BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KÌ THI TỐT NGHIỆP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NĂM 2023 Bài thi NGỮ VĂN – ĐỀ 12 – T4 Thời gian làm bài 120 phút không kể thời gian phát đề I ĐỌC HIỂU (3,0 điểm) Đọc văn bản Ai trong chún[.]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KÌ THI TỐT NGHIỆP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NĂM 2023
Bài thi: NGỮ VĂN – ĐỀ 12 – T4
Thời gian làm bài: 120 phút không kể thời gian phát đề
I ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Đọc văn bản:
Ai trong chúng ta cũng cần được kính trọng, vì khi được kính trọng ta sẽ thấy rõ hơn những giá trị sâu sắc và đích thực của mình Dù ta đang chịu nhiều thất bại nặng nề, đến nỗi suy sụp niềm tin vào bản thân, nhưng thái độ kính trọng của một ai đó sẽ ngầm nhắc ta nhìn lại những giá trị quan trọng khác của mình Trong bất cứ mối liên hệ tình cảm nào, niềm kính trọng cũng là nền tảng quyết định nên sự tồn tại lâu bền Không có sự kính trọng, tình cảm ấy chỉ còn là sự dựa dẫm cảm xúc qua lại mà thôi
Có những sự kính trọng bị miễn cưỡng trong những nguyên tắc ràng buộc như tuổi tác, vai
vế hay địa vị Tuy nó có thể tạo nên sự điều hợp hữu hiệu trong chừng mực nào đó, nhưng vì thiếu
ý thức tự nguyện nên sự kính trọng ấy không phải là chất liệu để nuôi dưỡng mối liên hệ tình cảm lâu bền Bởi vì bản chất của sự kính trọng phải xuất phát từ lòng chân thành, do thấy được giá trị chân thật của nhau hay sự tương tác sâu sắc với nhau
Quả thật, càng kính trọng nhiều đối tượng thì thói quen tự hào và kiêu ngạo trong ta sẽ càng bị cô lập và rơi rụng bớt Niềm kính trọng nếu vượt qua khỏi những khuôn thước định kiến của xã hội, có thể trải lòng với mọi đối tượng dù đó là những kẻ bị liệt vào tầng lớp thấp hay xấu
xa, thì không gian bình yên và tự do trong ta sẽ vô cùng rộng lớn Vì khi kính trọng đối tượng nào
là ta đã chính thức thiết lập sự liên kết và tiếp nhận năng lượng từ nơi đối tượng ấy, dù ta không
có chủ ý Huống chi, kính trọng nhau tức là tôn trọng sự có mặt của nhau trong cuộc đời này, đó là cấu trúc cân bằng giữa các cá thể trong vũ trụ
Đời sống luôn có quá nhiều mối lo toan nên ta ít có cơ hội nhìn lại mình để giữ tâm quân bình và trong sáng Theo đó, ta cũng dần đánh mất khả năng nhìn sâu sắc vào bản chất của từng đối tượng để thấy rằng ai cũng đáng kính trọng Bởi suy cho cùng thì ai cũng có cái hay cái đẹp
Có khi những cái hay cái đẹp của họ đang hiện ra sờ sờ, nhưng vì mắt ta bị nhuộm lên những màu sắc của thành kiến nên ta không thể thấy được Cũng có khi nó đang tiềm ẩn hay tạm thời bị vài năng lượng tiêu cực che khuất, mà nếu ta không có cái nhìn khám phá và cảm thông thì ta cũng không thể nào phát hiện ra được Cho nên, ta hãy luôn tự hỏi mình vì sao ta lại thiếu kính trọng đối với người ấy? Tại ta hay tại họ?
(Hiểu về trái tim, Minh Niệm, NXB Tổng hợp TP HCM, Năm 2019)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên
Câu 2 Theo tác giả, tại sao ai trong chúng ta cũng cần được kính trọng?
Câu 3 Theo anh/ chị tại sao tác giả lại cho rằng càng kính trọng nhiều đối tượng thì thói quen tự
hào và kiêu ngạo trong ta sẽ càng bị cô lập và rơi rụng bớt trong đoạn trích?
ĐỀ THAM KHẢO
Trang 2Câu 4 Anh/ chị có đồng tình với ý kiến Có những sự kính trọng bị miễn cưỡng trong những nguyên
tắc ràng buộc như tuổi tác, vai vế hay địa vị Tuy nó có thể tạo nên sự điều hợp hữu hiệu trong chừng mực nào đó, nhưng vì thiếu ý thức tự nguyện nên sự kính trọng ấy không phải là chất liệu để nuôi dưỡng mối liên hệ tình cảm lâu bền không? Vì sao?
II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm)
Từ nội dung văn bản ở phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) nêu suy nghĩ của anh/ chị về sự cần thiết của thái độ kính trọng dành cho nhau trong cuộc sống
Câu 2 (5,0 điểm)
Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức
Dẫu xuôi về phương bắc,
Dẫu ngược về phương nam
Nơi nào em cũng nghĩ,
Hướng về anh – một phương
Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở
(Trích Sóng, Xuân Quỳnh, Ngữ văn 12, tập 1, Nxb GD, 2019, tr 155- 156)
Anh/ chị hãy cảm nhận đoạn thơ trên Từ đó, nhận xét về vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ khi yêu
được thể hiện trong đoạn thơ
Trang 3MA TRẬN
TT Kĩ năng
Mức độ nhận thức
Tổng
% Tổng điểm
Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng
cao
Tỉ lệ (%)
Thời gian (phút)
Tỉ lệ (%)
Thời gian (phút)
Tỉ lệ (%)
Thời gian (phút)
Tỉ lệ (%)
Thời gian (phút)
Số câu hỏi
Thời gian (phút)
2 Viết đoạn
văn nghị
luận xã hội
nghị luận
văn học
Lưu ý:
- Tất cả các câu hỏi trong đề kiểm tra là câu hỏi tự luận
- Cách tính điểm của mỗi câu hỏi được quy định chi tiết trong Đáp án và hướng dẫn chấm
HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT
1 Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là nghị luận 0,75
2 Theo tác giả, ai trong chúng ta cũng cần được kính trọng vì khi được kính trọng ta sẽ thấy rõ hơn những giá trị sâu sắc và đích thực của mình
Dù ta đang chịu nhiều thất bại nặng nề, đến nỗi suy sụp niềm tin vào bản thân, nhưng thái độ kính trọng của một ai đó sẽ ngầm nhắc ta nhìn lại những giá trị quan trọng khác của mình Trong bất cứ mối liên hệ tình cảm nào, niềm kính trọng cũng là nền tảng quyết định nên sự tồn tại lâu bền Không có sự kính trọng, tình cảm ấy chỉ còn là sự dựa dẫm cảm xúc
0,75
Trang 4qua lại mà thôi
3 Tác giả cho rằng càng kính trọng nhiều đối tượng thì thói quen tự hào
và kiêu ngạo trong ta sẽ càng bị cô lập và rơi rụng bớt Bởi vì khi ta
kính trọng đối phương thì họ cũng sẽ kính trọng ngược lại ta, đôi bên sẽ
có sự cân bằng cảm xúc và lúc đó chúng ta sẽ có cảm giác thoải mái,
bình yên khi giao tiếp Khi có được sự hài hòa trong giao tiếp đó thì mỗi
người sẽ nhìn thấy được những cái hay, cái đẹp của nhau từ đó bớt đi
thói quen tự hào và kiêu ngạo của bản thân để nhường chỗ cho sự tôn
trọng, học hỏi nhau
1,0
4 Hs có thể đồng tình hoặc không đồng tình hoặc vừa đồng tình vừa
không đồng tình miễn có sự lý giải hợp lý
Gợi ý:
- Tôi đồng tình với ý kiến Có những sự kính trọng bị miễn cưỡng trong
những nguyên tắc ràng buộc như tuổi tác, vai vế hay địa vị Tuy nó có
thể tạo nên sự điều hợp hữu hiệu trong chừng mực nào đó, nhưng vì
thiếu ý thức tự nguyện nên sự kính trọng ấy không phải là chất liệu để
nuôi dưỡng mối liên hệ tình cảm lâu bền Bởi vì nếu sự kính trọng không
xuất phát từ cảm xúc chân thành thì thì sẽ không nhận ngược lại sự đối
đãi chân thành Từ đó con người vẫn có một khoản cách nhất định dành
cho nhau và rồi đến một lúc nào đó sẽ nhìn thấy sự miễn cưỡng của nhau
lúc đó lại càng nảy sinh những cảm xúc tiêu cực phá hủy mối quan hệ
Hoặc:
- Tôi không đồng tình với ý kiến Có những sự kính trọng bị miễn cưỡng
trong những nguyên tắc ràng buộc như tuổi tác, vai vế hay địa vị Tuy
nó có thể tạo nên sự điều hợp hữu hiệu trong chừng mực nào đó, nhưng
vì thiếu ý thức tự nguyện nên sự kính trọng ấy không phải là chất liệu để
nuôi dưỡng mối liên hệ tình cảm lâu bền Bởi vì tất cả mọi việc được
thiết lập từ nền tảng duy trì thói quen trong đời sống Nếu con người cho
dù vì miễn cưỡng duy trì thái độ kính trọng dành cho nhau đi nữa thì
một lúc nào đó họ sẽ thiết lập được một thói quen tốt dành cho nhau là
sự kính trọng và lâu dần nhìn thấy được những cái hay, cái đẹp từ nhau
từ đó nuôi dưỡng cảm xúc trở nên chân thành và gắn bó lâu dài
…
0,5
1 Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) nêu suy nghĩ về sự cần thiết của thái độ kính trọng dành cho nhau trong cuộc sống
2,0
a Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn
Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng –
phân – hợp, móc xích hoặc song hành
0,25
Trang 5b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận
thái độ kính trọng dành cho nhau trong cuộc sống
0,25
c Triển khai vấn đề nghị luận
Thí sinh có thể lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn
đề nghị luận theo nhiều cách nhưng phải làm rõ vấn đề thái độ kính
trọng dành cho nhau trong cuộc sống
Có thể theo hướng:
- Thái độ kính trọng dành cho nhau trong cuộc sống là vô cùng quan
trọng và cần thiết
- Khi có thái độ kính trọng dành cho nhau chúng ta sẽ kết nối được nhiều
mối quan hệ tốt đẹp trong cuộc sống
- Khi kính trọng người khác, chúng ta sẽ nhận lại được sự kính trọng của
họ dành cho ta Từ đó sẽ có được những mối quan hệ hữu ích lâu bền
Lan tỏa được những điều tốt đẹp
- Kính trọng người khác còn cho thấy được phẩm giá tốt đẹp của mỗi
con người chúng ta Đó là một thói quen tốt, một cách ứng xử có văn
hóa
- Việc kính trọng người khác chính là một kĩ năng cần thiết để có thể có
được sự thuận lợi, tốt đẹp hơn trong công việc và cuộc sống.
…
1,0
d Chính tả, ngữ pháp
Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt
0,25
e Sáng tạo
Thể hiện sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ
0,25
2 Anh/ chị hãy cảm nhận đoạn thơ trong bài Sóng của Xuân Quỳnh Từ
đó, nhận xét về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ khi yêu được thể
hiện trong đoạn thơ
5,0
a Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái
quát được vấn đề
0,25
b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận
Phân tích đoạn thơ; nhận xét về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ khi
yêu được thể hiện trong đoạn thơ
0,5
c Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các
thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lý lẽ và dẫn chứng; bảo đảm các
yêu cầu sau:
*Giới thiệu khái quát về tác giả Xuân Quỳnh, tác phẩm Sóng và đoạn
thơ
0,5
Trang 6- Khổ 5: Nỗi nhớ trong tình yêu
Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức
+ Khổ thơ có độ dài khác thường so với các khổ khác trong bài → cảm xúc dạt dào, dâng trào mãnh liệt
+ Biện pháp điệp ngữ con sóng, đối lập dưới lòng sâu – trên mặt nước, ngày- đêm, nhân hoá sóng nhớ bờ, không ngủ được diễn tả quy luật tồn
tại của sóng là sự vận động ngày đêm vỗ vào bờ
+ Sóng nhớ bờ mãnh liệt, ngày đêm không ngủ được
+ Xuân Quỳnh dùng hình tượng sóng và em bổ sung cho nhau thể hiện nỗi nhớ cồn cào, da diết, bao trùm cả không gian, thời gian Nhịp thơ như những nhịp sóng dạt dào, hăm hở náo nức diễn tả sâu sắc nỗi nhớ mãnh liệt của trái tim đang yêu, nó cuồn cuộn dạt dào như những đợt sóng triền miên vô hồi, vô hạn
+ Không chỉ miêu tả nỗi nhớ qua hình tượng sóng, nhà thơ còn thể hiện
nỗi nhớ trực tiếp : Lòng em nhớ đến anh - Cả trong mơ còn thức → Nỗi
nhớ anh thật đắm say, nó không chỉ trải rộng trong không gian, trải dài theo thời gian, choáng ngợp cõi lòng, không chỉ trong ý thức mà thấm sâu len lỏi trong tiềm thức, xâm nhập vào cả giấc mơ
+ Âm điệu dạt dào, mãnh liệt, tác giả miêu tả nỗi nhớ nhiều cung bậc khi trào dâng, khi da diết, thấm sâu → Xuân Quỳnh bày tỏ tình yêu một cách chân thành, tha thiết mà mạnh dạn, mãnh liệt và cháy bỏng
- Khổ 6+7: Tình yêu thuỷ chung và niềm tin mãnh liệt vào tình yêu
Dẫu xuôi về phương bắc,
Dẫu ngược về phương nam
Nơi nào em cũng nghĩ,
Hướng về anh – một phương
Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở
+ Biện pháp điệp từ, điệp cấu trúc: Dẫu… , đối lập ngược-xuôi, bắc- nam, cách nói ngược xuôi bắc, ngược nam, lời thơ khẳng định, rạch ròi
dứt khoát, Xuân Quỳnh khẳng định tình yêu tha thiết mãnh liệt, duy nhất, thuỷ chung dù cuộc đời đầy biến động, đầy thử thách
Trang 7+ Dạng câu giả thiết : Dẫu… Nơi nào em cũng nghĩ đã bộc lộ sự suy tư,
lo âu, thể hiện nhận thức đúng đắn tình cảm duy nhất của lòng mình, khẳng định sự thủy chung
+ Từ một phương ở đây chính là phương anh bên cạnh phương bắc, phương nam của đất trời Đây chính là phương tâm trạng, phương duy nhất của người phụ nữ đang yêu say đắm, thiết tha
+ Cách diễn tả tình yêu của Xuân Quỳnh sôi nổi mãnh liệt mà chân thành, đằm thắm, thủy chung Cách bộc lộ táo bạo, mới mẻ mà vẫn gần gũi, Xuân Quỳnh không hề giấu giếm cái khát vọng tình yêu sôi nổi mãnh liệt của mình
+ Nhà thơ ý thức về những nhọc nhằn của hành trình tìm hạnh phúc
Hình tượng sóng tăng cấp trăm ngàn con sóng được dùng để ẩn dụ cho
những trắc trở, thử thách trong tình yêu
+ Câu thơ: Con nào chẳng tới bờ → Tất cả mọi con sóng đều vươn đến
với bờ, nhằm khẳng định sức mạnh tình yêu giúp con người có niềm tin vượt lên mọi thử thách, vượt lên những trở ngại của không gian, thời gian và những trở ngại của chính lòng mình Tác giả dùng dạng câu
chẳng… để khẳng định một niềm tin mãnh liệt tình yêu sẽ vượt lên mọi
trở ngại, mọi gian lao, thử thách để đến bến bờ hạnh phúc → niềm tin
mãnh liệt về sự trọn vẹn, hạnh phúc của một tình yêu đích thực
- Đánh giá:
+ Đoạn thơ đã thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu thông qua hình tượng sóng
+ Thể thơ năm chữ, âm điệu sâu lắng, dạt dào phù hợp diễn tả nhịp điệu của sóng; biện pháp tu từ nhân hóa, ẩn dụ, đối lập,
+ Hai hình tượng sóng – em hòa tan vào nhau thể hiện khát vọng mãnh liệt một tình yêu vĩnh hằng
+ Cách diễn tả tình yêu của Xuân Quỳnh sôi nổi mãnh liệt mà chân thành, đằm thắm, thủy chung Cách bộc lộ táo bạo, mới mẻ mà vẫn gần gũi
*Nhận xét về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ khi yêu được thể hiện trong đoạn thơ:
- Xuân Quỳnh đã giãi bày tình yêu của người phụ nữ dịu dàng mà mãnh liệt qua hình tượng sóng Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ khi yêu được thể hiện trong đoạn thơ rất dữ dội và mãnh liệt vượt qua mọi khó khăn, trắc trở và tin tưởng tuyệt đối vào tình yêu có thể vượt qua cả sự hữu hạn của không gian và thời gian
- Tình yêu của người phụ nữ chân thành nhưng cũng giàu khát vọng
0,5
Trang 8hướng đến một tình yêu vĩnh hằng Người con gái khi yêu giàu lòng trắc
ẩn, nỗi nhớ nhung, lòng chung thủy hòa quyện vào tạo nên tổng thể thống nhất
→ Đây là quan niệm tình yêu vừa mang nét truyền thống, vừa trẻ trung hiện đại Hai vẻ đẹp hài hòa làm nên vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu Chính sự hài hòa này đã tạo nên nét riêng cho đề tài thơ tình của Xuân Quỳnh, khiến những vẫn thơ ấy có sức sống lâu bền trong
lòng người yêu thơ
d Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt
0,25
e Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ
0,5
-Hết -