Một Số Biện Pháp Giúp Trẻ Tự Kỉ 3-4 Tuổi Có Kỹ Năng Tự Phục Vụ Bản Thân Trong Trường Mầm Non.doc

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ TỰ KỶ 3 4 TUỔI CÓ KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ BẢN THÂN TRONG TRƯỜNG MẦM NON Lĩnh vực Giáo dục mẫu giáo Cấp học Mầm non Tên tác giả Đơn vị công tác Chức vụ Giáo viên Năm học 2020 2021[.]

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ

TỰ KỶ 3 - 4 TUỔI CÓ KỸ NĂNG TỰ

PHỤC VỤ BẢN THÂN TRONG TRƯỜNG MẦM NON

Lĩnh vực: Giáo dục mẫu giáo

III Các biện pháp thực hiện

1 Biện pháp 1: Đánh giá sự phát triển của trẻ theo lứa tuổi và mức độ

2 Biện pháp 2: Xây dựng các bài tập kỹ năng tự phục vụ để phát triển

riêng cho trẻ thông qua kế hoạch từng tháng cụ thể 7

4 Biện pháp 4: Xây dựng môi trường phục vụ cho hoạt động của trẻ. 11

5 Biện pháp 5: Tuyên truyền, phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh

PHẦN IV TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN V PHỤ LỤC – MINH CHỨNG

I Phụ lục 1: Phiếu khảo sát trước khi thực hiện đề tài

II Phụ lục 2: Phiếu khảo sát sau khi thực hiện đề tài

III Phụ lục 3: Bảng so sánh, đối chiếu trước và sau khi thực hiện đề tài

IV Phụ lục 4: Hình ảnh- Minh chứng

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

* Lí do chọn đề tài:

Ở Việt Nam, theo thống kê của các tổ chức quốc tế, có khoảng 200.000 trẻmắc phải hội chứng tự kỷ, tỉ lệ trẻ mắc ngày càng nhiều và có xu hướng gia tăngtrong những năm gần đây Thế nhưng, cho đến thời điểm hiện tại, nguyên nhântrẻ mắc hội chứng tự kỷ vẫn còn là ẩn số và chưa có lời giải đáp Cũng đã có rấtnhiều giả thuyết được đưa ra nhằm giải thích cho hội chứng này, các nhà khoahọc đã đưa ra 2 nhóm nguyên nhân chính: nhóm thứ nhất là nguyên nhân dosinh học: như yếu tố di truyền, sự phát triển bất thường của não, tiêm vaccinehay tuổi bố mẹ quá cao; nhóm thứ hai là do môi trường xã hội: như yếu tố môitrường ảnh hưởng đến sinh học (hóa chất, ô nhiễm môi trường, khói bụi, nhiễmđộc) Hay do cách chăm sóc giáo dục trẻ, làm đứa trẻ bị thiếu đi sự quan tâm của

bố mẹ và người thân Vậy tự kỷ là gì? Tự kỷ là một hội chứng rối loạn phát triển

tâm trí sớm, chiếm đa số là trẻ em, thường được phát hiện trong độ tuổi từ 2-10tuổi, kéo dài mà không thuyên giảm Trẻ tự kỷ thường tự cô lập bản thân với thếgiới xung quanh, kết hợp những hành vi rập khuôn, lặp đi lặp lại nhiều lần gây

ra những ảnh hưởng tâm lý nghiêm trọng cho trẻ, đồng thời gây cản trở nhữngquan hệ và giao tiếp xã hội của trẻ sau này Tự kỷ có nhiều mức độ, từ nhẹ đếnnặng, phát triển sớm và kéo dài đến suốt cuộc đời Vì vậy, hội chứng này khôngchỉ gây ra hệ lụy cho bản thân đứa trẻ, mà còn ảnh hưởng đến gia đình và toànthể xã hội Đối với những trẻ mắc hội chứng tự kỷ sẽ gặp phải những vấn đề khókhăn khác nhau: bắt chước, tri giác, vận động thô, vận động tinh, phối hợp taymắt, nhận thức thể hiện, nhận thức ngôn ngữ, kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng xãhội, hành vi… Điều này có nghĩa là mỗi đứa trẻ tự kỷ sẽ cần những cách thức vàmức độ hỗ trợ khác nhau do vậy tất cả chúng ta đều có thể giúp đỡ, hỗ trợ về cảmặt tinh thần và thể chất để những trẻ mắc tự kỷ có một cuộc sống hoàn thiệnhơn và ý nghĩa hơn

Trong tất cả những khó khăn kể trên thì phần lớn những trẻ mắc hội chứng

tự kỷ hay gặp phải nhất đó là khó khăn về kỹ năng tự phục vụ Hầu hết nhữngmệt mỏi của cha mẹ và giáo viên khi họ phải chăm sóc trong thời gian dài nhữngtrẻ tự kỷ chính là ở chỗ trẻ không có khả năng tự phục vụ như: ăn, uống, ngủnghỉ, đi vệ sinh, lấy cất đồ dùng cá nhân Vậy làm thế nào để trẻ tự kỷ có thể tựphục vụ được bản thân mà giúp gia đình và giáo viên giảm bớt những mệt mỏi

kéo dài? Đó là câu hỏi mà tôi luôn đặt ra với bản thân mình Chính vì vậy, tôi đã

chọn “Một số biện pháp giúp trẻ tự kỷ 3-4 tuổi có kỹ năng tự phục vụ bản thân trong trường mầm non” để làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm, đồng thời áp

dụng nhằm nâng cao chất lượng cơ sở giáo dục trẻ tại trường của mình

* Đối tượng nghiên cứu: Trẻ tự kỷ tại lớp C1.

* Phạm vi nghiên cứu: 1 trẻ tự kỷ mẫu giáo bé 3-4 tuổi lớp C1 - Trường mầm non Liên Hà - Năm học 2020 - 2021

* Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1/9/2020 đến tháng 31/ 3/2021.

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lý luận:

Mục tiêu của chương trình giáo dục mầm non hiện nay đóng vai trò quantrọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ Việc tổ chức cáchoạt động giáo dục với quan điểm “lấy trẻ làm trung tâm” là vô cùng đúng đắnbởi nó nhằm phát huy tính tích cực, tính sáng tạo, khả năng, năng lực vốn có củatrẻ về mặt tinh thần, nhờ khả năng đó trẻ có thể tự mình làm một số công việc

mà không phải dựa dẫm, nhờ vả vào người khác

Tính tự lập, tự phục vụ là yếu tố để tạo nên điều đó ở mỗi cá nhân, là khảnăng tin tưởng vào những đánh giá của bản thân, cũng như là tìm ra con đường

đi cho mình mà không cần lúc nào cũng nhờ đến sự chỉ bảo hay tìm kiếm sựgiúp đỡ từ người khác Có được khả năng này là một điều tuyệt vời, bởi nó sẽgiúp cho mỗi người tự tin hơn, thu hút được sự chú ý của mọi người xungquanh, từ đó tạo tiền đề, để có cơ hội phát triển toàn diện

Tính tự lập là gì? Là một đức tính rất cần thiết cho trẻ, vì nhờ có tính tự lập

mà trẻ có thể phát huy được những tiềm năng ẩn giấu, trẻ sẽ trưởng thành hơn vàđặc biệt bố mẹ sẽ giảm bớt lo lắng hơn Tuy nhiên tính tự lập không phải tựnhiên mà có được Mà nó còn phụ thuộc vào cả quá trình rèn luyện, tu dưỡngtrong một thời gian nhất định

Tự phục vụ là gì? Là phương tiện không thể thiếu để giúp trẻ tăng năng lựchội nhập, tích cực, chủ động, sáng tạo, tự tin vững vàng trước mọi khó khăn thửthách Tự phục vụ chính là chiếc chìa khóa của sự sống còn, sự phát triển và sựthành công của mỗi con người

Khi nhắc đến dạy kỹ năng tự phục vụ đối với trẻ tự kỷ nhiều người chorằng đó là một cái gì đó rất cao siêu, nhưng thực tế dạy trẻ tự kỷ biết tự lập, tựphục vụ là dạy những thói quen sinh hoạt rất thường ngày trong giao tiếp và ứng

xử của trẻ đối với bản thân và những người xung quanh

Chính vì vậy đối với trẻ tự kỷ 3 - 4 tuổi, việc giáo dục kỹ năng tự lập, tựphục vụ cho trẻ cần được áp dụng càng sớm càng tốt, là phương pháp rất quantrọng và cần thiết Tạo tính tự lập cho trẻ tự kỷ không phải chỉ có hướng dẫn chotrẻ tự lo cho bản thân mà còn giúp trẻ tự quyết định một số vấn đề của chính bảnthân trẻ Đó cũng là cách giúp trẻ vận động suy nghĩ, sáng tạo và tự tin thực hiệnmột số các kỹ năng tự lập

II Thực trạng.

Trường mầm non Liên Hà nằm ở phía đông huyện Đông Anh, ngoại thành Hà

Nội Với bề dày thành tích trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ, nhiều năm liền

trường đạt danh hiệu tập thể lao động xuất sắc Từ năm 2010 đến nay trường đượccông nhận Trường đạt chuẩn Quốc gia mức độ I Trường gồm có 2 khu, với tổng sốhọc sinh là 782 trẻ, có tổng số 20 nhóm lớp Khối mẫu giáo bé có 5 nhóm lớp vớitổng số là 197 trẻ, trong đó lớp tôi có 48 học sinh, bản thân tôi và các giáo viêntrong lớp luôn tạo cho trẻ một môi trường giáo dục tốt nhất, giúp các con mạnhdạn, tự tin, biết quan tâm chia sẻ, biết tự lập trong các hoạt động, biết khẳng địnhvai trò của mình thông qua tất cả các hoạt động trong ngày, tạo nền tảng vững chắccho tương lai sau này.

1 Thuận lợi:

Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường giúp đỡ, tạo điều kiện về cơ

sở vật chất có đủ đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị chăm sóc, giáo dục trẻ, đảm bảocho trẻ hoạt động Trường được bổ sung xây dựng thêm 8 phòng học và cácphòng chức năng Sự quan tâm của Phòng giáo dục và Đào tạo huyện Đông Anhthường xuyên tổ chức tham gia tập huấn, kiến tập giúp tôi bồi dưỡng chuyênmôn và hiểu sâu hơn về dạy trẻ khuyết tật hòa nhập trong trường mầm non

* Giáo viên:

Bản thân là một giáo viên trẻ năng động, có kinh nghiệm trên 10 năm đượclàm việc với trẻ tự kỷ, can thiệp và hướng dẫn giúp trẻ tự kỷ phục hồi chức năngnên tôi hiểu được đặc điểm, tâm sinh lý của trẻ tự kỷ ở giai đoạn này Tôi đãđược tham gia học hỏi chuyên môn tại các trung tâm chuyên biệt và trung tâmcan thiệp sớm cho trẻ khuyết tật do khoa giáo dục đặc biệt của trường Cao Đẳng

sư phạm Trung Ương tổ chức Bên cạnh đó tôi còn có các chị em đồng nghiệpluôn quan tâm và giúp đỡ nhau để nâng cao trình độ chuyên môn Đặc biệt trongnhững năm gần đây tôi được học tập, bồi dưỡng và triển khai các phương phápgiáo dục hiện đại mới như phương pháp Montessori, Stem để đưa vào ứng dụngdạy trẻ

* Phụ huynh:

Một số phụ huynh có con mắc phải hội chứng tự kỷ hiểu được tầm quantrọng của việc hỗ trợ cho trẻ tự kỷ tự có kỹ năng phục vụ trong trường mầm non,tích cực hỗ trợ nhà trường, lớp về tinh thần cũng như vật chất để xây dựng môitrường trong và ngoài lớp học cho trẻ hoạt động

2 Khó khăn

*Cơ sở vật chất:

- Diện tích phòng học cũ lớp tôi còn chật hẹp do số trẻ trên lớp quá đông

- Trường đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện phần nào ảnh hưởngđến hoạt động của trẻ

- Không có phòng học chuyên về giáo dục trẻ tự kỷ

* Giáo viên:

- Giáo viên trong lớp chưa có nhiều kiến thức chuyên sâu về giúp trẻ tự kỷ

hòa nhập trong trường mầm non

- Trẻ không có kỹ năng tự phục vụ hay phải phụ thuộc người lớn

- Trẻ tự kỷ thường đi kèm những biểu hiện tăng động giảm chú ý, khả nănggiao tiếp bằng mắt kém và đặc biệt thường xuất hiện những hành vi mất kiểmsoát như: Lăn đùng ra gào khóc, phá rối, rời khỏi bàn…

- Lớp học mới được bàn giao vào học kỳ 2 nên việc thay đổi môi trường cũnglàm ảnh hưởng tới nề nếp của trẻ

* Phụ huynh:

- Đa số phụ huynh trong xã làm nông nghiệp kết hợp với làng nghề đồ gỗ vì thế

mà luôn bận rộn với công việc, chủ yếu là ông bà chăm sóc nên việc quan tâm tớicon còn nhiều hạn chế, nếu có quan tâm thì lại là sự quan tâm thái quá

- Một số phụ  huynh trong lớp có cái nhìn không thiện cảm do thấy trong lớpcon mình học có một học sinh có dấu hiệu của trẻ tự kỷ Họ lo lắng con mình sẽ

bị ảnh hưởng, mất tập trung khi học, thậm chí là lo bị bạn đánh, cắn…

Qua tìm hiểu của việc dạy và học ở lớp, ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành

khảo sát thực trạng

3 Số liệu khảo sát trước khi thực hiện biện pháp.

(Phụ lục 1/ Bảng 1: Phiếu khảo sát đánh giá học sinh trước khi thực hiện đề tài)

III Các biện pháp thực hiện:

Với đề tài: “Một số biện pháp giúp trẻ tự kỷ 3-4 tuổi có kỹ năng tự phục

vụ bản thân trong trường mầm non”, tôi đưa ra những biện pháp sau:

1 Biện pháp 1: Đánh giá sự phát triển của trẻ theo lứa tuổi và mức độ tự kỷ của trẻ 3- 4 tuổi.

* Tồn tại, hạn chế của cách làm cũ như sau:

+ Việc đánh giá trẻ trước kia thường thực hiện qua loa, chưa đánh giá sát khảnăng của trẻ

+ Giáo viên chưa biết phải đánh giá từ đâu và đánh giá như thế nào

+ Đưa ra các giải pháp hỗ trợ cho trẻ còn gặn nhiều hạn chế

* Trước những tồn tại hạn chế đó, tôi đã đưa ra biện pháp: Đánh giá sự

phát triển của trẻ theo lứa tuổi và mức độ tự kỷ của trẻ 3- 4 tuổi

1.1 Giáo viên tiến hành đánh giá trẻ theo bảng ASQ3 (sự phát triển của trẻ so với lứa tuổi), bảng CARS (mức độ tự kỷ của trẻ 3-4 tuổi).

Khi tìm hiểu về các dấu hiệu mắc hội chứng tự kỷ ta cần biết tự kỷ là gì!Theo nghiên cứu của NIH (Sức khỏe Tâm thần Mỹ), tự kỷ là một rối loạn tâm

thần thuộc loại phát triển thần kinh biểu hiện từ rất sớm, 75% xuất hiện từ trước

3 tuổi Tự kỷ gồm nhiều chẩn đoán đơn lẻ: tự kỷ (hay còn gọi là phổ tự kỷ, tự kỷthông thường), rối loạn phát triển lan tỏa không được chỉ định khác (PDD-NOS)

và hội chứng Asperger Với các biểu hiện rất sớm vậy, giáo viên cần khảo sát trẻthông qua việc tiếp xúc trực tiếp trong sinh hoạt hàng ngày để nắm rõ sự pháttriển của trẻ so với lứa tuổi và mức độ tự kỷ của trẻ Sau khi theo dõi trẻ trongthời gian 2 tháng, dựa vào chuyên môn mà tôi được đào tạo tôi nhận thấy trẻ cónhững biểu hiện của hội chứng tự kỷ nên đã tiến hành khảo sát đánh giá trẻ theobảng ASQ3 (sự phát triển của trẻ so với lứa tuổi), bảng CARS (mức độ tự kỷcủa trẻ 3-4 tuổi)

(Phụ lục 4/ hình ảnh 1 và 2: Bảng đánh giá ASQ3, Bảng đánh giá tự kỷ CARS)

1.2 Xây dựng phiếu theo dõi và đánh giá theo tháng.

Việc đánh giá kết quả thực hiện kỹ năng trong từng tháng, giúp cho giáo

viên nắm được mức độ phát triển của trẻ nhanh hay chậm, để từ đó điều chỉnhlại kế hoạch Trong quá trình thực hiện ghi chép lại và tìm ra nguyên nhân trẻchưa đạt để tiếp tục có những giải pháp thực hiện chậm từng bước một, giúp trẻlĩnh hội tốt nhất Giáo viên điền vào phiếu kết quả mà trẻ thực hiện, nếu trẻ đạtkết quả gắn sao vào bảng, nếu trẻ chưa làm được cô tiếp tục tiến hành vào thángtiếp theo

(Phụ lục 4/ hình ảnh 3: Bảng đánh giá cuối tháng sau khi thực hiện các

kỹ năng trong tháng.)

2 Biện pháp 2: Xây dựng các bài tập kỹ năng tự phục vụ để phát triển riêng cho trẻ thông qua kế hoạch từng tháng cụ thể.

* Tồn tại, hạn chế của cách làm cũ như sau:

+ Đưa ra các bài tập không phù hợp với khả năng của trẻ vì mỗi một trẻ tự kỷ cómức độ nhận thức khác nhau

+ Xây dựng kế hoạch dạy trẻ còn sơ sài vì vậy mà trong quá trình thực hiện gặprất nhiều khó khăn

+ Các bài tập kỹ năng chưa cụ thể và rõ ràng các bước thực hiện

* Trước những tồn tại hạn chế đó, tôi đã đưa ra biện pháp:

Xây dựng các bài tập kỹ năng tự phục vụ để phát triển riêng cho trẻ thông qua

kế hoạch từng tháng cụ thể Từ đó, giáo viên sẽ đưa ra các bài tập kỹ năng canthiệp khác nhau phù hợp với khả năng phát triển của trẻ Dựa vào bảng ASQ3,bảng CARS và bảng Tets đánh giá trẻ tự kỷ, kết luận của khoa tâm bệnh (Bệnhviện Nhi Trung Ương) do gia đình cung cấp, tôi đã xây dựng kế hoạch các thángdạy trẻ kỹ năng tự phục vụ như sau:

Tháng Nội dung thực hiện

Kỹ năng cất lấy: ba lô, dép, khăn mặt, ca cốc đúng kí hiệu.

9 Kỹ năng bê cất ghế về đúng nhóm, về tổ về hàng

Kỹ năng rót nước, uống nước

Kỹ năng rửa tay, lau mặt trước và sau khi ăn, xúc miệng nướcmuối

10 Kỹ năng đi vệ sinh đúng nơi quy định

Kỹ năng vứt rác đúng nơi quy định

Kỹ năng ngồi vào bàn, tư thế khi học bài, cách mở vở, cầm bút.11

Kỹ năng sử dụng bát thìa đúng cách

Kỹ năng nhai cơm, nhặt cơm rơi vãi vào khay

Kỹ năng che miệng, ho, hắt hơi; Cách hỉ mũi

12 Kỹ năng đi cởi tất; Cởi quần, mặc quần

Kỹ năng đóng mở cửa ra vào

Kỹ năng cài khuy, kéo khóa

1 Kỹ năng đi giầy, tháo giầy

Kỹ năng thực hành cuộc sống cách đóng mở chai lọ

Kỹ năng cài khuy áo to, nhỏ

2 Kỹ năng gấp khăn theo chỉ dẫn

Kỹ năng chải răng

Kỹ năng móc cài khuy bấm

3 Kỹ năng chuyển quả bông bằng kẹp đá

Kỹ năng rót hạt từ bình đục sang bình đục

Kỹ năng bóc vỏ cam quýt

4 Kỹ năng sử dụng kéo

Kỹ năng thả tăm lấy tăm

Kỹ năng phơi khăn trên giá

5 Kỹ năng xoáy mở hộp

Kỹ năng chải răng

3 Biện pháp 3: Lựa chọn phương pháp can thiệp.

* Tồn tại, hạn chế của cách làm cũ như sau:

+ Việc đưa ra phương pháp can thiệp cho trẻ tự kỷ chưa đúng dẫn đến làm chotrẻ càng thụt lùi về mọi mặt, thậm trí là khiến trẻ càng xa lánh với thế giới xungquanh, trẻ tự thu mình và gia tăng những hành vi không mong muốn

+ Lựa chọn sai phương pháp sẽ khiến trẻ bị áp lực, trẻ sợ hãi mỗi khi tham giahoạt động.

* Trước những tồn tại hạn chế đó, tôi đã đưa ra biện pháp: Lựa chọnphương pháp can thiệp sao cho phù hợp với trẻ nhất

3.1 Phương pháp ABA, TEACCH, PECS, DIR.

Trên thực tế, tại Việt Nam cũng như các nước tiên tiến, có rất nhiều cácphương pháp can thiệp cho trẻ tự kỷ được cho là có hiệu quả Tuy việc nên lựachọn phương pháp nào để can thiệp cho trẻ còn phải phụ thuộc vào khả năng củatrẻ và mức độ tự kỷ của trẻ Sau khi nhận thấy mức độ tự kỷ của Khánh Linh, tôi

đã xây dựng kế hoạch và lựa chọn phương pháp ABA (Applied BehaviourAnalysis - Ứng dụng phân tích hành vi) kết hợp với phương pháp

TEACCH (Division of Treatment and Education of Autistic and Children

with Communication Handicaps - sống tự lập, hoà nhập khi trường thành),phương pháp PECS (picture exchane communication system – hệ thống giao

tiếp trao đổi hình), phươngpháp  DIR (Floor Time - cùng chơi với trẻ)

* Ví dụ 1: Với kỹ năng cất, lấy ba lô.

- Mục đích: Phát triển kỹ năng tự cất, lấy ba lô đúng ký hiệu ngăn tủ của mình

- Chuẩn bị: Ba lô của cô và ba lô của trẻ, tủ đồ

- Thời điểm: Giờ dạy kỹ năng, giờ đón trả trẻ

- Cách tiến hành:

+ Cô đeo ba lô đối diện với trẻ, hướng mắt trẻ vào miệng nói “tháo ba lô” kèmhành động tháo ba lô xuống

+ Khi trẻ hướng mắt vào balô, tôi di chuyển ba lô về hướng ngăn đồ của trẻ Sau

đó gõ ra âm thanh 2 tiếng, bắt tay trẻ chạm vào ký hiệu của trẻ, tôi mỉm cười vàgật đầu

+ Tiếp tục đưa tay trẻ vào miệng cô, cô nói “mở tủ” đi kèm là hành động mở tủ.Sau đó cô hướng mắt trẻ nói “cất ba lô” kèm hành động cất ba lô, sau đó đóng

tủ

+ Cho trẻ đeo ba lô thực hiện

+ Khi lấy ba lô tôi dắt tay trẻ đến gần tủ đồ, hướng mắt trẻ theo tay cô rồi chạmvào kí hiệu của trẻ, tôi mỉm cười và gật đầu Cô nói “mở tủ” đi kèm là hànhđộng mở tủ Sau đó cô hướng chú ý mắt trẻ vào miệng cô nói “lấy ba lô” kèmhành động lấy balô, sau đó đóng tủ

+ Cho trẻ thực hiện

Lưu ý:

+ Cô hướng dẫn bằng ngôn ngữ đơn giản, giao tiếp bằng mắt và hành động cụ thể.

+ Nếu trẻ gặp khó khăn ở bước nào thì cô bắt tay, giúp đỡ trẻ.

+ Cô mỉm cười, xoa đầu, chạm tay hoặc thưởng kẹo nếu trẻ hoàn thành tốt thao tác.

+ Thao tác được lặp lại hàng ngày để trẻ hình thành thói quen.

(Phụ lục 4/ hình ảnh 4: Trẻ thực hiện kỹ năng lấy cất balo đúng nơi quy định)

* Ví dụ 2: Với kỹ năng đi vệ sinh đúng nơi quy định.

- Mục đích: Phát triển kỹ năng tự đi vệ sinh đúng nơi quy định

- Chuẩn bị: Tạo không gian vệ sinh an toàn, phù hợp và thoải mái nhất có thể;Tranh ảnh

- Thời điểm: Khi trẻ ngủ dậy, trước bữa ăn, trước khi đi ra ngoài và trước khi đingủ

- Cách tiến hành:

+ Đưa hình ảnh bệt vệ sinh hướng mắt trẻ nói “vệ sinh”, cô mỉm cười gật đầu,dắt trẻ hướng về nhà vệ sinh

+ Đưa hình ảnh trẻ thao tác cởi quần, cô hướng mắt trẻ nói “cởi quần” đồng thời

cô giúp trẻ đưa tay cầm cạp quần 2 bên kéo xuống

+ Đặt trẻ ngồi lên bệt vệ sinh, cô phát ra âm thanh “xiiiii”

+ Cô tiếp tục đưa hình ảnh kéo quần lên và hướng mắt trẻ nói “kéo quần” đi kèmhành động bắt tay trẻ cầm vào cạp quần kéo lên

+ Sử dụng hình ảnh cụ thể, ngôn ngữ đơn giản.

* Ví dụ 3: Với kỹ năng sử dụng bát thìa đúng cách.

- Mục đích: Phát triển kỹ năng ăn uống độc lập

* Ví dụ 4: Với kỹ năng đóng mở cửa ra vào.

- Mục đích: Phát triển kỹ năng đóng mở cửa một cách độc lập

- Chuẩn bị: Cửa ra vào của lớp

- Thời điểm: Giờ dạy kỹ năng cho trẻ, khi xảy ra trong sinh hoạt hàng ngày

- Cách tiến hành:

+ Cô đưa trẻ ra đứng trước cửa ra vào của lớp

+ Thu hút sự chú ý của trẻ sau đó nói “mở cửa”, đi kèm hoạt động tay trái giữcánh cửa, tay phải cầm tay cửa và mở ra từ từ, thao tác nhẹ nhàng

+ Cô tiếp tục thu hút sự chú ý của mắt trẻ nói “đóng cửa”, đi kèm hoạt động tayphải cầm tay cửa và đóng từ từ, gần vào đến mép cửa tay trái giữ cánh cửa thaotác đóng nhẹ nhàng

- Trẻ thực hiện

Lưu ý:

+ Cô nhắc lại ngôn ngữ đơn giản, trẻ thao tác.

+ Nếu trẻ gặp khó khăn ở bước nào thì cô bắt tay, giúp đỡ trẻ.

+ Cô mỉm cười đập tay hoặc thưởng cho trẻ món đồ mà trẻ thích nếu trẻ hoàn thành tốt thao tác.

+ Thao tác được lặp lại hàng ngày để trẻ hình thành thói quen.

(Phụ lục 4/ hình ảnh 5: Trẻ thực hiện kỹ năng đóng mở của ra vào)

3.2 Phương pháp MONTESSORI.

Phương pháp giáo dục Montessori được nghiên cứu và phát triển theo kinhnghiệm của bác sĩ- nhà giáo dục người Ý Maria Montessori Phương pháp giáodục này thông qua hoạt động trải nghiệm bằng các giác quan Maria cho rằng:

“Đôi bàn tay là công cụ của trí thông minh loài người Đôi bàn tay làm gì thìtâm trí khắc ghi cái đó” Trong lĩnh vực thực hành cuộc sống, sự khéo léo vàlinh hoạt của đôi bàn tay là cần thiết hơn bao giờ hết Ngoài ra, khi được tiếpcận với phương pháp giáo dục Montessori tôi nhận thấy phương pháp này rấthữu ích đối với trẻ tự kỷ, không chỉ truyền thụ kiến thức mà là biến kiến thức đóthành cơ hội trải nghiệm cho trẻ Các hoạt động được tổ chức học trong một môitrường chuẩn bị kĩ lưỡng, tỉ mỉ với các giáo cụ sắp xếp ngăn nắp và có tính thẩm

mỹ cao Đặc biệt trong lĩnh vực thực hành cuộc sống, giáo viên chỉ cần biết cáchchuẩn bị giáo cụ liên quan đến hoạt động trong cuộc sống hàng ngày, nắm rõ cácthao tác bài tập, tạo môi trường phù hợp với trẻ, thu hút ánh mắt của trẻ là đủcho trẻ tự kỷ hòa mình vào hoạt động

* Ví dụ 1: Gấp khăn theo chỉ dẫn.

- Mục đích: Phát triển kỹ năng gấp khăn theo các đường kẻ sẵn, thao tác ngóntay chính xác

- Giáo cụ: Thảm, khay, khăn có vạch kẻ sẵn

- Thời điểm: Giờ dạy kỹ năng cho trẻ, hoạt động góc, giờ chơi tự chọn

- Cách tiến hành:

+ Cô ngồi đối diện trẻ, lấy thảm ra trải lên bàn kĩ năng thu hút mắt trẻ nói “trảithảm”.

+ Thu hút sự chú ý của trẻ dùng hai tay cầm hai đầu khăn nhấc ra trải lên mặtthảm nói “trải khăn”

+ Tay trái cô giữ, tay phải cô vuốt khăn từ trái sang phải, cô nói “vuốt khăn”.+ Cô lấy ngón trỏ bên tay phải miết một đường kẻ từ trái sang phải, cô nói

+ Cô nhắc lại ngôn ngữ đơn giản, trẻ thao tác cùng cô.

+ Bài tập này đi kèm một cô phụ, nếu trẻ gặp khó khăn ở bước nào thì cô bắt tay, giúp đỡ trẻ.

+ Cô chọn thao tác gấp khăn từ dễ đến khó.

+ Mỗi thao tác trẻ làm đúng cô mỉn cười, gật đầu để trẻ hiểu đã thao tác đúng + Cô mỉm cười đập tay hoặc thưởng cho trẻ món đồ mà trẻ thích nếu trẻ hoàn thành tốt thao tác.

+ Thao tác được lặp lại nếu trẻ chưa đạt ở những lần học tiếp theo và khi đạt nâng cao mức độ.

(Phụ lục 4/ hình ảnh 6: Trẻ thực hiện kỹ năng gấp khăn theo chỉ dẫn)

* Ví dụ 2: Chuyển quả bông bằng kẹp đá.

- Mục đích: Phát triển kỹ năng dùng kẹp đá chuyển quả bông từ đĩa này sang đĩakia

- Giáo cụ: Khay, kẹp đá, đĩa nhựa, quả bông có nhiều màu sắc từ 5-10 quả

- Thời điểm: Giờ dạy kỹ năng cho trẻ, hoạt động góc, giờ chơi tự chọn

- Cách tiến hành:

+ Cô bê khay từ giá đặt lên mặt bàn, ngồi đối diện trẻ, nói “lấy khay”

+ Thu hút sự chú ý của trẻ dùng tay trái cầm kẹp bằng 3 ngón tay đưa sang tay phải cầm quai kẹp bằng 3 ngón tay, hướng ngang tầm mắt trẻ nói “cầm kẹp”.+ Cô đưa kẹp vào bát bên trái kẹp quả bông chuyển sang bát bên phải, nói

“chuyển bông”

+ Sau khi chuyển hết cô sẽ chuyển lại từ bát phải sang bát trái

+ Sau khi thao tác xong cô xếp đồ dùng giáo cụ vào khay và nói “cất”

- Trẻ thực hiện cùng cô

Lưu ý:

+ Cô nhắc bằng ngôn ngữ đơn giản, trẻ thao tác cùng cô.

+ Bài tập này đi kèm một cô phụ, nếu trẻ gặp khó khăn ở bước nào thì cô bắt tay, giúp đỡ trẻ.

+ Cô thêm từ 10-15 quả bông cho lần thực hiện tiếp theo nếu trẻ làm được + Mỗi thao tác trẻ làm đúng cô mỉn cười, gật đầu để trẻ hiểu đã thao tác đúng + Thưởng cho trẻ sticker, hay xoa đầu, cái ôm khi trẻ hoàn thành thao tác.

+ Thao tác được lặp lại nếu trẻ chưa đạt ở những lần học tiếp theo.

(Phụ lục 4/ hình ảnh 7: Trẻ thực hiện kỹ năng chuyển quả bóng bằng kẹp đá)

(Phụ lục 4/ hình ảnh 8: Những hình ảnh của Khánh Linh khi thực hiện các kỹ năng khác)

4 Biện pháp 4: Xây dựng môi trường phục vụ cho hoạt động của trẻ.

* Tồn tại, hạn chế của cách làm cũ như sau:

+ Xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động còn sơ sài, cách bố trí các góc chơicòn chưa hợp lý

+ Đồ dùng chưa phong phú, chưa đảm bảo cho các bài tập vì thế mà chưa thực

sự thu hút trẻ

* Trước những tồn tại hạn chế đó, tôi đã đưa ra biện pháp:

Xây dựng môi trường phục vụ cho hoạt động của trẻ Việc xây dựng môi trườnggiáo dục thân thiện, đảm bảo an toàn tuyệt đối cả về thể chất và tinh thần cho trẻ

là một yếu tố quan trọng Chính vì vậy, việc xây dựng môi trường cho trẻ hoạtđộng là xây dựng một môi trường an toàn, thân thiện, ấm cúng, trình bày đẹpmắt, thu hút trẻ và phù hợp với trẻ từ đó giúp trẻ chủ động tham gia vào các hoạtđộng, có cơ hội trải nghiệm và tích cực tham gia các hoạt động

4.1 Môi trường vật chất

Ngay từ những ngày đầu được giao nhiệm vụ phụ trách lớp Tôi đã lên kếhoạch trang trí môi trường trong và ngoài lớp xanh, sạch, đẹp Trang trí các gócđảm bảo phân chia hợp lý giữa động và tĩnh, đảm bảo tính sư phạm, an toàn vàthuận tiện khi trẻ sử dụng Ngoài những đồ dùng, dụng cụ theo thông tư 02,được trang bị đầy đủ Tôi đã mạnh dạn tham mưu thêm với Ban giám hiệu nhàtrường về đồ dùng trang thiết bị ở góc montessori để phục vụ cho các bài tập kỹnăng của trẻ Và bản thân cũng làm thêm một số đồ dùng tự tạo nhằm phục vụcác bài tập phù hợp với trẻ

(Phụ lục 4/ Hình ảnh 9: Trang trí góc và giáo cụ các bài tập montessori)

Tôi thường xuyên kiểm tra điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị đồ dùng

đồ chơi của lớp, nếu phát hiện hỏng hay xuống cấp sẽ báo ngay với Ban giámhiệu nhà trường để kịp thời sửa chữa, khắc phục những yếu tố gây nguy cơ mất

an toàn cho trẻ khi tham gia hoạt động tại lớp

Bên cạnh việc xây dựng môi trường lớp học, ngay từ đầu năm khi được tiếpxúc với phương pháp giáo dục đổi mới và biết được hiệu quả mang lại củaphương pháp đó, tôi mạnh dạn tham mưa với Ban giám hiệu nhà trường xây

dựng góc thư viện, góc montessori, góc chơi sáng tạo chung ngay dưới cầuthang hay sảnh để cho trẻ hoạt động Phần là không gian cho trẻ được hoạt động,phần là khi trẻ được hoạt động tập thể, không những phát triển mối quan hệ qualại giữa trẻ tự kỷ và trẻ bình thường, giúp chúng thể hiện rõ ý thức làm chủ, độclập mà còn giúp trẻ sẽ nâng cao được ý thức trách nhiệm của bản thân về việccất xếp và sử dụng đồ dùng đồ chơi đúng nơi quy định, lấy ở đâu, chỗ nào sẽ cấtđúng vào nơi đó, đúng mục đích và yêu cầu của hoạt động Góp phần hình thành

kỹ năng tự phục vụ nơi công cộng cho trẻ ngay từ nhỏ mà không tốn nhiều thờigian và công sức, lại tạo được sự thoải mái, không gò bó đối với trẻ

(Phụ lục 4/ Hình ảnh 10: Trẻ cùng cô hoạt động tại góc thư viện)

4.2 Môi trường lớp học hạnh phúc.

“Trường lớp hạnh phúc”, theo khẩu hiệu đó trong các hoạt động ở mọi lúcmọi nơi, tôi luôn tìm cách tạo ra cho trẻ một bầu không khí vui tươi, lành mạnh,thoải mái giúp trẻ được vui chơi, khám phá đạt hiệu quả cao nhất Tôi luôn thựchiện tốt mọi chỉ đạo của nhà trường về xây dựng môi trường hạnh phúc lấy trẻlàm trung tâm nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện Vì vậy trong việc tổ chức thựchiện nhiệm vụ chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục trẻ tôi không ép buộc, bắt trẻ phảilàm một cái gì đó mà trẻ không muốn Bởi khi đó chắc chắn hiệu quả sẽ khôngcao, mà nhiều khi lại làm tác dụng ngược Bên cạnh đó, cách cô trò chuyện vớitrẻ vui vẻ, ân cần, cách cô giáo dục trẻ nói chuyện với người lớn và bạn bè, cách

cô và trẻ cùng chơi, cùng tham gia các hoạt động cũng góp phần không nhỏ tạonên một môi trường tinh thần thoải mái, hứng thú cho trẻ

* Ví dụ 1: Trong giờ đón trẻ buổi sáng, đối với trẻ tự kỷ thì luôn quen được

bế đến cửa lớp Thay vào đó tôi kết hợp với gia đình cho trẻ lựa chọn biểu tượngchào mà trẻ thích nói “Con cầm đưa cô nào” trẻ sẽ cầm nhìn vào biểu tượng đó

và tìm đến cô giáo Cô mỉm cười đón trẻ, cầm hình ảnh “chạm tay” ngang vớimiệng nói “Zê” đi kèm hành động chạm tay với trẻ Sau đó hướng trẻ lấy kí hiệu

để cài lên góc bé đến lớp

* Ví dụ 2: Trong các hoạt động góc, trước khi chơi tôi luôn tạo những tình

huống, những hoạt cảnh giúp trẻ hứng thú, lôi quấn hơn, trong khi chơi tôi luôntạo tâm thế thoải mái, giúp trẻ phát huy tính tự chủ, tích cực bằng cách cho trẻ tựchọn, tự thay đổi góc chơi và tự rủ bạn cùng chơi cho mình Điều đó cũng gópphần không nhỏ tạo cho trẻ thích thú hơn trong khi tham gia hoạt động

* Ví dụ 3: Trong các hoạt động học, tôi luôn sắp cho trẻ tự kỷ vị trí ngồi gần

cô và để hướng giao tiếp bằng mắt với trẻ một cách dễ dàng hơn Và dễ dàng hỗtrợ trẻ mỗi khi trẻ có biểu hiện tăng động

(Phụ lục 4/ hình ảnh 11: Những hình ảnh của Khánh Linh khi tham gia hoạt động tại trường, lớp)

5 Biện pháp 5: Tuyên truyền, phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh để nâng cao hiệu quả giáo dục trẻ.

* Tồn tại, hạn chế của cách làm cũ như sau:

+ Việc tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh còn chưa thường xuyên

+ Công nghệ internet chưa được sử dụng nhiều trong việc tuyên truyền

+ Phụ huynh ít quan tâm, mải mê công việc làng nghề hay đồng áng vì thế tạocho giáo viên tâm lý lơ đãng vì nghĩ có tuyên truyền cũng không mấy ai quantâm nên còn nhiều hạn chế

* Trước những tồn tại hạn chế đó, tôi đã đưa ra biện pháp: Tuyên truyền,

phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh để nâng cao hiệu quả giáo dục trẻ Vớithời buổi công nghệ ngày càng phát triển như hiện nay thì biện pháp phối kếthợp với phụ huynh là một việc làm rất quan trọng và cần thiết Bởi vì khôngnhững người giáo viên quan tâm giáo dục cho trẻ của mình mà còn tuyên truyềncho các bậc phụ huynh cùng phối hợp chăm sóc giáo dục trẻ và nhiệt tình ủng hộcác phong trào của lớp

5.1 Trao đổi với phụ huynh cháu Khánh Linh về những biểu hiện nghi ngờ,

để gia đình đưa cháu đến trung tâm có uy tín chẩn đoán chính xác mức độ tự

kỷ của cháu,  từ đó cô phối hợp với gia đình có biện pháp chăm sóc - giáo dục phù hợp với cháu.

Khi phát hiện trẻ có những biểu hiện bất thường về hành vi như trẻ ít cười,

ít biểu lộ cảm xúc tình cảm với cô giáo, bạn bè trong lớp, thích chơi một mình,kém tương tác với những người xung quanh, mối quan tâm bị thu hẹp, hành virập khuôn… đặc biệt là có kèm theo tình trạng thoái lui ngôn ngữ nghiêm trọng

ở trẻ (trẻ quá chậm nói so với tuổi hoặc trẻ bị mất hẳn khả năng ngôn ngữ) đượcxem là những dấu hiệu cảnh báo sớm gợi ý cho cha mẹ nhận diện, rất có khảnăng trẻ bị mắc hội chứng tự kỷ, nhất là trẻ trong độ tuổi từ 18 tháng - 36 thángtuổi Khi tiến hành khảo sát sự phát triển của trẻ so với lứa tuổi và mức độ tự kỷcủa trẻ, tôi nhận thấy trẻ có những biểu hiện mắc hội chứng tự kỷ nên đã gặptrao đổi với gia đình trẻ và đưa ra lời khuyên với bố mẹ Vì vậy, nếu có nghi ngờtrẻ mắc hội chứng tự kỷ thì cha mẹ nên đưa con đến các cơ sở, trung tâm uy tín

để chuẩn đoán chính xác mức độ tự kỷ của con

5.2 Giáo viên trao đổi kinh nghiệm can thiệp cho trẻ tự kỷ với đồng nghiệp, với phụ huynh học sinh những bài tập để giúp trẻ thực hiện khi cả ở lớp lẫn ở nhà.

Nâng cao khả năng thích ứng cho trẻ tự kỷ trong lớp học mầm non là việcthiết kế, sắp xếp, triển khai các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ ở lớp mầm

non Sao cho trẻ tự kỷ tiếp cận và quen dần với chế độ sinh hoạt cũng như cáchoạt động ở lớp mầm non, không có tâm lí sợ hãi, rụt rè hay lo lắng mà sẵn sàngchấp nhận, thích nghi, vui vẻ cùng thực hiện các hoạt động giống như các trẻbình thường khác trong lớp Hay là việc giúp trẻ có kỹ năng tự phục vụ bản thânkhi ở nhà Muốn làm được như vậy, tôi luôn luôn trao đổi trực tiếp hình thức canthiệp, hỗ trợ cho trẻ tự kỷ với đồng nghiệp khi trên lớp, với phụ huynh qua zaloriêng Gửi các bài tập hướng dẫn đến phụ huynh để giúp trẻ có thể phát triển,học tập hòa nhập nhanh hơn và cũng giúp phụ huynh có thêm những kiến thức

hỗ trợ con khi ở nhà

Ngoài ra, tôi cũng sưu tầm thêm các bài về trẻ tự kỷ, những dấu hiệu nhậnbiết và các hoạt động tổ chức xã hội nhằm kêu gọi cộng đồng hãy chung tay bảo

vệ trẻ tự kỷ, không phân biệt đối xử hay có cái nhìn thiếu thiện cảm dành cho trẻ

tự kỷ dán lên bảng tuyên truyền của lớp Thông qua việc làm đó, tôi muốn cácbậc phụ huynh khác sẽ ủng hộ, động viên tôi bằng tinh thần và cũng giúp tôitrong việc giáo dục các con hãy yêu thương, chia sẻ, giúp đỡ những bạn khókhăn hơn mình

(Phụ lục 4/ hình ảnh 12: Giáo viên trao đổi bài tập qua zalo tới phụ huynh hỗ trợ cho trẻ khi ở nhà)

IV Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm:

Sau khi hỗ trợ cho trẻ tự kỷ về những kỹ năng tự phục vụ trong năm học tôithấy kết quả đạt được đáng kể như sau:

1 Giáo viên:

- Giáo viên mạnh dạn, tự tin hơn trong tổ chức các hoạt động cho trẻ

- Giáo viên năng động, sáng tạo và hứng thú hơn với công việc của mình, khôngcòn cảm thấy mệt mỏi, áp lực

- Tạo được niềm tin, sự yên tâm, tin tưởng từ phía phụ huynh và tình yêu củatrẻ

- Giáo viên cùng lớp có thêm kinh nghiệm và cùng nhau phối hợp hỗ trợ cho trẻ

tự kỷ hòa nhập được tốt hơn trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ

- Giáo viên được tiếp cận phương pháp dạy học Montessori và phương phápABA dạy trẻ tự kỷ (phương pháp này giúp mỗi trẻ kiểm soát hành vi, hình thànhcác kỹ năng cơ bản, giúp trẻ về lâu về dài, sống độc lập và thành công ở mức cóthể)và các phương pháp can thiệp khác

2 Học sinh:

- Trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động một cách hào hứng, tự nguyện

- Trẻ yêu thích hứng thú mong muốn được làm những công việc phù hợp vớikhả năng của mình

- Trẻ mạnh dạn, tự tin khi tiếp xúc với mọi người xung quanh

- Đặc biệt thái độ học tập, khả năng tập trung chú ý nhiều hơn Giúp trẻ pháttriển khả năng kiểm soát hành vi và phối hợp các hoạt động của các bộ phận trên

cơ thể

- Giúp trẻ rèn luyện tính tự lập và dần thích nghi với hoàn cảnh, môi trườngsống.

- Trẻ giảm hẳn những biểu hiện, hành vi không mong muốn và có nề nếp trongcác hoạt động của lớp, không còn ỉ lại hay chờ đợi sự giúp đỡ từ người khác

- Ngôn ngữ của trẻ cũng phát triển rất nhiều, trẻ đã biết nói câu có 5 - 6 từ, biếtđọc thơ chậm và thể hiện nhu cầu bằng ngôn ngữ đơn giản

3 Phụ huynh học sinh:

- Phụ huynh rất phấn khởi yên tâm khi thấy con em mình được học tập, vui chơitrong một môi trường lớp học an toàn, hấp dẫn với các điều kiện phù hợp vớiđặc điểm lứa tuổi và khả năng của trẻ

- Phụ huynh luôn quan tâm đến các hoạt động của trẻ và tích cực tham gia vàocác hoạt động giáo dục trẻ ở nhà trừơng

- Gia đình đã phối hợp chặt chẽ với cô giáo trong việc dạy trẻ các kỹ năng tựphục vụ, trao đổi với giáo viên và gửi phản hồi khi thực hiện các bài tập ở nhàbằng nhiều hình thức thông qua zalo, trao đổi trực tiếp

- Các bậc phụ huynh khác trong lớp cũng có cái nhìn thiện cảm hơn với trẻ mắcphải hội chứng tự kỷ và sẵn sàng giúp đỡ hỗ trợ tinh thần cho cô và trò

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận.

* Kết luận: