Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển, đồng thời vận dụng lý luận này vào hoạt động nhận thức và thực tiễn

ĐẠI HỌC UEH KHOA KINH DOANH QUỐC TẾ MARKETING TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN Môn Triết học Mác Lênin Đề tài Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát tr[.]

ĐẠI HỌC UEH KHOA KINH DOANH QUỐC TẾ - MARKETING

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Môn: Triết học Mác- Lênin

Đề tài: Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn

gốc, động lực của sự vận động và phát triển, đồng thời vận dụng lý luận này vào hoạt động nhận thức và thực tiễn của bản thân.

Giảng viên: Cô Nguyễn Thị Thu Hà

Mã lớp học phần: 23D1PHI51002706 Sinh viên: Phan Hồng Uyên Vy Khóa- Lớp: K48- FTC01 MSSV: 31221026160

TP Hồ Chí Minh, ngày 31 tháng 3 năm 2023.

MỤC LỤC

A. PHẦN MỞ ĐẦU………1

B. PHẦN NỘI DUNG……… 2

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT VỀ NGUỒN GỐC, ĐỘNG LỰC CỦA SỰ VẬN ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN: 1.1 Một số khái niệm liên quan……….2

1.1.1 Khái niệm các mặt đối lập……… 2

1.1.2 Khái niệm “ mâu thuẫn biện chứng”……… 2

1.1.3 Các tính chất của mâu thuẫn……… 2

1.2 Mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển 2

1.2.1 Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập……….2

1.2.2 Sự thống nhất giữa các mặt đối lập………3

1.2.3 Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập……….3

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận………4

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG LÝ LUẬN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG SUY VẬT VÀO HOẠT ĐỘNG CỦA BẢN THÂN 2.1 Hoạt động nhận thức trong quá trình học tập……….5

2.2 Hoạt động thực tiễn……… 5

C PHẦN KẾT LUẬN……… 7

A, PHẦN MỞ ĐẦU:

Triết học Mác – Lênin có vai trò vô cùng quan trọng trong chương trình đào tạo các hệ lý luận chính trị tại Việt Nam và trên thế giới Môn học này nghiên cứu những quy luật phổ biến của sự vận động và phát triển tự nhiên, của xã hội, từ đó cung cấp phương pháp luận khoa học cho để chúng ta nhận thức và áp dụng vào quá trình học tập và làm việc sau này

Trong Triết học Mác - Lênin, phép biện chứng duy vật được xem là phương pháp luận chung nhất cho mọi hoạt động thực tiễn, việc được tiếp cận và nghiên cứu các nội dung

cơ bản của Triết học hay cụ thể hơn là những lí luận của phép duy vật biện chứng sẽ giúp chúng ta tiếp cận thế giới quan khoa học, phương pháp tư duy biện chứng Đặc biệt, trong phép biện chứng duy vật của triết học Mác-Lênin, có quy luật “thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập có vai trò là hạt nhân của phép biện chứng vì nó chỉ ra nguồn gốc và động lực của sự vận đông, phát triển

Trên cơ sở đó, để có thêm những hiểu biết về quy luật này cũng như nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển của mọi sự vât, hiện tượng trên thế giới, chúng ta sẽ cùng nhau xem xét và thảo luận đề tài: Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển, đồng thời vận dụng lý luận này vào hoạt động nhận thức và thực tiễn của bản thân

B, PHẦN NỘI DUNG:

Chương 1: Lý luận của phép biện chứng duy vật về nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển:

1.1 Một số khái niệm liên quan:

1.1.1 Khái niệm các mặt đối lập:

Mọi sự vật, hiện tượng đều được cấu thành từ các bộ phận mang thuộc tính, bộ phận khác nhau Những thuộc tính này có khuynh hướng vận động trái ngược nhau, nhưng cùng tồn tại một cách khách quan bên trong mỗi sự vật, hiện tượng, chúng được gọi là các mặt đối lập ( Ví dụ: Trái Đất có 2 cực: cực Bắc và cực Nam; trong nguyên tử có hạt mang điện tích dương và điện tích âm)

1.1.2 Khái niệm “mâu thuẫn biện chứng”:

Trong phép biện chứng duy vật, mâu thuẫn biện chứng là khái niệm dùng để chỉ sự vận động liên hệ vừa thống nhất, vừa đấu tranh, vừa bài trừ và chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặt đối lập

1.1.3 Các tính chất của mâu thuẫn:

- Tính khách quan và tính phổ biến:

Mâu thuẫn biện chứng mang tính khách quan, vốn có của một sự vật, hiện tượng bất kỳ Mọi sự vât, hiện tượng đều có mâu thuẫn, mâu thuẫn này biến mất thì mâu thuẫn khác thay thế, điều đó giải thích cho việc sự vật luôn vận động phát triển không ngừng

- Tính đa dạng, phong phú: Mỗi sự vật, hiện tượng có những loại mâu thuẫn khác nhau, phụ thuộc vào đặc điểm của các mặt đối lập Mỗi mâu thuẫn có vị trí, vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy

1.2 Mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển:

1.2.1 Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập:

2

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là một trong những quy luật thể hiện bản chất của phép biện chứng duy vật, trong đó chỉ ra rằng nguồn gốc, động lực của

sự vận động và phát triển chính là mâu thuâ

1.2.2 Sự thống nhất giữa các mặt đối lập: là phạm trù triết học dùng đề chỉ sự liên hệ

giữa các mặt đối lập: Các mặt đối lập luôn nương tựa lẫn nhau, làm tiền đề để giúp nhau cùng tồn tại, tuy có những thuộc tính có khuynh hướng hoạt động trái ngược nhau, nhưng giữa các mặt đối lập lại có sự tương đồng, thống nhất do trong chúng còn tồn tại những yếu tố tương tự nhau

Ví dụ: Trong hoạt động kinh tế, sản xuất và tiêu dùng là hai mặt đối lập thống nhất với nhau Sản xuất là quá trình tạo ra sản phẩm bởi nhà sản xuất để phục vụ người tiêu dùng, còn tiêu dùng là việc sử dụng lượng sản phẩm được sản xuất ra Nếu như không có sản xuất thì sẽ không có sản phẩm để tiêu dùng và ngược lại, việc sản xuất mà không có tiêu dùng thì cũng trở nên vô nghĩa

1.2.3 Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập:

- Đấu tranh của các mặt đối lập là sự tương tác qua lại theo khuynh hướng phủ định, bài trừ nhau của các mặt đối lập

Ví dụ: Trong thế giới sinh vật, các loài vừa nương tựa nhau để tồn tại, vừa phải cạnh tranh khốc liệt để tồn tại, dẫn đến những loại yếu không chống chọi được sẽ bị loại bỏ khỏi giới

tự nhiên

- Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là 2 xu hướng tác động trái ngược của các mặt đối lập tạo thành mâu thuẫn Do đó, mâu thuẫn biện chứng bao gồm cả "sự thống nhất" lẫn " sự đấu tranh" giữa các mặt đối lập, trong đó chúng vận động theo hướng vừa loại trừ, vừa chuyển hóa lẫn nhau

- Sự thống nhất giữa các mặt đối lập mang tính tương đối, chỉ tồn tại trong

trạng thái đứng im tương đối của sự vật, hiện tượng Ngược lại, đấu tranh mang

3

tính tuyệt đối , nó phá vỡ sự ổn định tương đối dẫn đến sự chuyển hoá về chất của sự vật, hiện tượng, nó thể hiện tính vô hạn của quá trình vận động và phát triển

Mâu thuẫn là nguồn gốc của sự vận động, phát triển:

Trong thế giới tự nhiên và xã hội, sự vật, hiện tượng bất kỳ nào cũng chứa những mặt đối lập, những thuộc tính có khuynh hướng vận động ngược chiều nhau tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn tồn tại khách quan và đa dạng ở mọi lĩnh vực trên thế giới

Các mặt đối lập luôn đấu tranh, loại trừ và chuyển hóa lẫn nhau làm cho cái cũ biến mất, cái mới ra đời thay thế Các mặt đối lập này lại đấu tranh chuyển hóa và phủ định lẫn nhau để tạo thành sự vật mới hơn Cứ như vậy mà các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan thường xuyên phát triển và biến đổi không ngừng Vì vậy, mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực của mọi quá trình phát triển Và cứ thế các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan thường xuyên phát triển và biến đổi không ngừng Vì vậy, mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực của mọi quá trình phát triển

Động lực trực tiếp của sự vận động, phát triển: quá trình hình thành, phát triển và giải quyết mâu thuẫn:

Mâu thuẫn biện chứng chỉ là nguồn gốc của sự phát triển, vì nó giải thích nguồn gốc sự vận động của sự vật, hiện tượng Còn động lực của sự phát triển chính là việc giải quyết mâu thuẫn Khi mâu thuẫn vận động đến một giai đoạn nhất định, xung lực của các mặt đối lập đạt đến trình độ “chín muồi”, lúc đó mâu thuẫn mới có thể được giải quyết một cách thỏa đáng, cụ thể

1.3 Ý nghĩa của phương pháp luận:

Thứ nhất, quy luật mâu thuẫn giúp ta thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng; từ đó giải quyết mâu thuẫn phải tuân theo quy luật, điều kiện khách quan Muốn phát hiện mâu thuẫn, cần tìm ra thể thống nhất của các mặt đối lập trong sự vật

hiện tượng; từ đó tìm ra phương hướng, giải pháp đúng cho hoạt động nhận thức thực tiễn

4

Thứ hai, mâu thuẫn có tính đa dạng, phong phú, do đó cần phân tích cụ thể từng loại mâu thuẫn để tìm ra cách giải quyết phù hợp; xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ giữa các mâu thuẫn và điều kiện chuyển hóa giữa chúng, tránh rập khuôn, máy móc

Thứ ba, phải nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập, không điều hòa mâu thuẫn cũng không nóng vội hay bảo thủ, bởi giải quyết mâu thuẫn còn phụ thuộc vào điều kiện đã đủ và chín muồi hay chưa

Chương 2: Vận dụng lý luận của phép biện chứng duy vật vào hoạt động của bản thân:

2.1 Vận dụng vào hoạt động nhận thức:

Việc vận dụng lý luận của phép biện chứng duy vật vào nhận thức và thực tiễn của bản thân là một nhu cầu tất yếu của mỗi người nếu muốn xây dựng và phát triển thật tốt và bản thân em cũng không ngoại lệ Muốn làm được điều đó, chúng ta phải kết hợp tư duy biện chứng duy vật để giúp nhận thức một cách khoa học, cụ thể là áp dụng quy luật thống nhất và đấu tranh các mặt đối lập để tìm ra mâu thuẫn (nguồn gốc của sự vận động),

từ đó giải quyết chúng Đó là một quá trình vận động không ngừng giúp tạo nên sự thay đổi của bản thân, làm bản thân ta trở nên tiến bộ hơn

2.2 Vận dụng vào hoạt động thực tiễn:

Một trong những mâu thuẫn mà em gặp phải khi lên Đại học là thích ứng vào phương pháp làm việc nhóm Ở cấp 3, em theo phương pháp tự học là chính, nhưng khi lên đại học chủ yếu chúng em làm việc theo nhóm Tự học và học nhóm là hai mặt đối lập nhau của cùng một vấn đề, một bên là nghiên cứu độc lập để giải quyết vấn đề, còn một bên là giúp đỡ lẫn nhau để hoàn thành mục tiêu đề ra Tuy hai phương pháp học tập này trái ngược nhau nhưng chúng lại thống nhất và bổ trợ cho nhau,tự học là nền tảng cho việc học nhóm và ngược lại

Tuy nhận ra được mâu thuẫn đó những ban đầu em lại chọn cách ngó lơ đi và không giải quyết mâu thuẫn này Lý do chính là vì em đã quá quen với phương phá tự học và ngại

5

thay đổi Thời điểm đó, trong lúc làm việc nhóm em rất hiếm khi trao đổi, chia sẻ ý kiến với các bạn trong nhóm Vì lý do đó mà chúng em không hiểu ý nhau dẫn đến bài tiểu luận đầu tiên khá thấp Khi đó, em đã nhận ra lỗi sai của mình khi nhận ra mâu thuẫn trong phương pháp học nhưng không giải quyết triệt để, ngại thay đổi bản thân Do đó,

em đã cố gắng kết hợp hai phương pháp nhằm đạt hiệu quả cao nhất: trong những lần làm việc nhóm, em đã tích cực bày tỏ ý kiến đồng thời lắng nghe quan điểm của người khác nhiều hơn; có câu nào không hiểu, em sẵn sàng đem ra trao đổi với các bạn trong nhóm để nhìn nhận điều nhiều khía cạnh khác nhau của cùng một vấn đề Nhờ đó mà hiệu suất làm việc của chúng em tốt hơn, mọi người hiểu ý nhau hơn và điểm số cũng dần cải thiện

Qua bài học đó, em đã rút ra một số kinh nghiệm như sau: Khi phát hiện mâu thuẫn, ta không được thỏa hiệp mà cần phải tìm hướng giải quyết chúng Việc ngó lơ mâu thuẫn khiến ta dần lấn sâu vào tiêu cực, cần thay đổi bản thân nếu nhận ra lỗi sai vì nếu ta không thay đổi con người ta sẽ trở nên thụ động, thiếu nhạy bén để thích nghi với những mâu thuẫn khác của cuộc sống Đối với em, việc giải quyết mâu thuẫn không phải là dễ dàng

mà cần phải có thời gian để đấu tranh và thay đổi Em nhận ra rằng cần tạo cho mình sự kiên nhẫn để bản thân có thể thay đổi và thích nghi từ từ Việc ép bản thân giải quyết mâu thuẫn và có kết quả ngay lập tức không những khiến mâu thuẫn không biến mất mà còn khiến bản thân ta chán nản, thất vọng và dễ bỏ cuộc

Thế giới luôn phát triển không ngừng, việc chấp nhận những thay đổi của bản thân để giải quyết những mâu thuẫn chính là nguồn gốc và động lực cho quá trình phát triển của mỗi người Là thế hệ trẻ, bản thân em sẽ cố gắng để có thể nâng cấp và hoàn thiện bản thân từ những việc nhỏ như: gặp bài giảng không hiểu, hay bài tập không giải được, cần phải tìm tòi trên các trang mạng, diễn đàn học vấn, hỏi và tiếp thu từ các giảng viên, các đàn anh, đàn chị hay cả những bạn học Dù biết chặng đường sắp tới có thể tràn đầy những khó khăn nhưng em sẽ luôn nhắc nhở bản thân không được sợ hay tránh né mâu thuẫn mà phải dũng cảm đối mặt với chúng, tìm cách giải quyết khó khăn, mâu thuẫn một cách triệt

để, tránh những suy nghĩ tiêu cực, tránh hấp tấp, nóng vội

6

C, PHẦN KẾT LUẬN:

Mâu thuẫn là một hiện tượng khách quan phổ biến trong giới tự nhiên được hình thành từ những thuộc tính và đặc điểm vốn có hiện hữu trong mọi sự vật, hiện tượng do đó trong hoạt động thực tiễn muốn phát hiện mâu thuẫn cần tìm ra thể thống nhất của các mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng, từ đó tìm ra phương hướng, giải pháp đúng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn

Cần nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng hình thức đấu tranh giữa các mặt đối lập Đó là sự đấu tranh giữa hai mặt đối lập diễn ra theo quy luật phá vỡ những cái cũ

để thiết lập cái mới hoàn thiện hơn, đạt trình độ cao hơn Đó chính là mục đích chính của bài tiểu luận này Do vốn kiến thức và kinh nghiệm hạn chế nên bài tiểu luận không tránh khỏi những thiếu sót Em hy vọng sẽ nhận được những nhận xét, đóng góp để bài tiểu

7

D TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Giáo trình Triết học Mác – Lênin; Bộ giáo dục và đào tạo, Hà Nội 2021; Tài liệu phục vụ giảng dạy, Hà Nội, 8.2019

2 Tài liệu hướng dẫn ôn tập môn Triết học Mác- Lenin do Khoa Lý luận

chính trị - Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Min biên soạn

3 Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mac – Lenin Phần 1 của tác giả Nguyễn

8