Một số câu hỏi và hướng dẫn
Trang 1Câu 1 Sản xuất hàng hoá
a- Sản xuất hàng hóa:
- Khái niệm: Sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm được sản xuất ra để
trao đổi hoặc mua bán trên thị trường
+ Sản xuất hàng hóa giản đơn: dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về TLSX kết hợp với SLĐ của người sản xuất hàng hóa
+ Sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa: dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về TLSX kết hợp với bóc lột sức lao động của người công nhân làm thuê
b- Điều kiện ra đời và tồn tại của sản xuất hàng hóa:
- Phân công lao động xã hội:
+ Khái niệm: Phân công lao động xã hội là sự chuyên môn hóa sản xuất, phân chia lao
động xã hội thành các ngành, lĩnh vực sản xuất khác nhau
+ Phân công lao động xã hội là ĐK ra đời SXHH vì: Do phân công lao động xã hội nên mỗi người chỉ tạo ra một hoặc một vài SP Để thỏa mãn nhu cầu của mình họ buộc phải trao đổi sản phẩm cho nhau Sản phẩm của lao động trở thành hàng hóa và lao động của người SX thành lao động sản xuất hàng hóa
Tóm lại: Phân công lao động xã hội là điều kiện, tiền đề cho sự ra đời sản xuất hàng
hóa
- Có sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất:
+ Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất do chế độ sở hữu
tư nhân về tư liệu SX quyết định
+ Do sở hữu tư nhân về TLSX nên SP làm ra thuộc quyền sở hữu của các chủ thể SX Muốn tiêu dùng SP của nhau họ buộc phải thực hiện hành vi trao đổi SP cho nhau…
c- Đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hoá
- Đặc trưng của sản xuất hàng hóa
+ Thứ nhất, Mục đích của sản xuất hàng hóa là sản xuất để trao đổi, để bán (hay nói cách khác là để tìm kiếm giá trị chứ không phải vì mục đích tìm kiếm giá trị sử dụng)
+ Thứ hai, lao động của người sản xuất hàng hóa vừa mang tính tư nhân, vừa mang tính xã hội
- Ưu thế của sản xuất hàng hoá
+ Thứ nhất, mục đích của sản xuất hàng hoá nhằm thoả mãn nhu cầu của thị trường,
do đó nó không bị hạn chế bởi quy mô của nhu cầu và trở thành động lực thúc đẩy sản xuất phát triển
+ Thứ hai, để nâng cao khả năng cạnh tranh, người sản xuất hàng hoá phải thường xuyên cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất để tăng năng xuất lao động Vì vậy, SXHH thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển
+ Thứ ba, sản xuất hàng hoá tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân
Bên cạnh mặt tích cực trên, sản xuất hàng hoá cũng có mặt trái như: phân hoá giàu - nghèo, khủng hoảng kinh tế, sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng…
d- Liên hệ
- Sản xuất hàng hóa ở nước ta hiện nay đang trong quá trình phát triển, nhìn chung còn nhỏ lẻ, manh mún do LLSX còn hạn chế, tâm lý sản xuất nhỏ lẻ còn ăn sâu vào tiềm thức của
Trang 2người sản xuất do ảnh hưởng bởi nền sản xuất nông nghiệp từ chế độ phong kiến và thời kỳ thực hiện chế độ kinh tế kế hoạch hóa tập trung.
- Để SX hàng hóa phát triển cần đẩy mạnh phân công lao động bằng cách đẩy mạnh CNH,HĐH nền kinh tế đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, đông thời cần duy trì chế
độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất
- Để sản xuất hàng hóa phát triển cần đẩy mạnh phát triển thị trường và lưu thông hàng hóa
- Để sản xuất hàng hóa phát triển cần có vai trò của nhà nước để hạn chế các mặt trái của nên SX hàng hóa, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho người sản xuất
Câu 2: Hàng hóa
a Khái niệm hàng hóa
- Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người và
được trao đổi mua bán trên thị trường
b Hai thuộc tính của hàng hoá
- Giá trị sử dụng của hàng hóa
+ Khái niệm: Giá trị sử dụng của hàng hóa là công dụng hay tính có ích của hàng hóa để
thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người
(VD: Cơm để ăn, xe để phục vụ đi lại di chuyển…)
+ Giá trị sử dụng của hàng hóa là do thuộc tính tự nhiên của hàng hóa quy định Giá trị sử dụng xác định mặt nội dung vật chất của hàng hóa
VD: gạo được cấu tạo từ tinh bột và các axit amin vì thế nó có thể thỏa mãn nhu cầu cung cấp năng lượng cho con người
+ Công dụng của hàng hóa được phát hiện dần dần trong quá trình phát triển của khoa học và công nghệ
(VD: Dầu mỏ lúc mới phát hiện được dùng để đốt lấy ánh sáng, nhờ KH-CN phát triển
người ta đã trưng cất (Crackking) để có được dầu trắng, xăng, diezen, mỡ, dầu madút, nhựa đường, nhựa Pôlime …)
+ GTSD là phạm trù vĩnh viễn Do giá trị sử dụng được cấu thành bởi thuộc tính tự nhiên của SP do đó nó tồn tại vĩnh viễn
+ Giá trị sủ dụng của hàng hóa là giá trị sử dụng xã hội vì sản phẩm được làm ra nhằm thỏa mãn nhu cầu của xã hội
- Giá trị của hàng hóa
+ Giá trị trao đổi: Giá trị trao đổi trước hết biểu hiện ra như là một quan hệ về số lượng,
là một tỷ lệ theo đó những giá trị sử dụng loại này được trao đổi với những giá trị sử dụng loại khác
(VD: 1m vải đổi lấy 10 kg thóc)
+ Sở dĩ vải và thóc có thể trao đổi cho nhau vì chúng đều là sản phẩm của lao động, để
sản xuất ra chúng người lao động phải mất một thời gian lao động nhất định và đó là căn cứ để trao đổi
+ Giá trị hàng hóa là lao động xã hội của người sx kết tinh trong hàng hóa.
+ Giá trị là nội dung, là cơ sở của giá trị trao đổi; còn giá trị trao đổi là hình thái biểu hiện của giá trị ra bên ngoài
+ Giá trị hàng hóa là một quan hệ xã hội, nó biểu thị mối quan hệ giữa những người sản xuất hàng hóa
+ Giá trị hàng hóa là một phạm trù lịch sử, gắn liền với nền sản xuất hàng hóa
c Mối quan hệ giữa hai thuộc tính của hàng hóa
Giá trị sử dụng và giá trị của hàng hóa vừa có quan hệ thống nhất vừa mâu thuẫn với nhau
- Mặt thống nhất thể hiện ở chỗ: Cả hai thuộc tính này cùng đồng thời tồn tại trong một hàng hóa, thiếu một trong hai thuộc tính đó thì vật phẩm sẽ không thể trở thành hàng hóa
- Mặt mâu thuẫn thể hiện ở chỗ:
Trang 3+ Một là: Nếu xét về giá trị sử dụng thì chúng không đồng nhất với nhau về chất, ngược lại nếu xét về mặt giá trị thì chúng lại đồng nhất về chất.
VD: Xét là giá trị sử dụng: Lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng, do đó giá trị sử dụng của thóc và vải là khác nhau và chất tạo ra vải và thóc cũng khác nhau, thóc được tạo ra từ tinh bột và các axít amin v v còn vải được tạo ra từ bông hay các chất xenlunô khác
+ Hai là: Tuy cùng tồn tại trong một sản phẩm nhưng chúng tách rời nhau cả về thời gian
và không gian thực hiện Giá trị được thực hiện trong quá trình lưu thông, còn giá trị sử dụng được thực hiện trong quá trình tiêu dùng sản phẩm
VD: Xét là giá trị: Cả vải và thóc đều do lao động của người công nhân làm ra Nó đều là
sự kết tinh sức lao động, thần kinh, cơ bắp của con người
e.Liên hệ với nền hàng hóa nước ta hiện nay.
- Ưu điểm: Hàng hóa nước ta hiện nay khá đa dạng, phong phú về chủng loại, chất lượng, mẫu mã và giá cả…
- Hạn chế: hàng hóa còn có giá cả khá cao so với các nước trong khu vực và thế giới vì thế năng lực cạnh tranh yếu
- Để hàng hóa có thể cạnh tranh cần đẩy mạnh CNH,HĐH; nâng cao trình độ tay nghề của CN; trình độ tổ chức quản lý của doanh nghiệp; đẩy mạnh phát triển thị trường
- Để hàng hóa có thể cạnh tranh cần làm tốt công tác tạo lập thương hiệu, công tác tiếp thị sản phẩm và chế độ hậu mãi để tạo lập thói quen cho người tiêu dùng.v.v
Câu 3: Lượng giá trị của hàng hoá
a Thước đo giá trị hàng hoá
- Thước đo giá trị hàng hóa tính bằng thời gian như: phút, giờ, ngày tháng …
+ Trong thực tế thời gian để sx ra hàng hóa của mỗi người là hoàn toàn khác nhau, đây gọi là thời gian lao động cá biệt
- Trên thị trường, thước đo giá trị của hàng hoá được tính bằng thời gian lao động xã hội cần thiết
Khái niệm: Thời gian lao động xã hội cần thiết là thời gian lao động cần thiết để sx ra
một hh trong những đk sx bình thường của XH, tức là với một trình độ kỹ thuật trung bình, trình
độ khéo léo trung bình và cường độ lao động trung bình so với hoàn cảnh xã hội nhất định
+ Thông thường thời gian LĐXH cần thiết trùng hợp với thời gian lao động cá biệt của người SX hàng hóa nào cung cấp đại bộ phận hàng hóa đó trên thị trường
b Các nhân tố ảnh hưởng đến lượng giá trị hàng hóa
Tất cả những yếu tố nào ảnh hưởng đến thời gian lao động xã hội cần thiết đều ảnh hưởng đến số lượng giá trị của hàng hóa:
- Thứ nhất: năng suất lao động
+ Khái niệm: Năng xuất lao động là sức sản xuất của lao động, nó được tính bằng số
lượng sản phẩm sản xuất ra trong một đơn vị thời gian hoặc số lượng thời gian cần thiết để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm
+ Năng xuất lao động tỷ lệ nghịch với lượng giá trị hàng hoá
+ Năng suất lao động phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: trình độ lành nghề của người lao động, trình độ phát triển khoa học - công nghệ, phương pháp tổ chức, quản lý lao động, quy mô
và hiệu quả của tư liệu sản xuất, các điều kiện tự nhiên…
+ Năng suất lao động cần phân biệt với khái niệm “cường độ lao động”
Cường độ lao động: Là khái niệm nói lên mức độ khẩn trương, là sự căng thẳng mệt
nhọc của người lao động
Khi tăng cường độ lao động lên, thì lượng lao động hao phí trong cùng một đơn vị thời gian cũng tăng lên và lượng sản phẩm được tạo ra cũng tăng lên tương ứng còn lượng giá trị của một đơn vị sản phẩm thì không đổi Xét về bản chất, việc tăng cường độ lao động cũng giống như kéo dài thời gian lao động
- Thứ hai: mức độ phức tạp của lao động
Trang 4+ Lao động giản đơn: là lao động mà bất kỳ một người lao động bình thường nào không
cần phải trải qua đào tạo cũng có thể thực hiện được
+ Lao động phức tạp: là lao động đòi hỏi phải được đào tạo, huấn luyện thành lao động
chuyên môn lành nghề
d Liên hệ ở nước ta hiện nay.
- Nước ta hiện nay đang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN với nhiều thành phần kinh tế tham gia vào quá trình sản xuất hàng hóa để đáp ứng nhu cầu của thị trường
và người tiêu dùng, tron sản xuất người sản xuất phải quan tâm tới thời gian lao động xã hội cần thiết, phải lấy đó làm căn cứ để quyết định đầu tư sản xuất, phải tính toán sao cho giá trị cả biệt của mình luôn nhỏ hơn hoặc bằng với hao phí xã hội cần thiết để có hiệu quả
- Sản xuất hàng hóa phải có chất lượng sản phẩm, mẫu mã và chủng loại phải đa dạng phong phú, đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng
- Để sản xuất có hiệu quả người sản xuất phải quan tâm đến việc nâng cao năng suất lao động bằng cách cải tiến kỹ thuật, ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất, tổ chức tốt các khâu trong sản xuất và đào tạo đội ngũ lao động có trình độ cao
Câu 4: Tiền tệ.
a, Bản chất của tiền
- Tiền tệ là hàng hoá đặc biệt được tách ra từ trong thế giới hàng hoá làm vật ngang giá chung thống nhất cho các hàng hoá khác, nó thể hiện lao động xã hội và biểu hiện quan hệ giữa những người sản xuất hàng hoá
- Tiến là loại hàng hóa đặc biệt vì:
+ Nó được dùng để đo giá trị các loại hàng hóa khác
+ Tiền được dùng làm môi giới cho quá trình trao đổi hàng hóa
b, Các chức năng của tiền
- Thước đo giá trị
+ Tiền dùng để biểu hiện và đo lường giá trị của hàng hóa Muốn đo lường giá trị của hàng hóa, bản thân tiền tệ cũng phải có giá trị (tiền vàng)
+ Khi thực hiện chức năng thước đo giá trị, tiền tệ không cần phải là tiền thật, mà chỉ là tiền trong ý niệm, trong tưởng tượng
+ Giá trị hàng hóa được biểu hiện bằng tiền gọi là giá cả, hay ngược lại, giá cả là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa
+ Giá cả của hàng hoá chịu tác động của các nhân tố sau:
Một là: Giá trị của hàng hoá Giá trị của hàng hóa tỷ lệ thuận với giá cả của hàng hóa trên thị trường hàng hóa có giá trị càng cao thì giá cả của nó càng cao và ngược lại
Hai là: Giá trị của tiền tệ Giá trị của tiền tệ tỷ lệ ngịch với giá cả của hàng hóa trên thị trường, vì khi tiền tệ mất giá trị thì cần nhiều tiền hơn để mua một lượng hàng hóa như trước đó
Thứ ba: Quan hệ cung - cầu về hàng hoá
Khi Cung = cầu thì giá trị = giá cả
Khi Cung > cầu thì giá trị > giá cả
Khi Cung < cầu thì giá trị < giá cả
- Phương tiện lưu thông
+ Làm chức năng phương tiện lưu thông, tiền tệ là môi giới trong quá trình trao đổi hàng hóa Để làm chức năng này đòi hỏi phải có tiền mặt
Công thức: H - T - H
+ Thực hiện chức năng phương tiện lưu thông, tiền phải có một một khối lượng nhất định trong thực tế số lượng tiền cần cho lưu thông được tính theo công thức
T = G x HNTrong đó:
T: Là số lượng tiền cần thiết cho lưu thông
H: Là số lượng hàng hoá lưu thông trên thị trường
Trang 5G: Là giá cả trung bình của một hàng hoá.
N: Số vòng lưu thông của đồng tiền cùng loại
- Phương tiện thanh toán
+ Thực hiện chức năng này tiền được dùng thanh toán các khoản công nợ, các khoản phài nộp như thuế vv
+ Trong điều kiện tiền thực hiện chức năng phương tiện thanh toán thì công thức số lượng tiền cần thiết trong lưu thông được xác định:
Gc: Là tổng giá cả hàng hoá bán chịu
Ttt: Tổng số tiền khấu trừ cho nhau
T: Là tổng số tiền thanh toán đến kỳ hạn trả
N: Là số vòng lưu thông của đồng tiền cùng loại
- Phương tiện cất trữ
+ Tiền là đại biểu cho của cải xã hội, nên nó có thể thực hiện được chức năng phương tiện cất trữ Làm chức năng này, tiền rút khỏi lưu thông và tiền được cất trữ là tiền vàng hay các đồng tiền ngoại tệ mạnh
- Việc thực hiện cất trữ được thực hiện một cách tự phát tương ứng với nhu cầu thực tế của thị trường
- Tiền tệ thế giới
+ Khi trao đổi hàng hóa mở rộng ra ngoài biên giới quốc gia và hình thành quan hệ buôn bán giữa các nước, thì tiền tệ làm chức năng tiền tệ thế giới
+ Thực hiện chức năng này tiền làm nhiệm vụ:
* Phương tiện lưu thông, mua bán hàng hóa;
* Phương tiện thanh toán, dự trữ quốc tế và các hoạt động ngoại thương, tín dụng, tài chính
* Di chuyển của cải từ nước này sang nước khác
+ Làm chức năng tiền tệ thế giới, tiền tệ phải có giá trị thật sự, phải là tiền vàng hoặc tiền tín dụng được công nhận trên phạm vi quốc tế
a Nội dung của quy luật giá trị
- Nội dung: Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất và trao đổi hàng hóa Quy luật giá trị yêu cầu sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết
+ Yêu cầu đối với sản xuất: Hao phí lao động cá biệt phù hợp với hao phí lao động xã hội
cần thiết
+ Yêu cầu đối với lưu thông: Phải thực hiện theo nguyên tắc ngang giá (VD: 1m vải =
10kg thóc Vậy thời gian để sản xuất ra 1met vải hết 2h đồng hồ và thời gian sản xuất ra 10kg thóc cũng hết 2h đồng hồ Như vậy thời gian lao động xa hội cần thiết của hai vật này là như nhau )
Trang 6- Giá cả hàng hóa trên thị trường lên xuống xung quanh giá trị của hàng hóa và biểu hiện thành quy luật giá cả
b Tác động của quy luật giá trị
- Thứ nhất: điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa.
+ Điều tiết sản xuất: Thông qua sự biến động của giá cả hàng hoá trên thị trường quy luật
giá trị điều tiết, phân bổ một cách tự phát sức lđ, vốn, KHCN, tài nguyên từ những ngành có giá
cả thấp sang những ngành có giá cả cao
Như vậy: người sx thường căn cứ vào giá cả thị trường để điều tiết sx tập trung vào
những gì mà thị trường đang thiếu
+ Điều tiết lưu thông: thông qua biến động của giá cả trên thị trường quy luật giá trị điều
tiết từ nơi giá cả thấp đến nơi có giá cả cao tạo ra những cân đối mới trên thị trường
- Thứ hai: kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển
+ Do tác động của cạnh tranh nên tất cả các sản xuất luôn có xu hướng tìm cách sản xuất
hàng hóa có giá trị cá biệt thấp hơn so với giá trị xã hội muốn vậy họ buộc phải ứng dụng các thành tựu KHKT hợp lý hóa sản xuất để nâng cao năng xuất lao động Do đó có thể nói quy luật giá trị thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển
- Ba là, thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hoá người lao động thành kẻ giàu, người nghèo
+ Những người sản xuất hàng hóa nào có mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn hay bằng mức hao phí lao động xã hội cần thiết, khi bán hàng hóa sẽ thu được nhiều lãi và có điều kiện để tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất, trở thành ông chủ hay giai cấp tư sản
+ Ngược lại những người sản xuất hàng hóa nào có mức hao phí lao động cá biệt cao hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết thì sẽ thua lỗ, phá sản, mất hết tư liệu sản xuất và trở thành người lao động làm thuê hay giai cấp vô sản
Như vậy, quy luật giá trị hoạt động đã phân chia xã hội thành hai cực, một cực gồm những người giàu có, một cực gồm những người nghèo khổ bao gồm người lao động và các chủ sản xuất bị phá sản… Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm xuất hiện quan hệ sản xuất
tư bản chủ nghĩa, cơ sở ra đời của chủ nghĩa tư bản
c Liên hệ sự tác động của quy luật nay trong nền kinh tế nước ta hiện nay
- Điều tiết và sản xuất lưu thông
+ Điều tiết sản xuất:
Đối với nhà nước: Bản thân nhà nước phải có chương trình kế hoạch tổng thể điều tiết kinh tế, tránh những tác động điều tiết tự phát của quy luật giá trị lãng phí nguồn lực
Đối với doanh nghiệp: Phải căn cứ vào nhu cầu dài hạn của thị trường để từ đó hoạch định các lĩnh vực về kinh doanh để chủ động chiếm lĩnh thị trường chứ không chạy theo thị trường
+ Điều tiết lưu thông:
Đối với nhà nước: cần xây dựng đồng bộ các chính sách để thị trường được thông suốt từ
đó thúc đẩy sản xuất phát triển
Đối với người sản xuất: cần nắm bắt kịp thời thôi tin từ thị trường để lưu thông hàng hóa thuận lợi và có được thu nhập cao
- Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động
+ Đối với nhà nước: Cần phải có các chính sách để khuyến khích việc nghiên cứu phát
triển KHKT đồng thời phải chuyển giao phổ biến khoa học kỹ thuật, khoa học công nghệ để doanh nghiệp có điều kiện công nghiệp hóa hiện đại hóa để nâng cao cạnh tranh thi trường
+ Đối với doanh nghiệp: Phải tích cực ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào sản xuất để nâng cao năng xuất lao động chất lượng sản phẩm cải tiến mẫu mã từ đó nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường
- Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hoá người lao động thành kẻ giàu, người nghèo
Trang 7+ Nhà nước: Cần phải có chính sách phát triển kinh tế nhà nước trở thành lực lượng chủ đạo để từ đó định hướng cho nền kinh tế theo chủ nghĩa xã hội, đồng thời từng bước xóa đói giảm nghèo và có những chính sách hỗ trợ vùng sâu vùng xa vv…
+ Đối với người sản xuất: cần chủ động lựa chon ngành nghề phù hợp để tiến hành sản xuất, làm giàu chính đáng cho bản thân và xã hội
Câu 6: Hàng hóa sức lao động
a Sức lao động là gì
Khái niệm: Sức lao động là toàn bộ những năng lực về thể chất và tinh thần tồn tại trong
cơ thể sống được con người vận dụng để sản xuất ra một hàng hóa nào đó
b.Phân tích điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa:
- Một là, người lao động phải tự do về thân thể, sở hữu sức lao động nào đó và chỉ
bán sức lao động trong một thời gian nhất định.
+ Người lao động phải tự do về thân thể: Chỉ khi tự do về thân thể người lao động mới có thể bình đẳng với người mua về mặt pháp lý và khi đó họ mới có quyền bán thứ hàng hóa chỉ tồn tại trong chính bản thân mình, nếu không tự do về thân thể thì họ không thể bán sức lao động như là hàng hóa
+ Muốn bán sức lao động thì họ phải có sức lao động hay phải sở hữu sức lao động nào
đó về thể lực hay trí lực
+ Chỉ bán sức lao động trong một thời gian nhất định vì nếu bán vĩnh viễn thì đồng nghĩa bán ngay bản thân mình, do sức lao động tồn tại gắn với bản thân con người
- Hai là, người lao động phải không còn tư liệu sản xuất chủ yếu để kết hợp với sức
lao động của mình nên buộc phải bán sức lao động để kiếm sống.
Chỉ khi không có tư liệu sản xuất người lao động mới buộc phải bán sức lao động cho người khác sử dụng để sản xuất hàng hóa, nếu có TLSX họ sẽ tự sản xuất hàng hóa và không đi làm thuê hay bán sức lao động
c Hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động
- Giá trị của hàng hóa sức lao động
+ Khái niệm: Giá trị hàng hóa sức lao động là thời gian lao động tất yếu để thiết để tái
sản xuất ra sức lao động quyết định thông thường nó được tình bằng giá trị của những tư liệu sinh hoạt dùng để tái sản xuất ra sức lao động của người công nhân
+ Giá trị hàng hoá sức lao động được đo gián tiếp bằng giá trị của những tư liệu sinh hoạt cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động Cụ thể:
Một là, giá trị những tư liệu sinh hoạt cần thiết về vật chất và tinh thần để tái sản xuất ra
sức lao động, duy trì đời sống của bản thân người công nhân
Hai là, chi phí đào tạo người công nhân.
Ba là, giá trị những tư liệu sinh hoạt vật chất và tinh thần cần thiết cho con cái người
công nhân
- Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động
+ Khái niệm: Giá trị sử dụng của sức lao động là khả năng thỏa mãn nhu cầu của người
tiêu dùng để sản xuất ra một loại hàng hóa nào đó Nói cách khác là thỏa mãn nhu cầu làm tăng giá trị
+ Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động chỉ được thể hiện trong qua trình tiêu dùng
để sản xuất ra một loại hàng hóa nào đó
+ Hàng hoá sức lao động có đặc điểm đặc biệt, vì khác với hàng hóa thông thường khác trong quá tình sử dụng giá trị của nó không những được bảo tồn mà còn tăng thêm về lượng
+ Hàng hóa SLĐ là điều kiện của sự bóc lột chứ không phải là cái quyết định có hay không có bóc lột
d Liên hệ với sức lao động và hàng hoá sức lao động ở nước ta hiện nay
- Ở VN thị trường hàng hoá sức lao động chưa phát triển, hiện nay các DN chủ yếu tuyển lao động thông qua việc đăng ký thông tin quảng cáo và doanh nghiệp trực tiếp tiến hành thi
Trang 8tuyển, qua môi giới việc làm hoặc doanh nghiệp đến các trường ĐH, CĐ để tuyển lao động và
VN hiện nay chứa có sàn giao dịch lao động
+ Cấu trúc: Về mặt hiện vật, tư bản bất biến gồm:
Máy móc, thiết bị, nhà xưởng (C1)
Nguyên, nhiên vật liệu…(C2)
+ Đặc điểm:
Thứ nhất: Giá trị của chúng được bảo tồn và được lao động cụ thể của người công nhân chuyển dịch nguyên vẹn vào giá trị sản phẩm Trong đó, C1 chuyển giá trị nhiều lần, C2 chuyển giá trị một lần
Thứ hai: Giá trị tư liệu sản xuất được bảo tồn dưới hình thức giá trị sử dụng mới
- Tư bản khả biến
+ Khái niệm: Tư bản khả biến là bộ phận tư bản biến thành sức lao động không tái hiện
ra, nhưng thông qua lao động trừu tượng của người công nhân làm thuê mà tăng lên, tức là biến đổi về lượng Ký hiệu: V
Bộ phận còn lại chính là giá trị thặng dư thuộc về nhà tư bản
Nhà tư bản không sở hữu được sức lao động đã mua bằng tư bản khả biến, mà chỉ sử dụng sức lao động đó trong thời gian nhất định trong ngày
- Ý nghĩa: Sự phân chia tư bản thành tư bản khả biến và tư bản bất biến có ý nghĩa quan trọng Vì:
+ Vạch rõ nguồn gốc duy nhất của giá trị thặng dư là do lao động không công của người công nhân tạo ra
+ Tư bản bất biến tuy không trực tiếp tạo ra giá trị thặng dư nhưng nó có vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất, quyết định năng suất lao động của công nhân
Lượng giá trị hàng hóa = Giá trị cũ + Giá trị mới = C + v + m
c, Cấu tạo hữu cơ của tư bản
- Cấu tạo kỹ thuật: là tỷ lệ giữa khối lượng TLSX dưới dạng hiện vật với sức lao động cần thiết để sử dụng những TLSX đó
Trang 9+ Cấu tạo kỹ thuật phản ánh trình độ phát triển của sức sản xuất của lao động hay nói cách khác là trình độ chuyên môn, mức độ lành nghề của lao động.
+ Hạn chế: cấu tạo kỹ thuật không thể so sánh giữa các ngành sản xuất
- Cấu tạo giá trị: Là tỷ lệ giữa tư bản bất biến và tư bản khả biến cần thiết để tiến hành sản xuất
+ Cấu tạo giá trị có thể giúp cho so sánh giữa các ngnahf sản xuất
+ Hạn chế: Trong thực tế, do tác động của quy luật Cung - Cầu nên nhiều khi giá trị trao đổi không ngang giá với giá trị thực tế của TLSX và SLĐ vì thế cấu tạo giá trị không phản ánh đúng sự biến đổi của cấu tạo kỹ thuật
- Cấu tạo hữu cơ tư bản: Là cấu tạo giá trị của tư bản do cấu tạo kỹ thuật quyết định và phản ánh đúng sự thay đổi của cấu tạo kỹ thuật
C
Ký hiệu:
v Tích lũy tư bản tạo điều kiện phát triển những tiến bộ khoa học và công nghệ, trên cơ sở
đó, tác động đến cấu tạo hữu cơ của tư bản theo chiều hướng ngày càng tăng Sự tăng lên đó biểu hiện ở chỗ, bộ phận tư bản bất biến tăng nhanh hơn bộ phận tư bản khả biến, hay nói cách khác,
tư bản bất biến vừa tăng tương đối vừa tăng tuyệt đối còn tư bản khả biến tăng tuyệt đối nhưng giảm tương đối
Câu 8: Giá trị thặng dự
a, Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư
- Sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối
+ Khái niệm: Giá trị thặng dư tuyệt đối là giá trị thặng dư thu được tạo ra do kéo dài thời
gian lao động vượt quá thời gian lao động tất yếu, trong khi năng suất lao động xã hội, giá trị sức lao động và thời gian lao động tất yếu không thay đổi
+ Hạn chế: Phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối có các hạn chế sau:
Thứ nhất: Do ngày lao động chỉ có độ dài giới hạn, do đó không thể kéo dài mãi ngày lao
động
Thứ hai: Do cấu tạo sinh lý của con người cần phải có thời gian nghỉ ngơi để tái phục hồi
sức lao động lên không thể kéo dài quá mức ngày lao động
+ Phương pháp này áp dụng phổ biến trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản
- Sản xuất giá trị thặng dư tương đối
+ Khái niệm: Giá trị thặng dư tương đối là giá trị thặng dư được tạo ra do rút ngắn thời
gian lao động tất yếu bằng cách nâng cao năng suất lao động xã hội, nhờ đó tăng thời gian lao động thặng dư lên ngay trong điều kiện độ dài ngày lao động vẫn như cũ
+ Cách thức thực hiện: Để rút ngắn được thời gian lao động tất yếu, phải giảm giá trị sức lao động Muốn hạ thấp giá trị sức lao động phải giảm giá trị những tư liệu sinh hoạt thuộc phạm
vi tiêu dùng của công nhân Muốn vậy:
Một là: Tăng năng suất lao động trong các ngành sản xuất ra tư liệu sinh hoạt thuộc phạm
vi tiêu dùng của công nhân;
Hai là: Tăng năng suất lao động trong các ngành sản xuất ra tư liệu sản xuất để sản xuất
ra tư liệu tiêu dùng
Tóm lại: Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư nói trên được các nhà tư bản sử dụng
kết hợp với nhau để nâng cao trình độ bóc lột công nhân làm thuê trong quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản
- Giá trị thặng dư siêu ngạch
- Khái niệm: Giá trị thặng dư siêu ngạch là phần giá trị thặng dư thu được do tăng năng
suất lao động cá biệt, làm cho giá trị cá biệt của hàng hoá thấp hơn giá trị thị trường của nó
VD: - Giả định trong một ngành sản xuất có 3 doanh nghiệp cùng tham gia sản xuất; Thị trường cung = cầu.
Trang 10b.Nói giá trị thặng dư siêu ngạch là biến tướng của giá trị thặng dư tương đối
Vì GTTD siêu ngạch và GTTD tương đối cùng dựa trên cơ sở tăng năng suất lao động
XH Trong đó năng xuất giá trị thặng dư siêu ngạch tăng năng xuất lao động cá biệt còn GTTD tương đối là tăng năng xuất lao động XH Khi năng xuất lao động XH bằng năng xuất lao dộng
cá biệt của người có giá trị thặng dư siêu ngạch thì GTTD siêu ngạch chuyển thành GTTD tương đối
c.Ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề này.
- Việt Nam ta hiện nay cần sản xuất giá trị thặng dư vì việc sản xuất ra giá trị thặng dư phản ánh sự tăng trưởng của nền kinh tế phản ánh hiệu quả của quá trình sản xuất kinh doanh của DN
- Đối với Việt Nam hiện nay phải ưu tiên sản xuất GTTD tương đối vì nó phù hợp với tiến trình CMKH-CN của thế giới và phù hợp với chủ truơng CNH, HDH của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay
- Vì bản thân sản xuất GTTD là bóc lột người lao động vì vậy:
+ Đối với doanh nghiệp nhà nước: Phải nâng cao năng xuất lao động, nâng cao hiệu quả lao động đảm bảo vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa
+ Đối với doanh nghiệp: Cần phải nâng cao năng xuất lao động cá biệt để thu được nhiều lợi nhuận cao vv…
Câu 9: Làm rõ các khái niệm:
a, Giá trị thặng dư:
- Là phần thời gian lao động không công của người công nhân bị nhà tư bản chiếm đoạt
- Ký hiệu là m
b, Tỷ xuất giá trị thặng dư:
- Tỷ suất giá trị thặng dư là tỷ số tính theo phần trăm giữa giá trị thặng dư và tư bản khả biến cần thiết để sản xuất ra giá trị thặng dư đó
- Lợi nhuận là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị thặng dư, được quan niệm là con
đẻ của toàn bộ tư bản ứng ra, là phần chênh lệch giữa giá trị hàng hóa và chi phí sản xuất
- Ký hiệu: P
W = c + v + m k + m bây giờ chuyển thành:
W = k + p
d, Tỷ xuất lợi nhuận:
- Tỷ suất lợi nhuận là tỷ lệ phần trăm giữa tổng số giá trị thặng dư và toàn bộ tư bản ứng trước