Đồng Hới 41

Bảng 2.2: Số lao động tham gia BHXH tại BHXH TP Đồng Hới 43

Bảng 2.3 Tổng quỹ lương trích nộp BHXH, giai đoạn 2015-2017 46

Bảng 2.4 Phân bổ số lượng cán bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý thu BHXH ở BHXH TP Đồng Hới 47

Bảng 2.5 Tình hình lập và được giao kế hoạch thu BHXH bắt buộc của BHXH TP Đồng Hới, giai đoạn 2015-2017 49

Bảng 2.6 Bảng tổng hợp số tiền thu BHXH của BHXH TP Đồng Hới so với kế hoạch thu được BHXH tỉnh giao (2015-2017) 50

Bảng 2.7 Kết quả thu BHXH bắt buộc của BHXH TP Đồng Hới 51

Bảng 2.8 Qui định mức lương tối thiểu đóng BHXH 51

Bảng 2.9 Bảng Tổng hợp mức lương tối thiểu vùng, qua từng thời kỳ 52

Bảng 2.10: Tình hình nợ BHXH bắt buộc tại BHXH TP Đồng Hới 53

Bảng 2.11 Tình hình nợ đọng BHXH bắt buộc tại BHXH TP Đồng Hới 54

Bảng 2.12 Tình hình kiểm tra đóng BHXH bắt buộc của BHXH TP Đồng Hới .55

Bảng 2.13: Thống kê mô tả của người lao động 56

Bảng 2.14: Kiểm định độ tin cậy thang đo lần 1 65

Bảng 2.15: Kiểm định độ tin cậy thang đo lần 2 66

Bảng 2.16: Phân tích nhân tố EFA 68

Bảng 2.17: Kết quả kiểm định Pearson’s mối tương quan giữa biến phụ thuộc và các biến độc lập 71

Bảng 2.18: Độ phù hợp của mô hình hồi quy 72

Bảng 2.19: Phân tích ANOVA 73

Bảng 2.20: Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến 74

Bảng 2.21 Kết quả phân tích hồi quy đa biến 74

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Quy trình quản lý thu BHXH bắt buộc 21

Sơ đồ 2.2 Bộ máy tổ chức của bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới 38

BIỂU ĐỒ Biểu đồ.2.1 Biểu đồ về cơ cấu người lao động theo giới tính 57

Biểu đồ 2.2 Biểu đồ về cơ cấu người lao động theo độ tuổi 58

Biểu đồ.2.3 Biểu đồ về cơ cấu người lao động theo trình độ học vấn 58

Biểu đồ.2.4 Biểu đồ về cơ cấu người lao động theo loại hình doanh nghiệp 59

Biểu đồ.2.5 Tỷ lệ đánh giá về hiểu biết đến quyền lợi BHXH 59

Biểu đồ 2.6 Tỷ lệ ý kiến đánh giá về nguồn thông tin hiểu biết đến BHXH 60

Biểu đồ 2.7 Tỷ lệ ý kiến đánh giá về mức đóng BHXH dựa trên tiền lương 61

Biểu đồ 2.8 Tỷ lệ đánh giá về mức độ phù hợp trong đóng BHXH 61

Biểu đồ 2.9 Ý kiến đánh giá của người lao động về đóng BHXH theo thời gian của hợp đồng lao động 62

Biểu đồ 2.10 Ý kiến đánh giá của người lao động về vai trò trách nhiệm của doanh nghiệp trong trích tiền đóng BHXH cho người lao động 62

Biểu đồ 2.11 Cơ cấu loại hình doanh nghiệp theo mẫu khảo sát 63

Biểu đồ 2.12 Biểu đồ về phần trăm lao động được tham gia BHXH 64

Biểu đồ 2.13 Biểu đồ về khó khăn gặp phải khi đóng BHXH 64

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những chính sách an sinh xã hội trụcột của Đảng và Nhà nước Việt Nam Tham gia BHXH là nhiệm vụ, nghĩa vụ củacác đơn vị sử dụng lao động nhằm thực hiện quyền lợi cho người lao động Việcđóng góp vào quỹ BHXH của các bên tham gia BHXH là tất yếu vì nguyên tắc cóđóng, có hưởng Vậy thu từ đóng góp của những người tham gia BHXH là nguồnnguồn thu chủ yếu quan trọng nhất cho quỹ BHXH ở hầu hết các quốc gia

Quỹ BHXH có nhiệm vụ đảm bảo về tài chính để chi trả các chế độ BHXHcho người lao động Thu BHXH ảnh hưởng trực tiếp đến việc chi trả các chế độBHXH và quá trình thực hiện chính sách BHXH trong tương lai Nếu không thuđược BHXH thì quỹ BHXH không có nguồn để chi trả các chế độ BHXH chongười lao động Vì thế, thu BHXH ngày càng trở thành khâu quan trọng và quyếtđịnh đến khả năng thực hiện chính sách BHXH, qua đó ảnh hưởng đến việc đảmbảo ổn định cuộc sống cho người lao động cũng như tạo điều kiện thuận lợi để cácđơn vị, doanh nghiệp hoạt động

Do vậy, quản lý thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng của ngành BHXH Đểthu BHXH đạt hiệu quả cao thì quản lý thu BHXH phải được tổ chức chặt chẽ,thống nhất, khoa học trong cả hệ thống

Trong những năm qua, BHXH Thành phố Đồng Hới, Quảng Bình đã cónhiều chính sách khác nhau để cải thiện và nâng cao chất lượng công tác quản lýthu BHXH trên địa bàn Tuy nhiên,việc quản lý thu quỹ BHXH, đặc biệt thu bảohiểm xã hội bắt buộc đã nảy sinh nhiều vấn đề bất cập như nhiều doanh nghiệpkhông tự nguyện đăng ký nộp, tỷ lệ gia tăng về mức lương tham gia BHXH hàngnăm chưa cao, số đơn vị nợ đọng, trốn đóng BHXH tăng nhanh Tình trạng đó đãgây ra sự thất thoát quỹ, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động, gây khó khăncho việc quản lý thu BHXH, ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động trong công tác thunộp nói riêng và công tác cân bằng thu - chi nói chung, ảnh hưởng trực tiếp đến sựtồn tại và phát triển sự nghiệp BHXH Vì vậy, làm thế nào để nâng cao chất lượnghoạt động quản lý thu BHXH luôn là yêu cầu bức thiết của đơn vị

Để khắc phục những hạn chế nói trên, nhằm mở rộng và tăng trưởng nguồnthu BHXH, phát triển bền vững quỹ BHXH trên địa bàn thành phố Đồng Hới, tỉnhQuảng Bình, rất cần có những giải pháp cụ thể.

Xuất phát từ thực tế trên, đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình ” đã được lựa chọn để làm luận văn thạc sĩ.

Với mong muốn vận dụng những kiến thức học được vào phân tích thựctrạng, thực tiễn hoạt động của ngành tại địa phương và qua đó góp phần nâng cao

kỹ năng công tác của bản thân

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Thông qua đánh giá thực trạng, Luận văn nhằm đề xuất một số giải pháp gópphần hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội TP ĐồngHới, tỉnh Quảng Bình

2.2 Mục tiêu cụ thể

Hệ thống hóa cơ sở khoa học về BHXH và quản lý thu BHXH

Phân tích đánh giá được thực trạng công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn

TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2015-2017, từ đó chỉ ra những kếtquả đạt được và những hạn chế, khó khăn, những vấn đề đặt ra hiện nay đối vớicông tác quản lý thu BHXH

Đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộctrên địa bàn TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình đến năm 2022

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nội dung nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu về

quản lý thu BHXH bắt buộc

Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu trên địa bàn TP Đồng Hới,

tỉnh Quảng Bình

Phạm vi thời gian: Các số liệu phục vụ đánh giá thực trạng được thu thập

trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2017 Số liệu khảo sát phỏng vấn thuthập năm 2018

4 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện điều tra khảo sát 80 đơn vị sử dụng lao động và 90 người lao độngtrên địa bàn TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

4.1 Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu thứ cấp: Hệ thống văn bản qui định của Nhà nước, Ngành; Các sáchbáo, tạp chí BHXH và các website Các số liệu từ báo cáo kết quả hằng năm củaBHXH TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

Số liệu sơ cấp:

+ Đối tượng điều tra: Điều tra khảo sát các đơn vị sử dụng lao động và người

lao động trên đại bàn TP Đồng hới

+ Phương pháp chọn mẫu và điều tra:

Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu của đề tài, thiết kế chọn phi xác suất vàthuận tiện được xem là hợp lý để tiến hành nghiên cứu đề tài này Lý do để lựa chọnmẫu này vì người trả lời dễ tiếp cận, họ sẵn sàng trả lời bảng câu hỏi nghiên cứucũng như ít tốn kém về thời gian và chi phí để thu thập thông tin cần nghiên cứuTiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện theo 3 loại hình doanh nghiệp.Trong bài nghiên cứu tác giả có tiến hành phân tích nhân tố khám phá EFA Theonghiên cứu Hair & ctg (1998) số lượng cỡ mẫu nghiên cứu ít nhất phải gấp 5 lần sốbiến phân tích Trong thang đo có 16 biến quan sát Vậy kích cỡ mẫu tối thiểu cầnđiều tra là:

n = 5* 16 = 80

Tác giả quyết định chọn cỡ mẫu là 90 Với kích thước mẫu là 90 thì phương

pháp trên thỏa mãn nên tác giả có thể sử dụng để phân tích trong bài Như vậy, sốlượng bảng hỏi thực tế được điều tra dự trù là 120 bảng, để hạn chế trường hợpthiếu hụt mẫu do thu về những bảng hỏi không đủ điều kiện để phân tích

Kết quả tổng số mẫu khảo sát là 120 phiếu điều tra được gửi đến các đơn

vị sử dụng lao động trên địa bàn TP Đồng Hới Trong đó có 110 phiếu được phản

hồi với tỷ lệ 91,6% Những phiếu khảo sát này được làm sạch bằng cách tìm kiếm

và loại bỏ những phiếu khảo sát không hợp lệ (không trả lời hết các câu hỏi hoặc trảlời cùng một mức độ cho các câu hỏi) Kết quả cuối cùng chọn ra được 90 phiếuhợp lệ được dùng để đưa vào phân tích Với những phiếu hợp lệ, sau đó sẽ được xử

4.3 Phương pháp phân tích

Để tiến hành phân tích đánh giá theo các phần hành nội dung, luận văn đã sửdụng các phương pháp phân tích sau:

- Phương pháp tổng kết thực tiễn trên cơ sở các báo cáo tổng kết của BHXH

TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình từ năm 2015-2017

- Phương pháp phân tổ thống kê: Phân tổ theo các tiêu thức phù hợp với nộidung phân tích

- Phương pháp so sánh: So sánh theo không gian, thời gian; so sánh theo sốtương đối, tuyệt đối và so sánh theo chuỗi thời gian

- Phương pháp thống kê mô tả: Phân tích thống kê số liệu để làm rõ nội hàmtheo mục tiêu phân tích

- Phương pháp phân tích các nhân tố; Phương pháp phân tích hồi quy

5 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Đặt vấn đề và phần Kết luận - Kiến nghị, luận văn bao gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về BHXH và quản lý thu Bảo hiểm xã hội Chương 2: Thực trạng quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã

hội TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt

buộc tại Bảo hiểm xã hội TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BẢO HIỂM

XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1 TỐNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1 Sự hình thành và phát triển của Bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội (BHXH) đã xuất hiện từ rất lâu mà mầm móng của nó từ thế

kỷ XIII ở Nam Âu khi nền công nghiệp và kinh tế hàng hóa đã bắt đầu phát triển, songban đầu BHXH chỉ mang tính chất sơ khai, với phạm vi nhỏ hẹp Ở nước ta, ngày03/11/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 54/SL quy định điều kiện nghỉhưu cho cán bộ công chức thuộc tất cả các ngạch trong nước Việt Nam Tiếp theo

đó chế độ hưu bổng cho công chức cũng đã được quy định cụ thể bằng Sắc lệnh số105/SL ngày 14/06/1946 của Chủ tịch nước Nhằm từng bước luật hóa các chế độchính sách xã hội cho người lao động, Sắc lệnh số 29/SL ngày 12/03/1947 được banhành quy định chế độ làm việc cho người lao động Theo đó chủ sử dụng lao độngngoài việc chi trả tiền lương cho công nhân còn phải đảm bảo các khoản phụ cấpcho gia đình họ; quy định chi tiết chế độ bồi dưỡng làm ca đêm, làm thêm giờ, ngàynghỉ lễ và chế độ sinh nở, chế độ nghỉ ốm của người lao động

Các chế độ BHXH này đã được hoàn thiện dần dần qua các Sắc lệnh số76/SL ngày 20/5/1950 và Sắc lệnh số 77/SL ngày 22/05/1950 của Chủ tịch nước.Hiến pháp 1959 - Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa đãnêu rõ quyền của người lao động được trợ cấp về vật chất khi già yếu, ốm đau,bệnh tật hoặc mất sức lao động Tuy nhiên do chiến tranh và khả năng kinh tế

có hạn nên chỉ một bộ phận lao động xã hội được hưởng quyền lợi BHXH

Sau khi hòa bình lập lại, ngày 27/12/1961 Chính phủ ban hành Nghị định128/CP về “Điều lệ tạm thời thực hiện các chế độ BHXH đối với công nhân viênchức” và được thực hiện từ ngày 01/01/1962 Sau hơn 20 năm thực hiện BHXH đốivới công nhân viên chức, các chế độ bảo hiểm xã hội đã bộc lộ nhiều hạn chế Vìvậy ngày 18/09/1985 Chính phủ (lúc đó là Hội đồng Bộ trưởng) đã ban hành nghị

định 236/HĐBT về việc sửa đổi, bổ sung chính sách và chế độ BHXH đối với ngườilao động, nội dung chủ yếu là điều chỉnh mức đóng và hưởng BHXH.

Tuy nhiên, chính sách BHXH ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế không phùhợp với cơ chế mới Do đó, ngày 22/06/1993 Chính phủ đã ban hành Nghị định43/CP quy định tạm thời về các chế độ BHXH áp dụng cho các thành phần kinh tế.Nhưng BHXH Việt Nam chỉ có bước đột phá sau khi có Nghị định 12/CP về việcban hành “Điều lệ BHXH đối với công chức, viên chức và công nhân của Nhà nước

và mọi loại lao động theo loại hình bắt buộc”, Nghị định 45/CP ngày 15/7/1995 củaChính phủ ban hành điều lệ đối với sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan,binh sĩ Quân đội nhân dân và Công an nhân dân Để đáp ứng với đòi hỏi sự đổi mới

về chế độ quản lý, ngày 01/10/1995, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 19/CP vềviệc thành lập Bảo hiểm Xã hội Việt Nam

1.2 Khái niệm BHXH; BHXH bắt buộc và quỹ bảo hiểm xã hội

1.2.1 Khái niệm bảo hiểm xã hội

Trải qua một quá trình phát triển lâu dài, BHXH đã trở thành một trongnhững chính sách xã hội quan trọng của Đảng và Nhà nước, là trụ cột của hệ thống

an sinh xã hội Ở Việt Nam cũng như các nước khác trên thế giới, BHXH đượcnghiên cứu dưới nhiều giác độ khác nhau

Từ góc độ Pháp luật: BHXH là một chế độ pháp định bảo vệ người lao động,

sử dụng tiền đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và được sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước, nhằm trợ cấp vật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật (hưu) hoặc chết [l0,tr.5]

Từ giác độ chính sách xã hội: BHXH là một chính sách xã hội nhằm đảm

bảo đời sống vật chất cho người lao động khi họ không may gặp phải các “rủi ro xã hội”, nhằm góp phần đảm bảo an toàn xã hội [10,tr.5]

Tuy nhiên, dù ở giác độ nào thì BHXH là sự chia sẻ rủi ro và các nguồn quỹnhằm bảo vệ người lao động khi họ không còn khả năng làm việc

Theo tổ chức Lao động thế giới (ILO) đã đưa ra khái niệm về BHXH được chấp nhận rộng rãi trên toàn thế giới: BHXH là hình thức bảo trợ mà xã hội dành

cho các thành viên của mình thông qua sự huy động các nguồn đóng góp vào quỹ BHXH để trợ cấp trong các trường hợp ốm đau, tai nạn, thương tật, già yếu, thất nghiệp đồng thời chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con để ổn định đời sống của các thành viên và đảm bảo an toàn xã hội.

Theo Đỗ Văn Sinh

:

Khái niệm về Bảo hiểm xã hội được khái quát một cách cao nhất khi có sự ra

đời của Luật Bảo hiểm xã hội: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp

một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [14,tr.2]

1.2.2 Khái niệm Bảo hiểm xã hội bắt buộc

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức

mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia [14,tr.2]

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là một hình thức đảm bảo về thu nhập cho ngườilao động (và một số trường hợp là thành viên gia đình) trong những trường hợp rủi

ro nhất định Việc đảm bảo này được thực hiện trên cơ sở nghĩa vụ phải tham giađóng góp của các đối tượng nhất định nhằm tạo lập nguồn chi trả Nói cách khác,các đối tượng không có quyền lựa chọn có được tham gia hay không tham gia mà

họ phải tham gia hình thức bảo hiểm xã hội này khi thuộc các trường hợp pháp luật

đã quy định Tính bắt buộc là một trong những điểm đặc thù của loại hình bảo hiểm

xã hội này

1.2.3 Khái niệm và đặc điểm Quỹ Bảo hiểm xã hội

Quỹ BHXH là một bộ phận quan trọng nhất của ngành BHXH, nó gắn liền

với sự tồn tại và phát triển của ngành BHXH Có nhiều cách định nghĩa khác nhau

về quỹ BHXH Theo quy định của Luật BHXH:

“Quỹ bảo hiểm xã hội là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, được hình thành từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và có sự hỗ trợ của Nhà nước” [14,tr.2]

Đặc điểm cơ bản về quỹ BHXH như sau:

- Quỹ BHXH được hình thành từ nhiều nguồn trong đó các nguồn chính làNLĐ, người SDLĐ, Nhà nước với tư cách là người SDLĐ của các cơ quan hànhchính sự nghiệp cũng phải đóng theo quy định Mức đóng BHXH được quy địnhbằng tỷ lệ (%) trên tiền lương, tiền công tùy từng đối tượng

- Mục đích của quỹ BHXH là đảm bảo ổn định cuộc sống cho NLĐ và gia đìnhcủa họ khi NLĐ không may gặp rủi ro làm giảm hoạc mất thu nhập từ lao động Hoạtđộng của quỹ không nhằm mục tiêu lợi nhuận, không kinh doanh kiếm lời

- Phân phối quỹ vừa mang tính chất hoàn trả vừa mang tính chất không hoàn trả.Tính chất hoàn trả thể hiện ở chỗ NLĐ là đối tương tham gia đóng góp BHXH đồngthời cùng là đối tượng nhận trợ cấp BHXH Tính chất không hoàn trả thể hiện ở chổcùng tham gia BHXH nhưng có người được hưởng nhiều lần, nhiều chế độ khác nhaunhưng có người được hưởng ít lần hơn hoặc thậm chí là không được hưởng

- Quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất của tài chính BHXH Nó làkhâu tài chính trung gian, cùng với Ngân sách nhà nước (NSNN) và tài chính doanhnghiệp hình thành nên hệ thống tài chính quốc gia

- Quá trình tích lũy, đảm bảo an toàn quỹ BHXH là một vấn đề mang tínhnguyên tắc và trọng tâm, đặc điểm này xuất phát từ vấn để đảm bảo ổn định cuộcsống cho NLĐ Vì vậy BHXH phải tự bảo vệ mình trước nguy cơ mất an toàn về tàichính Nếu xét ở một thời điểm cụ thể nào đó, quỹ BHXH luôn tồn tại một lượngtiền nhàn rỗi để chi trả trong tương lai

1.2.4 Nguồn hình thành quỹ Bảo hiểm xã hội

Quỹ BHXH được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau Trước hết đó làphần đóng góp của NLĐ, NSDLĐ và Nhà nước Đây là nguồn chiếm tỷ trọng lớn

nhất và cơ bản của quỹ Thứ hai, phần tăng thêm do bộ phận nhàn rỗi tương đối củaquỹ được cơ quan BHXH chuyên trách đưa vào hoạt động sinh lợi Thứ ba, phầnnộp phạt của những cá nhân và tổ chức vi phạm pháp luật về BHXH Ngoài ra quỹcòn có nguồn thu hợp pháp khác được pháp luật mỗi nước quy định.

Sự phân chia về trách nhiệm đóng BHXH giữa NLĐ và người SDLĐ khôngphải phân chia rủi ro mà là lợi ích giữa các bên

Người SDLĐ bỏ ra một khoản tiền nhỏ để đóng BHXH giúp họ tránh đượcthiệt hại kinh tế do phải chi ra một khoản tiền lớn hơn khi có rủi ro xảy ra đối vớiNLĐ Đồng thời nó cũng tạo ra mối quan hệ tốt đẹp giữa người SDLĐ và NLĐ

Đối với NLĐ, sự đóng góp vào quỹ BHXH là một phần để tự bảo vệ bảnthân, vừa thể hiện sự tự gánh chịu trực tiếp rủi ro nếu có của chính mình đồng thờicòn có ý nghĩa ràng buộc nghĩa vụ và quyền lợi một cách chặt chẽ

Về phía Nhà nước, sự tham gia đóng góp của Nhà nước nhằm thể hiện sựquản lý của Nhà nước đối với BHXH, đảm bảo cho chính sách được thực hiệnnghiêm chỉnh, đúng quy định của pháp luật

Theo quy định tại Mục 1 chương VI từ điều 88 đến điều 98 Luật BHXHnước ta Quỹ BHXH bao gồm các thành phần sau: Quỹ ốm đau thai sản; Quỹ tai nạnlao động, bệnh nghề nghiệp; Quỹ hưu trí, tử tuất;

1.3 QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.3.1 Khái niệm, vai trò quản lý thu Bảo hiểm xã hội

1.3.1.1 Khái niệm quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Công tác quản lý thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng và khó khăn của ngànhBHXH Trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ hiện nay, để công tác quản lýthu BHXH đạt hiệu quả cao đòi hỏi phải có quy trình quản lý thu chặt chẽ hợp lý,khoa học nhất, thống nhất trong cả hệ thống từ lập kế hoạch thu, phân cấp thu, ghikết quả đặc biệt là quản lý tiền thu quỹ BHXH…

Quản lý thu BHXH “được hiểu là sự tác động có tổ chức của chủ thể quản lý

để điều chỉnh các hoạt động thu BHXH Sự tác động đó được thực hiện bởi hệthống các biện pháp hành chính, kinh tế và pháp luật nhằm đạt được mục đích thu

đúng, thu đủ, thu kịp thời và không để thất thu tiền đóng BHXH theo quy định củapháp luật về BHXH” Trích dẫn

1.3.1.2 Vai trò của quản lý thu Bảo hiểm xã hội

- Tạo sự thống nhất trong hoạt động thu BHXH:

Hoạt động thu BHXH vốn có tính đặc thù khác với hoạt động khác, đốitượng thu BHXH đa dạng, phức tạp, gồm nhiều thành phần kinh tế khác nhau, độtuổi, thu nhập và vị trí địa lý vùng miền cũng không thống nhất Do đó, nếu không

có sự chỉ đạo thống nhất giữa các cấp quản lý thì hoạt động thu BHXH sẽ không đạtđược hiệu quả cao

Ngành BHXH nước ta là hệ thống ngành dọc, thông qua công tác quản lýquá trình thực hiện chính sách BHXH giữa các cấp khác nhau được thống nhất.Việc thống nhất giữa những người bị quản lý và người quản lý sẽ làm giảm chi phí,tiền của và công sức của các cơ quan BHXH

Như vậy, thông qua hoạt động quản lý những nội dung quan trọng của hoạtđộng thu BHXH được thống nhất về đối tượng thu, mẫu biểu, hồ sơ thu, quy trìnhthu nộp BHXH Đồng thời giúp cho các cơ quan BHXH nắm chắc được các nguồnthu từ các đối tượng khác nhau để đưa ra biện pháp nâng cao hiệu quả nguồn thu đó

- Đảm bảo thu BHXH ổn định, bền vững, hiệu quả

Thu BHXH có vai trò rất quan trọng trong việc cân đối quỹ BHXH Tính ổnđịnh và bền vững, hiệu quả của hoạt động thu BHXH là một mục tiêu mà bất kỳ hệthống BHXH của quốc gia nào cũng mong muốn đạt được Với chức năng của mìnhcông tác quản lý thu BHXH sẽ đảm bảo hoạt động thu BHXH ổn định, bền vững,hiệu quả thông qua:

Thứ nhất, công tác quản lý sẽ giúp định hướng công tác thu BHXH một cách

đúng đắn, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia trong mỗi thời kỳtrên cơ sở xác định mục tiêu chung của hoạt động thu BHXH là thu đúng, thu đủ,thu không để thất thoát, từ đó hướng mọi nỗ lực cá nhân, tổ chức vào mục tiêuchung đó

Thứ hai, nhờ việc chỉ huy liên tục của người quản lý mà quá trình thu BHXH

với rất nhiều yếu tố phức tạp đã được tổ chức, điều hòa, phối hợp nhịp nhàng,

hướng dẫn hoạt động của các cá nhân trong hệ thống BHXH, giúp tăng cường tính

ổn định trong hệ thống nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Thứ ba, công tác thu BHXH có thể tạo động lực cho mọi người trong tổ chức

BHXH Do đó, quản lý giữ vai trò đảm nhiệm, thông qua công tác đánh giá, khenthưởng cho các cá nhân, tổ chức thu BHXH có thành tích tốt, đạt kết quả cao, đồngthời uốn nắn những sai lệch hoặc những biểu hiện tiêu cực làm thất thoát quỹBHXH, ảnh hưởng đến lợi ích người tham gia

1.3.2 Mục đích và nguyên tắc quản lý thu Bảo hiểm xã hội

1.3.2.1 Mục đích

Trong quản lý thu BHXH, mục đích quan trọng và phải luôn hướng tới làmục tiêu công bằng, công khai và dân chủ Vì vậy, để đạt được mục tiêu này phảixây dựng một cơ chế dựa trên một hệ thống tiêu thức phản ánh đầy đủ các nội dungcần quản lý

Thứ nhất, đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời mới đảm bảo chi trả chế độ

cho người lao động, góp phần ổn định cuộc sống của người lao động trong quá trìnhlao động không may bị rủi ro, nghỉ hưu, cũng như khi về già

Thứ hai, xác lập rõ ràng quyền và trách nhiệm của các bên tham gia BHXH,

đó là: người lao động, người sử dụng lao động và cơ quan BHXH; phân định rõchức năng quản lý nhà nước với chức năng hoạt động sự nghiệp của BHXH

Thứ ba, không bỏ sót nguồn thu, quản lý chặt chẽ, đảm bảo nguồn thu

BHXH được sử dụng đúng mục đích; đồng thời làm cho nguồn thu BHXH liên tụctăng trưởng

Thứ tư, đảm bảo các quy định về thu BHXH được thực hiện nghiêm túc, hiệu

quả, khắc phục được tính bình quân nhưng vẫn bảo đảm tính xã hội thông qua việcđiều tiết, chia sẻ rủi ro Trong điều kiện hội nhập kinh tế hiện nay, quản lý thuBHXH lại càng có ý nghĩa sâu sắc trong việc phòng ngừa, ngăn chặn những lạmdụng của người sử dụng lao động đối với người lao động nhất là việc thuê mướn, sửdụng, trả tiền lương, tiền công bất bình đẳng

1.3.2.2 Nguyên tắc quản lý thu BHXH

- Một là, thu đúng, thu đủ, thu kịp thời

Thu đúng là đúng đối tượng, đúng mức, đúng tiền lương, tiền công và đúngthời gian quy định: Mọi người lao động khi có Hợp đồng lao động hoặc giao kết laođộng theo quy định, được trả công bằng tiền đều là đối tượng đóng BHXH bắt buộc.Việc xác định đúng đối tượng, đúng tiền lương, tiền công, căn cứ đóng BHXH củangười lao động là cơ sở quan trọng để đảm bảo thu đúng; việc thu đúng phụ thuộcvào tính chất hoạt động của đơn vị sử dụng lao động để xác định đúng đối tượng,mức thu, phương thức thu

Thu đủ là thu đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và số tiềnphải đóng BHXH của người lao động, người sử dụng lao động

Thu kịp thời là thu kịp về thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động, tiềncông, tiền lương mà những quan hệ đó thuộc đối tượng, phạm vi tham gia BHXH.Chế độ BHXH thường xuyên thay đổi để phù hợp với phát triển kinh tế - xã hộitừng thời kỳ, ở mỗi thời điểm thay đổi đó cần phải tổ chức thực hiện thu BHXH củangười sử dụng lao động và người lao động đảm bảo kịp thời, không để tồn đọng tiềnthu, không bỏ sót lao động tham gia BHXH

- Hai là, nguyên tắc thống nhất, dân chủ, công khai, minh bạch:

Chính sách, chế độ tạo lập và sử dụng quỹ được ban hành thực hiện thống nhấttrong toàn quốc Chế độ đóng góp và hưởng thụ phải được thực hiện công bằng đốivới mọi đối tượng, không phân biệt đối xử theo giới tính, dân tộc, địa giới hànhchính… Bên cạnh đó, phải thực hiện chế độ công khai quỹ, có sự kiểm tra, thanh tra,kiểm toán, giám sát quỹ từ phía các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức xã hội

Tất cả các chế độ chính sách đối với mọi đối tượng phải được áp dụng vàđiều chỉnh một cách thống nhất trong toàn ngành để đảm bảo đầy đủ quyền lợi choNLĐ, đảm bảo công bằng, công khai, dân chủ

Đây là nguyên tắc cao nhất trong quản lý thu BHXH cũng như trong hoạtđộng BHXH nói chung Bởi lẽ, chỉ có như vậy mới thực hiện được vai trò và mụcđích của thu BHHX, tạo ra được một nguồn lực to lớn để thực hiện các chế độ

BHXH cho người lao động và cung cấp nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi để phát triểnkinh tế - xã hội của đất nước.

- Ba là, an toàn, hiệu quả

Thực hiện quản lý chặt chẽ tiền thu BHXH theo chế độ quản lý tài chính củanhà nước và sử dụng nguồn thu đúng mục đích Nguồn thu BHXH do được dồn tíchcộng đồng nên thường có khối lượng tiền nhàn rỗi tương đối lớn chưa được sử dụngcần được đầu tư, tăng trưởng, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng, vừa an toàn tiền thuBHXH về mặt giá trị Thông qua cơ chế quản lý nghiêm ngặt về thu BHXH để tránhlạm dụng, thất thoát đồng thời nghiên cứu các lĩnh vực đầu tư để đảm bảo thu hồiđược vốn và có lãi, tức là hiệu quả sử dụng nguồn thu

1.3.3 Nội dung công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc

1.3.3.1 Quản lý đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quản lý đối tượng tham gia BHXH chính là quản lý người lao động và đơn

vị sử dụng lao động (SDLĐ) Để quản lý đối tượng tham gia BHXH, một việc làmrất cần thiết là quản lý các đơn vị SDLĐ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theocác địa bàn hành chính, kể cả những người buôn bán nhỏ, hộ sản xuất kinh doanhtrong các làng nghề truyền thống có thuê mướn và đơn vị SDLĐ thuộc đối tượngbắt buộc tham gia BHXH Cơ quan BHXH có trách nhiệm:

- Điều tra, lập danh sách các đơn vị SDLĐ thuộc đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn Thông báo, hướng dẫn các đơn vị kịp thời

đăng ký tham gia, đóng đủ BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ theo quy định của phápluật Định kỳ báo cáo UBND cùng cấp, cơ quan quản lý lao động địa phương tìnhhình chấp hành pháp luật về BHXH, BHYT của các đơn vị trên địa bàn, đề xuấtbiện pháp giải quyết đối với các đơn vị chậm đóng kéo dài hoặc đơn vị cố tình trốnđóng, đóng không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH, BHYT, BHTN theo quyđịnh của pháp luật Đối với các trường hợp đơn vị vi phạm pháp luật về đóngBHXH, BHYT, BHTN như không đăng ký tham gia hoặc đăng ký đóng BHXH,BHYT, BHTN không đủ số lao động, không đúng thời hạn theo quy định của phápluật thì cơ quan BHXH lập biên bản, truy thu BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ

- Quản lý cấp sổ BHXH Để quản lý tốt đối tượng tham gia BHXH, cơ quan

BHXH thực hiệc cấp sổ BHXH để ghi nhận quá trình tham gia BHXH, BHTN.Hoạt động này nhằm mục đích quản lý chặt chẽ đối tượng tham gia và đóng BHXH,giúp NLĐ có cơ sở pháp lý kiểm tra, giám sát kết quả đóng và thực hiện các chế độBHXH của đơn vị SDLĐ, tạo điều kiện thuận lợi và bảo đảm công bằng cho ngườilao động khi chuyển nơi làm việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động bởi vẫn duy trìđược quyền lợi về BHXH Sổ BHXH còn là cơ sở giải quyết các tranh chấp phátsinh giữa người lao động, người SDLĐ và cơ quan BHXH

- Quản lý đơn vị nợ tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN:

+ Đối với đơn vị tham gia BHXH, BHYT, BHTN nợ đến 03 tháng tiền đóngđối với đơn vị đóng hằng tháng, 6 tháng đối với đơn vị đóng hằng quý, 9 tháng đốivới đơn vị đóng 6 tháng một lần, cán bộ chuyên quản thu liên hệ và trực tiếp đếnđơn vị để đôn đốc, đối chiếu thu nộp và lập Biên bản đối chiếu thu nộp Sau đó tiếptục gửi văn bản đôn đốc đơn vị, 15 ngày gửi văn bản đôn đốc một lần; đồng thời,gửi cho phòng (tổ) Khai thác và thu nợ phối hợp thực hiện cho đến khi thu nợ xong

+ Trong trường hợp phát hiện đơn vị không còn tồn tại, không còn hoạt độngsản xuất - kinh doanh nhưng không thực hiện các thủ tục báo giảm, giải quyết chế

độ BHXH, BHYT cho NLĐ thì Phòng Quản lý thu báo cáo Giám đốc BHXH đểbáo cáo UBND, cơ quan quản lý nhà nước về lao động cùng cấp kiểm tra, lập biênbản xác định thời điểm đơn vị ngừng tham gia BHXH, BHYT; căn cứ biên bảnkiểm tra, cơ quan BHXH chốt số tiền nợ BHXH, BHYT, BHTN đến thời điểm đơn

vị ngừng hoạt động và dừng tính lãi chậm đóng, dừng tính số phải thu phát sinh

Nếu sau khi cơ quan BHXH đã báo cáo nhưng UBND, cơ quan quản lý nhànước về lao động không phối hợp kiểm tra thì cơ quan BHXH thành lập đoàn vàthực hiện kiểm tra, lập biên bản có chứng kiến của đại diện chính quyền địa phươngnơi đơn vị đóng trụ sở

+ Khởi kiện các đơn vị nợ đọng kéo dài: Đối với đơn vị nợ BHXH, BHYT,

cơ quan BHXH đã thực hiện đối chiếu, lập biên bản đối chiếu thu nộp theo quyđịnh, gửi văn bản đôn đốc thu nộp đến 03 lần nhưng đơn vị vẫn không đóng thì cơ

quan BHXH thực hiện như sau: Tiếp tục đối chiếu thu nộp và lập biên bản đối chiếuthu nộp Gửi văn bản thông báo tình hình đóng BHXH, BHYT của đơn vị cho đơn

vị cấp trên hoặc cơ quan quản lý đơn vị để có biện pháp đôn đốc đơn vị trả nợ vàđóng BHXH, BHYT Sau đó, nếu đơn vị vẫn không đóng thì gửi văn bản báo cáoUBND cùng cấp và cơ quan thanh tra nhà nước, thanh tra lao động trên địa bànkiểm tra, xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật Trong trường hợp đã quá thờihiệu xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH theo quy định của pháp luật về

xử lý vi phạm hành chính (một năm kể từ ngày đơn vị nợ tiền BHXH, BHYT,BHTN) mà các cơ quan có thẩm quyền chưa xử lý thì cơ quan BHXH lập hồ sơkhởi kiện đơn vị ra tòa án Giám đốc BHXH tỉnh giao phòng Khai thác và thu nợchịu trách nhiệm phối hợp với các đơn vị liên quan để lập hồ sơ khởi kiện

1.3.3.2.Quản lý mức thu và phương thức đóng Bảo hiểm xã hội

Theo quy định của Nhà nước, cơ quan BHXH sẽ thu BHXH của đối tượngtham gia theo phần trăm nhất định tính trên tổng quỹ lương tháng thực tế đối vớingười SDLĐ và thu tỷ lệ phần trăm nhất định trên tiền lương tháng của NLĐ

 Mức thu BHXH: Người lao động thuộc đối tượng thực hiện theo chế độ

tiền lương do Nhà nước quy định “Tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH là tiềnlương theo ngạch, bậc, cấp bậc quân hàm và các khoản phụ cấp chức vụ, phụ cấpthâm niên vượt khung, phụ cấp thâm niên nghề (nếu có)”.Tiền lương, tiền công củangười lao động quy định tại điểm này được tính theo mức lương tối thiểu chung tạithời điểm đóng Người lao động đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sửdụng lao động quy định:

- Tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH là mức tiền lương, tiền công ghi

trong hợp đồng lao động nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tạithời điểm đóng (từ 01/01/2016, tiền lương tháng đóng BHXH là mức lương và phụcấp lương theo quy định của pháp luật lao động) Người lao động đã qua học nghề(kể cả lao động do doanh nghiệp dạy nghề) thì tiền lương đóng BHXH bắt buộcphải cao hơn ít nhất 7% so với mức lương tối thiểu vùng, nếu làm công việc nặngnhọc, độc hại, nguy hiểm thì cộng 5% hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểmthì cộng thêm 7%

- Tiền lương, tiền công để tính đóng BHXH của người quản lý doanh nghiệp là chủ sở hữu, Giám đốc doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh công ty

hợp danh, Chủ tịch hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, thành viên hội đồng quảntrị, Tổng Giám đốc, Phó Tổng giám đốc, Giám đốc, phó giám đốc, kế toán trưởng

và kiểm soát viên là mức tiền lương do Điều lệ của Công ty quy định nhưng phảiđược đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động tỉnh, thành phố

- Tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của người lao động trong hợp tác xã là mức tiền lương, tiền công được Đại hội xã viên thông qua và phải đăng ký

với cơ quan quản lý nhà nước về lao động theo phân cấp quản lý

- Tiền lương, tiền công tháng để đóng BHXH của người lao động thuộc các hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác và cá nhân là mức tiền lương, tiền công do

người sử dụng lao động quy định nhưng phải đăng ký với cơ quan quản lý nhànước về lao động theo phân cấp quản lý

- Người lao động có tiền lương, tiền công ghi trong hợp đồng lao động bằng ngoại tệ thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH được tính bằng đồng Việt Nam

trên cơ sở tiền lương, tiền công bằng ngoại tệ được chuyển đổi sang đồng Việt Namtheo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên Ngân hàng do Ngân hàngNhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm ngày 02 tháng 01 cho 6 tháng đầu năm vàngày 01 tháng 7 cho 6 tháng cuối năm Trường hợp trùng vào ngày nghỉ mà Ngân hàngNhà nước Việt Nam chưa công bố thì được lấy tỷ giá của ngày tiếp theo liền kề

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động thuộc các công ty nhà nướcchuyển thành công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thànhviên trở lên nếu áp dụng thang, bảng lương do Nhà nước quy định thì thực hiện đầy

đủ các quy định dưới đây:

Phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động của tỉnh, thành phốnơi đóng trụ sở tại thời điểm chuyển đổi

Thực hiện chuyển xếp lương, nâng bậc hoặc chuyển ngạch lương phải đúngtheo quy định của Nhà nước đối với Công ty nhà nước trên cơ sở thang lương, bảnglương đang áp dụng; Đóng BHXH trên cơ sở mức lương quy định tại điểm này

Cơ quan BHXH quản lý, theo dõi chặt chẽ diễn biến thu nhập của từng cánhân NLĐ trong từng đơn vị SDLĐ Hàng tháng thực hiện đối chiếu tổng quỹ tiềnlương của đơn vị SDLĐ để làm cơ sở tính số tiền BHXH đơn vị SDLĐ phải nộphàng tháng.

Mức tiền lương, tiền công đóng BHXH bắt buộc không cao hơn 20 thánglương tối thiểu chung tại thời điểm đóng

Quản lý mức đóng, thời gian đóng, tuổi đời, tuổi nghề của người tham giaBHXH để có thể tiến hành chi trả sau này được chính xác, thuận lợi, công bằng.Trong đó mức thu BHXH căn cứ vào lộ trình của Luật BHXH Bởi vậy cần phảinắm bắt được tình hình quỹ lương của các đơn vị, doanh nghiệp từ đó có các biệnpháp đảm bảo thu đúng, thu đủ, hạn chế tối đa tình trạng gian lận, trốn đóng BHXH

Theo quy định của Luật BHXH số: 71/2006/QH11 thì tỷ lệ đóng BHXH từ01/01/2014 là 26% Trong đó người lao động đóng 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất;người sử dụng lao động đóng 18% (trong đó 3% vào quỹ ốm đau - thai sản; 1% vàoquỹ TNLĐ-BNN; 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất) Từ tháng 6 năm 2017 đến nayngười lao động đóng 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất; người sử dụng lao động đóng17,5% (trong đó 3% vào quỹ ốm đau - thai sản; 0,5% vào quỹ TNLĐ-BNN; 14%vào quỹ hưu trí và tử tuất)

 Phương thức đóng BHXH

Đơn vị SDLĐ tham gia BHXH đóng trụ sở chính ở địa bàn nào thì đăng kýtham gia đóng BHXH tại địa bàn đó theo phân cấp của quản lý Trường hợp đơn vịkhông đủ tư cách pháp nhân, không có tài khoản, con dấu riêng thì đóng theo đơn vịquản lý cấp trên Hiện nay, có 02 phương thức đóng BHXH bao gồm: đóng BHXHtheo tháng và đóng BHXH theo quý hoặc 06 tháng một lần

+ Đóng theo tháng:

Hàng tháng, chậm nhất đến ngày cuối cùng của tháng, đơn vị SDLĐ đóngBHXH trên quỹ tiền lương, tiền công của những NLĐ tham gia BHXH; đồng thờitrích từ tiền lương, tiền công tháng của từng NLĐ theo mức quy định chuyển cùngmột lúc vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH mở tại Ngân hàng hoặc Khobạc Nhà nước

NSDLĐ đóng BHXH bằng hình thức chuyển khoản, trường hợp NSDLĐđóng BHXH bằng tiền mặt thì cơ quan BHXH hướng dẫn thủ tục nộp tiền vào tàikhoản chuyên thu của cơ quan BHXH Nếu NLĐ hoặc NSDLĐ nộp tiền mặt trựctiếp tại cơ quan BHXH thì chậm nhất sau 3 ngày làm việc, cơ quan BHXH phải nộptiền vào tài khoản chuyên thu mở tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước.

+ Đóng theo quý hoặc 06 tháng một lần:

Đơn vị SDLĐ là doanh nghiệp thuộc ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngưnghiệp, diêm nghiệp trả tiền lương, tiền công cho NLĐ theo chu kỳ sản xuất kinhdoanh có thề đóng theo quý hoặc 06 tháng một lần trên cơ sở đăng ký phương thứcđóng với cơ quan BHXH Chậm nhất đến ngày cuối cùng của kỳ đóng, đơn vị phảichuyển đủ tiền vào tài khoản

Hộ kinh doanh cá thể tổ hợp tác cá nhân có thể thuê mướn, trả công choNLĐ, sử dụng dưới 10 lao động, có thể đóng hàng quý hoặc 06 tháng một lần trên

cơ sở đăng ký với cơ quan BHXH Chậm nhất đến ngày cuối cùng của kỳ đóng, đơn

vị phải chuyển đủ tiền vào quỹ

1.3.3.3.Tổ chức thực hiện thu Bảo hiểm xã hội

*Đối với cơ quan Bảo hiểm xã hội:

BHXH các cấp tổ chức thống kê, theo dõi tình hình biến động của người laođộng tham gia BHXH để quản lý thu BHXH; xây dựng các biện pháp quản lý ngườilao động tham gia BHXH, quản lý tiền thu BHXH

Hàng tháng, phân tích, tổng hợp số liệu về tình hình tham gia BHXH trên địabàn, thông báo đến người sử dụng lao động chưa tham gia BHXH hoặc đã tham gianhưng chưa đầy đủ để đôn đốc, hướng dẫn người sử dụng lao động thực hiện.Trường hợp người sử dụng lao động tham gia BHXH không thực hiện đầy đủ tráchnhiệm đóng BHXH theo quy định của pháp luật, cơ quan BHXH lập hồ sơ, kiếnnghị với cơ quan có thẩm quyền để xử lý

Đối với người sử dụng lao động đang tham gia BHXH, nhưng trong vòng 6tháng liền không đóng BHXH và cũng không quan hệ, giao dịch với cơ quan

BHXH kể từ thông báo kết quả đóng BHXH lần cuối; cơ quan BHXH báo cáo với

cơ quan quản lý lao động trên địa bàn để kiểm tra và lập biên bản Căn cứ biên bảnkiểm tra hoặc chậm nhất sau 45 ngày kể từ ngày cơ quan BHXH báo cáo với cơquan quản lý lao động mà không nhận được ý kiến trả lời thì cơ quan BHXH tạmthời đưa tên người sử dụng lao động ra khỏi sổ, báo cáo nghiệp vụ thu và lập hồ sơtheo dõi riêng

Hàng tháng hoặc tháng đầu của kỳ sau (đơn vị đóng theo kỳ), căn cứ hồ sơ đăng

ký tham gia BHXH, các chứng từ chuyển tiền đóng BHXH của đơn vị; giấy báo có củaNgân hàng hoặc Kho bạc nhà nước trong tháng, để kiểm tra, đối chiếu và xác định sốngười tham gia BHXH, tổng quỹ tiền lương, số tiền phải đóng, số tiền đã đóng, số tiềnđóng thừa, thiếu và số tiền lãi chưa đóng, chậm đóng (nếu có); lập 02 bản “Thông báokết quả đóng BHXH, BHYT bắt buộc" (mẫu C12-TS) gửi 01 bản cho đơn vị sử dụnglao động trước ngày 10 tháng sau, 01 bản lưu tại cơ quan BHXH

BHXH quận, huyện: Hàng năm, căn cứ tình hình thực hiện năm trước và khả

năng mở rộng người lao động tham gia BHXH, BHYT trên địa bàn lập 2 bản “ Kếhoạch thu BHXH, BHYT bắt buộc năm sau “(mẫu K01-TS), gửi 1 bản đến BHXHtỉnh trước ngày 05/11 hàng năm

BHXH tỉnh, thành phố: Lập 2 bản dự toán thu BHXH, BHYT đối với người

sử dụng lao động do tỉnh, thành phố quản lý, đồng thời tổng hợp toàn tỉnh, lập 2 bản

“ Kế hoạch thu BHXH, BHYT bắt buộc năm sau “(mẫu K01-TS), gửi bảo hiểm xãhội Việt Nam 1 bản trước ngày 15/11 hàng năm

Bảo hiểm xã hội Việt Nam: Căn cứ tình hình thực hiện kế hoạch năm trước

và khả năng phát triển lao động năm sau của các địa phương, tổng hợp, lập và giao

dự toán thu BHXH cho BHXH tỉnh trước ngày 10/01 hàng năm

*Đối với đơn vị sử dụng lao động:

Hàng tháng đơn vị sử dụng lao động có trách nhiệm đối chiếu số lao động,quỹ tiền lương và mức nộp BHXH thực tế trong tháng kèm danh sách lao động quỹtiền lương trích nộp BHXH tại thời điểm đó với cơ quan BHXH trực tiếp quản lýthu theo phân cấp trước ngày 15 hàng tháng tại các biểu D02-TS

Cung cấp đầy đủ, kịp thời các hồ sơ, tài liệu có liên quan đến quyền lợi vềBHXH của người lao động cho cơ quan BHXH để cấp sổ BHXH, thẻ BHYT chongười lao động;

Đóng BHXH đầy đủ, kịp thời cho người lao động theo quy định

Thực hiện đầy đủ các quy định về lập hồ sơ; đăng ký tham gia BHXH trườnghợp xác nhận hồ sơ đăng ký tham gia BHXH cho người lao động không đúng sựthật thì phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật

 Phân cấp quản lý:

BHXH Việt Nam: BHXH Việt Nam chỉ đạo hướng dẫn và kiểm tra tình hình

thực hiện công tác quản lý thu, cấp sổ BHXH thẻ BHYT trong toàn ngành bao gồm

cả BHXH BHXH Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban cơ yếu Chính phủ Xác địnhmức lãi suất bình quân trong năm của hoạt động đầu tư quỹ BHXH và thông báocho BHXH tỉnh

BHXH tỉnh: Căn cứ tình hình thực tế của địa phương để phân cấp quản lý

thu BHXH cho phù hợp với chức năng nhiệm vụ Xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệuliên quan đến người lao động tham gia BHXH trên địa bàn tỉnh

Xây dựng kế hoạch và hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện công tác thu,cấp sổ BHXH, thẻ BHYT theo phân cấp quản lý và quyết toán số tiền thu BHXHtheo định kỳ hàng năm và lập “ Biên bản thẩm định số liệu thu BHXH bắt buộc”

BHXH huyện, thị: Tổ chức, hướng dẫn thu BHXH, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT

đối với người sử dụng lao động và người quản lý lao động theo phân cấp quản lý

BHXH Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban cơ yếu Chính phủ: Trực tiếp

thu BHXH, cấp sổ BHXH và thẻ BHYT đối với người sử dụng lao động do Bộ quốcphòng, Bộ công an, Ban cơ yếu chính phủ quản lý, xây dựng kế hoạch thu và báo cáoquyết toán thu BHXH hàng năm với cơ quan BHXH Việt Nam

*Quản lý tiền thu BHXH

Theo quy định, BHXH cấp tỉnh, huyện không được sử dụng tiền thu BHXHvào bất cứ mục đích gì Trong một số trường hợp đặc biệt phải có sự chấp thuậnbằng văn bản của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam

BHXH Việt Nam sẽ thẩm định số thu BHXH định kỳ 06 tháng hoặc hàngnăm đối với BHXH tỉnh, BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ban Cơ yếuchính phủ Tiền thu BHXH phải được quản lý chặt chẽ, mọi khoản chi, thu đều phảitheo đúng quy định và được quyết toán rõ ràng, đảm bảo quyền lợi cho người tham gia.

Quy trình quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Sơ đồ 2.1 Quy trình quản lý thu BHXH bắt buộc

Quy trình quản lý thu BHXH là toàn bộ các khâu liên hoàn từ đầu đến cuốitrong công tác thu và quản lý thu BHXH theo loại đối tượng tham gia và hưởng chế

độ BHXH Hiệu quả và kết quả thu là thước đo của một quy trình hoàn thiện đápứng đầy đủ yêu cầu của công tác thu BHXH

 Thông tin báo cáo

Công tác thông tin báo cáo trong quản lý thu là rất cần thiết, đảm bảo mọithông tin đều được cập nhật thường xuyên, liên tục Hệ thống mẫu biểu báo cáo đơn

vị sử dụng đã được BHXH Việt Nam quy định sẵn Do đó để thực hiện chế độthông tin báo cáo theo đúng quy định đòi hỏi cán bộ làm công tác chuyên môn phảinắm vững từng biểu mẫu cũng như tình huống sử dụng những biểu mẫu đó

Định kỳ hàng tháng, quý, năm BHXH các tỉnh, huyện sẽ lập hai (02) bản tổnghợp số phải thu (Mẫu C69-HD), Báo cáo tình hình thu BHXH, BHYT quý, năm (MẫuB02a-TS), Báo cáo tổng hợp thu BHXH, BHYT quý, năm ( Mẫu B02b-TS)

*Quản lý hồ sơ, tài liệu

Vì thông tin, dữ liệu của đối tượng tham gia thường xuyên thay đổi, và sốlượng biểu mẫu, giấy tờ liên quan khá lớn nên BHXH tỉnh, huyện phải thườngxuyên cập nhật thông tin, dữ liệu của người tham gia BHXH để phục vụ kịp thờicho công tác chuyên môn và quản lý BHXH tỉnh, huyện cần xây dựng hệ thống mã

số đơn vị tham gia BHXH áp dụng trên địa bàn quản lý theo hướng dẫn của BHXHViệt Nam Mã số tham gia BHXH cấp cho đơn vị để đăng ký tham gia BHXH được

sử dụng thống nhất trên hồ sơ giấy tờ, sổ sách và báo cáo nghiệp vụ

Bên cạnh đó BHXH các cấp cần tổ chức phân loại, lưu trữ và bảo quản hồ

sơ, tài liệu theo quy định; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý

1.3.3.4.Thanh, kiểm tra hoạt động thu Bảo hiểm xã hội

Công tác thanh tra, kiểm tra là một chức năng thiết yếu không thể thiếu đượctrong công tác quản lý nói chung, trong quản lý BHXH và quản lý thu BHXH nóiriêng, có thể thấy vai trò của kiểm tra trong biểu thức: Quản lý = Quyết định + Tổchức thực hiện + Kiểm tra Hằng năm, cơ quan BHXH phải tiến hành kiểm tra việcthực hiện chính sách BHXH tại các đơn vị thuộc địa bàn mình quản lý

Nội dung kiểm tra bao gồm:

Tình hình đăng ký tham gia BHXH như số lao động, hồ sơ tham gia, tiềnlương, tiền công đóng BHXH của đơn vị; NLĐ; quản lý sổ BHXH

Trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị để các đơn vị sử dụng lao động vàBHXH các cấp thực hiện đúng quy định về công tác thu BHXH nhằm đảm bảo việcthực hiện BHXH được diễn ra đúng quy định, đồng thời phát hiện các trường hợpsai phạm để có các biện pháp thích hợp, kịp thời xử lý trong quá trình tổ chức thựchiện thu BHXH Đối với các trường hợp sai phạm lớn, kiến nghị với BHXH ViệtNam và các cơ quan chức năng có thẩm quyền để xử lý theo quy định của Pháp luật.

Căn cứ tình hình cụ thể của địa phương và kế hoạch kiểm tra do BHXH ViệtNam giao hàng năm, BHXH tỉnh, huyện lập kế hoạch kiểm tra đối với đơn vị đangtham gia BHXH; báo cáo UBND cùng cấp để có kế hoạch phối hợp với các cơ quan

có thẩm quyền hoặc thành lập đoàn kiểm tra để tổ chức thực hiện

Định kỳ hàng quý, hàng năm BHXH cấp trên tổ chức kiểm tra thẩm định sốliệu thu BHXH trong kỳ của BHXH cấp dưới, việc tổ chức kiểm tra thẩm định sốliệu thu BHXH thực hiện ngay sau kỳ báo cáo, biên bản kiểm tra số liệu thu BHXHsau khi được thẩm định là tài liệu kèm theo hồ sơ quyết toán tài chính quý, năm củaBHXH các cấp

1.3.4 Một số chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động quản lý thu Bảo hiểm xã hội

1.3.4.1 Mức độ hoàn thành kế hoạch thu Bảo hiểm xã hội trong năm (THT )

Đây là tiêu chí đầu tiên và quan trọng nhất để đánh giá quản lý thu Bảo hiểm xãhội Theo quy định của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam về quản lý thu BHXH: Định

kỳ hàng năm, dựa vào báo cáo kết quả thu của BHXH các tỉnh thành phố trong cả nướcnộp ngày 31/12 của năm; Dựa vào bảng xây dựng kế hoạch thu BHXH năm sau củacác BHXH tỉnh thành phố và dựa vào các văn bản pháp luật, chính sách của Nhà nướcmới ban hành, BHXH Việt Nam tiến hành khảo sát, tổng hợp và lên kế hoạch cùngBan thu của BHXH Việt Nam để tính toán số lượng lao động, số đơn vị tham gia trongnăm tới, số đơn vị trốn đóng và còn nợ đọng … Từ đó đưa ra tổng số tiền phải thu củatừng BHXH tỉnh, thành phố trong cả nước, sao cho kế hoạch được giao sát với tìnhhình thu thực tế nhất của từng địa bàn, từ đó ra văn bản công bố kế hoạch phải thu vàongày 10/01 hàng năm, dựa vào bảng kế hoạch này BHXH Việt Nam xét tiêu chí đánhgiá quản lý thu BHXH Theo đó BHXH tỉnh, thành phố trong cả nước vào ngày cuối

cùng trong năm phải thu đủ 100% kế hoạch được giao hoặc vượt mức kế hoạch đượcgiao thì mới được coi là thành công.

Công thức tính:

Số thu BHXH thực hiện được

Số thu BHXH theo kế hoạch

1.3.4.2 Tỷ lệ nợ đọng Bảo hiểm xã hội (T NĐ )

Đây là tiêu chí thứ hai để đánh giá quản lý thu BHXH, theo đó bên cạnh việchoàn thành kế hoạch thu trong năm thì việc thu hồi nợ đọng, giảm nợ đọng số tiềnBảo hiểm xã hội theo từng năm là tiêu chí để xác định kết quả hoạt động công tácquản lý thu trong năm đó, việc thu hồi số tiền nợ đọng hay số tiền nợ đọng giảmtheo từng năm phản ánh công tác quản lý đối tượng, công tác thanh tra kiểm tra đơn

vị, cùng sự phối hợp giữa ngành BHXH và các ban ngành chức năng, các cơ quanquản lý nhà nước Vì vậy tỷ lệ nợ đọng tiền BHXH giảm theo từng năm là tiêu chíthứ hai quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý thu BHXH trong năm đócủa cơ quan BHXH các huyện, thị xã và các tỉnh, thành phố trong cả nước

Công thức tính:

Số tiền nợ đọng BH

Tổng số tiền thu BHXH

1.3.4.3 Tốc độ tăng số lượng đối tượng tham gia BHXH (T SL )

Công tác quản lý thu BHXH trong đó công tác quản lý đối tượng tham giaBHXH tốt sẽ giúp cho cán bộ quản lý thu quản lý chặt chẽ, điều tra nắm rõ số lượngđối tượng tham gia bao gồm số đơn vị và số lao động tham gia BHXH Từ đó, mởrộng độ bao phủ của BHXH làm tăng số đối tượng tham gia BHXH Chính vì thế,đây là thước đo, là tiêu chí đánh giá hiệu quả của công tác quản lý thu BHXH

Số lượng đối tượng tham gia BHXH năm sau

Số lượng đối tượng tham gia BHXH năm trước

1.4 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.4.1.Nhân tố điều kiện kinh tế - xã hội

Điều kiện kinh tế xã hội là một trong những nhân tố quan trọng tác động đếnquản lý thu BHXH nói riêng và chính sách an sinh xã hội của toàn ngành BHXHnói chung Theo tháp nhu cầu của Maslow, nhu cầu được bảo hiểm của con ngườichỉ được nghĩ đến khi nhu cầu thiết yếu về ăn, mặc, ở đã được đảm bảo Vì vậy, chỉkhi nào kinh tế xã hội phát triển, đời sống vật chất của mọi người dân được cải thiệnthì chính sách BHXH mới phát huy được vai trò to lớn của mình

Khi kinh tế xã hội kém phát triển thì các doanh nghiệp đang hoạt động cũng

sẽ không đủ điều kiện để đóng BHXH cho người lao động, nguồn thu BHXH sẽ bịgiảm sút, đồng thời khi nền kinh tế đi xuống, sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp phásản, ngừng hoạt động dẫn tới người lao động sẽ bị mất việc làm, tình trạng thấtnghiệp tràn lan, bùng phát Nguồn thu bị giảm sút nhưng chế độ về chính sách chongười lao động như: thất nghiệp, ốm đau, thai sản, hưu trí …vẫn phải tiếp tục,nguồn thu BHXH không đủ cho nguồn chi các chế độ BHXH sẽ làm cho nguồn quỹBHXH bị thâm hụt, dẫn tới sự đổ vỡ của cả hệ thống ngành BHXH

Thực tế như ta đã biết, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 bắt đầu

từ Hoa Kỳ đã diễn ra tương đối phức tạp, sự đổ vỡ hàng loạt hệ thống ngân hàng, tìnhtrạng đói tín dụng, sụt giá chứng khoán và mất giá tiền tệ quy mô lớn ở nhiều nước…dẫn tới suy thoái kinh tế toàn cầu Việt Nam cũng không nằm ngoài sự ảnh hưởng đó,tình hình kinh tế diễn biến tiêu cực, sự đổ vỡ nhiều doanh nghiệp lớn nhỏ, một sốdoanh nghiệp khác phải thu hẹp quy mô hoạt động, người lao động thiếu việc làm vàthu nhập giảm, doanh nghiệp thì không có vốn để kinh doanh, tình trạng nợ đọng diễn

ra theo chiều hướng xấu, dẫn tới việc đóng góp vào quỹ BHXH cũng bị giảm sútnghiêm trọng ảnh hưởng không nhỏ tới việc phát triển và duy trì quỹ BHXH, nguồnquỹ BHXH bị ảnh hưởng làm cho mọi hoạt động của ngành BHXH bị ảnh hưởng

1.4.1.1 Về chính sách tiền lương

Giữa chính sách tiền lương và chính sách bảo hiểm xã hội nói chung và côngtác thu bảo hiểm xã hội nói riêng có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau, chính sách

tiền lương là tiền đề và cơ sở cho việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bởi vì

cơ sở để tính toán mức đóng và mức hưởng bảo hiểm xã hội của chúng ta hiện nay

là phụ thuộc vào mức lương tối thiểu do nhà nước quy định, như vậy khi nhà nướcnâng mức lương tối thiểu lên đồng nghĩa với việc mức đóng bảo hiểm xã hội cũngphải tăng lên

Theo kết quả một điều tra mới đây của Bộ LĐTBXH: Doanh nghiệp nhànước có tốc độ tăng tiền lương quá nhanh so với tốc độ tăng năng suất lao động, còndoanh nghiệp ngoài quốc doanh tiền lương tăng chưa tương xứng với tốc độ tăng lợinhuận và tốc độ tăng năng suất lao động Hiện nay mức thu nhập thực tế mà cácdoanh nghiệp trả cho người lao động đã cao hơn nhiều so với lương tối thiểu.Nhưng hầu hết các doanh nghiệp đều nộp BHXH theo mức lương tối thiểu chứkhông nộp theo mức thu nhập thực tế của người lao động Việc các doanh nghiệpkhông lấy mức thu nhập thực tế của người lao động làm cơ sở tính phần trăm nộpBHXH đã không chỉ làm thiệt thòi về quyền lợi cho người lao động mà còn gây thấtthu quỹ BHXH

1.4.1.2 Về quy định về xử phạt vi phạm Luật BHXH

Hiện nay các quy định về xử phạt vi phạm Luật BHXH vẫn còn chưa đủmạnh và mang tính răn đe cần thiết để hạn chế và chấm dứt các hành vi vi phạm.Các hành vi vi phạm đa phần là xử lí vi phạm hành chính, mà các mức đóng viphạm này chưa đủ lớn để khiến các đối tượng không dám vi phạm, hiện nay mứcnộp phạt chậm đóng đối với đơn vị nợ tiền BHXH chỉ là 8% / 1năm tương đươngvới mức 0.67% / 1 tháng, mức phạt quá nhỏ khiến cho người chủ sử dụng lao độngđôi lúc cố tình vi phạm, không đóng BHXH cho người lao động, chủ động lấy tiềnđóng BHXH của người lao động để đầu tư kinh doanh sinh lời, ảnh hưởng quyền lợicủa người lao động cũng như gây thiệt hại nặng nề cho Quỹ BHXH, để hạn chếnhững điều này, đòi hỏi có các quy định sửa đổi kịp thời về mức phạt chậm đóng,cũng như các quy định về việc truy cứu trách nhiệm hình sự các đối tượng cố tình viphạm, những điều này sẽ góp phần chấm dứt tình trạng vi phạm luật BHXH, giúpcông tác thu được diễn ra thuận lợi, đảm bảo quyền lợi người lao động

1.4.1.3 Công tác tuyên truyền về Luật Bảo hiểm xã hội

Thông tin tuyên truyền là nội dung quan trọng của bất cứ hoạt động nào Cácchính sách BHXH tác động đến một lượng người tham gia rộng khắp, do vậy côngtác thông tin tuyên truyền chính là nhân tố tác động đến hiệu quả của công tác quản

lý thu BHXH Cụ thể, công tác thông tin tuyên truyền giúp cho đại bộ phận đốitượng tham gia hiểu rõ về chế độ, chính sách BHXH theo quy định của Pháp luật,quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia, làm thay đổi nhận thức, thái độ đối vớicông tác BHXH theo hướng tích cực, phù hợp với pháp luật Ngoài ra tuyên truyềnBHXH còn có tác dụng cổ vũ, động viên NLĐ cũng như NSDLĐ tự giác, tích cựcthực hiện đúng quyền và nghĩa vụ khi tham gia BHXH, đấu tranh loại bỏ hành vigian lận, trốn đóng BHXH nhằm mục đích trục lợi Ý thức của người tham gia kémxuất phát từ sự ít hiểu biết về chính sách BHXH, bởi vậy tuyên truyền cho các đốitượng tham gia hiểu được lợi ích từ chính sách này sẽ khuyến khích các đối tượngtham gia nhiều hơn, chấp hành đúng thủ tục trong quá trình tham gia

1.4.1.4 Năng lực của đội ngũ cán bộ Bảo hiểm xã hội

Để nắm bắt được những thay đổi của đối tượng tham gia BHXH, cán bộquản lý thu phải có đủ năng lực, trình độ chuyên môn, khả năng nhận định và phântích tình hình, có tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình trong công việc… Chỉ có như vậythì quản lý thu mới đạt hiệu quả cao, phát hiện kịp thời những tình huống sai phạm

để có biện pháp xử lý triệt để

1.4.2 Nhân tố về sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong quản lý thu BHXH

Sự phối hợp liên ngành trong quá trình thu và quản lý thu BHXH có ý nghĩađặc biệt quan trọng Bởi vì, sự hỗ trợ của các ngành, các cấp liên quan sẽ tạo điềukiện thuận lợi cho quản lý thu trong việc thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, không đểxảy ra tình trạng thất thu cho quỹ BHXH

1.4.3 Thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH.

Hiện tại chưa có nhiều nghiên cứu đề cập về một mô hình cụ thể trong việc

đo lường đến quản lý thu BHXH, mà chỉ thể hiện dưới dạng nghiên cứu định tính,phân tích thực trạng về tình hình quản lý thu BHXH Kế thừa thang đo về 16 biến

quan sát ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH, cụ thể của tác giả Nguyễn Văn Hùng(2014) về nghiên cứu “Hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại BHXH thị xãBỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa” và kết quả điều tra định tính, sau đó được điều chỉnh chophù hợp với TP Đồng Hới Thang đo sau khi điều chỉnh, bổ sung, thang đo chínhthức được trình bày trong bảng dưới đây.

Bảng 1.1: Thang đo các yếu tô ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH

1 Thủ tục đăng ký tham gia, thu nộp và chi trả BHXH thuận lợi

2 Hệ thống biểu mẫu thu BHXH hiện nay là phù hợp và khoa học

3 Quy định về đối tượng tham gia BHXH là phù hợp

6 Quy định về thời gian đóng BHXH hiện nay là phù hợp

7 Đơn vị hiểu biết đầy đủ về chính sách BHXH

8 Đơn vị nắm rõ trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động của mình

9 Công tác tuyên truyền phổ biến chính sách và luật BHXH được tổ chức

16 Đơn vị hài lòng với kết quả của các cuộc kiểm tra

1.5 THỰC TIỄN VÀ KINH NGHIỆM QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG TRONG NƯỚC

1.5.1.Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội Thành phố Đà Nẵng

Năm 2015, mặc dù vẫn còn gặp nhiều khó khăn, thách thức nhưng BHXHthành phố Đà Nẳng đã thực hiện tốt chỉ tiêu kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN

được BHXH Việt Nam giao, với kết quả đạt được là 2.964,126 triệu đồng, đạt102,82% kế hoạch BHXHVN giao, tỷ lệ nợ đã được hạ thấp so với những năm gầnđây, tổng số tiền nợ BHXH, BHYT, BHYT là 111,818 tỉ đồng, chiếm tỷ lệ 3,9%trên tổng số phải thu BHXH thành phố Đà Nẳng là đơn vị hoàn thành xuất sắcnhiệm vụ được giao Để có được kết quả đó, BHXH Đà Nẳng đã tiến hành đồng bộnhiều giải pháp Thuận lợi cơ bản nhất của BHXH thành phố Đà Nẳng là luôn được

sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương với việcthực hiện chính sách pháp luật về BHXH, BHYT nói chung và công tác thu BHXH,BHYT nói riêng Công tác tuyên truyền tiếp tục được đẩy mạnh, BHXH thành phố

đã chủ động phối hợp với các cơ quan, đoàn thể, các Sở, Ban, Ngành và các cơ quanthông tấn, báo chí của Trung ương và địa phương trong việc tuyên truyền chínhsách BHXH, BHYT đến với mọi tầng lớp nhân dân trên địa bàn thành phố Thựchiện việc phát hành Tạp chí BHXH, Báo BHXH, tờ gấp tuyên truyền kịp thời đếncác đối tượng; phát huy tốt chức năng công tác tuyên truyền trên trang Thông tinđiện tử BHXH thành phố; Thực hiện công tác tuyên truyền một cách đa dạng, nhiềuhình thức như: Tuyên truyền trực tiếp khi tiếp xúc với người lao động, tuyên truyềnthông qua các Hội nghị, Hội thảo, tọa đàm về chính sách BHXH, BHYT; Phối hợpvới Đài Phát thanh-Truyền hình thành phố thực hiện phóng sự chuyên đề; Phối hợpvới Báo Đà Nẵng đăng tải các chuyên đề; Định kỳ hàng tháng, viết bài, đưa tin đăngtrên Bản Thông tin nội bộ của Ban tuyên giáo Thành Ủy Đà Nẵng; Thực hiện treobăng rôn tuyên truyền trên các trục đường chính của thành phố, thực hiện xe lưuđộng treo tranh cổ động, phát thanh tuyên truyền về chính sách BHXH, BHYT tạicác nơi đông dân cư, khu công nghiệp, trường học, bệnh viện, các chợ, siêu thị …;Lắp đặt 6 tấm pa nô tại các Khu công nghiệp của thành phố Khối BHXH quận,huyện phối hợp với Phòng văn hóa Thể thao Du lịch, Đài Truyền thanh, thông tinvăn hóa phường, xã… để tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách BHXH, BHYT

Đối với đơn vị nợ BHXH, trước hết BHXH thành phố Đà Nẳng đã theo dõichặt chẽ, chi tiết đối với từng đơn vị dể có biện pháp xử lý, cử cán bộ chuyên quảnthu đến bám sát tình hình thực tế, đôn đốc trực tiếp Cùng với việc gửi thông báokết quả thu nộp BHXH cho thủ trưởng đơn vị, BHXH thành phố còn gửi văn bản

đến Đảng ủy cấp trên của cơ quan, Đảng ủy khối doanh nghiệp, Đảng ủy khu côngnghiệp, Đảng ủy của 3 tổng công ty trực thuộc Thành ủy có các đơn vị nợ đọngBHXH, tranh thủ sự phối hợp chỉ đạo của UBND các quận huyện trong công tác thuhồi nợ đọng.

Công tác cải cách hành chính với mục tiêu ba hơn: “nhanh hơn, hợp ý hơn,thân thiện hơn” được BHXH Đà Nẳng quan tâm thực hiện Công tác thực hiện đượctiến hành và đánh giá nghiêm túc thông qua khảo sát phiếu thăm dò ý kiến nhờ đótạo được sự đồng thuận của đối tượng tham gia BHXH

BHXH Đà Nẳng cũng rất chú trọng ứng dụng CNTT vào hoạt động quản lý.Website của BHXH Đà Nẳng cũng được chú trọng đầu tư, trở thành kênh thông tin,tuyên truyền hữu ích về BHXH

1.5.2 Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế

* Thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHXH:

Hoạt động thông tin tuyên truyền nhằm vào các đối tượng chủ yếu là đơn vịSDLĐ và NLĐ và đại bộ phận nhân dân BHXH tỉnh và BHXH các huyện, thị xã,thành phố đã tổ chức hàng trăm lượt và hàng chục đợt thông tin, tuyên truyền phổbiến, quán triệt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về BHXH,BHYT, BHTN, các Nghị định, Thông tư của Chính phủ và của các Bộ, ngành liênquan về giải quyết chế độ BHXH, BHYT, BHTN…

Về hình thức tuyên truyền, BHXH tỉnh đã thực hiện các hình thức: phối hợp

và lồng ghép Cụ thể, đã phối hợp với các ngành chức năng như Ban Tuyên giáoTỉnh ủy, Sở LĐTB&XH, Sở Thông tin & Truyền thông, Sở Văn hóa, Thể thao và

Du lịch, Sở Giáo dục, Sở Y tế, Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh, Trung tâmTruyền hình Việt Nam tại thành phố Huế, Báo Thừa Thiên Huế, Báo và Tạp chíBHXH, Đài Truyền thanh thành phố Huế và các Đài Truyền thanh cấp huyện, cácđơn vị SDLĐ trên địa bàn tỉnh, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và các Ban Chỉ đạo thựchiện BHYT tự nguyện các cấp… để tổ chức, triển khai các nội dung thông tin tuyêntruyền về BHXH, BHYT, BHTN, Luật BHXH, Luật BHYT Đã lồng ghép hoạtđộng thông tin, tuyên truyền vào các Hội nghị định kỳ hoặc đột xuất được tổ chức