Phát huy vai trò chỉ đạo của cán bộ lớp trong dạy học thể dục

Bởi vậy, không ít quốc gia đã nhậnthức rõ sức khoẻ con người là tài sản quốc gia đặc biệt, nhà nước có trách nhiệmquản lý tài sản này là phát triển vốn dự trữ tiềm ẩn trong mỗi con người

Danh sách quy định chữ viết tắt

Phần 1 : MỞ ĐẦU

1 Mục đích của sáng kiến :

Sự nghiệp đổi mới đất nước đòi hỏi “phát triển khoa học và công nghệ, nâng cao năng lực nội sinh coi đó là nhân tố quan trọng để thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá” tất nhiên, để phát triển khoa học, nâng cao năng

lực nội sinh, thì yếu tố con người trở thành cốt lõi, có tính quyết định Khi đó,phát triển sự nghiệp giáo dục toàn diện nói chung và giáo dục thể chất nói riêng

có vị trí quan trọng và ý nghĩa xã hội to lớn Bởi vậy, không ít quốc gia đã nhậnthức rõ sức khoẻ con người là tài sản quốc gia đặc biệt, nhà nước có trách nhiệmquản lý tài sản này là phát triển vốn dự trữ tiềm ẩn trong mỗi con người, ở nước

ta có nghị quyết về giáo dục của Trung ương được thực hiện trong kế hoạch pháttriển thể chất trong trường học các cấp Công tác giáo dục thể chất ở trường học

góp phần vào việc thực hiện mục tiêu xây dựng con người mới, phát triển cao vềtrí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức.

Trong quá trình giáo dục thể chất, nhiệm vụ giáo dục và phát triển toàndiện các tố chất thể lực là hết sức quan trọng Đây chính là một trong nhữngphương tiện giáo dục thế hệ trẻ trong nhà trường Mặt khác các tố chất thể lựcbao gồm sức nhanh, sức mạnh, sức bền và sự khéo léo , là những điều kiện quantrọng đối với mỗi học sinh

Mục tiêu hàng đầu của giáo dục thể chất là người tập phải không ngừngphát triển và hoàn thiện các tố chất thể lực và cũng là một trong những nhiệm vụchủ yếu Trong quá trình giáo dục các tố chất thể lực là nhằm phát triển mộtcách toàn diện phải dựa trên cơ sở các bài tập phát triển chung

Bởi vì thông ban chi đao của ban cỏn sự lớp phần thúc đẩy các em họcsinh phát triển nhanh chóng, cân đối và hoàn chỉnh Thông qua môn hoc, hệ thầnkinh của các em được củng cố và phát triển, các phản xạ thần kinh nhậy bénhơn, các quá trình thần kinh diễn ra linh hoạt và mãnh liệt hơn, làm cho các emlanh lợi, tháo vát trong cuộc sống

Từ năm 1992 Đảng và Nhà nước ta đã thấy được tầm quan trọng củaTDTT trong chiến lược phát triển con người nên đã đưa vào kế hoạch phát triển

giáo dục trong các trường học: “ Công tác giáo dục thể chất trong các trường

học các cấp nhằm góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng con người mới, phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, sẳn sàng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Ngày nay, trong bối cảnh tòan ngành giáo dục đang nỗ lực đổi mớiphương pháp dạy học, cùng với các môn khoa học khác giáo dục thể chất cũngđược quan tâm đổi mới Với chương trình đổi mới đòi hỏi phải có sự đổi mới vềphương pháp giáo dục: Giảm lý thuyết tăng thực hành, phát huy khả năng củahọc sinh trong đó có sự tự quản lý chỉ đạo và tự đánh giá nhận xét của các em Quan sát thực tế tôi thấy việc phát huy hết vai trò chỉ đạo của Ban cán sựlớp trong tiết học thể dục còn ít nên giáo viên thường mệt mỏi đồng thời tạo tâm

lý căng thẳng cho học sinh, ít gây hứng thú học tập nên chất lượng tiếp thu củahọc sinh chưa cao.

Qua những năm áp dụng phương pháp đổi mới trong giảng dạy môn thểdục THCS với chương trình thay sách, đã có nhiều thầy, cô giáo có những kinhnghiệm, sáng kiến phục vụ tích cực cho công tác giảng dạy bộ môn thể dục Tuynhiên, tôi vẫn nhận thấy còn có những vấn đề tiếp tục nảy sinh trong thực tếgiảng dạy ở trường tôi mà bản thân tôi lµ giáo viên giảng dạy môn học này,luôn trăn trở, suy nghĩ tìm hướng giải quyết Một trong những vấn đề đó là : làmthế nào để dạy hiệu quả tiết học thể dục nhằm nâng cao chất lượng, cũng nhưnâng cao chất lượng dạy học bộ môn thể dục trên thực tế ở trường THCS TrungKênh

Với khả năng hiện có của mình và những lí do trên, tôi mạnh dạn chọn và

viết sáng kiến kinh nghiệm “Phát huy vai trò chỉ đạo của Ban cán sự lớp trong

tiết học thể dục ”

2 Đóng góp của sáng kiến

Bộ môn TD là dạy - học lý thuyết gắn liền với thực hành, biết lý thuyết để

vận dụng đúng và chính xác hơn, ngược lại qua thực hành để con người hiểu lýthuyết được sâu và đầy đủ chắc chắn hơn từ đó hiệu quả học tập và chất lượngluyện tập được cao hơn

*Trong thực tế, phần lớn thực hành chiếm tỉ trọng lớn, thông qua thựchành luyện tập, các bài thể dục thể thao đúng phương pháp đúng khoa học mớiđem lại sức khỏe, thể lực, mà sức khỏe và thể lực là mục tiêu cơ bản thể hiệnđặc trưng của môn thể dục thể thao

* Vì vậy, vai trò chỉ đạo của Ban cán sự trong việc chỉ đạo lớp học thểdục là rất quan trọng Có ý thức học, rất say mê, nhất là các em được học

phương pháp mới đã phát huy được khả năng luyện tập và lòng nhiệt tình có tinhthần tự giác.

- Chính vì vậy việc nghiên cứu đề tài này thành công sẽ đem lại chophong trào luyện tập TDTT Trường THCS Trung Kênh có nền nếp trong giảngdạy và giáo dục học sinh, chương trình GDTT nội khóa và ngoại khóa được đivào nền nếp đạt kết quả cao nói riêng và các trường trong huyện nói chung

PHẦN II: NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở khoa học của sáng kiến

I CƠ SỞ LÍ LUẬN:

1 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS:

Học sinh THCS thuộc lứa tuổi từ 12 đến 15 là tuổi thiếu niên, chuyển tiếp

từ thời thơ ấu lên trưởng thành vẩn mang tính trẻ con nhưng lại muốn làm ngườilớn Đây chính là thời kì phát triển mạnh mẽ đến mức thiếu cân đối cả về cơ thể,thể chất, tâm lý lẫn trí tuệ Do đó việc đổi mới phương pháp dạy – học ở THCStheo hướng phát huy tích cực chủ động cần chú ý những điểm sau

a Động cơ học tập:

Hoạt động học tập dần được các em xem như để thỏa mãn nhu cầu vềnhận thức Tuy nhiên động cơ học tập rất đa dạng và chưa bền vững, biểu hiện ởnhững thái độ nhiều khi mâu thuẫn từ rất tích cực đến thờ ơ lười biếng, từ nỗ lựchọc tập sang thụ động học tập

Để các em có động cơ, thái độ đúng đắn thì giáo viên phải biết gợi ý chohọc sinh nhu cầu tìm hiểu, giúp các em có phương pháp học tập phù hợp đểtránh bị thất bại gây tâm lý chán nản

b Về chú ý:

Chú ý có chủ định, bền vững được hình thành dần dần Mặt khác chú ý dễ

bị phân tán, không bền vững Biện pháp tốt để gây sự chú ý của các em là phải

thành thạo về thuật ngữ trong TDTT, tổ chức tốt các họat động học tập cho hợp

lí, không có nhiều thời gian nhàn rỗi để chú ý bị phân tán Tạo ra các hoạt độnghọc tập hào hứng mới thu hút sự chú ý của các em

c Về ghi nhớ:

Ghi nhớ máy móc ngày càng nhường chổ cho ghi nhớ có chủ định dựatrên sự so sánh, phân loại, hệ thống hóa Tốc độ và khối lượng cần ghi nhớ tănglên đã có khuynh hướng tái hiện lại kiến thức đã học theo cách diễn đạt củamình

Giáo viên cần dạy cho học sinh kĩ năng ghi nhớ lôgic, biết tìm ra điểm tựa

để nhớ, kĩ năng ghi nhớ bằng hành động

d Về tư duy:

Tư duy có trừu tượng hóa, khái quát hóa càng phát triển giúp cho việc lĩnhhội bản chất các khái niệm khoa học về môn học Tuy nhiên tư duy hình tượng

cụ thể vẫn giữ vai trò quan trọng

e Quan hệ giao tiếp:

Ở độ tuổi này thường nảy sinh cảm giác về sự trưởng thành và nhu cầuthừa nhận đã là người lớn, các em mong muốn được người lớn tôn trọng nhâncách, tin tưởng và mở rộng tính dộc lập của mình Nếu người lớn không thừanhận nhu cầu này để thay đổi quan hệ giao tiếp thì sẽ gây ra những phản ứng bấtlợi như bướng bỉnh, không vâng lời, xa vắng

Học sinh THCS có nhu cầu lớn trong giao tiếp với bạn bè, khao khát đượchành động chung với nhau, muốn được bạn bè tôn trọng, công nhận năng lựccủa mình

Chính vì vậy giáo viên phải nắm chắc đặc điểm này thì mới có tác dụngtốt đến giáo dục, tạo cho học sinh phát triển tốt quan hệ giao tiếp hợp tác vớinhau trong họat động tập thể và uốn nắn các em hoạt động theo hướng phục vụcác mục tiêu giáo dục

Tóm lại, đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THCS có những yếu tố thuậnlợi cho phương pháp dạy học tích cực mà giáo viên khai thác nhưng cũng có yếu

tố bất lợi mà giáo viên cần nắm vững đẻ chủ động phòng tránh

2 So sánh phương pháp dạy - học giáo viên làm trung tâm và học sinh làm trung tâm:

Mục tiêu

- Quan tâm trước hết là lợi ích của

giáo viên

- Giáo viên chăm lo đén việc truyền

đạt hết nội dung chương trình,

chuẩn bị tốt cho học sinh những

thuyết, sự phát triển tuần tự của các

khái niệm, định luật và thuyết khoa

học

- Không chỉ quan tâm đến kiến thức líthuyết mà còn chú trọng đến các kĩ năngthực hành vận dụng kiến thức năng lực ,phát hiện và giải quyết các vấn đề thựctiễn

Phương pháp

- Chủ yếu thuyết trình, giải thích,

minh họa

- Giáo viên trình bày cặn kẽ nội

dung bài học, tranh thủ truyền thụ

vốn hiểu biết và kinh nghiệm của

mình

- Trên lớp giáo viên chủ động thực

hiện theo giáo án đã chuẩn bị

- Hoạt động theo nhóm, tổ qua đó họcsinh tự nắm các tri thức mới đồng thờirèn luyện được phương pháp tự học, tậpdượt tìm tòi nghiên cứu

- Những dự kiến của giáo viến chủ yếutập trung vào các họat động của học sinh,cách thức tổ chức các hoạt động đó cùngvới những khả khăn diễn biến để khi lênlớpcó thể linh họat điều chỉnh thực hiệngiờ học, phân hóa trình độ năng lực củahọc sinh tạo điều kiện cho sự bộc lộ vàphát triển tiềm năng của mỗi em

Phương tiện

- Thiết bị dạy học chủ yếu thực

hiện minh họa cho lời nói, trình bày

- Thiết bị dạy học được sử dụng nhưnguồn thông tin dẫn học sinh đến tri thức

của giáo viên, tạo thuận lợi cho sự

tiếp thu của học sinh

mới, quan tâm vận dụng phương tiện dạyhọc hiện đại để học sinh hoàn thànhnhiệm vụ học tập theo tiến độ phù hợpvới sức mình

Tổ chức

- Các tiết học tiến hành chủ yếu

dưới sự chủ động chỉ đạo của giáo

viên Người giáo viên trở thành

trung tâm thu hút sự chú ý của học

sinh

- Hình thức tổ chức lớp học dễ dàng thayđổi linh hoạt phù hợp với dạy học cá thể,phân chia nhóm nhỏ, thực hiện theonhóm học sinh dưới sự chỉ đạo trực tiếpcủa Ban cán sự lớp, giáo viên là ngườithiết kế, tổ chức, cố vấn, trọng tài trongcác hoạt động học tập của học sinh

Đánh giá

- Giáo viên là người trực tiếp đánh

giá kết quả học tập của học sinh

- Giáo viên chú ý đến khả năng tái

hiện, ghi nhớ các kiến thức do giáo

viên cung cấp

- Học sinh tự đánh giá và chịu tráchnhiệm về kết quả học tập của mình, đượctham gia đánh giá và đánh giá lẫn nhau

về mức độ đạt mục tiêu từng phần trongchương trình học tập

- Giáo viên quan tâm hướng dẫn cho họcsinh phát triển năng lực đánh giá để tựđiều chỉnh cách học, khuyến khích cáchhọc thông minh, sáng tạo biết giải quyếtcác vấn đề nảy sinh trong tình huống

3 Các dấu hiệu đặc trưng của hương pháp tích cực

a Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học của học sinh:

Nhân cách các em được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động

chủ động, thông qua các hoạt động có ý thức Trí tuệ của các em nhờ sự “đối thoại” giữa chủ thể với đối tượng và môi trường Mối quan hệ giữa học và làm

là “suy nghĩ tức là hành động” và “cách tốt nhất để hiểu là làm” Chủ tịch Hồ Chí Minh có nói rằng “Học để hành, học và hành phải đi đôi Học mà không hành thì vô ích, hành mà không học thì thì hành không trôi chảy”

Trong phương pháp tích cực, người học – chủ thể của hoạt động học đượccuốn hút vào những hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thôngqua đó tự lực khám phá những điều mà mình chưa biết chứ không phải tiếp thumột cách thụ động những tri thức đã được sắp đặt sẳn Được đặt vào những tìnhhuống đời sống thực tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, giải quyết vấn

đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức mới, kĩ năngmới bộc lộ và phát huy tiềm năng và sáng tạo

b Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học:

Đã từ lâu các nhà khoa học đã nhận thức được ý nghĩa của việc dạyphương pháp học Đây là cách hữu hiệu chuẩn bị cho lớp kế tục thích ứng với xãhội học tập trong đó mỗi người phải có năng lực học tập liên tục suốt đời

Trong phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyệncho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen tự học thỉ sẽ tạo ra lòngham học, khơi dậy tiềm năng vốn có của mỗi người thì dễ dẫn đến sự thànhcông

c Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác:

Phương pháp tích cực đòi hỏi sự cố gắng trí tuệ và nghị lực cao của mỗihọc sinh trong quá trình tự lực giành lấy kiến thức mới Ý chí và năng lực củahọc sinh trong một lớp không đồng đều do đó phải chấp nhận sự phân hóa vềcường độ và tiến trình hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học đượcthiết kế thành một chuỗi công tác độc lập, được giao cho từng cá nhân thực hiện.Trong kiểu dạy thông báo đồng loạt, thông tin đi từ thầy đến trò, quan hệ giaotiếp chủ yếu là thầy - trò Trong phương pháp học tập hợp tác vẫn có thể giaotiếp thầy – trò nhưng nổi lên là mối quan hệ giữa trò – trò

Trong giáo dục việc học tập được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, hoặc trườngnhưng được sử dụng phổ biến nhất trong dạy học là hợp tác nhóm nhỏ từ 4 – 6người

d Kết hợp đánh giá giữa thầy và trò:

Trong dạy học việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhậnđịnh thực trạng dạy để điều chỉnh hoạt động học tập của học trò mà còn tạo điều

kiện nhận định thực trạng dạy để điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Trước đây,giáo viên giữ chủ đạo đánh giá, học sinh là đối tượng được đánh giá.

Ngày nay, trong phương pháp tích cực để chuẩn bị cho học sinh khả nănghọc tập liên tục suốt đời thì giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển nănglực tự đánh giá để điều chỉnh cách học

4 Điều kiện áp dụng phương pháp dạy học tích cực:

Phương pháp tích cực có mầm mống từ xa cưa Ngày nay do có nhữngyêu cầu đổi mới giáo dục phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nướctrong thời đại công nghiệp hóa hiện đại hóa, phương pháp tích cực cần được sựphát triển nhanh chóng trở thành phổ biến trong nhà trường của chúng ta

Tuy nhiên, nó không thể loại trừ, không thể thay thế hòan tòan cácphương pháp dạy học truyền thống Không phải mọi kiến thức đều có thể do họcsinh chiếm lĩnh bằng họat động tự lực dù có đủ phương tiện học tập Không phảimọi học sinh đều tự nguyện, tự giác tham gia các hoạt động tích cực

Phương pháp tích cực đòi hỏi một số điều kiện, trong đó quan trọng nhất

là người giáo viên Phương pháp tích cực không hạ thấp hay giảm nhẹ vai tròcủa người giáo viên Giáo viên phải được đào tạo chu đáo để thích ứng vớinhiệm vụ đa dạng Từ dạy học thông báo, giải thích, minh họa sang dạy học tíchcực, giáo viên không còn đơn thuần là người truyền đạt kiến thức mà giáo viêntrở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động đậc lập học theonhóm để học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới, hình thành kĩ năng, thái độ theo yêucầu của chương trình Trên lớp học học sinh hoạt động là chính nhưng trước đókhi sọan bài giáo viên phải đầu tư nhiều công sức và thời gian mới có thể thựchiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn trong cáchoạt động tìm tòi, hào hứng, tranh luận của học sinh Giáo viên phải có tri thức

bộ môn sâu rộng, vừa có trình độ sư phạm lành nghề biết xử lý và sử dụng cácphương tiện dạy học hiện đại để có thể định hướng sự phát triển của học sinhnhưng cũng đảm bảo sự tự do của học sinh trong hoạt động học tập

Dưới sự chỉ đạo của giáo viên, học sinh phải dần có được những phẩmchất, năng lực, thói quen thích ứng với các phương pháp tích cực như giác ngộ