Khai thác kỹ thuật hệ thông chiếu sáng trên xe fortuner

Công dụng Hệ thống chiếu sáng trên ô tô được tích hợp phía trước, phía sau, hai bên và phía trong xe ô tô giúp tài xế quan sát rõ đường đi. Đồng thời hệ thống này còn cho phép các phương tiện và người đi bộ nhận biết được sự hiện diện của xe cũng như phán đoán được hướng đi của tài xế. Hệ thống chiếu sáng trên xe có công dụng: Chiếu sáng phần đường khi xe chuyển động trong đêm tối. Báo hiệu bằng ánh sáng về sự có mặt của xe trên đường. Báo kích thước, khuôn khổ của xe và biển số xe. Báo hiệu khi xe quay vòng, rẽ trái hoặc rẽ phải, khi phanh khi dừng. Chiếu sáng các bộ phận trong xe khi cần thiết (chiếu sáng động cơ, buồng lái, khoang hành khách, khoang hành lí,...) Yêu cầu Mỗi hệ thống đều có các yêu cầu riêng để đảm bảo hệ thống được làm việc, phát huy công dụng một cách tốt nhất. Các yêu cầu của hệ thống chiếu sáng có: Có độ tin cậy và tuổi thọ cao, tiết kiệm điện. Có cường độ sáng lớn theo yêu cầu. Không làm lóa mắt tài xế xe chạy ngược chiều.

BỘ MÔN CƠ KHÍ Ô TÔ

**********

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

TÊN ĐỀ TÀI: KHAI THÁC KỸ THUẬT HỆ THÔNG

CHIẾU SÁNG TRÊN XE FORTUNER 2015

Sinh viên:Trần Hoàng Chuyên ngành: Cơ khí ô tô

Hệ: Chính quy Khóa: 59

Người hướng dẫn: ThS Trương Mạnh Hùng

TP Hồ Chí Minh - 2023

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ iv

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I TỔNG QUAN HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG 2

1.1 Tổng quan về hệ thống chiếu sáng 2

1.1.1 Công dụng

1.1.2 Yêu cầu

1.1.3 Phân loại

1.1.4 Thông số cơ bản

1.2 Cấu tạo chung hệ thống chiếu sáng trên xe 3

1.2.1 Sơ đồ bố trí của hệ thống chiếu sáng trên xe

1.2.2 Các bộ phận chính của hệ thống chiếu sáng

1.3 Giới thiệu về xe Toyota Fortuner 2015 4

1.3.1 Động cơ

1.3.2 Hệ thống truyền lực

1.2.2 Hệ thống điều khiển

CHƯƠNG II KẾT CẤU CỦA HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG TRÊN XE TOYOTA FORTUNER 2015 9

2.1 Sơ đồ chung của hệ thống chiếu sáng trên ô tô 9

2.1.1 Sơ đồ hệ thống chiếu sáng

2.1.2 Nguyên lý hoạt động 11

2.2 Cụm công tắc điều khiển đèn 11

2.3 Đèn chiếu sáng phía trước 13

2.3.1 Đèn cos – far (Đèn chiếu sáng gần – Đèn chiếu sáng xa) 13

2.3.2 Đèn sương mù 16

2.3.3 ECU điều khiển đèn đầu xe 19

2.4 Đèn chiếu sáng phía sau 20

2.4.1 Cụm đèn hậu 21

2.4.2 Đèn biển số 23

2.4.3 Đèn phản quang 25

2.5 Đèn xi nhan và cảnh báo nguy hiểm 25

2.6 Một số đèn chiếu sáng bên trong xe 27

CHƯƠNG III: KHAI THÁC KỸ THUẬT HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG 30

3.1 Các quy định về sử dụng đèn ô tô 30

3.1.1 Văn bản quy định 30

3.1.2 Quy định về sử dụng đèn xe 30

3.2 Những hư hỏng thường gặp 31

3.3 Nội dung bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa 44

3.3.1 Chú ý khi bảo quản hệ thống chiếu sáng 44

3.3.2 Bảo dưỡng hệ thống chiếu sáng 44

3.3.3 Sửa chữa một số hư hỏng của hệ thống chiếu sáng 47

KẾT LUẬN 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64

PHỤ LỤC 1

DANH MỤC CÁC BẢNG

CHƯƠNG I

Bảng 1 1 Thông số kỹ thuật xe Toyota Fortuner 2015 6

CHƯƠNG III Bảng 3 1 Những hư hỏng thường gặp ở đèn đầu xe 31

Bảng 3 2 Điện trở tiêu chuẩn công tắc điều khiển đèn 33

Bảng 3 3 Điện trở tiêu chuẩn công tắc điều chỉnh sáng đèn đầu 33

Bảng 3 4 Những hư hỏng thường gặp ở đèn hậu 34

Bảng 3 5 Bảng điện trở tiêu chuẩn công tắc đèn hậu 35

Bảng 3 6 Nhứng hư hỏng thường gặp ở đèn xi nhan 35

Bảng 3 7 Điện trở tiêu chuẩn của công tắc đèn xi nhan 37

Bảng 3 8 Điện trở tiêu chuẩn của relay đen xi nhan 37

Bảng 3 9 Những hư hỏng thường gặp ở đèn sương mù 38

Bảng 3 10 Điệu kiện tiêu chuẩn công tắc đèn sương mù 39

Bảng 3 11 Những hư hỏng thường gặp ở đèn phanh 39

Bảng 3 12 Những triệu chứng hư hỏng ở đèn lùi 40

Bảng 3 13 Điện trở tiêu chuẩn của cụm công tắc vị trí đỗ xe/trung gian 41

Bảng 3 14 Những hư hỏng thường gặp pử đèn nội thất 42

Bảng 3 15 Điện trở tiêu chuẩn giắc cắm đèn bản đồ 43

Bảng 3 16 Điện trở tiêu chuẩn giắc cắm đèn trần 43

Bảng 3 17 Các công việc thực hiện theo cấp bảo dưỡng 46

Bảng 3 18 Bảng công việc khi điều chỉnh đội hội tụ đèn pha 50

Bảng 3 19 Bảng công việc khi thay thế cụm đèn far-cos 51

Bảng 3 20 Quy trình thay cụm đèn hậu 57

Bảng 3 21 Quy trình thay đèn soi biển số 60

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

CHƯƠNG I

Hình 1 1 Sơ đồ bố trí của hệ thống chiếu sáng trên ô tô con 4

Hình 1 2 Xe Toyota Fortuner 2015 5

Hình 1 3 Tuyến hình xe Toyota Fortuner 2015 5

Hình 1 4 Động cơ 2TR - FE 7

Hình 1 5 Hộp số xe Fortuner 2015 7

Hình 1 6 Sơ đồ hệ thống lái 8

CHƯƠNG II Hình 2 1 Sơ đồ bố trí các đèn ở đầu xe 9

Hình 2 2 Sơ đồ bố trí các đèn ở đuôi xe 10

Hình 2 3 Sơ đồ các đèn lắp đặt trong xe 10

Hình 2 4 Sơ đồ bí trí công tắc trên bảng điều khiển 11

Hình 2 5 Vị trí công tắc điều khiển đèn 12

Hình 2 6 Cụm côn tắc điều khiển đèn 12

Hình 2 7 Cấu tạo cụm đèn đầu bên trái 13

Hình 2 8 Cụm đèn cos-far bên trái lắp đặt trên xe 14

Hình 2 9 Bóng đèn Halogen đèn đầu 14

Hình 2 10 Vị trí công tắc để bật đèn cos 15

Hình 2 11 Ký hiệu đèn far (đèn chiếu xa) trên đồng hồ táp lô 15

Hình 2 12 Sơ đồ mạch điện hệ thống đèn đầu 16

Hình 2 13 Đèn sương mù bên trái 17

Hình 2 14 Sơ đồ cấu tạo đèn sương mù 17

Hình 2 15 Bóng đèn Halogen đèn sương mù 17

Hình 2 16 Vị trí công tắc để bật đèn sương mù 18

Hình 2 17 Sơ đồ mạch điện đèn sương mù 19

Hình 2 18 ECU điều khiển đèn đầu 20

Hình 2 19 Các đèn phía sau xe 20

Hình 2 20 Cụm đèn hậu 21

Hình 2 21 Sơ đồ mạch điện đèn lùi 22

Hình 2 22 Sơ đồ mạch điện đèn phanh 23

Hình 2 23 Cụm đèn soi biển số và vị trí lắp đặt 23

Hình 2 24 Sơ đồ mạch điện đèn soi biển số 24

Hình 2 25 Đèn phản quang 25

Hình 2 26 Vị trí lắp đặt đèn xi nhan ở đầu xe và trên ốp gương 25

Hình 2 27 Công tắc đèn cảnh báo nguy hiểm trên bảng điều khiển 26

Hình 2 28 Sơ đồ mạch điện đèn xi nhan và đèn báo nguy hiểm 27

Hình 2 29 Một số loại đèn cảnh báo trên taplo 28

Hình 2 30 Đèn trần trong xe 29

CHƯƠNG III

Hình 3 2 Sơ đồ giắc cắm relay đèn xi nhan 37

Hình 3 3 Sơ đồ giắc cắm công tắc đèn sương mù 39

Hình 3 4 Sơ đồ giắc cắm công tắc vị trí đỗ xe/trung gian 41

Hình 3 5 Sơ đồ giắc cắm đèn bản đồ 42

Hình 3 6 Sơ đồ giắc cắm đèn trần 43

Hình 3 7 Vệ sinh đèn xe 45

Hình 3 8 Sơ đồ mốc bảo dưỡng định kỳ Toyota 46

Hình 3 9 Sơ đồ màn chiếu và xe 48

Hình 3 10 Các đường cơ bản trên màn chiếu 49

Hình 3 11 Vùng tiêu chuẩn 50

Hình 3 12 Sơ đồ bố trí xe để điều chỉnh độ hội tụ đèn sương mù 55

Hình 3 13 Các đường cơ bản 55

Hình 3 14 Vùng tiêu chuẩn kiểm tra độ hội tụ đèn sương mù 56

Hình 3 15 Mô tả điều chỉnh độ hội tụ đèn sương mù bằng tô vít 56

MỞ ĐẦU

Nền kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triển ngày càng tăng, sự trao đổi kinh tếgiữa các miền cũng được tiến hành nhiều hơn Nhu cầu đi lại, vận chuyển thông thươnghàng hóa cũng tăng theo Vì lẽ đó, ngành công nghiệp ô tô của nước ta cũng phát triển

để đáp ứng những nhu cầu ấy.Trên thị trường Việt Nam hiện nay, ô tô với kiểu loại,kiểu dáng khác nhau được sản xuất và đưa ra thị trường ngày càng nhiều Các xe đượccải tiến, trang bị nững thiết bị ngày càng hiện đại nhưng vẫn đảm bảo sự tiện lợi, gọnnhẹ, độ bền và độ tin cậy cao trong quá trình khai thác sử dụng xe Đồng thời tạo thuậntiện và cải thiện tiện nghi cho con người trong quá trình sử dụng, nâng cao tính thẩm

mỹ phù hợp với thời đại

Nhiều ô tô hiện nay được trang bị nhiều thiết bị và hệ thống hiện đại hơn, tiệndụng hơn và trên hệ thống chiếu sáng của xe cũng thế Do đó chúng ta phải hiểu rõ,nắm bắt được thông tin, quy trình sử dụng của các hệ thống trên xe để khai thác triệt đểtrong quá trình sử dụng xe, đảm bảo an toàn cho chính bản thân mình

“Khai thác kỹ thuật hệ thống chiếu sáng trên xe Toyota Fortuner 2015” là đề

tài đồ án tốt nghiệp mà em đã chọn Em xin cảm ơn Trường Đại học Giao thông Vận tảiPhân hiệu tại TP Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện để em được làm đồ án tốt nghiệp Cảm

ơn sự chỉ dạy tận tình của cùng các thầy cô trong bộ môn, đặc biệt là thầy TS TrươngMạnh Hùng trong thời gian qua Nhưng do trình độ kiến thức còn hạn chế, kinh nghiệmthực tế chưa đủ rộng nên đồ án tốt nghiệp của em vẫn còn nhiều thiếu sót Kính mongquý thầy cô thông cảm và chỉ bảo nhiều hơn

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2022

Sinh viên thực hiện

Trần Hoàng

CHƯƠNG I TỔNG QUAN HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG

1.1 Tổng quan về hệ thống chiếu sáng

1.1.1 Công dụng

Hệ thống chiếu sáng trên ô tô được tích hợp phía trước, phía sau, hai bên và phíatrong xe ô tô giúp tài xế quan sát rõ đường đi Đồng thời hệ thống này còn cho phép cácphương tiện và người đi bộ nhận biết được sự hiện diện của xe cũng như phán đoánđược hướng đi của tài xế

Hệ thống chiếu sáng trên xe có công dụng:

- Chiếu sáng phần đường khi xe chuyển động trong đêm tối

- Báo hiệu bằng ánh sáng về sự có mặt của xe trên đường

- Báo kích thước, khuôn khổ của xe và biển số xe

- Báo hiệu khi xe quay vòng, rẽ trái hoặc rẽ phải, khi phanh khi dừng

- Chiếu sáng các bộ phận trong xe khi cần thiết (chiếu sáng động cơ, buồng lái,khoang hành khách, khoang hành lí, )

1.1.2 Yêu cầu

Mỗi hệ thống đều có các yêu cầu riêng để đảm bảo hệ thống được làm việc, pháthuy công dụng một cách tốt nhất Các yêu cầu của hệ thống chiếu sáng có:

- Có độ tin cậy và tuổi thọ cao, tiết kiệm điện

- Có cường độ sáng lớn theo yêu cầu

- Không làm lóa mắt tài xế xe chạy ngược chiều

1.1.3 Phân loại

Theo đặc điểm của phân bố chùm ánh sáng người ta phân thành 2 loại hệ thốngchiếu sáng:

+ Hệ thống chiếu sáng theo Châu Âu

- Dây tóc ánh sáng gần bố trí phía trước tiêu cự, hơi cao hơn trục quang học

và song song với trục quang học

- Bên dưới có miếng phản chiếu nhỏ ngăn không cho các chùm ánh sángphản chiếu

+ Hệ thống chiếu sáng theo Châu Mỹ

- Hai dây tóc có hình dạng giống nhau và bố trí ngay tại tiêu cự của chóa

-Dây tóc ánh sáng ca được đặt tại tiêu cự của chóa, dây tóc ánh sáng gầnnăm lệch phía trên mặt phẳng trục quang học.

1.2 Cấu tạo chung hệ thống chiếu sáng trên xe

Hệ thống chiếu chiếu sáng gồm các hệ thống đèn khác nhau với các công dụngkhác nhau Các hệ thống đèn cơ bản trên xe như: đèn đầu xe, đèn hậu, đèn nội thất

1.2.1 Sơ đồ bố trí của hệ thống chiếu sáng trên xe

Hệ thống chiếu sáng trên xe được tích hợp phía trước, phía sau, hai bên và cảtrong xe giúp người lái quan sát rõ đường đi Không những thế, hệ thống này còn chophép phương tiện và người lưu thông xung quanh nhận biết được sự hiện diện của xecũng như phán đoán được hướng di chuyển của xe

Ngoài các hệ thống chiếu sáng cơ bản, tùy vào từng loại xe và từng thị trường

mà nhà sản xuất sẽ trang bị thêm các hệ thông đèn với các chức năng khác nhau, đápứng được các nhu cầu khác nhau của khách hàng

Các đèn của hệ thống chiếu sáng được lắp đặt, bố trí ở các xe khác nhau gần như

giống nhau Chúng được lắp đặt, bố trí ở trên xe như sơ đồ trong Hình 1.1 dưới đây.

Hình 1 1 Sơ đồ bố trí của hệ thống chiếu sáng trên ô tô con 1.2.2 Các bộ phận chính của hệ thống chiếu sáng

Hệ thống chiếu sáng gồm nhiều bộ phận liên kết với nhau Các bộ phận chínhcủa hệ thống chiếu sáng gồm có:

- Các cụm đèn như: đèn pha, đèn sương mù, đèn xi nhan, đèn sau,

- Công tắc điều khiển đèn

- ECU cấp chiếu sáng

Ngoài ra ở một số dòng xe hiện nay còn được trang bị thêm nhiều thiết bị nhưcảm biến ánh sáng được lắp trên các dòng xe tự bật đèn đầu khi không đủ ánh sáng,cảm biến nâng hạ độ cao đèn pha cho phép điều khiển cân bằng ánh sáng tự động

1.3 Giới thiệu về xe Toyota Fortuner 2015

Hãng Toyota là một hãng xe vô cùng nổi tiếng của Nhật Bản và rất phổ biếnkhông chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới bởi vì Toyota mang đến cho khách hàngnhững chiếc ô tô bền bỉ, hiệu năng tốt và giá cả hết sức hợp lý

Toyota Fortuner là mẫu xe SUV 7 chỗ gia đình dẫn đầu trong phân khúc vớidoanh số bán hàng tháng ổn định ở mức cao, cách biệt khá xa so với các đối thủ FordEverest, Kia Sorento, Mitsubishi Pajero Sport Mẫu xe này với kiểu dáng thiết kễmạnh mẽ, năng động, không gian cabin rộng rãi cho 7 người cùng khả ăng vận hành ổn

Hình 1 2 Xe Toyota Fortuner 2015

Thiết kế của Toyota Fortuner vẫn giữ nguyên lối thiết kế mạnh mẽ đặc trưng,nhưng đã được cách tân thêm nhiều đường nét mượt mà và tinh tế hơn so với thế hệ cũ.Mặt trước gây ấn tượng với cặp đèn pha hình lưỡi dao vuốt ngược công nghệ LED, lướitản nhiệt gồm các thanh ngang cỡ lớn mạ chrome, hốc hút gió nối liền với 2 hốc đènsương mù. Ở 2 bên thân xe, vị trí cột C trông bắt mắt hơn cùng với bộ la-zăng hợp kim18-inch có 12 chấu xen kẽ Toyota Fortuner 2015 phiên bản máy xăng có bản vẽ tuyến

hình và thông số kỹ thuật như trong Hình 1.3 và Bảng 1.1 dưới đây.

Bảng 1 1 Thông số kỹ thuật xe Toyota Fortuner 2015

Bán kính vòng quay tối thiểu m 5.8

ĐỘNG CƠ

hàng, VVT-i

Các hệ thống hỗ trợ phanh an toàn trên

1.3.1 Động cơ

Xe Toyota Fortuner 2015 máy xăng trang bị động cơ 2TR – FE, sử dụng động cơ

4 xylanh thẳng hàng với dung tích xylanh 2.694 cc sử dụng công nghệ phối khí thôngminh VVT-i đặc trưng của hãng Toyota, với khối động cơ này cho ra công suất 158 mãlực tại 5200 vòng/phút và momen xoắn cực đại đạt 241 Nm tại 3800 vòng/phút

Hình 1 4 Động cơ 2TR - FE

Động cơ êm cho phép vận hành nhanh chóng Cấu trúc của động cơ gọn nhẹ, bền

bỉ, hạn chế được tiếng ồn và độ rung, mang lại cảm giác thoải mái cho lái xe và hànhkhách khi di chuyển

Hệ thống bôi trơn hỗn hợp cưỡng bức : Bôi trơn cưỡng bức kết hợp bơm và vungté

Hệ thống làm mát động cơ là hệ thống làm mát bằng nước với việc sử dụng nướcSLLC (một loại nước làm mát của Toyota)

1.3.2 Hệ thống truyền lực

Hộp số: Sử dụng hộp số tự động 4 cấp, dẫn động cầu sau Dễ dàng sử dụng, dễdàng di chuyển trong các cung đường đông đúc, nhiều phương tiện di chuyển

Hình 1 5 Hộp số xe Fortuner 2015

Ly hợp: Sử dụng bộ ly hợp thủy lực

1.2.2 Hệ thống điều khiển

 Hệ thống phanh

Toyota Fortuner 2015 bao gồm hệ thống phanh chính và phanh dừng

Hệ thống phanh chính có dẫn động phanh thủy lực trợ lực chân không, hai dòngchéo nhau, sử dụng cơ cấu phanh đĩa thông gió ở bánh trước và tang trống ở bánh sau

Bộ trợ lực phanh và xi lanh chính được ghép với nhau thành một khối Trước khi tácdụng vào piston xi lanh trong chính có liên hệ với van phân phối của bộ cường hóa nêmkhi phanh lực tác dụng lên xilanh phanh chính bao gồm cả lực của người lái và lực của

CHƯƠNG II KẾT CẤU CỦA HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG TRÊN XE

TOYOTA FORTUNER 20152.1 Sơ đồ chung của hệ thống chiếu sáng trên ô tô

bảo được tính thẩm mỹ của xe Vị trí các đèn được bố trí như Hình 2.1 dưới đây

Hình 2 1 Sơ đồ bố trí các đèn ở đầu xe

1-Đèn sương mù phải; 2-Cụm đèn đầu phải; 3-ECU điều khiển đèn đầu bên phải; 4-Gương chiếu hậu; 5-Cụm đèn đầu trái; 6- ECU điều khiển đèn đầu bên trái; 7-Đèn sương mù bên

trái; 8-Hộp rơle động cơ.

Phần đuôi xe các đèn cảnh báo như đèn sương mù sau, đèn lùi, đèn phanh,

được lắp đặt theo sơ đồ Hình 2.2 Mỗi đèn có công dụng khác nhau được đặt đối xứng

hai bên trái và phải

Hình 2 2 Sơ đồ bố trí các đèn ở đuôi xe

1-Đèn hậu bên trái; 2-Đèn dừng trung tâm; 3-Cụm đèn soi biển số; 4-Đèn kết hợp sau bên

phải; 5- Đèn kết hợp sau bên trái; 6-Đèn hậu bên phải

Ngoài các đèn được bố trí phía ngoài xe, xe còn được trang bị hệ thống chiếusáng bên trong xe Các đèn như đèn trần, đèn soi bản đồ, bố trí ở các vị trí từ đầu xeđến cuối xe trong khoang xe, phù hợp với công dụng và thuận tiện cho việc sử dụngchúng

Hình 2 3 Sơ đồ các đèn lắp đặt trong xe

1-Công tắc đèn cửa trước trái; 2-Đèn soi bản đồ; 3-Đèn trần (ở giữa); 4-Công tắc đèn cửa trước phải; 5-Đèn trần (ở sau); 6-Khóa cốp xe; 7-Công tắc đèn cửa sau phải; 8-Công tắc đèn

cửa sau trái.

Trên bảng điều khiển của xe có các công tắc điều khiển các đèn của hệ thốngchiếu sáng Các công tắc được sắp xếp, bố trí phù hợp, thuận tiện cho việc sử dụng, tạocảm giác thoải mái cho người điều khiển xe Các công tắc điều khiển được bố trí theo

Hình 2.4.

Hình 2 4 Sơ đồ bí trí công tắc trên bảng điều khiển

1-Công tắc đèn dừng; 2-Đồng hồ táp lô, 3;Công tắc đèn báo nguy hiểm; 4-ECU điều khiển đèn đầu; 5-ECU cảnh báo trộm; 6-Đèn soi chìa khóa; 8-Công tắc điều chỉnh độ sáng đèn đầu;

9-công tắc đèn xi nhan.

Cụm công tắc điều khiển đèn xe được lắp đặt bên trái của trụ vô lăng Cụm côngtắc có nhiều chế độ điều khiển đèn như: điều khiển đèn far-cos (đèn chiếu xa và đènchiếu gần), đèn sương mù, đèn xi nhan Từng loại đèn sẽ có ký hiệu khác nhau trên cầnđiều khiển để người lái dễ nhận biết va sử dụng đúng loại đèn cần thiết

2.1.2 Nguyên lý hoạt động

Hệ thống chiếu sáng được điều khiển bằng cụm công tắc điều khiển đèn Nguyên

lý hoạt động của hệ thống chiếu sáng: Khi bật công tắc ở vị trí Head hoặc Tail dòngđiện sẽ đi từ ắc quy  các cầu chì của đèn  tim đèn Lúc nàu nếu chuyển công tắc quacác chế độ tương ứng của đèn thì đèn sáng

2.2 Cụm công tắc điều khiển đèn

Trên xe ô tô có nhiều loại đèn khác nhau với mục đích sử dụng khác nhau Vì thếtrên xe cũng có nhiều loại công tắc đèn khác nhau Người dùng sẽ điều chỉnh bật tắt cácđèn khác nhau thông qua các công tắc đèn

Cụm công tắc điều khiển đèn xe được lắp đặt bên trái của trụ vô lăng Cụm côngtắc có nhiều chế độ điều khiển đèn như: điều khiển đèn far-cos (đèn chiếu xa và đènchiếu gần), đèn sương mù, đèn xi nhan Từng loại đèn sẽ có ký hiệu khác nhau trên cầnđiều khiển để người lái dễ nhận biết va sử dụng đúng loại đèn cần thiết

Hình 2 5 Vị trí công tắc điều khiển đèn

Hình 2 6 Cụm côn tắc điều khiển đèn

Có nhiều ký hiệu khác nhau trên cụm công tắc điều khiển đèn, mỗi ký hiệu điều khiển có công dụng:

: Đây là chế độ đèn tự động, tự bật khi trời tối và tắt khi trời sáng

: Đây là ký hiệu của chế độ bật đèn vị trí của xe

: Đây là ký hiệu của chế độ đèn cos (đèn chiếu sáng gần).

: Đây là ký hiệu của chế độ đèn far (đèn chiếu sáng xa)

: Đây là ký hiệu của chế độ đèn sương mù

: Đây là chế độ tắt các đèn

2.3 Đèn chiếu sáng phía trước

Đèn đầu xe dùng để chiếu sáng đoạn đường phía trước đầu xe Đèn đầu xe gồm: cụm đèn cos – far, đèn sương mù, đèn xi nhan

2.3.1 Đèn cos – far (Đèn chiếu sáng gần – Đèn chiếu sáng xa)

Đèn được đặt ở đầu xe làm nhiệm vụ chiếu sáng đường đi phía trước trong điềukiện trời tối, giúp người lái có thể quan sát được tình trạng giao thông, các chướng ngạivật trên đường để xử lí kịp thời

Đèn đầu được chia làm 2 phần:

- Đèn cos: chiếu sáng ở khoảng gần trước đầu xe

- Đèn far: chiếu sáng ở khoảng cách xe hơn

Cấu tạo của cụm đèn cos – far: bóng đèn báo khoảng cách, bóng đèn xinhan trước,bóng đèn đầu số 1 và 2 (bóng đèn cos và bóng đèn far) Bên ngoài được ốp chắn kỹcàng, bảo vệ đèn khỏi các tác nhân bên ngoài như không khí, nước,

Hình 2 7 Cấu tạo cụm đèn đầu bên trái

1-Bóng đèn kích thước; 2-Đuôi bóng đèn kích thước; 3-Bóng đèn cos; 4-Bóng đèn far; 5-Bóng

đèn xi nhan; 6-Đuôi bóng đèn xi nhan.

Hình 2 8 Cụm đèn cos-far bên trái lắp đặt trên xe

Đèn cos-far được lắp đặt thành cụm tuy nhiên mỗi đèn có công dụng khác nhau.Khi di chuyển trong khu dân cư vào buổi tối, người lái sử dụng đèn cos làm đèn chiếusáng liên tục, đảm bảo khả năng quan sát của nười lái, đồng thời không gây ảnh hưởngtới các phương tiện di chuyển theo hướng ngược lại cũng như cùng chiều Khi dichuyển ở nơi không có phương tiện đi ngược chiều hoặc cùng chiều phía trước đầu xe,người lái có thể sử dụng đèn far để quan sát đường ở khoảng cách xa hơn

Cụm đèn far – cos của xe Toyota Fortuner 2015 sử dụng đèn Halogen- loại bóngđèn được sử dụng phổ biến trên các xe hiện nay Đèn halogen có cấu tạo đơn giản gồmsợi dây tóc vonfram, hỗn hợp khí trơ và lượng nhỏ chất halogen (iốt hoặc brôm) đượcbao bọc kín bởi bóng đèn Đèn halogen có tuổi thọ trung bình cao khoảng 1000 giờ, chiphí thấp, dễ thay thế khi hư hỏng, cấu tạo đơn giản Tuy nhiên, phần lớn năng lượngcủa đèn biến thành nhiệt năng dẫn đén việc đèn tiêu hao nhiều điện năng, làm giảm hiệusuất sau một thời gian sử dụng

Hình 2 9 Bóng đèn Halogen đèn đầu

Cách bật đèn cos-far bằng công tắc như sau:

+ Khi cần sử dụng đèn cos (chế độ chiếu sáng gần) ta xoay công tắc về ký

hiệu của đèn cos như Hình 2.10 Khi đó đèn cos sẽ sáng.

Hình 2 10 Vị trí công tắc để bật đèn cos

+ Khi cần sử dụng đèn far (chế độc hiếu sáng xa) ta đầy cần điều khiển ở vịtrí bên trái của trụ vô lăng về phía trước Khi đó, trên màn hình đồng hồ táp lô hiển thịđèn sáng xanh của biểu tượng đèn far tức là đèn far đang bật

Hình 2 11 Ký hiệu đèn far (đèn chiếu xa) trên đồng hồ táp lô

Để hệ thống đèn đầu hoạt động được, các thiết bị được nối nguồn và nối vớinhau tạo thành một mạch hoàn chỉnh Hệ thống đèn sử dụng công tắc đèn rời, khôngcần nối mass cho công tắc, không cần dùng rơle để hạn chế dòng vì công tắc này chịu

được dòng chạy qua nó Đèn đầu hoạt động theo sơ đồ mạch điện Hình 2.12.

Hoạt động của mạch điện này như sau: Khi bật công tắc ở vị trí Head (H), lúcnày có dòng từ cực dương ắc quy accu  cầu chì đèn far – cos  tim đèn far – cos Lúcnày nếu công tắc chuyển đổi pha ở vị trí HU thì đèn pha sáng, nếu công tắc ở vị trí HLthì đèn cos sáng Dưới đây là sơ đồ mạch điện hệ thống đèn đầu

Hình 2 12 Sơ đồ mạch điện hệ thống đèn chiếu sáng phía trước 2.3.2 Đèn sương mù

Đèn sương mù làm nhiệm vụ tăng khả năng nhận biết cho các phương tiện phíatrước và phía sau trong điều kiện thời tiết xấu như nhiều sương mù, mưa, hoặc bụilàm giảm khả năng quan sát của người lái xe

Hình 2 13 Đèn sương mù bên trái

Đèn sương mù có cấu tạo đơn giản, bóng đèn bên trong được bảo vệ bằng lớp vỏđèn Vị trí lắp đặt của đèn sương mù thường đặt thấp phía dưới trước đầu xe để tránhlàm chói mắt người lái xe ở đối diện, vẫn đảm bảo được công dụng của nó

Hình 2 14 Sơ đồ cấu tạo đèn sương mù

1-Vỏ đèn sương mù; 2-Đèn sương mù trái; 3-Bóng đèn sương mù.

Đèn sương mù sử dụng đèn Halogen có cấu tạo đơn giản, đễ thay thế khi hưhỏng, chi phí thấp

Hình 2 15 Bóng đèn Halogen đèn sương mù

Cách bật đèn sương mù bằng công tắc như sau: Khi cần sử dụng đèn sương mùtrong trường hợp thời tiết xấu niều sương mù, mưa, ta chỉ cần xoay công tắc điềukhiển đèn về biểu tượng của đèn sương mù.

Hình 2 16 Vị trí công tắc để bật đèn sương mù

Hoạt động của đèn sương mù theo sơ đồ mạch điện Hình 2.17 Nguyên lý hoạt

động của mạch điện này như sau: Khi công tắc bật ở chế độ Head hoặc Tail thì công tắcđược nối mass, cho dòng điện từ cực dương ắc quy  cuộn dây rơle đèn sương mù  mass Khi đó, tiếp điểm của rơle đèn đóng lại cho dòng điện đi từ cực dương ắc quy  rơle đèn sương mù  tim đèn sương mù và chờ tại đây Công tắc đèn sương mù bật tại

ví trí ON thì dòng điện sẽ chạy qua đèn và đèn sương mù sáng Nguyên lý hoạt động của đèn sương mù trước và sau là như nhau

Hình 2 17 Sơ đồ mạch điện đèn sương mù 2.3.3 ECU điều khiển đèn đầu xe

ECU điều khiển đèn đầu xe có chức năng xử lý dữ liệu và điều khiển các hoạt động của hệ thống đèn chiếu sáng đầu xe Khi bộ phận này gặp sự cố, hoạt động của hệ thống sẽ bị gián đoạn

Hình 2 18 ECU điều khiển đèn đầu

2.4 Đèn chiếu sáng phía sau

Đèn phía sau xe để cho người lưu thông trên đường thấy được phía sau xe, giúp người khác có thể tính toán ước lượng được kích thước và hình dáng của xe, khoảng cách giữa xe phía trước và phía sau Đồng thời để xe phía sau có thể nhận biết được sự hiện diện và hướng di chuyển của xe mình trong bất cứ điều kiện nào Đèn phía sau xe gồm: đèn hậu, đèn biển số, đèn xi nhan

Hình 2 19 Các đèn phía sau xe 2.4.1 Cụm đèn hậu

Đèn hậu là một hệ thống đèn khá quan trọng, vừa cảnh báo để giảm thiểu các vachạm từ phía sau, vừa làm nhiệm vụ sáng lên để cảnh báo khi người lái đạp phanh

Được quy định sử dụng đèn màu đỏ để cảnh báo cho các phương tiện lưu thông phíasau.

Các đèn được bố trí trong dãy đèn hậu cụ thể như sau: Đèn sương mù sau được

bố trí ngoài cùng phía trên của cụm đèn hậu, kế đó là đèn phanh Đèn phanh sáng khingười lái đạp phanh và phát sáng mạnh hơn các đèn khác Đèn xi nhan được bố trí ởngoài cùng bên dưới, dưới đèn dương mù sau Cuối cùng là đèn lùi của xe Tất cả cácđèn đều được lắp chung một vỏ với cụm đèn hậu

Đèn cảnh báo lùi xe khi người lái chuyển về số R Đây cũng là dấu hiệu để cáclái xe phía sau biết rằng xe phía trước đang ở số lùi và có sự chuẩn bị trước để tránh bị

va chạm hoặc làm vướng đường của xe phía trước

Đèn hậu sử dụng hệ thống đèn LED có hiệu quả phát sáng cao nhưng vẫn tiếtkiệm năng lượng và sinh nhiệt thừa Ưu điểm của loại đèn này là khả năng sáng cựcnhanh chỉ trong một vài phần triệu giây mà vẫn không tiêu hao quá nhiều năng lượng;nhỏ gọn, hoạt động hiệu quả với nhiều hình dạng khác nhau; tiêu thụ điện năng ít hơn,ánh sáng tập trung hơn, không bị khuếch tán quá rộng; tuổi thọ cao Tuy nhiên thiết kếđèn còn phức tạp, chi phí sản xuất đèn cao nên giá thành đèn LED khá cao so với đènHalogen hay Xenon

Đèn lùi hoạt động theo sơ đồ Hình 2.23 Nguyên lý hoạt động của mạch điện đèn

lùi như sau: Khi gài số lùi, 2 đầu RB và RL của công tắc đèn thông với nhau Khi đódòng từ cực dương ắc quy  cầu chì  công tắc đèn  bóng đèn lùi  mass, đèn lùisáng

Hình 2 21 Sơ đồ mạch điện đèn lùi

Đèn phanh hoạt động theo sơ đố Hình 2.24 Nguyên lý hoạt động của mạch điện

như sau: Khi đạp phanh, công tắc đèn phanh đóng lại Dòng điện sẽ đi từ cực dương của

ắc quy  công tắc đèn phanh  hộp đầu nối  2 bóng đèn  mass, đèn phanh sáng Khi nhả phanh, công tắc đèn hở, dòng điện bị ngắt và đèn phanh tắt

Hình 2 22 Sơ đồ mạch điện đèn phanh 2.4.2 Đèn biển số

Cụm đèn soi biển số được thiết kế và lắp đặt ngay trên biển số phía sau xe

Đèn có công dụng là soi biển số đăng ký để cho cơ quan chức năng và ngườikhác có thể đọc biển số đăng ký vào ban đêm Đèn chỉ được bật khi người lái bật đènfar – cos.

Cụm đèn soi biển số sử dụng hệ thống đèn LED có kích thước nhỏ gọn,ánh sángchiếu tập trung, đủ để chiếu sáng biển số nhưng vẫn tiết kiệm lượng điện năng tiêu thụ

Đèn soi biển số sáng khi người lái mở đèn đầu, đèn hậu của xe

Đèn soi biển số hoạt động theo sơ đồ Hình 2.26 Nguyên lý hoạt động của nó:

Khi công tắc ở vị trí Head hoặc Tail, dòng điện đi từ cực dương ắc quy  cầu chì công tắc đèn đèn soi biển số  mass, đèn soi biển số sáng

Hình 2 24 Sơ đồ mạch điện đèn soi biển số

2.5 Đèn xi nhan và cảnh báo nguy hiểm

Đèn xi nhan trên các phương tiện đều được quy định nằm lệch về hai bên thân xe

và có màu sắc nhận biết là màu cam Đèn được lắp đặt ở 2 bên đầu xe (nằm ngoài cùngcủa cụm đèn đầu xe), trên ốp gương và ở đuôi xe

Hình 2 26 Vị trí lắp đặt đèn xi nhan ở đầu xe và trên ốp gương

Công dụng của đèn xi nhan là để người lái xe báo hiệu hướng di chuyển củamình cho các phương tiện khác thông qua việc bật/tắt đèn xi nhan theo hướng mà mìnhmuốn di chuyển

Cách bật/tắt đèn xi nhan: Khi muốn chuyển làn đường hoặc thay đổi hướng dichuyển bắt buộc phải sử dụng đèn xi nhan để báo hiệu với các phương tiện giao thôngkhác Khi cần bật đèn xi nhan bên trái, ta gạt cần điều khiển đèn lên phía trên, đồng thời

bật bật xi nhan bên phải, ta gạt cần điều khiển đèn xuống dưới, trên màn hình tap lôcũng sẽ hiển thị mũi tên theo hướng đó.

Ngoài công dụng trên, đèn xi nhan còn có công dụng cảnh báo nguy hiểm khiđồng thời cùng bật/tắt liên tục thông qua nút bấm hình tam giác trên bảng điều khiển.Đèn có công dụng cảnh báo nguy hiểm cho những phương tiện đi ngược chiều và các

xe phía sau, tránh xảy ra các va chạm nguy hiểm Trong trường hợp xe bị gặp tai nạnhay gặp phỉa một số trục trặc nào đó người lái xe cần phải bật đèn báo để cảnh báo đếnngười khác Việc bật đèn báo nguy cũng rất cần thiết khi xe đang di chuyển trong điềukiện thời tiết xấu, tầm nhìn bị hạn chế Việc nầy sẽ giúp nhắc nhở các xe phía sau giữkhoảng cách an toàn

Công tắc đèn cảnh báo nguy hiểm có ký hiệu hình tam giác có viền đỏ và được

lắp đặt trên bảng điều khiển của xe như Hình 2.29 Để sử dụng đèn, người lái chỉ cần

bấm vào công tắc đèn cảnh báo nguy hiểm thì đèn sẽ sáng Có thể bật đèn khi không cóchìa khóa xe nhưng điện áp cung cấp đủ để đèn sáng

Hình 2 27 Công tắc đèn cảnh báo nguy hiểm trên bảng điều khiển

Đèn xi nhan hoạt động theo sơ đồ mạch điện Hình 2.30 dưới đây

Hình 2 28 Sơ đồ mạch điện đèn xi nhan và đèn báo nguy hiểm

Khi bật xi nhan trái, cực EL của bộ nháy xi nhan được nối mass Khi đó dòng điện sẽ đi từ cực dương của ắc quy  bộ nháy xi nhan  cực LL  bóng đèn xinhan và đèn báo xi nhan trên táp lô  mass, đèn xi nhan trái sáng và đồng thời đèn báo xi nhan trên táp lô cũng sáng

Khi bật xi nhan phải, cực ER của bộ nháy xi nhan được nối mass Khi đó dòng điện sẽ đi từ cực dương của ắc quy  bộ nháy xi nhan  cực LR  bóng đèn xinhan vàđèn báo xi nhan trên táp lô  mass, đèn xi nhan phải sáng và đồng thời đèn báo xi nhantrên táp lô cũng sáng

Khi bật đèn báo nguy hiểm, cực E của bộ nháy xi nhan được nối mass Dòng điện sẽ đi tới cả 2 cực LL và LR, tất cả các đèn xi nhan đều sáng

2.6 Một số đèn chiếu sáng bên trong xe

Ngoài các đèn chiếu sáng cơ bản bên ngoài của xe như đèn far – cos, đèn sương

mù, xi nhan, đèn hậu thì việc chiếu sáng bên trong xe cũng cần thiết Vì vậy trong xeđược lắp đặt các đèn khác nhau với công dụng khác nhau, đem đến hiệu quả tốt nhất

2.6.1 Đèn taplo

Đèn taplo có tác dụng làm sáng vùng taplo bao gốm các đồng hồ, các đèn báo.Chúng sáng khi công tắc độ sáng đèn pha chuyển đến nấc thứ 1

Trên taplo còn có các đèn cảnh báo về các hệ thống trên xe khác nhau Mỗi đèn

có màu sắc và mang ý nghĩa khác nhau Ví dụ đèn cảnh báo màu vàng sáng, đây lànhững cảnh báo có mức độ vừa phải không quá nghiêm trọng, tuy nhiên nên sớm mang

xe ô tô đi kiểm tra và khắc phục nó nếu không sẽ gây ra những hư hỏng lớn và nguyhiểm hơn Khi đèn cảnh báo màu đỏ sáng là cảnh báo cực kỳ nguy hiểm như nhữngcảnh báo mở cửa hoặc đóng cửa chưa chặt, khi đó bắt buộc phải dừng xe lại ngay vàkhắc phục nó

Trên taplo còn hiển thị một số đèn báo như: đèn cảnh báo phanh tay, đèn cảnhbáo chưa thắt dây an toàn, đèn cảnh báo túi khí, Một số đèn bảo trên taplo xe như

CHƯƠNG III: KHAI THÁC KỸ THUẬT HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG3.1 Các quy định về sử dụng đèn ô tô

- Chạy trong hầm đường bộ không sử dụng đèn chiếu sáng gần

- Sử dụng đèn chiếu xa khi tránh xe ngược chiều

- Phạt tiền đối với trường hợp điều khiển xe không có đủ đèn chiếu sáng, đèn soibiển số, đèn báo hãm, đèn tín hiệu

- Phạt tiền từ đối với trường hợp điều khiển xe lắp thêm đèn phía trước, phía sau,trên nóc, dưới gầm, một hoặc 2 bên thành xe

- Phạt tiền từ đối với trường hợp điều khiển xe không có đèn chiếu sáng gần, xahoặc có nhưng không có tác dụng, không đúng tiêu chuẩn thiết kế Điều khiển xe lắpđèn chiếu sáng về phía sau

Ngoài ra, tài xế còn phải tuân theo Luật Giao thông đường bộ năm 2008 TrongLuật này có các điều khoản liên quan đến việc sử dụng đèn pha, cốt ô tô Cụ thể nhưsau:

- Khoản 12 điều 8 quy định nghiêm cấm các phương tiện sử dụng đèn pha trong

đô thị và khu đông dân cư trong thời gian từ 22 giờ hôm trước đến 5 giờ hôm sau, trừcác xe được quyền ưu tiên đang đi làm nhiệm vụ theo quy định

- Khoản 3 điều 17 quy định xe cơ giới đi ngược chiều gặp nhau không được sửdụng đèn chiếu xa

3.1.2 Quy định về sử dụng đèn xe

Trên xe Toyota Fortuner 2015 được tích hợp bộ điều chỉnh đèn xe ô tô vào cùngmột cần điều khiển ở bên trái vô lăng để tiện việc bật/tắt và điều chỉnh đèn Tuy nhiên,

trong quá trình sử dụng cũng sẽ có những lúc nhầm lẫn, sử dụng sai đèn Vì thế khi sửdụng cần lưu ý về một số quy định bật đèn ô tô sau:

- Đối với đèn chiếu sáng phía trước được sử dụng để chiếu sáng cho tài xế điềukhiển xe trong điều kiện tối thiếu ánh sáng Đèn chiếu sáng phía trước có 2 chế độ, cầnphải lưu ý sử dụng đúng từng loại đèn trong trường hợp cụ thể Khi di chuyển trong khuvực nội thành, có nhiều người dân, phương tiện di chuyển, người lái nên để chế độchiếu sáng tầm gần (đèn cos) để tránh làm chói mắt, gây khó chiệu và ảnh hưởng đếnngười và phương tiện đi ở ngược chiều lại Khi di chuyển trên đường cao tốc, đườngngoại thành, đường 2 chiếu có dải phân cách thì nên để ở chế độ chiếu sáng tầm xa (đènfar) để có thể có tầm nhìn được bao quát hơn, tránh những tình huống bất ngờ và nguyhiểm

- Đối với đèn xi nhan dùng để báo hiệu hướng di chuyển của phương tiện, tài xếcần chú ý đến các trường hợp bắt buộc phải sử dụng đèn xi nhan cũng như sử dụngđúng theo quy định Đèn xi nhan không nên bật quá sớm hoặc tắt quá muộn, vì điều này

sẽ gây khó hiểu cho xe khác xung quanh Vì vậy để người phía sau và phía trước nhậnđịnh được hướng di chuyển của xe thì người lái xe nên bật xi nhan trước khi di chuyểnkhoảng 20 – 30m và sau khi rẽ nên duy trì thêm 5 – 10m Ngoiaf ra cần phải nắm chắccác tình huống bắt buộc phải sử dụng đèn xi nhan để tránh việc vi phạm giao thôngnhư: chuyển làn, vượt xe, khi chuyển xe vào vị trí đỗ xe, khi đi qua vòng xuyến đườngcong hay di chuyển vào trong ngõ,

3.2 Những hư hỏng thường gặp

Hệ thống là một trong những hệ thống quan trọng cần thiết của xe Trong quátrình khai thác và sử dụng xe, hệ thống chiếu sáng cũng xuất hiện những vấn đề trụctrặc, hư hỏng hệ thống Những vấn đề này cần được nhận biết kiểm tra, thay thế kịp thời

để đảm bảo hoạt động của hệ thống Các hư hỏng thường gặp trên hệ thống được tómtắt theo các bảng dưới đây

* Đối với đèn đầu

Đèn đầu là một hệ thống đèn quan trọng Vì vậy người sử dụng xe phải nhận biếtđược các hư hỏng thường gặp và có biện pháp khắc phục kịp thời Những hư hỏng

thường gặp ở đèn đầu xe được tóm tắt theo Bảng 3.1 dưới đây: