MÔN HỌC TÂM LÝ HỌC ỨNG DỤNG TRONG TỔ CHỨC QUẢN LÝ GIÁO DỤC Khái niệm ê kíp không được dùng phổ biến ở nước ta. Vì khi nói đến khái niệm này nhiều người đã gán cho nó một nội hàm mang tính tiêu cực hơn là nội hàm tích cực. Người ta cho rằng ê kíp giống như phe phái, cánh hậu” của một số người. Xét từ góc độ khoa học ê kíp không có nội hàm như vậy.Trong các từ điển tiếng Nga và tiếng Pháp, ê kíp dùng để chỉ một nhóm người cùng thực hiện một hoạt động.Trong Từ điển Larousse của Pháp định nghĩa:a) Ê kíp là tập hợp nhóm thợ thuyền cùng làm một công việc.b) Ê kíp là tập hợp các vận động viên cùng một đội (một phe).Qua định nghĩa này ta thấy ê kíp là một loại nhóm xã hội của những người cùng thực hiện một loại hoạt động. Khi nói tới việc cùng thực hiện một hoạt động hay một công việc là nói tới sự liên kết giữa các cá nhân với nhau.Trong Từ điển tiếng Việt xác định: Ê kíp là nhóm người làm việc ăn ý với nhau. Ở đây không chỉ nói tới hoạt động chung của các cá nhân, mà còn nói tới sự tương hợp về mặt tâm lí giữa họ (ăn ý với nhau).Lê Tuấn Lộc (1991) cho rằng: Ê kíp là một nhóm người được tổ chức ra, mỗi người một việc, phối hợp với nhau làm một nhiệm vụ chung.Phân tích các định nghĩa trên ta thấy ê kíp là một nhóm xã hội nhóm của những người cùng thực hiện một loại hoạt động (cùng một công việc), cho nên, đây là một dạng nhóm nhỏ. Do là một loại nhóm nhỏ nên sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm mang tính trực tiếp. Mặt khác, giữa các thành viên của nhóm không chỉ có sự phối hợp hành động với nhau, mà còn có sự tương hợp tâm lí với nhau. Điều quan trọng là đây không phải là một loại nhóm nhỏ bình thường, mà là một loại nhóm nhỏ phát triển ở mức độ cao, một nhóm nhỏ hoạt động có hiệu quả tốt. Nói cách khác, đó là nhóm có sự phối hợp hành động và tương hợp tâm lí ở mức độ cao.
Trang 1MÔN HỌC: TÂM LÝ HỌC ỨNG DỤNG
TRONG TỔ CHỨC & QUẢN LÝ GIÁO DỤC
GIẢNG VIÊN: TS NGUYỄN HỒNG PHAN
CHỦ ĐỀ 2:
TÂM LÝ CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO, QUẢN
LÝ:
Ê KÍP LÃNH ĐẠO PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO - UY TÍNNHÓM 2:
Nguyễn Thị Thu Ngân
Đoàn Ngọc Nhi
Phạm Thị Nhung
Lê Thị Quỳnh Như
Lê Thị Kiều Oanh
Trang 2Phần 1 Ê KÍP LÃNH ĐẠO
1.1 Ê kíp là gì?
Khái niệm ê kíp không được dùng phổ biến ở nước ta Vì khi nói đến khái niệmnày nhiều người đã gán cho nó một nội hàm mang tính tiêu cực hơn là nội hàm tíchcực Người ta cho rằng ê kíp giống như "phe phái", "cánh hậu” của một số người Xét
từ góc độ khoa học ê kíp không có nội hàm như vậy
Trong các từ điển tiếng Nga và tiếng Pháp, ê kíp dùng để chỉ một nhóm ngườicùng thực hiện một hoạt động
Trong Từ điển Larousse của Pháp định nghĩa:
a) Ê kíp là tập hợp nhóm thợ thuyền cùng làm một công việc
b) Ê kíp là tập hợp các vận động viên cùng một đội (một phe)
Qua định nghĩa này ta thấy ê kíp là một loại nhóm xã hội của những người cùng thực hiện một loại hoạt động Khi nói tới việc "cùng thực hiện một hoạt động hay một công việc là nói tới sự liên kết giữa các cá nhân với nhau.
Trong Từ điển tiếng Việt xác định: "Ê kíp là nhóm người làm việc ăn ý với nhau Ở đây không chỉ nói tới hoạt động chung của các cá nhân, mà còn nói tới sự tương hợp về mặt tâm lí giữa họ (ăn ý với nhau).
Lê Tuấn Lộc (1991) cho rằng: "Ê kíp là một nhóm người được tổ chức ra, mỗi người một việc, phối hợp với nhau làm một nhiệm vụ chung".
Phân tích các định nghĩa trên ta thấy ê kíp là một nhóm xã hội - nhóm củanhững người cùng thực hiện một loại hoạt động (cùng một công việc), cho nên, đây làmột dạng nhóm nhỏ Do là một loại nhóm nhỏ nên sự tương tác giữa các thành viêntrong nhóm mang tính trực tiếp Mặt khác, giữa các thành viên của nhóm không chỉ có
sự phối hợp hành động với nhau, mà còn có sự tương hợp tâm lí với nhau Điều quantrọng là đây không phải là một loại nhóm nhỏ bình thường, mà là một loại nhóm nhỏphát triển ở mức độ cao, một nhóm nhỏ hoạt động có hiệu quả tốt Nói cách khác, đó
là nhóm có sự phối hợp hành động và tương hợp tâm lí ở mức độ cao
Từ phân tích trên ta có thể đi đến định nghĩa về ê kíp như sau:
Ê kíp là một loại nhóm nhỏ của những người cùng tiến hành một hoạt động chung, giữa các thành viên có sự tương hợp tâm lí cao và phối hợp hành động một cách chặt chẽ.
Trang 31.2 Ê kíp lãnh đạo là gì?
Khái niệm ê kíp là khái niệm chung cho các nghề nghiệp, các lĩnh vực hoạtđộng khác nhau, có ê kíp của những người công nhân làm cùng ca kíp, có ê kíp củanhững tổ phi công cùng làm việc trên một chuyến bay, có ê kíp của những người thuỷthủ trên cùng một chiếc tàu biển, có ê kíp của nhóm những nhà khoa học cùng nghiêncứu về một vấn đề
Ê kíp lãnh đạo là một loại ê kíp đặc biệt - ê kíp của những người lãnh đạo trong một tổ chức Ở các nước, thủ tướng mới được bầu ra lựa chọn thành phần chính
phủ, tổng thống lựa chọn các bộ trưởng, trợ lí vào thành phần nội các của mình Thực chất đó là sự lựa chọn một ê kíp làm việc, một ê kíp lãnh đạo
Theo PGS.TS Vũ Dũng, định nghĩa ê kíp lãnh đạo như sau:
Ê kíp lãnh đạo là nhóm nhỏ của những người lãnh đạo một tổ chức cùng tiến hành hoạt động quản lí, giữa họ có sự tương hợp tâm lí cao và phối hợp hành động chặt chẽ.
Theo Hoàng Văn Hoan – “Khoa học lãnh đạo” trích nguồn
http://hoangvanhoan.blogspot.com/2008/01/kp-lnh-o.html : Êkip lãnh đạo trong quản
lý là những người trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào hoạt động lãnh đạo, điều hành
hệ thống, có sự gắn bó với nhau về mặt tâm lý xét dưới các góc độ nào đó
Với khái niệm ê kíp lãnh đạo trên, ta thấy ê kíp lãnh đạo là một loại nhóm tíchcực, hoàn toàn khác với loại nhóm "cánh hữu, "phe phái", "bè phái" mà trong quanniệm của một số người trong xã hội về ê kíp lãnh đạo Với sự tương hợp tâm lí cao vàphối hợp hành động chặt chẽ, chắc chắn ê kíp lãnh đạo là nhóm hoạt động có hiệu quảhơn một ban lãnh đạo bình thường, không phải là ê kíp Với định nghĩa này ta cũngthấy có hai yếu tố quyết định để xác định một ban lãnh đạo có phải là một ê kípkhông Đó là sự tương hợp tâm lí cao và phối hợp hành động chặt chẽ Nói cách khác,
để trở thành một ê kíp lãnh đạo thì giữa các thành viên phải đạt được sự tương hợptâm lí cao và phối hợp hành động chặt chẽ
1.3 Các thành tố và mối liên hệ giữa chúng?
Từ định nghĩa trên chúng ta cũng thấy ê kíp lãnh đạo khác với một ban lãnhđạo Một ê kíp lãnh đạo là một ban lãnh đạo, nhưng một ban lãnh đạo thì chưa hẳn đã
là một ê kíp lãnh đạo Sự khác nhau giữa ban lãnh đạo và ê kíp lãnh đạo ở chỗ mức độ
Trang 4tương hợp tâm lí và phối hợp hành động giữa các thành viên trong nhóm những ngườilãnh đạo đó.
1.3.1 Tương hợp tâm lí của ê kíp lãnh đạo
Trong tâm lí học xã hội, vấn đề tương hợp tâm lí được một số nhà tâm lí họcquan tâm N.N Ôpozop cho rằng, tương hợp tâm lí là kết quả của sự kết hợp và tácđộng lẫn nhau giữa các cá nhân thể hiện sự hài lòng cao nhất giữa họ Theo A.L.Svenhisinxki, tương hợp là sự thích ứng lẫn nhau của các cá nhân trong quá trình hoạtđộng chung nhằm tạo ra sự phối hợp hành động M Mos lại xem tương hợp là sự thoảmãn nhu cầu và các hành vi của cá nhân trong nhóm K.K Platonop cho rằng, tươnghợp là sự liên kết giữa các cá nhân để tạo ra sự toàn vẹn và quá trình cô kêt bên trongcủa nhóm
Như vậy, nói đến tương hợp tâm lí của nhóm là nói đến quá trình bên trong của nhóm - quá trình các cá nhân hoà hợp, thích ứng lẫn nhau để chuyển từ những
"cái tôi" của mỗi cá nhân thành "cái chúng tôi" của cả nhóm.
Tương hợp tâm lí của ê kíp lãnh đạo là sự hoà hợp, thích ứng lẫn nhau và sựphối hợp tối ưu các đặc điểm tâm lí cá nhân để tạo ra sự thống nhất cao của ê kíp lãnhđạo
Khi nói tới tương hợp tâm lí của ê kíp lãnh đạo là nói tới sự tương hợp ở hai
khía cạnh: tương hợp tâm sinh lí và tương hợp tâm lí xã hội.
a Tương hợp tâm sinh lí
Tương hợp tâm sinh lí trong ê kíp lãnh đạo là tương hợp về các đặc điểm thầnkinh, khí chất, tính cách giữa các thành viên trong ê kíp Mỗi loại khí chất có những
ưu điểm và nhược điểm nhất định Chẳng hạn, người có khí chất nóng nảy thì dễ cóthể dẫn tới xung đột với người khác, nhưng lại là người hành động nhanh chóng, dễdàng Người có khí chất sôi nổi thường linh hoạt, có lòng vị tha Người ưu tư thì thì cóthể hành động chậm, khó thích nghi với những thay đổi của môi trường làm việc,nhưng lại làm việc cẩn trọng, sâu sắc về tình cảm Trong ê kíp lãnh đạo, giữa cácthành viên không chỉ khác nhau về khí chất, mà còn khác nhau về tính cách Có ngườicẩn thận, người không cẩn thận, người trầm tính, người mạnh mẽ, người kiên trì,người nóng nẩy
Trang 5Sự tương hợp tâm sinh lí giữa các thành viên của ê kíp lãnh đạo là sự kết hợp một cách hài hoà và có hiệu quả các đặc điểm của các khí chất và tính cách khác nhau của các cá nhân nhằm tạo ra hiệu quả cao hoạt động chung của ê kíp Đó là sự
kết hợp giữa các mặt mạnh và mặt yếu của các khí chất và tính cách Người lãnh đạo
có tính cẩn trọng, nhưng chậm chạp kết hợp với người lãnh đạo có tính nhanh nhẹn,tháo vát, nhưng nhiều khi chưa thật chín chắn trong quyết định và giải quyết các vấn
đề Chúng ta hãy tưởng tượng xem nếu thong một ê kíp lãnh đạo chỉ có toàn là nhữngngười nóng nẩy hoặc toàn những người ưu tư thì chắc chắn trong quá trình phối hợpcông tác sẽ gặp nhiều khó khăn
Điều cần chú ý là khi người đứng đầu ê kíp lãnh đạo (lãnh đạo cấp trưởng) biết
sử dụng các đặc điểm của khí chất, tính cách để tạo nên sự tương hợp tâm lí này giữacác thành viên trong ê kíp Mặt khác, người lãnh đạo cấp trưởng cần biết sử dụngnhững mặt mạnh của mỗi loại tính cách và khí chất để phân công công việc quản lí tổchức cho phù hợp Chẳng hạn, trong một doanh nghiệp, người lãnh đạo sôi nổi, linhhoạt thì có thể phân công đảm nhiệm công việc như marketing, đối ngoại, giải quyếtđầu ra cho sản phẩm Người lãnh đạo có tính điềm đạm, cẩn trọng thì phụ trách về kĩthuật, chuyên môn, chất lượng sản phẩm
b Tương hợp tâm lí xã hội
Ê kíp lãnh đạo là nhóm xã hội nhỏ nên giữa các thành viên không chỉ có sự
tương hợp về tâm sinh lí mà còn có sự tương hợp về tâm lí xã hội Tương hợp về tâm
lí xã hội của các thành viên trong ê kíp lãnh đạo thể hiện ở sự tương hợp về động cơ, mục đích, nhu cầu, lợi ích, định hướng giá trị, hứng thú, phong cách làm việc, các đặc điểm tâm lí lứa tuổi Sự tương hợp này là điều kiện quyết định để tồn tại và phát triển
của một ê kíp lãnh đạo Đây là cơ sở sở để biến "Cái tôi" của một cá nhân người lãnhđạo thành "Cái chúng tôi" của ê kíp lãnh đạo Nói cách khác, sự tương hợp tâm lí này
sẽ tạo ra mối liên hệ liên nhân cách, sự cố kết giữa các thành viên trong ê kíp Chúng
ta hãy phân tích một vài khía cạnh về sự tương hợp này
● Sự tương hợp về động cơ
Một ê kíp lãnh đạo có hình thành được hay không, có tồn tại được hay không
phụ thuộc rất lớn vào sự thống nhất động cơ giữa các thành viên Động cơ chung của
ê kíp lãnh đạo là tổ chức hoạt động của tập thể hoàn thành các mục tiêu đề ra, làm
Trang 6cho tập thể ngày càng phát triển Ngoài động cơ chung của ê kíp ra, các cá nhân
người lãnh đạo trong ê kíp cũng có những động cơ riêng của mình Điều quan trọng làmỗi người không để cho động cơ riêng lấn át, bao trùm lên động cơ chung của ê kíp.Nếu mỗi cá nhân cứ theo đuổi động cơ riêng của mình và nếu giữa các thành viên của
ê kíp khác biệt lớn về động cơ thì một ban lãnh đạo không thể thành một ê kíp và một
ê kíp lãnh đạo không thể tồn tại được
Mặt khác, động cơ của ê kíp lãnh đạo phải phù hợp với các chuẩn mực của xãhội, không đối lập với các chuẩn mực xã hội Một ê kíp lãnh đạo như vậy mới có thểtồn tại Thực tế ở nước ta trong thời gian qua cho thấy, khi chuyển đổi từ cơ chế baocấp sang cơ chế mới, lợi dụng sự chưa hoàn chỉnh của luật pháp nhiều tổ chức, doanhnghiệp đã tham nhũng tiền của của Nhà nước để phục vụ cho các động cơ cá nhân củamình Nhiều người lãnh đạo, ban lãnh đạo của các tổ chức, doanh nghiệp đã bị xử lítrước pháp luật
Khi nói đến sự tương hợp về động cơ giữa các thành viên trong ê kíp lãnh đạo
là chúng ta cũng đã đề cập tới sự tương hợp về nhu cầu giữa họ Bởi lẽ, động cơ đượchình thành trên cơ sở của nhu cầu Khi nhu cầu của cá nhân gặp đối tượng và điềukiện thực hiện thì trở thành động cơ Cũng giống như động cơ, sự tương hợp về nhucầu giữa các thành viên của ê kíp lãnh đạo là sự hoà hợp và thống nhất về nhu cầu củacác cá nhân trên cơ sở mục đích hoạt động của tổ chức Sự tương hợp về nhu cầu là sựkết hợp hài hoà giữa nhu cầu cá nhân và nhu cầu chung của tổ chức Sẽ là không hiệnthực khi ê kíp chỉ quan tâm đến việc thực hiện nhu cầu của tổ chức mà không tính đếncác nhu cầu riêng của các thành viên ê kíp Song, nếu các thành viên ê kíp chỉ lo thoảmãn các nhu cầu riêng của mình mà không tính đến các nhu cầu của tổ chức, của xãhội, thì sẽ không thể tồn tại vì sớm muộn nó sẽ dẫn tới các hành vi lệch chuẩn
● Sự tương hợp về lợi ích
Có thể nói lợi ích là yếu tố quan trọng hàng đầu đối với sự tồn tại và phát triểncủa ê kíp lãnh đạo cũng như bất cứ một nhóm xã hội nào Sẽ không tồn tại một ê kíplãnh đạo khi ở đó yếu tố lợi ích không được tính đến Trong lịch sử của làng xã cũngnhư trong thời kì bao cấp, yếu tố lợi ích của cộng đồng, lợi ích của tập thể được chú ýnhiều hơn và nó được đặt trên lợi ích của các cá nhân Trong bối cảnh lịch sử đó, với
sự thống trị của chủ nghĩa bình quân thì việc chú ý đến lợi ích của tập thể nhiều hơn
Trang 7lợi ích cá nhân là chấp nhận được Song, trong điều kiện của nền kinh tế thị trườnghiện nay thì chúng ta không thể xem nhẹ lợi ích cá nhân, mà phải đặt nó trong mốitương quan chung với lợi ích của tập thể và xã hội.
Sự thống nhất về lợi ích trong ê kíp lãnh đạo thể hiện ở chỗ:
Thứ nhất, đó là sự thống nhất về lợi ích của tất cả các thành viên trong ê kíp.
Khi sự phân chia lợi ích không hợp lí có thể dẫn tới các mâu thuẫn, xung đột trong êkíp Sự "ăn chia không sòng phẳng" đã là cơ sở để nẩy sinh xung đột trong nhiều banlãnh đạo hay trong nhiều tổ chức Sự xung đột này đã làm hiệu quả hoạt động của cácban lãnh đạo hay tổ chức suy giảm, thậm chí có thể dẫn tới sự tan rã ê kíp
Thứ hai, người đứng đầu ê kíp cần tính đến lợi ích của các thành viên, để đảm bảo cho sự hài hoà giữa lợi ích của toàn ê kíp và lợi ích của mỗi thành viên trong ê kíp Nếu lợi ích của các thành viên không được tính tới thì sẽ không tạo ra động lực
làm việc cho họ Ở đây không chỉ đảm bảo hài hoà giữa lợi ích của tập thể ê kíp và lợiích của các thành viên, mà cần đảm bảo sự hoà giữa hai loại lợi ích này với lợi íchchung của xã hội Điều này đảm bảo cho ê kíp hoạt động phù hợp với các chuẩn mực
xã hội
1.3.2 Phối hợp hành động của ê kíp lãnh đạo
Khác với hoạt động của mỗi cá nhân, ê kíp lãnh đạo là một nhóm xã hội - mộtnhóm xã hội phát triển cao Do vậy, hoạt động quản lí của ê kíp lãnh đạo là sự phốihợp hành động một cách chặt chẽ giữa các thành viên Sự phối hợp hành động giữacác thành viên trong ê kíp lãnh đạo cũng giống như sự phối hợp hành động trong mộtdây chuyền sản xuất Nó thể hiện ở sự đồng bộ, ăn khớp giữa các thành viên tronghoạt động chung của ê kíp Sự phối hợp hành động của một ê kíp khác với sự phốihợp hành động của một dây chuyền là nó rất linh hoạt, uyển chuyển
Để phối hợp hành động tốt, trước hết giữa các thành viên của ê kíp phải thốngnhất về quan điểm làm việc Quan điểm làm việc được xây dựng trên cơ sở thống nhất
về định hướng giá trị, về nhu cầu và động cơ, mục đích hoạt động của ê kíp Các biệnpháp cụ thể giải quyết vấn đề của các thành viên ê kíp có thể khác nhau, song quanđiểm làm việc phải thống nhất Quan điểm làm việc của một ê kíp lãnh đạo của mộtdoanh nghiệp phải chăng là những người lãnh đạo phải đồng lòng nhất trí hợp tác vớinhau để phát triển hoạt động kinh doanh, ngày càng nâng cao thu nhập của doanh
Trang 8nghiệp và thu nhập của mỗi thành viên trong doanh nghiệp Nói cách khác, phối hợphành động giữa các thành viên của ê kíp là vì sự phát triển của doanh nghiệp Dựa vàocác nhiệm vụ được phân công, mỗi người lãnh đạo có thể hành động một cách sángtạo theo khả năng và các hoàn cảnh cụ thể để thực hiện các mục tiêu chung của tổchức.
Để có sự phối hợp hành động chặt chẽ giữa các thành viên của ê kíp lãnh đạo,mỗi thành viên phải làm việc một cách tự giác và có trách nhiệm cao Tinh thần tựgiác của các thành viên ê kíp thể hiện ở chỗ mỗi người tự nỗ lực và phấn đấu hết mình
để hoàn thành các nhiệm vụ được phân công Một khẩu hiệu hành động mà đã có từlâu ở nước ta mà đến nay vẫn có giá trị về tinh thần trách nhiệm đó là "Mình vì mọingười, mọi người vì mình" Mỗi người biết sống vì nhau và sống vì tập thể Sự phốihợp hành động của ê kíp lãnh đạo cũng giống như sự vận hành của các bộ phận trongmột cơ thể Nếu một bộ phận bị trục trặc thì sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của cả cơthể
Để có được sự phối hợp hành động tốt giữa các thành viên trong ê kíp lãnh đạothì sự phân công công việc trong ê kíp phải dựa trên năng lực, sở trường, sở đoản củamỗi người và tất nhiên trong sự phân công này không thể không tính đến khí chất, tínhcách của các cá nhân Sự phân công này sẽ phát huy được ưu điểm của mỗi người, hạnchế được những nhược điểm của họ
Một yếu tố có ý nghĩa đối với việc phối hợp hành động của ê kíp lãnh đạo làcác thành viên trong ê kíp phải có tinh thần kỉ luật Theo A.G Kôvaliop, kỉ luật khôngchỉ là hành động có lí trí nhằm đạt tới một cách có kế hoạch mục tiêu đã đã định, màcòn là năng lực kìm hãm, kiềm chế tất cả những xu hướng gây trở ngại cho việc thựchiện mục tiêu chung của tập thể Kỉ luật là ý thức về nghĩa vụ của cá nhân đối vớicông việc được giao, là tinh thần trách nhiệm trước tập thể, là thói quen thực hiện mộtcách nghiêm túc chuẩn mực lao động (A.G Kôvaliop, 1976) Kỉ luật sẽ làm cho cácthành viên của ê kíp hành động một cách thống nhất, có kế hoạch Điều khác giữa kỉluật của ê kíp lãnh đạo với kỉ luật của những người lao động trong tổ chức là kỉ luậtcủa ê kíp mang tính tự giác và ý thức trách nhiệm cao đối với nhiệm vụ được giao
1.3.3 Mối quan hệ giữa tương hợp tâm lí và phối hợp hành động của ê kíp lãnh đạo
Trang 9Là hai yếu tố quyết định sự hình thành và tồn tại của ê kíp lãnh đạo, tương hợptâm lí và phối hợp hành động giữa các thành viên có liên quan chặt chẽ với nhau, phụthuộc và đan xen vào nhau.
Tương hợp tâm lí là tiền đề, là điều kiện tiên quyết để dẫn tới sự phối hợp hànhđộng Bởi lẽ, sự thống nhất về khí chất, tính cách, nhu cầu, động cơ, định hướng giátrị, lợi ích sẽ dẫn tới sự thống nhất, phối hợp hành động một cách chặt chẽ của cácthành viên Trái lại, không thể có sự phối hợp hành động có hiệu quả khi giữa cácthành viên không có sự hoà hợp về các khía cạnh tâm lí trên
Tương hợp tâm lí làm cho sự phối hợp hành động trở nên chặt chẽ hơn, đồng
bộ hơn, hiệu quả hơn Sự tương hợp này sẽ làm cho giảm bớt sự bất đồng, tăng khảnăng khắc phục những trở ngại, khó khăn của các thành viên trong quá trình tổ chứchoạt động của tập thể
Mặt khác, phối hợp hành động làm cho tương hợp tâm lí của các thành viêntrong ê kíp lãnh đạo ngày càng phát triển ở mức cao hơn Sự phối hợp hành động mộtcách chặt chẽ sẽ làm cho các thành viên càng đồng cảm với nhau nhiều hơn, hiểu nhaunhiều hơn và từ đó có sự cố kết tốt hơn Sự phối hợp hành động cũng làm cho tươnghợp tâm lí ngày càng đa diện hơn
Có thể nói tương hợp tâm lí là cái bên trong, còn phối hợp hành động là cái bên ngoài, cái hình thức của ê kíp lãnh đạo Đây là hai mặt thống nhất của ê kíp lãnh đạo, chúng không thể tách rời nhau, cái này là điều kiện của cái kia và ngược lại Đây là mối quan hệ biện chứng, tương hỗ và phụ thuộc lẫn nhau Hai yếu tố này luôn luôn đan xen vào nhau.
1.4 Một số mô hình Ê kíp lãnh đạo hiện nay:
Theo tác giả Trần Thị Minh Hằng, có 04 mô hình ê kíp lãnh đạo hiện nay đó
là: Ê kíp lãnh đạo chân chính, Ê kíp lãnh đạo tiêu cực, Ê kíp lãnh đạo theo quan hệ bạn bè và Ê kíp lãnh đạo theo quan hệ huyết thống.
1.4.1 Ê-kíp lãnh đạo chân chính
Ê-kíp này được hình thành và tồn tại trên cơ sở của một động cơ chân chính,đúng đắn Đó là đảm bảo hài hoà về lợi ích của các thành viên ê-kíp, của cả tập thể vàcủa xã hội
Trang 10Sự tương hợp tâm lý và phối hợp hành động giữa các thành viên của ê-kíp dựatrên cơ sở hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau Hành động của mỗi thành viên và của ê-kíp phùhợp với các chuẩn mực luật pháp và các chuẩn mực đạo đức của xã hội.
Trong quá trình hoạt động của ê-kíp không tồn tại các biểu hiện tiêu cực như
bè phái, tham ô, lãng phí tiền của tập thể và nhà nước Sự phối hợp các hoạt động của
các thành viên trong ê-kíp đồng bộ, nhịp nhàng Mỗi người làm việc với tinh thần tựgiác và có trách nhiệm cao Ê-kíp trở thành nhân tố quyết định cho sự phát triển của tổchức Đây là mô hình ê-kíp lãnh đạo cần được xây dựng trong các tổ chức hiện nay
1.4.2 Ê-kíp lãnh đạo tiêu cực
Ê kíp này thường được xây dựng trên những động cơ tiêu cực Đó là hướng đếnviệc thoả mãn và đáp ứng lợi ích cá nhân của các thành viên ê-kíp, còn lợi ích của tổchức và xã hội không được quan tâm Thực chất đây là sự cấu kết của một số ngườilãnh đạo tham ô tiền bạc của tổ chức, nhà nước để phục vụ cho ý đồ của cá nhân mình.Ê-kíp này thường biểu hiện dưới dạng "cánh hữu”, "bè phái", Những người lãnh đạo
ở đây thường "dối trên, lừa dưới", “kết bè, kết cánh”, “đầu cơ trục lợi” Do vậy, thamnhũng là hành vi tiêu biểu của loại ê-kíp này Động cơ làm việc và hành động của cácthành viên trong ê-kíp lãnh đạo loại này thường trái với những chuẩn mực xã hội Các
tổ chức có tồn tại ê-kíp lãnh đạo loại này thường không phát triển, người lao độngluôn bất bình, mâu thuẫn với người lãnh đạo Những người lãnh đạo tổ chức thườngkhông tập hợp, thuyết phục được người thừa hành
1.4.3 Ê-kíp lãnh đạo theo quan hệ bạn bè
Ê kíp lãnh đạo này được xây dựng trên cơ sở bạn bè Đây là một mô hình lãnhđạo khá phổ biến Giữa các thành viên của ê-kíp có những quan hệ gắn bó, có nhữnghiểu biết và thông cảm với nhau Do vậy, giữa các thành viên trong ê-kíp có sự tươnghợp tâm lý và phối hợp hành động ở mức cao
Ê-kíp loại này có thể là một ê-kíp lãnh đạo tích cực, cũng có thể là ê-kíp lãnhđạo tiêu cực tuỳ thuộc vào động cơ hoạt động của ê-kíp
Trong những năm qua, việc phát triển của công ty cổ phần, các công ty tráchnhiệm hữu hạn đã tạo điều kiện để hình thành mô hình ê-kíp lãnh đạo kiểu này
Trang 11Những người bạn thân đã cùng nhau xây dựng doanh nghiệp Nhiều doanh nghiệp đãhoạt động rất hiệu quả, đảm bảo cho người lao động thu nhập tốt, góp phần vào sựphát triển kinh tế của đất nước Đây là những ê-kíp lãnh đạo chân chính, có động cơđúng đắn Trong khi đó, có những ê kíp lãnh đạo doanh nghiệp lợi dụng các kẽ hở củapháp luật để buôn lậu, trốn thuế, những người lãnh đạo tìm cách thu vén cho lợi íchcủa cá nhân mình Đây là những ê-kíp lãnh đạo bạn bè theo kiểu tiêu cực.
1.4.4 Ê-kíp lãnh đạo theo quan hệ huyết thống
Đặc trưng của ê-kíp lãnh đạo loại này là các thành viên trong ê-kíp đều lànhững người cùng họ hàng trong gia đình Điển hình về loại ê-kíp này là chế độ vuachúa của xã hội phong kiến trước đây Ở các nước, nhiều tập đoàn kinh tế lớn là mộtgia đình, một dòng họ Những người trong gia đình nắm giữ các vị trí quản lý chủ chốtcủa tập đoàn, chi phối toàn bộ mọi hoạt động của tập đoàn
Chẳng hạn, ê-kíp lãnh đạo cửa công ty gia đình lớn nhất nước Mỹ là công tyCargill do 5 hệ thống gia đình Cargill thay nhau nắm giữ trong 128 năm nay Công tyRoquette của Pháp là công ty đứng thứ hai ở châu âu về kinh doanh tinh bột cũng làmột công ty gia đình được thành lập từ năm 1993 và do một ê-kíp lãnh đạo của dòng
họ Roquette điều khiển Tập đoàn xe hơi khổng lồ Fiat của Italia do dòng họ Agnellilãnh đạo Các hãng kinh doanh lớn như hãng Wallenburg của Thụy Điển và hãng điện
tử Phillip của Hà Lan cũng là mô hình ê-kíp lãnh đạo theo huyết thống
Ở nước ta, trong mấy năm gần đây đã xuất hiện một số doanh nghiệp tư nhân
do các thành viên trong gia đình quản lý
Đối với mô hình ê-kíp lãnh đạo này, sự tương hợp tâm lý và phối hợp hoạtđộng chi phối rất lớn tới lợi ích gia đình và dòng họ Bảo vệ lợi ích của gia đình đểphát triển là định hướng quan trọng của các thành viên trong ê-kíp lãnh đạo Việc giữgìn, phát triển lợi ích của gia đình, dòng họ, đồng thời cũng là đảm bảo lợi ích củanhững thành viên trong ê-kíp Tất nhiên, hoạt động của công ty phải dựa trên các quyđịnh của luật pháp nhà nước
1.5 Tại sao trong một tổ chức lại cần ê kíp lãnh đạo?
Ý kiến chủ quan: Trong một tổ chức không thể thiếu ê kíp lãnh đạo Bản chấtcủa một tổ chức bao gồm nhiều nhiệm vụ thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau vì vậy
Trang 12không thể chỉ một cá nhân làm lãnh đạo có thể giải quyết hết tất cả nhiệm vụ ấy màcần cả một ê kíp (hay một nhóm người) có sự tương hợp tâm lý cao và phối hợp hànhđộng chặt chẽ.
1.6 Làm thế nào để xây dựng ê kíp lãnh đạo vững mạnh?
Những nguyên tắc chủ yếu phải tuân theo để xây dựng ê kíp lãnh đạo hợp lý:
sự hài hòa cho cơ cấu tập thể lãnh đạo
4 Nguyên tắc
mang tính
hiệu quả
- Hiệu quả = phương hướng mục tiêu x hiệu suất công tác
- Phương hướng mục tiêu chính xác và hiệu suất công táccao sẽ tạo nên hiệu quả cao trong hoạt động lãnh đạo Ai cũngthể hiện được thế mạnh của mình, phối hợp hài hòa, bù đắpcho nhau, bảo đảm quyết sách kịp thời, chính xác, nâng caohiệu suất công việc, làm xuất hiện hiệu quả lãnh đạo cao
Ý kiến chủ quan: Tổ chức muốn hoạt động hiệu quả thì phải có sự tồn tại của êkíp lãnh đạo với sự thống nhất cao cả về động cơ, mục đích hoạt động, lợi ích, nhucầu, quan điểm, định hướng giá trị và có sự phối hợp hành động chặt chẽ
Trang 13Để xây dựng một ê kíp lãnh đạo vững mạnh, trước hết cần xác định rõ động cơ,mục đích hoạt động của tổ chức để tất cả thành viên trong ê kíp có thể nhìn rõ đượcđịnh hướng riêng của mình trong định hướng chung của tổ chức và điều chỉnh cho phùhợp Khi mục tiêu hoạt động của tổ chức thay đổi mà ê kíp lãnh đạo không thay đổithì hoạt động sẽ không còn đồng bộ và dễ gây mâu thuẫn.
Bên cạnh đó, hiểu được nhu cầu, lợi ích của từng thành viên cũng góp phầnlàm cho sự gắn kết trở nên chặt chẽ hơn, tạo nên sức mạnh tổng hợp của ê kíp lãnhđạo
Vai trò của thủ trưởng trong ê kíp lãnh đạo rất quan trọng Thủ trưởng có vaitrò tổ chức, điều khiển, kiểm tra, đánh giá hoạt động của các thành viên một cách côngbằng và khách quan, đảm bảo từng thành viên phát huy được hết năng lực của mình vàkhông có sự bất bình đẳng trong quá trình làm việc và đánh giá Thủ trưởng là ngườiquyết định ê kíp lãnh đạo hoạt động có đồng bộ và hiệu quả hay không Khi thay đổingười lãnh đạo cao nhất thì bộ máy cũng sẽ có những xáo trộn
Tóm lại: để xây dựng một ê kíp lãnh đạo vững mạnh thì phải có sự thống nhất
về động cơ, mục đích hoạt động, xây dựng một môi trường làm việc công bằng, tạo cơhội để các thành viên phát huy năng lực và phát triển bản thân nhằm đáp ứng nhu cầucũng như lợi ích của họ
1.6 Tình huống và giải đáp:
Tình huống: Trung tâm tiếng anh X được thành lập từ một thầy dạy tiếng anhlâu năm Quản lý của trung tâm được thầy cùng bạn bè và những người thân trong giađình cùng nhau hỗ trợ thực hiện Trong đó:
- Bạn bè của thầy gồm những thầy cô giáo có nghiệp vụ sư phạm và trình độngoại ngữ tốt nhưng không có chuyên môn về lĩnh vực khác
- Vợ thầy tốt nghiệp chuyên ngành kế toán và anh chị của thầy có kinhnghiệm làm lĩnh vực xuất nhập khẩu
Mục đích chung của ê kíp lãnh đạo là xây dựng hệ thống Trung tâm ngoại ngữtrên địa bàn TP HCM nhằm giúp đỡ đối tượng người đi làm trong tất cả cáclĩnh vực cần cải thiện khả năng nghe, hiểu và giao tiếp tiếng Anh căn bản
Trang 14Hoạt động chung của ê kíp bao gồm:
- Về mặt đối ngoại: xây dựng mối quan hệ ngoại giao, khảo sát thị trường,đưa ra chiến lược phát triển và mở rộng
- Về mặt đối nội: xây dựng đội ngũ, nội dung giảng dạy, tổ chức lớp học,kiểm tra quá trình hoạt động và đánh giá kết quả thường niên
Theo bạn,
1 Ê kíp lãnh đạo của Trung tâm tiếng Anh X có những ưu điểm và nhượcđiểm gì?
2 Cần làm gì để phát triển Trung tâm tiếng anh X hiệu quả?
Đề xuất câu trả lời:
1 Nhận xét về ê kíp lãnh đạo của Trung tâm tiếng Anh X:
Ưu điểm: Đây là sự kết hợp giữa ê kíp lãnh đạo theo quan hệ bạn bè và theoquan hệ huyết thống Ê kíp lãnh đạo được xây dựng trên cơ sở bạn bè là một mô hìnhlãnh đạo khá phổ biến Giữa các thành viên của ê-kíp có những quan hệ gắn bó, cónhững hiểu biết và thông cảm với nhau do vậy có sự tương hợp tâm lí và phối hợphành động ở mức độ cao Đối với ê kíp lãnh đạo theo quan hệ huyết thống thì giữa họ
có sự tương hợp về lợi ích cao nên mọi thành viên đều sẽ nổ lực để bảo vệ lợi ích củadoanh nghiệp vì lợi ích của bản thân và gia đình họ
Nhược điểm: Đa số bạn bè của thầy đều là thầy cô giáo, tức là có khả năngchuyên môn cao nhưng chưa có nền tảng về quản lý Bản chất của trung tâm tiếng anhcũng là một loại hình công ty nên cần phải có kiến thức chuyên môn về nhiều lĩnh vựcnhư quản trị, marketing, sales, HR
Khi có sự tham gia của người thân trong gia đình sẽ dễ dẫn đến tình trạng đểtình cảm xen vào quyết định trong công việc, khó đưa ra những quyết định dứt khoátnếu có yếu tố gia đình gây ảnh hưởng
2 Cần bổ sung trong ê kíp những thành viên có thế mạnh những lĩnh vực cònthiếu để ê kíp có thể hoạt động hiệu quả hơn hoặc nâng cao chất lượng ê kíp bằngcách phân công nhiệm vụ tìm hiểu, học hỏi, nghiên cứu, tham khảo cho mỗi thànhviên nhằm đáp ứng nhu cầu giải quyết công việc của tổ chức Trong Êkip phải baogồm đủ các tài năng quản lý; tối thiểu 6 loại cán bộ đầu ngành:
1) Chuyên gia hoạch định đường lối, chiến lược chính sách;
Trang 152) Chuyên gia tổ chức;
3) Chuyên gia thạo việc về tài chính;
4) Chuyên gia về công nghệ, chuyên môn thuộc ngành nghề của hệ thống;5) Chuyên gia đối ngoại tầm cỡ;
6) Chuyên gia giỏi về kỹ xảo quản lý (ngoại cảm, dự đoán)
Trích nguồn: http://hoangvanhoan.blogspot.com/2008/01/kp-lnh-o.html
Cần thống nhất và rõ ràng với gia đình và bạn bè ngay từ đầu về quy trình vậnhành và ra quyết định của toàn bộ hoạt động của tổ chức Không để tình cảm gia đìnhcũng như bạn bè gây ảnh hưởng đến việc đưa ra quyết định, tất cả đều phải dựa trênnguyên tắc được đề ra và thực hiện Các biện pháp thưởng và phạt được quy định rõràng, tránh bao che, lấp lỗi cho nhau
Trang 16Phần 2 PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ
2.1. Những khái niệm cơ bản
- Toàn bộ các thủ pháp sử dụng ngôn ngữ đặc trưng cho từng nhà văn, tác phẩm,thể loại
- Việc lựa chọn các phương tiện ngôn ngữ theo nguyên tắc, sắc thái tu từ, biểucảm: chẳng hạn như phong cách trang trọng
PGS.TS Lê Thị Hoa (2012) đã đưa ra rằng: Phong cách là cách thức làm việccủa người quản lý, là phương pháp quản lý Phong cách là hệ thống các dấu hiệu đặctrưng của hoạt động quản lý của người quản lý được quy định bởi đặc điểm nhân cáchcủa người quản lý Phong cách là kết quả của mối quan hệ giữa người quản lý với môitrường
Có thể thấy rằng phong cách là sự biểu hiện ra bên ngoài những nét tính cáchbên trong của con người nhằm thể hiện rõ cái tôi của bản thân trong giao tiếp hàngngày, trong công việc hoặc trong các mối quan hệ giữa con người với con người
2.1.2 Lãnh đạo
Lãnh đạo là khái niệm bao trùm cả tổ chức và quản lý Lãnh đạo là người đứngđầu một tổ chức chính thức, đảm nhiệm việc điều hành các quan hệ và các hoạt độngtrong tổ chức để đạt đến mục tiêu quản lý đã xác định
Tác giả Trần Kiểm đã phát biểu rằng: Lãnh đạo (leadership) cũng là kháiniệm gắn bó với quản lý (management) Đây là hai khái niệm gần nhau nhất Thậmchí đôi khi còn đồng nhất với nhau Lãnh đạo được hiểu là hình thức quản lý caonhất, chung nhất, là hạt nhân, là ngọn đèn pha của quản lý Lãnh đạo được xem như
"bộ não" của quản lý, đó là hệ thần kinh trung ương của quản lý
Trang 17Jonh D Millet trong cuốn sách Management on the public service cho rằng:
"Lãnh đạo là dìu dắt và điều khiển công việc của một tổ chức để đạt được nhữngmục tiêu mong muốn"
Keith Davis - một chuyên gia nghiên cứu về giao tiếp nhân sự lại nhìn nhậnkhái niệm lãnh đạo từ góc độ của giao tiếp: "Lãnh đạo là tìm hiểu mối quan hệ tương
hỗ giữa các cá nhân trong một tổ chức và dùng những động lực để thúc đẩy họ đạtđược những mục tiêu mong muốn" Theo ông, lãnh đạo bao gồm các công việc: dựtrù kế hoạch, tổ chức ra quyết định, phối hợp, kiểm soát Song, lãnh đạo không chỉđơn thuần là việc ra quyết định, mệnh lệnh và tổ chức thực hiện chúng, mà còn là sựtìm hiểu những nguyện vọng thầm kín, năng lực của những người thừa hành, tạođiều kiện để chúng được thực hiện, qua đó tạo nên sự hợp tác một cách vui vẻ, tựnguyện của những người dưới quyền
Theo PGS.TS Vũ Dũng đã cho rằng: Lãnh đạo là sự ảnh hưởng xã hội, là hoạtđộng có mục đích trong một tổ chức, là sự tác động hợp pháp trên những người khácnhằm thực hiện những mực đích đã định
Từ những nhận định trên, chúng ta có thể rút ra rằng: Lãnh đạo là quá trìnhtác động của người quản lý cấp trên đối với người quản lý cấp dưới bằng nhiều hìnhthức, phương pháp khác nhau để có thể tác động đến tâm tư, tình cảm và hành vi củangười lao động, tạo cho họ khả năng làm việc và sự yêu thích công việc, sẵn sang
cống hiến sức lực để hoàn thành các nhiệm vụ, mục tiêu mà cấp trên giao phó.
2.1.3 Quản lý
Quản lý là khái niệm bao trùm cả tổ chức và lãnh đạo
Quản lý có bốn chức năng chính bao gồm: tổ chức, lãnh đạo, chỉ đạo và kiểmtra Tổ chức và lãnh đạo là hai chức năng của quản lý
Theo Đại Bách khoa toàn thư Liên xô, 1977, quản lý là chức năng của những
hệ thống có tổ chức với bản chất khác nhau (xã hội, sinh vật, kỹ thuật), nó bảo toàncấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện những chương trình,mục đích hoạt động
Theo Mary Parker Follet (Mĩ): Quản lí là nghệ thuật khiến công việc được thựchiện thông qua người khác Một số nhà nghiên cứu khác lại cho rằng quản lí là một
Trang 18quá trình kĩ thuật và xã hội nhằm sử dụng các nguồn tác động tới hoạt động conngười, nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức.
Theo nghĩa chung nhất từ góc độ của Tâm lí học, quản lí được hiểu như sau:
Quản lí là sự tác động có định hướng, có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó.
Tác giả Trần Kiểm cho rằng :Quản lý là những tác động có định hướng, có kếhoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức,nhằm đạt mục đích nhất định Hoạt động có sự tác động qua lại giữa hệ thống và môitrường, do đó: quản lý được hiểu là việc bảo đảm hoạt động của hệ thống trong điềukiện có sự biến đổi liên tục của hệ thống và môi trường, là chuyển động của hệ thốngđến trạng thái mới thích ứng với hoàn cảnh mới
Từ những nhận định trên, có thể nhận thấy rằng khái niệm quản lý là một quátrình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạtđược mục tiêu chung
Trần Thị Minh Hằng (2011) đã phát biểu rằng: Phong cách lãnh đạo gắn liềnvới kiểu người lãnh đạo, với nghệ thuật lãnh đạo Phong cách lãnh đạo là phươngpháp lãnh đạo, là cách thức làm việc của nhà lãnh đạo (V.I Mikheep, 1979; V.G.Aphanaxep, 1980; A.L Dzuravlev, 1985, ) "Phong cách lãnh đạo là một hệ thốngcác cách thức tác động đặc trưng của người lãnh đạo đối với những người thừa hành”
Với ý nghĩa đó, có thể định nghĩa phong cách lãnh đạo là kiểu hoạt động đặcthù của người lãnh đạo, được hình thành trên cơ sở sự kết hợp chặt chẽ giữa yếu tốtâm lý chủ quan của người lãnh đạo và yếu tố môi trường xã hội trong hệ thống quảnlý
Trang 19Trong hai yếu tố trên thì yếu tố tâm lý chủ quan của người lãnh đạo – tức lànhững phẩm chất tâm lý cá nhân (bao gồm cả tính cá nhân), là yếu tố tương đối ổnđịnh, có nghĩa là khó thay đổi hơn, còn yếu tố môi trường xã hội là yếu tố luôn luônbiến động và có tính chất tình huống.
PGS.TS Lê Thị Hoa (2012) đã nhận định rằng: Phong cách quản lý có thể coi
là toàn bộ những định hướng, lề lối, cách thức đặc thù của một người quản lý tác độngvào đối tượng quản lý, được hình thành trên cơ sở kết hợp chặt chẽ và tác động qualại, biện chứng giữa yếu tố tâm lý chủ quan của người quản lý và yếu tố khách quantrong hệ thống quản lý
Phong cách quản lý được đặc trưng bằng một hệ thống phương pháp, hình thức
và phương tiện mà người quản lý sử dụng trong hoạt động quản lý của mình để đưa tổchức đạt đến mục tiêu
Từ những khái niệm trên chúng ta có thể nhận định rằng: Phong cách lãnh đạo
là quá trình mà nhà lãnh đạo sử dụng các phương pháp, cách thức đa dạng và khéo léo
áp dụng trong các tình huống, điều kiện hoàn cảnh khác nhau nhằm khích lệ động viêntinh thần người lao động và đưa ra các quyết định nhanh chóng, dứt khoát phù hợp vớiđiều kiện môi trường tự nhiên và xã hội
2.2. Phân loại phong cách lãnh đạo
2.2.1 Tiêu chí phân loại
Một cách phân loại phong cách lãnh đạo đã trở thành kinh điển trong tâm lýhọc quản lý là căn cứ vào tính chất của mối quan hệ giữa người lãnh đạo với nhữngngười cấp dưới Dựa vào tiêu chí phân loại này, có thể phân chia ra 3 loại phong cáchlãnh đạo chủ yếu sau:
- Phong cách lãnh đạo dân chủ
- Phong cách lãnh đạo độc đoán
- Phong cách lãnh đạo tự do
Các tác giả theo quan điểm đồng nhất giữa kiểu người lãnh đạo với kiểu loạiphong cách lãnh đạo cũng đi đến 3 loại phong cách lãnh đạo như trên khi xuất phát từ
3 kiểu người có thể gặp trong thực tế: kiểu người độc đoán, kiểu người dân chủ vàkiểu người tự do