LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lenin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi. Nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh là nhắm thấm nhuần sâu sắc hệ thống quan điểm toàn diện về cách mạng Việt Nam , nâng cao lòng yêu nước, tinh thần phục vụ nhân dân, đạo đức cách mạng của mỗi người, làm cho chủ nghĩa Mác Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh thực sự trở thành nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động của chúng ta. Hồ Chí Minh là một nhà văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam và của loài người, với ý nghĩa đầy đủ nhất của danh hiệu Nhà văn hóa. Ở Hồ Chí Minh, nhà văn hóa lớn gắn liền với nhà nhân văn lớn, phát huy truyền thống của một dân tộc văn hiến. Nhận thức được tầm quan trọng của việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Trong đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa là một bộ phận hữu cơ và giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh tác giả quyết định chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và giá trị lý luận thực tiễn” làm đề tài tiểu luận tổng kết học phần môn “ Tư tưởng Hồ Chí Minh”. 2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu : Tư tưởng Hồ Chí Minh về lĩnh vực văn hóa ; giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa.
Trang 1MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG I QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 3
VỀ VĂN HÓA 3
I Định nghĩa về văn hóa của Hồ Chí Minh 3
1 Định nghĩa văn hóa theo từ điển Triết học 3
2 Định nghĩa văn hóa của Hồ Chí Minh 3
II Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa 4
1 Nguồn gốc lý luận 4
2 Nguồn gốc thực tiễn 9
CHƯƠNG II NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA 11
GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 11
I Một số quan điểm chung của Hồ Chí Minh về văn hóa 11
1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa 11
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính chất nền văn hóa mới Việt Nam 12 3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về chức năng của văn hóa 14
4 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giữ gìn, phát huy văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại 16
II Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hóa 17 1 Văn hóa giáo dục 17
2 Văn hóa văn nghệ 20
3 Văn hóa đời sống 22
III GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 22
Giá trị lý luận: 22
KẾT LUẬN 25
TÀI LIỆU THAM KHẢO 26
Trang 2tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động của chúng ta Hồ Chí Minh làmột nhà văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam và của loài người, với ý nghĩa đầy
đủ nhất của danh hiệu Nhà văn hóa Ở Hồ Chí Minh, nhà văn hóa lớn gắn liềnvới nhà nhân văn lớn, phát huy truyền thống của một dân tộc văn hiến
Nhận thức được tầm quan trọng của việc học tập và làm theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh, Trong đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa làmột bộ phận hữu cơ và giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống tư tưởng
Hồ Chí Minh tác giả quyết định chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn
hóa và giá trị lý luận thực tiễn” làm đề tài tiểu luận tổng kết học phần môn “
Tư tưởng Hồ Chí Minh”
2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu : Tư tưởng Hồ Chí Minh về lĩnh
vực văn hóa ; giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về vănhóa
Trang 33 Phương pháp nghiên cứu : Sử dụng các phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phương pháp thống kế,….v…v Thông qua sách , báo, tạp chí ,
truyền thông,v.v… có đề cập sâu sắc đến Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa,
4 Mục đích nghiên cứu : Nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh về
văn hóa về nguồn gốc cũng như quá trình hình thành
5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:
Ý nghĩa lý luận : Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa cho chúng ta cái
nhìn tổng tể và sâu sắc hơn về sự đóng góp quan trọng của văn hóa trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc
Ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu đề tài để nắm được những quan điểm, tư
tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa Từ đó vận đụng trong công cuộcđổi mới hiện nay
6 Kết cấu tiểu luận gồm 2 chương
CHƯƠNG I : QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍMINH VỀ VĂN HÓA
CHƯƠNG II : NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂNHÓA
Trang 4CHƯƠNG I QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ VĂN HÓA
I Định nghĩa về văn hóa của Hồ Chí Minh
1 Định nghĩa văn hóa theo từ điển Triết học
Văn hóa là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần mà loài người đã sángtạo ra trong quá trình lịch sử của mình Văn hóa là một hiện tượng xã hội tiêubiểu cho trình độ mà xã hội đạt được trng từng giai đoạn lịch sử nhất định :những tiến bộ kỹ thuật , kinh nghiệm sản xuất và lao động , học vấn , giáo dục, khoa học, văn học, nghệ thuật và những tổ chức thích ứng với những cái đó
Theo nghĩa hẹp hơn thì văn hóa là toàn bộ các hình thức của đời sốngtinh thần xã hội; những hình thức đó phát sinh và phát triển trên cơ sở của cácphương thức sản xuất của cải vật chất… Đó là sự phát triển của học vấn,khoa học, văn học, nghệ thuật, triết học, đạo đức
2 Định nghĩa văn hóa của Hồ Chí Minh
“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống loài người mới sángtạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học tôn giáo,văn học, nghệ thuật , những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở vàcác phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là vănhóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểuhiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đờisống và đòi hỏi của sự sinh tồn”
Hồ Chí Minh còn ghi thêm 5 điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc,
đó là :
1) Xây dựng tâm lý: Tinh thần độc lập tự cường
2) Xây dựng luân lý: Biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng
3) Xây dựng xã hội: Mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhândân trong xã hội
Trang 54) Xây dựng chính trị: Dân quyền
II Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
1 Nguồn gốc lý luận
Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh trước hết bắt nguồn từ việc tiếp thu,lựa chọn , bổ sung và phát huy các giá trị truyền thống trong điều kiện mớicủa cuộc cách mạng vô sản nó biểu hiện ở chính cuộc đời, tư tưởng và hoạtđộng của Hồ Chí Minh, biểu tượng cao đẹp nhất của tâm hồn, tính cách vàvăn hóa Việt Nam
Truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam
Việt Nam là dân tộc có nền văn hóa lâu đời, được hình thành và pháttriển qua hàng ngàn năm lịch sử, có bản sắc riêng, trở thành nguồn nuôidưỡng tinh thần dân tộc, nguồn sống mãnh liệt giúp cho dân tộc chiến thắng
âm mưu đồng hóa của mọi kẻ thù xâm lược
Trước hết, đó là chủ nghĩa yêu nước và ý chí bất khuất trong đấu
tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Yêu nước là một trong những
truyền thống cơ bản, sâu sắc, nổi bật của con người việt nam, được thể hiệnqua nhiều thế hệ từ xưa tới nay, là dòng chủ lưu chảy xuyên suốt trường kỳlịch sử việt nam, là chuẩn mực cao nhất, đứng đầu bảng giá trị văn hóa-tinhthần Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “ dân ta có một lòng nồng nànyêu nước Đó là một truyền thống quí báu của ta Từ xưa tới nay, mỗi khi Tổ
Trang 6cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấnchìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước”.
Ngay từ nhỏ Nguyễn tất Thành đã sớm tiếp thu truyền thống yêu nướccủa dân tộc Chính sức mạnh truyền thống ấy đã thúc giục Nguyễn Tất Thành
ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân Đó là động lực chi phối mọi suy nghĩ,hành động của Người trong suốt cả cuộc đời hoạt động cách mạng Người đãviết: “Lúc đầu, chính là chủ ngĩa yêu nước, chứ không phải chủ nghĩa cộngsản đã đưa tôi tin theo lê nin, tin theo quốc tế thứ 3”
Thứ hai là tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân,
tương ái Truyền thống này được hình thành xuất phát từ hoàn cảnh và nhucầu đấu tranh quyết liệt với thiên nhiên và với giặc ngoại xâm của dân tộc.Người Việt Nam sống gắn bó, đùm bọc lẫn nhau trong tình làng, nghĩa xóm,tắt lửa tối đèn có nhau Truyền thống này là cơ sở hình thành nên nhân cách,
tư tưởng nhân văn, đạo đức, đoàn kết Hồ Chí Minh
Thứ ba, là truyền thống lạc quan, yêu đời Trong cuộc sống người việt
nam luôn gặp muôn vàn khó khăn, gian khổ, hiểm nguy nhưng vẫn động viênnhau “chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo” Tinh thần lạc quan đó là cơ sở hìnhthành niềm tin và sức mạnh của bản thân mình, tin vào sự tất thắng của chân
lý, chính nghĩa, dù trước mặt còn nhiều gian truân khổ ải, phải chịu đựng,vượt qua Hồ Chí Minh chính là hiện thân của truyền thống lạc quan đó
Thứ 4, truyền thống cần cù, dũng cảm, thông minh sáng tạo trong sản
xuất và chiến đấu Dân tộc Việt Nam hình thành và phát triền trong hoàn cảnh
tự nhiên và xã hội không ít những khó khăn, khắc nhiệt ngay từ buổi đầudựng nước và giữ nước để tồn tại và phát triển, người Việt Nam từ thế hệnày đến thế hệ khác đã phải lao động cần mẫn phải chiến đấu anh dũng, kiêncường và trí thông minh sáng tạo Đó là truyền thống tốt đẹm góp phần làmnên bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Hồ Chí Minh kế thừa vàphát huy truyền thống tốt đẹp đó
Tinh hoa văn hóa nhân loại
Trang 7Cùng với tinh hoa văn hóa dân tộc, Hồ Chí Minh còn tiếp thu có chọnlọc, kế thừa và phê phán tinh hoa văn hóa của nhân loại đó là văn hóa phươngđộng, phương tây để làm giàu trí tuệ, hình thành nhân cách, tư tưởng củaminh.
Văn hóa phương Đông, tư tưởng nho giáo, phật giáo, lão giáo đã ảnhhưởng lớn tới Hồ Chí Minh
Về Nho giáo, ngay từ nhỏ Nguyễn Tất Thành đã có vốn tru thức về hán
học khá phong phú Vì vậy mà người biết chắt lọc lấy những gì tinh túy nhấttrong tư tưởng nho giáo Đó là các triết lý hình động, tư tưởng nhập thế hànhđạo, giúp đời, là ước vọng về xã hội bình trị, hòa mục, hòa đồng, là triết lýnhân sinh, tu thân dưỡng tính, đề cao văn hóa, lễ giáo, tạo ra truyền thốnghiếu học ở nho giáo Hồ Chí minh cũng thấy được mặt hạn chế của nó như
có những yếu tố duy tâm, lặc hậu, phản động: tư tưởng đẳng cấp, khinh laođộng, khinh phụ nữ những hạn chế đó Người biết loại bỏ và khắc phụctrong công tác
Về phật giáo, mặc dù còn những yếu tố duy tâm, huyền bí song phật
giáo có những mặt tích cực ảnh hưởng sâu sắc tới hình thành nhân cách, tưtưởng Hồ Chí Minh Đó là tư tưởng vị tha từ bi bác ái, cứu khổ cứu nạn,thương người như thể thương thân là nếp sống có đạo đức, trong sạch, giản dị,chăm lo làm việc thiện, là tinh thần bình đẳng, dân chủ, chống phân biệt đẳngcấp, đề cao lao động, chống lười biếng, là chủ trương sống không xa lánh việcđời mà gắn bó với dân, với nước, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh củanhân dân chống kẻ thù của dân tộc
Tư tưởng lão giáo với thuyết “ vô vi” đã ảnh hưởng tới hình thanh nhân
cách Hồ Chí Minh, đó là sống luôn lạc quan, yêu đời, yêu thiên nhiên, cỏ cây,sông núi đấy là những nét đẹp ở Hồ Chí Minh, một con người bình dị màthanh cao
Trang 8Đến khi trở thành người mác xít Hồ Chí Minh còn tiếp tục tìm hiểuthêm về chủ nghĩa Tam Dân của Tôm trung sơm và tìm thấy trong đó “nhữngđiều thích hợp với điều kiện nước ta”.
Là người mác xít tỉnh táo và sáng suốt, Hồ Chí Minh đã biết khai thácnhững yếu tố tích cực của tư tưởng và văn hóa phương đông để phục vụ cho
sư nghiệp cách mạng của nước ta Người đã dẫn lời của Leenin: “chỉ cónhững người cách mạng chân chính mới thu hái được những điều hiểu biếtquí báu của đời trước để lại”
Văn hóa phương Tây
Ba mươi năm sống, lao động và học tập ở nước ngoài, Hồ Chí Minh đãchịu ảnh hưởng rất sâu rộng của nền văn hóa dân chủ và cách mạng củaphương tây Ngay từ khi còn học ở trường tiểu học Đông Ba rồi vào họcTrường Quốc học Huế, Nguyễn Tất Thành đã làm quen với nhà văn hóa Pháp,những tư tưởng tiến bộ của cách mạng pháp về “tự do, bình đẳng, bác ái” đãảnh hưởng mạnh đến Người và là một trong những yếu tố tác động tới hướng
đi tìm đường cứu nước của Người
Những năm tháng sống ở Pháp, ở Mỹ, ở Anh Hồ Chí Minh đã có điềukiện để tìm hiểu, nghiên cứu và trực tiếp trải nghiệm qua các hoạt động chínhtrị, văn hóa, xã hội ở đây Người đã tiếp thu các giá trị về quyền sống, quyền
tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc của tuyên ngôn độc lập nước Mỹ năm 1776,các giá trị của tuyên ngôn nhân quần, dân quyền của Đại cách mạng pháp.Người đã trực tiếp tìm hiểu tư tưởng dân chủ qua các tác phẩm của các nhàkhai sáng như Vonte, Rutxo, Moongtetxkio cùng với những hoạt động thựctiễn phong phú, sôi nổi của mình, Hồ Chí Minh đã hấp thụ được tư tưởng dânchủ và hình thành được phong cách dân chủ của mình trong cuộc sống
Tóm lại trên hành trình cứu nước, Hồ Chí Minh đã tự biết làm giàu trítuệ của mình bằng vốn trí tuệ của thời đại, Đông và Tây vừa tiếp thu, vừa gạnlọc để từ tầm cao trí thức nhân loại mà say nghĩ, lựa chọn, kế thừa và đổi mới,vận dụng và phát triển
Trang 9Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng conngười vì vậy, chủ nghĩa mác-leenin chính là một nguồn gốc lý luận, là cơ sởchủ yếu nhất hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh, chính là sựvận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa mác-leenin trong thời đại mới.
Trên cơ sở năng lực và trí tuệ cao, từ những nhận thức ban đầu về chủnghĩa Mác-lenin, Hồ Chí Minh đã tiến dần tới những nhận thức “lý tính”, trởlại nghiên cứu chủ nghĩa mác-lenin sâu sắc hơn, để rồi tiếp thu học thuyếtmác-lenin một cách có chọn lọc, không rập khuân máy móc, không sao chépgiáo điều Người tiếp thu chủ nghĩa Mác-lenin theo phương pháp mác xít, cốtnằm lấy cái tinh thần, cái bản chất Người vận dụng lập trường quan điểm,phương pháp biện chứng của chủ nghĩa Mác-lenin để giải quyết những vấn đềthực tiễn của cách mạng Việt Nam, chứ không đi theo những kết luận sẵn cótrong sách vở chủ nghĩa Mác-lenin được Hồ Chí Minh coi đó “là cái cẩmnang thần kì, là kim chỉ nam còn là ánh sáng mặt trời soi đường chúng ta đi điđến tháng lợi cuối cùng, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản”, và “bây giờhọc thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắcchắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa lenin”
Như vậy, các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc đã được nâng lêntầm thế giới với việc thâu nhận tinh hoa văn hóa của nhân loại và chủ nghĩa
Trang 10mác-lenin đã hình thành và tạo ra bước phát triển phù hợp với tiến hóa củanhân loại trong thời đại mới của tư tưởng Hồ Chí Minh.
2 Nguồn gốc thực tiễn
Thực tiễn cuộc sống và hoạt động ở trong nước Hồ Chí Minh sinh ra
và lớn lên trong bối cảnh nước mất nhà tan, được trực tiếp chứng kiến cảnh đếquốc pháp cùng bè lũ tay sai áp bức bóc lột đồng bào ta Thảm kịch ở của ràorồi những cảnh trái ngược ở Huế đã gây ấn tượng mạnh, khơi dậy tình yêuthương sâu sắc đối với đồng bào mình Đặc biệt khi phải chứng kiến sự đàn
áp của đế quốc pháp và tay sai đối với cuộc biểu tình chống sưu thuê ở Trung
Kỳ (4-1908) mà chính Người tham gia, đã gây cho Người nhiều suy nghĩ, vìsao phong trào lại thất bại Dó cũng là cơ sở tạo động cơ thôi thúc Người ra đitìm đường cứu nước cứu dân
Từ năm 1941 đến năm 1969 Hồ Chí Minh về nước trực tiếp lãnh đạophong trào cách mạng Việt Nam: đấu tranh giành chính quyền, bảo vệ và xâydựng chính quyền, tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp, kháng chiếnchống Mỹ và xây dụng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc đấy chính là cơ sở thựctiễn phong phú, sinh động để hình thành, phát triển tư tưởng của người
Thực tiễn cuộc sống và hoạt động trên thế giới: ra đi tìm đường cứunước, Hồ Chí Minh đã đặt chân đến nhiều nước trên thế giới trong đó có cácnước thuộc địa, các nước tư bản, nước đế quốc và nước xã hội chủ nghĩa,được chứng kiến cuộc sống của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động vàtầng lớp thượng lưu của giai cấp tư sản, đã hình thành tư tưởng ban đầu ở HồChí Minh là: chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân là nguyên nhân gây đaukhổ cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động vì vậy muốn có độc lập tự
do phải đoàn kết quốc tế rộng rãi để cùng nhau tiêu diệt chủ nghĩa đế quốc
Những năm tháng sống ở nước Anh, nước Pháp(1914-1923) Người tíchcực tham gia vào các hoạt động chính trị, văn hóa, khoa học, nghệ thuật đadạng (như Hội những người lao động ở hải ngoại, hội nghệ thuật và khoa học,câu lạc bộ Phoobua, Đảng xã hội pháp, Đảng cộng sản pháp, Hội các dân tộc
Trang 11thuộc địa…) Qua đó giúp Người mở rộng tầm nhìn, tầm hiểu biết, phát triểntrí tuệ của mình.
Từ năm 1923 Người đến Liên Xô, nước xã hội chủ nghĩa đầu tiêntrên thế giới, chứng kiến sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở đây Ngườitham dự nhiều Hội nghị quốc tế quang trọng và được nhận công tác trong BanPhương Đông, Quốc tế Cộng sản
Năm 1924-1930 hoạt động ở Trung Quốc, Thái Lan, ở đây Nguyễn ÁiQuốc đào tạo cán bộ, Xúc tiến thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Như vậy thực tiễn phong phú, sinh động đã đem lại cho Hồ Chí Minhvốn sống, vốn kinh nghiệm, vốn hiểu biết phong phú về nhiều mặt Thực tiễn
ấy là cơ sở làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh hình thành và phát triển ngày càngphong phú, toàn diện nó là kết quả tác động biện chứng giữa nhận thức vàhoạt động, lý luận và thực tiễn vì vậy mà tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càngtiếp cận với chân lý cuộc sống, tư tưởng của Người ngày càng nâng cao tínhchất cách mạng và khoa học
Trang 12CHƯƠNG II NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA
GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
I Một số quan điểm chung của Hồ Chí Minh về văn hóa.
1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa.
Văn hóa là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng , có quan hệ gắn bó với chính trị, kinh tế, xã hội.
Trong lãnh đạo nhân dân xây dựng đất nước, Hồ Chí Minh quan niệmvăn hóa là một kiến trúc thượng tầng, văn hóa có quan hệ gắn bó với chính trị,kinh tế, xã hội Hồ Chí Minh nêu rõ : Văn hóa là một trong bốn vấn đề quantrọng của xã hội Bốn vấn đề đó là chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Chúngngang nhau và có quan hệ mật thiết với nhau, cùng tác động lẫn nhau
Trong mối quan hệ giữa văn hóa với chính trị, Hồ Chí Minh ghi rõ :
“Văn hóa của dân tộc ta vốn rất phong phú, nhưng dưới chế độ thực dân vàphong kiến, nhân dân ta bị nô lệ, thì văn nghệ cũng bị nô lệ, bị tồi tàn, khôngthể phát triển được.” Điều đó có nghĩa là chính trị ảnh hưởng trực tiếp tới vănhóa, chính trị được giải phóng, văn hóa mới được giải phóng Vì vậy, theo
Hồ Chí Minh phải tiến hành cách mạng chính trị trước để giải phóng chính trị,giải phóng xã hội, từ đó giải phóng văn hóa, mở đường cho văn hóa pháttriển
Trong mối quan hệ giữa văn hóa với kinh tế, Hồ Chí Minh khẳng địnhkinh tế là nền tảng của xây dựng văn hóa : Văn hóa là một kiến trúc thượngtầng Vì vậy, cơ sở hạ tầng (kinh tế) có phát triển thì văn hóa mới phát triểnđược Hồ Chí Minh còn nói : “ Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải pháttriển kinh tế và văn hóa Vì sao không nói phát triển văn hóa và kinh tế? Tụcngữ có câu : Có thực mới vực được đạo; vì thế kinh tế phải đi trước… Pháttriển kinh tế và văn hóa để nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhândân ta” Ngược lại, có phát triển văn hóa thì kinh tế mới phát triển được Hồ
Trang 13Chí Minh chỉ rõ : “Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội phải có văn hóa, khoa học
kỹ thuật”; “Chủ nghĩa xã hội phải có học thức”,”Muốn tiến lên chủ nghĩa xãhội phải có những con người mới xã hội chủ nghĩa”
Trong mối quan hệ giữa văn hóa với xã hội, Hồ Chí Minh nêu rõ :
“Văn hóa văn nghệ cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài màphải đứng trong kinh tế và chính trị”; văn hóa phải gắn với đời sống xã hội,phải gắn với đời sống của nhân dân lao động với sự nghiệp cách mạng Trongkháng chiến chống Pháp, Hồ Chí Minh coi : “Văn hóa là một mặt trận, cán bộvăn hóa là chiến sĩ trên mặt trận ấy” Do đó phải thực hiện : “Kháng chiến hóavăn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”, “Văn hóa phải soi đường cho quốc dânđi”
Văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển của xã hội
Văn hóa là mục tiêu phát triển của xã hội Trong định nghĩa văn hóa,
Hồ Chí Minh chỉ rõ : “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống của loàingười mới sáng tạo và phát minh ra… Văn hóa” Vì vậy, ngay từ khi bắt đầulãnh đạo nhân dân xây dựng đất nước, Hồ Chí Minh đã quan tâm đến văn hóa,cùng với việc diệt giặc đói là diệt giặc dốt và giặc ngoại xâm Hồ Chí Minhcoi diệt giặc dốt là công việc quan trọng để tạo cơ sở xây dựng chính quyềncách mạng và phát triển kinh tế
Văn hóa là động lực phát triển của xã hội Hồ Chí Minh khẳng định: “Trình độ văn hóa của nhân dân nâng cao sẽ giúp chúng ta đẩy mạnh côngcuộc khôi phục kinh tế , phát triển dân chủ…” Trong xây dựng chủ nghĩa xãhội, Hồ Chí Minh chỉ rõ : “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có văn hóa,khoa học kĩ thuật” Con người là sản phẩm của văn hóa đồng thời là động lựcchính trong sự phát triển của xã hội Bởi vậy, Hồ Chí Minh luôn quan tâmgiáo dục đào tạo những con người mới xã hội chủ nghĩa trong xây dựng chủnghĩa xã hội Vì theo Hồ Chí Minh : “Muốn có chủ nghĩa xã hội phải cónhững con người mới xã hội chủ nghĩa”
Trang 142 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính chất nền văn hóa mới Việt Nam
Tính chất của nền văn hóa mới Việt Nam được Hồ Chí Minh xác địnhtheo tiến trình xây dựng đất nước, xây dựng chế độ mới
Tháng 9 – 1945, khi tiếp xúc các đại biểu của Ủy ban Văn hóa lâm thờiBắc Bộ, Hồ Chí Minh nói : “Tôi mong rằng các ngài trong giới văn hóa nhận
rõ nhiệm vụ của các ngài trong lúc này là củng cố nền độc lập của Việt Nam,sửa soạn gây dựng cho đất nước một nền văn hóa mới… có tính khoa học,tính đại chúng thì mới thuận với trào lưu tiến hóa của tư tưởng hiện đại Naynước ta có độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hóahợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân”
Tháng 2 – 1951, tại Đại hội II của Đảng Lao động Việt Nam, Hồ ChíMinh khẳng định : Xúc tiến công tác văn hóa để đào tạo con người mới vàcán bộ mới cho công cuộc kháng chiến kiến quốc Phải triệt để tẩy trừ mọi ditích thuộc địa và ảnh hưởng nô dịch của văn hóa đế quốc Đồng thời pháttriển những truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc và hấp thụ những cáimới của văn hóa tiến bộ thế giới, để xây dưng một nền văn hóa Việt nam cótính chất dân tộc, khoa học và đại chúng.”
Khi miền Bắc bắt đầu tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội, Hồ ChíMinh nêu rõ : “ Để phục vụ sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa thì văn hóaphải xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức.” Đến đại hội IIIcủa Đảng (9-1960), Hồ Chí Minh sửa ại như sau : “Nền văn hóa mới màchúng ta xây dựng là nền văn hóa có nội dung xã hội chủ nghĩa và tính chấtdân tộc”
Từ những ý kiến trên của Hồ Chí Minh, chúng ta thấy điều cốt lõi trong
tư tưởng của Người về tính chất của nền văn hóa mới vẫn xoay quanh ba tínhchất : dân tộc, khoa học và đại chúng