thu noi dia cao, It hat, Mau sac qua kern Dung de an tuoi hoac che bien Nam Phi, TAy Ban Nha, Caliornia My, Uruguay Che bien, an tuoi Xuat khau va tieu thu noi dia Chin muon Chat lugng c
Trang 1NHA XUAT BAN NO NG N G H IE P
r
Trang 2P G S.T S DO NANG VINH
(Chu bien)
CAY AN QUA CO MUI
NHA XUAT BAN NONG NGHIEP
HA NOI - 2008
Trang 3M () DAU
Cay an qua co nuii (citrus) co gid tri kink te vd dink dudng cao Tong sdn luqng qua t o nuii hang ndin tren the gidi vdo khodng 105 trieu tan trong giai doqn n't 2000- 2004, trong do cam chiem tren 50% tong sdn luqng Sdn xuat qua
co nuii van dang tiep tuc tang do thu nhqp cua ngudi dan d mot so quoc gia tang nlianh nhu Trung Quoc, Han Quoc, Nga, An Do, cdc nude Dong Ait, cue nude ASEAN Vi du, a Trung Quoc, tong luqng Iwa qua law tieu thu tqi Trung Quoc tang rat nlianh, trong do tieu thu qua co nuii tang nlianh hem cd Trung Quoc vitcm ten chiem vi tri tint 2 ve san htang qua t o mui, chi sau Braxin (F A O ,2004; Deng, 2008).
Ngitdi tieu d u n g n g a y e d n g co xu hitdng tang slit d u n g qua cd nuii do gid tri dinh dudng cao, dac biet Id tieu d u n g n u d e qua, ra t tien Iqi tr o n g van chuyeti, bdo quan vd sit d u n g P han Idn qua c o m ui sd n xuat 6 M y d u q c c h e b ieii thdnii nitac ep Nam 2007, k h od n g 68% to n g sd n lu q n g q u a thu h o a cli d u q c d em ra che bieii Braxin itdc tilth c h e b ieii k h od n g 13,4 trieu tan ca m tr o n g m ua vu
200512006, sdn lifcm g ca m d o n g h o p u d e tinli c h ie m 73% to n g sd n lu q n g qua thu lioach, sdn p h a m ca m d o n g h o p d u q c itu tien sd n xuat vd xuat khau ( http://www.fas.usda.gov/htplhorticulturelcitrus.litml).
Viet Nam la mot trong cdc trung tarn phat sinh quan trong cua nhieu loa i c a y an qua cd mui vd cd itu the thoi tiet, khi hdu doi vdi sdn xuat nhieu gidng qua cd nuii d a c sdn Cung vdi neii kinh tetdng tnldng nlianh, tieu thu qua cd mui, nhat la cam dnitac
ta tang mqnh Tuy vqy, binh quan tieu thu qua cd mui tren ddu ngitdi moi nam a nitac
ta con rat thap, chi dqt khodng hon 7,0 kglngitai nam, qua thap so vdi tieu thu binh quan khodng 16,0 -18,0 kghigitdi tren the gidi vd tren 40 kglngildi dTayJiu vd Bac
My M oi nam nude ta van phai nhap mot luqng Idn qua tuai vd nude cam tut nude ngodi De’ dqt mite tieu tliu qua cd mui trung binh tren the gidi trong 10 nam tdi, nude
ta phai sdn xuat them khodng 800.000 - 900.000 tan qua mdi nam, hay phai md rpng them klioang 40.000 ha trong mdi cdy an qua cd mui, trong do chit yeu Id cam, bitdi, quyt vdi ndng sudt trung binh phai dqt tren 20 tan/ha Muon md rdng dien tich d quy
mo tren, sdn xuat can khodng 20 trieu cdy gidng tot, sqch benh Nha nude vd cdc tilth can sdm cd quy hoach vd kehoqch phat trien vitng cam cho 10 nam tdi, khi nude ta
ti dthanh nude cong nghiep vdi nhu cau cam tucti vd che bieii gap 3-4 Idn hien nay Van de chon tqo gidng cdy an qua cd mui tot, sqch benh, chat luqng cao, nhat
la giong khdng hat, it hat dang dqt ra cap bach De dap dug duqc nhu cau phat trien tren day, hang loai cdc bien phap dong bo can phai dat ra nhu:
1 Quy hoach vung trong vd cat cau chung loai, chii trong loai qua Viet Nam cd itu the nhu cam, budi; C o cau miia vu thu hoach; C o cau an tuoi vd die bieii; C o cau tin trudng tieu thu noi dia vd xuat khau Dac biet phai sdm nghien cu'u quy hoach vung cong nghiep cam an tuoi vd che bieii.
2. Xdc dinli cdc gidng cd gid tri kinh te cao vd vung sinh tliai thich hop, nhu can thi trudng doi vdi titng loai gidng, chu trong gidng khdng hat, chat luqng cao.
3
Trang 43. Xdy dung tap dodn gioiig da dang sinh hoc, sack benh, bdo qudn trong nhd litai hoac trong dieu kien each ly khong gian l it tap dodn, chon tqo ra cac dong, giong vd ca the Uu viet cho titng rung sink thdi.
4 Xdy dung lie thong nhdn gioiig va sdn xuat, bao gom:
- Nhdn nhanh cac ca the clion, Uu viet tqo vitctn cay me cung cap mat ghep trong nhu litcfi.
, - Cung cap giong sack cho ede cong ty va cac dia phuang khao nghiein, ddnh gid, sdn Midi thif va san xuat tliUctng mai.
- Xdy dung mqng lud'i vudn uctm nhdn giong o' cac dia phuo’ng.
- Hinh thank cac mo liinh trinli dien va vimg sdn xuat thitang mai.
De pliat huy the inanh nguon gen, sinli thdi va thi trUdng lieu tint qua co miii vdi quy mo dan sd tren 100 trieu nguai trong tuang lai khong xa, nitdc ta can tap trung nguon htc cho ngliien citu edi tqo cac giong dqc sdn, co Uu the pliat tried nhu cam Sdnh, bitdi Pummelo, mot so giong cam theo liitdng tqo cac gioiig khong hat tit cue giong nay vai yeu cau gioiig khong liat, Uu the lai, co tilth trinli sdn (Parthenocarpy) cao, thick nghi tot va clioiig chiu sdu benh.
Cliieii luqc tqo gioiig cua nude ta phai phoi hop iihuan nhuyen cac phuong phdp truyen thong vdi cong nghe sink hoc hien dai nhu tqo giong tit boi the, tarn boi, dung hop te bdo trail, lai xa, edit phoi, chuyen gen, dot bieii mat ghep va gay tqo bieii di te bdo soma, chan doan benh va cac ky tluidt lam sack benh, kem theo
do la he thoiig nhdn giong xac nhan.
Trong cuoii sack “C ay an qua c o m u i - C o n g n g h e sin h h o c c h o n tq o g i o n g ” nay, cluing toi khong the bao qudt duqc nhieu van de lieu tren, dong thdi cung khong the dita ra cac giai phap pliat tried dong bo doi vdi cay an qua co mui N oi dung chu yeu cua cuoii sack la gidi thieu cac van de ca ban co lien quan deii gioiig khong hat va gioiig sack benh, cac ca sd khoa hoc va tliUc tien cua viec tqo gioiig khong hat, cac ky thuat cong nghe sinh hoc phuc vu gidi phdp gioiig vd qudn ly sdu benh.
■ PGS.TS Db Nang Vinh, cliu bien vd la tac gid chink cua cuoii sack.
Tham gia bien soan quyeii sack edit co:
- TS Ha Thi Thuy vd PGS.TS Db Nang Vinh bien soan Chuang V I (Xdy dung cac phuang phdp chon tqo gioiig cay an qua co mui).
- PGS.TS Pham Van Lam vd TIiS Tran Thi Tliuan bien soan Chuang V III (Sdu benh hqi cay an qua co miii vd bien phdp plwng choiig).
Trong qua trinli bien soan sach, cac tac gid da tham khao vd sit dung mot sdtu lieu, hinh anh ciia cac dong nghiep.
Su ra ddi vd cong bo cuoii sack “C ay a n qua c o m u i - C o n g n g h e sin h h o c
c h o n tq o g i o n g ” da duqc su ung ho vd tai trq cua nhieu ca quan vd ca nhdn, trong
do dac biet la GS N go The Dan, nguyen Thit tritdng Bo Nong nghiep vd P TN T, Vu Khoa hoc - Cong nghe vd moi tritdng vd Chuang trinli Cong nghe Sinh hoc nong nghiep Chung toi xin trail trong cam an.
T a c g ia
Trang 5Chuffng /
TINH HiNH SAN XUAT QUA CO MUI
1.1 T IN H H IN H SA N X U A T V A T IE U T H U Q U A C O M U I T R E N T H E G l 6 l
T ro n g su o t h a i th a p ki q u a , n g a n h san x u a t c a m q u y t tre n th e g id i k h o n g
n g trn g ta n g n h a n h v a m u c tie u th u q u a c 6 m u i tre n th i tru d n g th e g ia i c u n g n g a y
c a n g ca o T o n g sa n iu q n g citrus h a n g n a m d a t tre n 105 trie u ta n tro n g g ia i d o a n
2 0 0 0 - 2 0 0 4 (F A O , 2 0 0 4 ) C o k h o a n g 140 n u d e tre n th e g id i s a n x u a t q u a citrus
(F A O , 2 0 0 4 ) T u y n h ie n , h a u h e t sa n Iu q n g ta p tru n g d n h u n g v u n g n h a t d in h
Ba n u d e sa n x u a t q u a c o m u i ld n n h a t la B ra x in , M y , T ru n g Q uo’c, c h ie m
k h o a n g 6 0 % to n g sa n Iu q n g to an ca u K h o a n g 6 0 % sa n Iu q n g q u a c o m u i d u q c tie u th u d u d i d a n g q u a tu o i, 4 0 % c o n lai la c h e b ie n S ao P a u lo (B ra x in ) va
F lo rid a (M y ) la h a i v u n g sa n x u a t c a m c h u lu c , c h ie m g a n 9 0 % sa n Iu q n g n u d e
c a m to a n c a u B ra x in la n u d e san x u a t q u a c o m u i ld n n h a t c h ie m 2 0 % to n g san
Iu q n g citrus ciia th e g id i, tie p th e n la M v (1 4 % ) T ru n g Q uo'c (1 2 % ) va M e x ic o
(6 % ) (F A O , 2 0 0 4 )
■ Braxin ■ My □ Trans Oud'c □ Mexico
■ Dia Trung Hai ■ Nam Phi ■ Ai Do ® Iran
■ Nigeria g Pakistan q Nhat Ban ■ Cac nude con lai tren
Trang 6Chanh tay va Chanh ta
(Lemons and limes)
Mexico, An 06, Iran Tay Ban Nha, Argentina, Braxin, My Trung Quoc, Italy, Tho Nhl Ky
Budi Chum My, Trung Quoc, Nam Phi, Mexico, Israel, Cuba, Argentina, An 06, Tho’ Nhl
Ky, Tunisia
C ac n u d e d v u n g D ia T ru n g H a i sa n x u a t c h u y e u la q u a c d m u i a n tu o i tro n g d o T a y B an N h a la n u d e d u n g d a u ve sa n lu o n g M y v a B ra x in dS n d a u ve
s a n x u a t n u d e q u a T u y v ay , sa n x u a t n u d e q u a d M y c h u a dii c h o tie u d u n g tro n g n u d e
S an x u a t q u a c d m u i vSn d a n g tie p tu c ta n g d o th u n h a p c u a n g u d i d a n d
m o t so q u d e g ia ta n g n h a n h n h u T ru n g Q u d e , H a n Q u o c , N g a , c a c n u d e D o n g
A u , An D o , c a c n u d e A S E A N N g o a i ra , n g u d i tie u d u n g c d x u h u d n g ta n g sd
d u n g q u a c d m u i d o g ia tri d in h d u d n g c a o v a tie n lpi
Q u a c d m u i x e p th u n h a t tro n g so' c a c lo a i c a y a n q u a ve g ia tri th u o n g m a i
q u o c te Q u a c d m u i d u p e tie u th u d u d i 2 p h u o n g th u c : q u a tu o i (c h u y e u la
c a m ) v a n u d e q u a (c h u y e u la n u d e c a m ) T ro n g 2 0 n a m cuo'i th e k y 2 0 , thi tru d n g q u a c d m u i a n tu o i ta n g tru d n g th ie n ve c a c lo a i q u a n h o th u o c n h o m
q u y t n h u q u y t lai (ta n g e rin e ), q u y t C le m e tin e S a ts u m a (q u y t O n C h a u ) T h i tru d n g n u d e q u a c u n g ta n g m a n h d o tie n loi tro n g s u d u n g d o i v d i n g u d i tieu
d u n g va g ia tri d in h d u d n g c a o , g ia th a n h c a n h tra n h n h d c a c tie n b o tro n g k h a u
Trang 7Being 2 Cite nude xuat khau chfnh doi vdi cac loai qua c6 mui khac nhau
xep theo thu tu (FAO, 2003)
B u d i c h u m M y , N a m P h i, Is ra e l, T h o NhT K y , H a L a n , S i, T a y B a n N h a , A rg e n tin a ,
C y p ru s , B a h a m a s
Cac nude d vung Nam ban cau nhir Argentina, Australia va Nam Phi dang tang lupng qua co mui trai vu xuat sang Bde ban cau Cac nude thuoc Dja Trung Hai chit yeu xuat khau qua co mui sang cac nude thuoc lien minh chau Au Con
d My, thi trudng xuat khaiu qua co mui la Nhat Ban, Canada va cac nude vung Nam A O cac nude chau A, san xuat qua co mui chu yeu cho tieu dung noi dia.
Hinh 1.3 Cac nude nhap khaiu qua co mui tuoi tren the gidi tinh ty le % (I AO)
Qua co mui chit yeu duoc tieu thu d cac nude phat trien, mac du tieu thu
qua citrus binh quan tren dau ngudi d cac nude dang phat trien dang tang len
do thu nhap tang Tieu thu qua co mui binh quan dau ngudi d cac nude phat triein nam 2002 la 22kg/ngudi (cam, quyt), 2kg/ngudi (budi); d cac nude dang phat trien la 8,5kg/ngudi (cam, quyt) va 0,5kg/ngudi (budi) (FAO 2002) Nhung theo FAO, tieu thu cam tuoi d cac nude phat trien hien nay co xu hudng giam do hai ly do: tieu thu cam tuoi dang duac tha\ the bang nude cam; khau bao quan va van chuyein dupe cai thien nen co nhieu loai qua thay the khac Tuy vay, tieu thu cam tuoi \ i n phd bien d nhieu nude dang phat trien dac biet la d nhung nen kinh te khong 16 nhu Mexico, An Do, Argentina, Braxin va Trung Quoc.
7
Trang 8Cam, quyt (pt) Cam quyt (dpt)
C5 n u d e ta , tro n g so c a c lo a i c a y a n q u a , c a y a n q u a c o m u i d tin g th u h a i sau
c h u o i v t ta m q u a n tro n g va y n g h la k in h te D ie n tlc h tro n g c a y a n q u a c o m u i a
Trang 9M ie n B ac c o 2 v u n g tro n g c a y a n q u a c 6 m u i ld n , v u n g D o n g B ac d o n g vai tro ch u lire, g io n g q u a n tro n g nha't la c a m S anh; v u n g B ac T ru n g b d , c h u y e u la
N g h e A n , la v u n g trd n g c a m n g o t ld n v a ta p tru n g nha't tro n g n u d e T u y vay,
Trang 106 n u d e ta h a u h e t c a c v u d n c a y c o m u i tro n g c a n u d e d e u n h ie m b e n h v a n g
la n a n g C ac v u n g sa n x u a t c a m q u v t ta p tru n g h a u n h u bi ta n lui C a c v u d n tro n g m d i d u q c h ln h th a n h d c a c v u n g d a trd n g c a y c o m u i tru y e n th o n g n e n ca y tro n g m d i lu o n x e n k e vdi c a y b e n h , vi v ay tu d i th o va n a n g s u a t c u a c a c v u d n trd n g m d i d d u bi d e d o a N h a n u d e c h u a c o c h u tru o n g , b ie n p h a p d e d in h
h u d n g q u y h o a c h c h o san x u at T d c h u c he th o n g d o i vd i sa n x u a t g io n g sac h
b e n h va c a c d ic h vu k y th u a t c h o n g u d i n o n g d a n n o i c h u n g c o n ra t y e u V iec
d ie u tra n g h ie n c u u ve p h an loai sau b e n h m u c d o n g u y h ie m c u a c a c loai sau
b e n h k h a c n h a u n h a t la ca c b e n h v iru s, tu o n g tu n h u v iru s, tu y e n tru n g d c a y co
Trang 11Chitong II
NGUON GOC, PHAN BO VUNG TRONG VA PHAN LOAI
CAY AN QUA CO MUI
11
Trang 12b iet va b d su n g th e m m o t so lo a i, v l d u C n o b ilis (c a m S an h , K in g m a n d a rin )
M o t d ie u d a n g ch ii y la c a c ta c g ia p h a n lo ai C itru s tre n th e g io i d e u ra t q u a n tarn to i v u n g D o n g N a m c h a u A , n h u n g h a u n h u c h u a d e c a p d e n C itru s b V iet
N a m C ac ch i h o h a n g v o i c h i C itru s d a tim th a y a n u d e ta , k e m th e o te n thu'Png
g o i tie n g V ie t d u p e to n g h o p a b a n g 2 2 va b a n g 2.3.
B ang 2.1 M o t so loai th u o c h o p h u a u ra n tio id e a e
M faleatum (Lour) Tanaka
M hirsutum Oliv
M integerrium (Ham.) RoemClauseninae Glycosmls G citrifolia (wield.) Lindl
G arborea (Roxb)Clausena C dunniana Levi.ex Fedde
L nitida Pierre
L Scandens (Roxb) Buch
Pleiospermun P annamense Guill
Trang 13Tong Tong phu Chi Loai
Limnocitrus L littorale (Miq)
A, monophylla (DC) Correa
A roxburghiana HookFortunella F japonica (Swingle)
Feronia F limonia (L.) Swingle
Tham khao: Socingle va Reece (1967), Sykes (1987) va Jones (1990)
B ang 2.2 C ac chi va loai h o h a n g v6i ch i C itru s a V ie t N a m
TT Chi (Genera) Loai Ten Viet
1 Micromelum M compressum Merr Mat trau nho, cam nui, cay rang de
M faleatum (Lour) Tanaka Chum hoi trang, cay da chuot, lang <St, cit rtrng
M integerrium (Ham.) Roem Mat trau, mep nguybn
2 Glycosmis G citrifolia (wield.) Lindl Budi bung, com rugu
G.arborea (Roxb) = G pentaphylla Com ruou
C excavata Burm.f Cham chau, hong bi dai, dam hoi, mac mot.
gioi
C indica (Dalz.) Oliv Cu khi, vi/ong lung, hong bi nui
Clausena Lansium (Lour) Skeels Hong bi hoang bi quat hong bi nhan
4 Muraya Muraya koenigii (L.) Speng Chum hoi trang, ca n xan troc
Muraya paniculata (L.) Jack Nguyetque
5 Triphasia Triphasia trifolia (Burm.f) j Kim quat
13
Trang 14TT Chi (Genera) Loai Ten Viet
L Scandens (Roxb) Buch Than xa hudng, ddy chanh rirng, cam rOng
7 Severinia Severinia monophylla (L.) Tanaka Tam xoong, gai xanh, quyt gai, doc luc, men
ten
8 Pleiospermiun P.annamense Guill
A monophylla (DC) Correa Cam rung, tieu quat mot laA.roxburghiana Hook
11 Fortunella Fortunella japonica (Swingle) Quat, tac, hanh, kirn quat
Xem bang 2.3
14 Feronia F limonia (L.) Swingle
= F adenophylla = Liminia acidissima(L-)
Pamplemousse Grapefruit
5 Citrus japonica Thunb = Fortunella
japonica
Quat
9 Citrus paradisi Macf Bucri chum, budi dang
Tham khao: Pham Hoang Ha (1992) va V5 Van Chi (1997)
Trang 15N u d e ta d u p e x e m la m o t tro n g n h u n g tru n g tarn p h a t sin h d a d a n g sin h h o c
k h a c n h au tro n g d o , vf du, co ra t n h ie u d o n g c a m S anh b u d i D o a n H u n g k h ac
n h au B udi D id n c u n g co ft n h at la 3 d o n g k h a c n h a u c u n g to n tai d tro n g m o t xa
Q u y t D u d n g C a n h c u n g co d o n g n g o t th an h , d u p e tro n g p h o b ie n va d o n g hoi
ch u a , ft d u p e ua thfch ho n , n h u n g lai k h o e h on, k h a n a n g c h o n g b e n h c a o hon
V a n d e c h o n ra c a c d o n g uu viet b e n tro n g m d i g io n g la ra t ctin th iet
v a n d e b e n h v iru s v a b e n h g re e n in g (H e a rn e t al., 1974) H ie n ta i c h u a xac dinh
d u p e g io n g k h a n g g re e n in g n h u n g m ire d o n h id m b e n h n a y k h a c nhau d cac
g io n g k h a c n h a u , vf d u , C itru s g ra n d is (b u d i) v a m o t vai g io n g q u y t to ra c o sure
de k h a n g to t (S a m so n , 1986) M o t so lo ai vf d u c a y n g u y e t que Murrava
p a n ic u la ta va S w in g le a g lu tin o s a h au n h u k h o n g bi b e n h g re e n in g , sinh trudng
b in h th u d n g m a c d u ray c h o n g c a n h ky sin h ra t n h ie u tre n c a y nay (Soelaeman
1981) C ae g io n g b u d i trd n g d n u d e ta n h u b u d i D ie n , budi Doan Hung co sue
dd k h a n g c a o d d i v d i b e n h g re e n in g , c o k h a n a n g c h o nang suat kha trong vung
bi nhiem b e n h g re e n in g n an g
2.2.2 C a c g io n g c a y a n q u a co m u i t r o n g p h o b ie n d V ie t N a m
15
Trang 162.4.2 C ac nguon gen co kh a nang sir dung lam goc ghep
h u u th u g iu a c h u n g c h o ta th o n g tin ve m iic d o g d n x a g iu a c a c lo ai
Trang 17T tr n a m 199 1 , c h u n g to i d a b a t d a u suu ta p so lu p n g Ion g io n g , d o n g c itru s
v a b a o q u a n n g u o n g e n th u d u p e tro n g n h a lu d i v a tro n g o n g n g h ie m in vitro
N h iP u g io n g tro n g d o d a q u a vi g h e p va d u p e x a c d in h la s a c h m o t so b e n h q u a n tro n g M a c d u v a y , v ie c su u ta m , b a o q u a n , p h a n lo a i c itru s v a c h o n lo c c a c ca y
Vung phan bo Ha
Giang
Yen Bai
Tuyen Quang
VTnh Phu
Ha Bac
Scfn La
Lai Chau
Ninh Binh
Nghe An
Ha Tinh
Lang Son
Ghi clui: C medica co 3 dang 16n vdi hin h thai rat k hac n h au d o la C medica b o n g : C.medica
var T h a n h y e n va C.medica var S accodactyiis Phat thu;
C h a p T h a i binh la giong chua xac dinh ro ngudn goc nhung v in duoc su dung lam goc ghep
N g u o n : D 6 D m h C a L u a n a n T ie n si 1996
17
Trang 18B a n g 2.5. M o t so g io n g c a y an q u a co m u i ch u y e u trong san xu at a n u d e ta
Ten giong Viing trong Thdi vu
thu hoach Dac diem Cam: Citrus sinensis, C nobilis (cam Sanh)
Cam Xa Doai - La giong nhap npi tir
the ky 19 vao Nghe
An, Ha Tinh
- Mot trong cac giong
chQ lire cua vung cam
Phu Quy
La giong chin sdm trung binh
Sinh trodng khoe, nang suat, qua thorn, ruot vang, nhieu node, chat lopng cao nhat trong cac giong cam thoong mai d node ta
Nhopc diem la qua kha nhieu hat
Cam Song
Con
Nghe An, Ha Tinh-
chu yeu la vung cam
Phu Quy
La giong chin trung binh Thu hoach troOc Cam Xa Doai
Cay khoe nang suat, qua nho hon va vo mong hon so vdi Xa Doai, Van Du
Vo qua mau do nhat hoac da cam, co mui thorn hap dan, it hat
Trung binh 10-11 mui, 5-6 hat chac/qua, tep qua mau vang do, mjn, nhieu node
Cam Sanh - La giong lai giQa cam
va quyt, trong khap noi
tir Nam ra Bac
- Bao quan dope lau va de bao quan
Cay sinh trodng khoe, thich nghi rat rong vdi cac vung sinh thai Qua d mien Bac khi chin co mau vang dep, d mien Nam khi chin qua van xanh Tep vang do, mui thorn d§ chju, nhieu node, ngot mat va bo dodng Vo qua day, de bao quan
Nhopc diem: Nhieu hat, dang qua xau do vo san
Cam Van Du
(con goi la
Sunkist)
Da so cho day la
giong nhap noi, thich
nghi rang Vung trong
chinh Nghe An, Ha
Navel Giong nhap noi vao
Vipt Nam
Chin sOm Goi la Navel (cai ran) bdi day qua co mot qua
phu nam lot trong qua chinh
Lb giong khong hat, chat lopng cao, d i boc vo,
de tach mui
Valencia - GiPng nhap Da
trong nhieu d cac
vung d6i thap d Bac
bp, Nam bp
- La giong thich nghi
rong, trong khap the
gidi
Chin muon, qua sau chin con co the lou giCr tren cay vai thang
Hoong vj thorn ngon, it xa, nhieu node, khong hat hoac rat it hat (1-3 hat/qua), ma qua dep
Vi co hoong vi dac biet, giong chu Ipc cua cong nghiep node qua chat lopng cao tren the gidi
Hamlin Giong nhap noi Chin sdm Thu
hoach sdm vao dau thang 10
Cay co xu the voon cao, ra nhieu choi va nhieu dpt trong nam Qua nho, sai qua, it xa, it hat, nhieu node, ngot
Nhopc diem: Qua hay bj ndt
Cac giong quyt: Citrus reticulata.
Quyt
Tich Giang
Phil tho, Ha Tay, Hai
Hong, Son La
Thu hoach vao thang 10, thang 11
- Qua to det, mui to, vo hoi day va gion, mong node, nhieu hat, vach mui dai, nhieu xo ba
Trang 19Ten giong Vung trong Thcfi vu
thu hoach Dac diem Quyt
DUOng Canh
Trong nhieu d Canh,
Dien (Ha Noi), con goi
la quyt dudng d Ha
TTnh
Chin trude tet va vao dip tet co truyen
- Chin vao djp tet va trude tet, khi chin co mau
do gac rat dep, vo mong nhSn, mui thorn nhe, mong nude, it hat, ngot mat
- Chat luong cao, rat dupe ua chuong
Cam Bu Huong son, Huong
Quyt vo vang Bac Son, Lang Son Thu hoach vao thang
11-Quyt chat luong cao, khong hat, hoac rat it hat
Quyt khac Rat nhieu giong dia
phuong va nhap noi
khac: Quyt chum, quyt
do, quyt xen, quyt vo
Nhupcdiem: - Nhieu hat
Co dong kho lot vo, thjt hoi bi nat
Budi
Phuc Trach
Trong nhieu 6 Ha
TTnh, la mot trong
nhUng giong ngon
nhat hien nay
Thang 8-10 Qua hinh cau, to trung binh, tep qua mau hong
nhat, de boc, mui khong nat, ngot mat
Bi/cfi Nam Roi VTnh Long va cac tinh
Nam Bo
Thang 10,11 - Qua to trung binh, hinh qua le, ma dep, de boc
vo, huong vj thorn, chua thanh, hau nhu khong hat, giong budi chat luong tot nhat hien nay o nudeta
Nhieu giong, dong co dac tinh quy nhu chat
luong, mau sac, kha nang chong chju sau benh,
mot so giO'ng dung lam goc ghep
Chanh: Citrus limonia.
Chanh ta
(Lime)
Co rat nhieu giong,
dong khac nhau
Co 2 dang:
chin theo vu va chin quanh nam
Dung de an qua giai khat, lam thuoc v.v
Chanh Persa Nguon goc Tahiti Thu hoach thang 7-
Nhieu giong khac
nhau, nhap noi
Qua to, nhieu nude, dung uong tra den
19
Trang 202.5.1 Gidri thieu mot so giong cam mdi dupe cong nhan
q u a v a c h a t lu p n g q u a v u p t tro i so vdi c a c g io n g k h a c D a y la gio'ng d a y h u a h e n
d o i v d i th i tru d n g c h e b ie n c u n g n h u tie u th u q u a tu o i d n u d e ta
- L a g io n g d u y n h a t m a n g q u a vu tru d e v a vu sa u tre n c u n g m o t c a y sau k h i
Trang 21k ie n b a t lo i ciia m o i tru b n g , n h a t la d o a m c a o h o a c m u a n h ie u tro n g m u a ra h o a lam ru n g q u a v a la m g ia m n a n g s u a t c u a g io n g
21
Trang 22Chicang III
CA C GIONG CAY AN QUA CO MUI THUONG MAI CHINH
C ac gio'ng ca y a n q u a c o m u i th u o n g m ai ra t d a d a n g , n h ie u gio'ng c o k h a
n a n g th fch n g h i vdi c a c v u n g sin h th ai ro n g ld n va c h o n a n g s u a t c a o d h a u h e t
c a c v u n g tro n g c a y c o m u i tre n th e g io i M o t so g io n g k h a c c o v u n g th fc h ling
h e p h o n c h o tirng k h u v u c C ac g io n g th u o n g m a i c h fn h , v u n g tro n g , m u c tie u sir
d u n g (a n tiroi h o a c c h e b ie n , x u a t k h a u h a y tie u d u n g n o i d ia ) d u p e g io i th ie u b
c a c b a n g 3.5 v a b a n g 3.6
3.1 GICJl T H IE U M O T S O G IO N G Q U A C O M U I T H U O N G M A I C H IN H
3.1.1 Mot so giong cam ngot (C itru s s i n e n s is (l.) O sb eck )
a) N hom g i o n g V a len cia
Trang 23Sour orange
Swingle citrumeio
Voikamer lemon
Trang 24G io n g O lind a V a len cia
G io n g d u o c c h o n lo c tir g io n g V a le n c ia d C a lifo rn ia O lin d a V a le n c ia co
n g u o n g o c tir p h o i vo tin h (n u c e lla r) va d u o c c o n g n h a n n a m 1957 O lin d a
k h o n g k h a c n h ie u so vdi g io n g F ro st va d u p e tro n g p h d b ie n d C a lifo rn ia
G io n g C u tter V a len cia
G io n g C u tte r V a le n c ia d o H S F a w c e tt th u o c C itru s R e s e a rc h C e n tre
Trang 2510 giong nay chiem ty le 90% tong lugng so cay dugc nhSn giong.
(Ngu6n: The Florida Citrus Arboretum, 2000)
D a c d ie m k h a c c u a N a v e l la q u a v an g tu o i dd b o c vo v a dd ta c h rntii, d u g m
m u i thetm k h ie n N a v e l d u g c co i la lo ai q u a tu o i tu y e t d ie u n h a t
• Nguon goc
Navel da dugc biet den 6 viing D ia Trung Hai vai the kv trude va da dugc
Ferrari a Italia mo ta nam 1646 Navel cung da dugc biet den tir lau a Tay B an
Nha \-a B6 Dao Nha C hic rin g ngudi Bo Dao Nha da dua cam Navel d e n
Braxin va sau do tir Braxin qua U c va vao Florida Navel dugc Bo N o n g n g h ie p
M y nhan nam 1870 va nhan giong d Washington vdi ten ggi W a s h in g to n
25
Trang 26N a v e l Ba n a m sau gio'ng c a m n a y d u g c gui d e n C a lifo rn ia v a F lo rid a T a i d ay gio'ng d u g c thucm g m a i n h a n h v a p h o b ie n sa n g n h ie u n u d e k h a c
C a m N a v e l c o tarn q u a n tro n g k h o n g 16 tro n g th iro n g m a i, x e p th u 2 tro n g
So lUtfng cay giong Navel thu dUOc tir ghep m lt tren cac giong go'c ghep khac
nhau giai doan tir 7/1989 - 6/2000
citrange
Cleopatra
m andarin
S our orange
Sw ingle citrum eio
G o n z alez - S icilia (1 963) th o n g b ao g io n g N a v el sd m (E arly N a v el) d u g c n h ap
tu C alifo rn ia vao T ay B an N h a n am 1933 va lay ten T ay B an N h a la N av elin a
b) G ion g cam H am lin
C a m H a m lin la gio'ng d u n g d a u b a n g tro n g so' c a c g io n g c a m c h in sd m va
x e p th u 2 ve so' lu g n g c a y d u g c n h a n gio'ng d F lo rid a , c h ie m 2 6 % to n g so cay
Trang 27T7-T6 Tong so cay
% tong so
Carrizo citrange
C leopatra
m andarin
S our orange
Sw ingle citrum eto
Voikam er lem on
Trang 28d o n g (T h o n g tin k in h te th i tru b n g , 4 /2 0 0 1 ) C a m S an h d u p e tro n g p h o b ie n 6
c a c tin h v u n g n u i p h fa B ac n h ir H a G ia n g , T u y e n Q u a n g , Y e n B ai vd i n h ie u
d o n g vbi n h ie u d a c d ie m k h a c n h a u V a n d£ c h o n lo c, p h a n lo ai v a p h a n b o
v u n g san x u a t c u a c a c d o n g c a m S an h c a n d u p e tie p tu c n g h ie n curu
G io n g K in g (K in g o f S ia m ) h a y la Q uyt Vua X iem , t h u o c n h d m ca m
g h e p c h a n h sa n (ro u g h le m o n ) v a tro n g a d a t x o p th i q u a x u x i, c h a t lu p n g k e m
C o m o t vai c o n lai c u a g io n g K in g c o g ia tri, d o la E n c o r e , H o n e y , K in n o w ,
W ilk in g , v.v - th u n h a n d u p e tu c o n la i giira K in g x W illo w le a f
3.3 M O T S O G IO N G Q U Y T
a) Nhdm Quyt On Chau (Satsuma)
• N g u o n g o c
Q u y t O n C h a u (tie n g T ru n g ) S a tsu m a (tie n g N h a t) la n h o m g io n g q u y t ra t
n o i tie n g v a r a t q u a n tro n g c u a N h a t B an , T ru n g Q u o c S a ts u m a v a C le m e n tin e
Trang 29C le m e n tin e la gio'ng q u y t c h a t lu q n g ca o , k h o n g h a t k h i tro n g gio'ng nay-
d o c lap D o d a c tln h d i tru y e n b a t tu h o a h o p (S e lf im e o m p a tib ily ), p h a n h o a
c u a gio'ng n a y k h o n g c o k h a n a n g th u tin h v d i te' b a o tru n g c u a c h ln h n o , v i v a y gio'ng k h o n g c o h a t N h u n g k h i tro n g x e n , c a c gio'ng th u o c n h o m n a y se c o
n h ie u h at
3.4 C A C G IO N G B U d l (P U M M E L O S )
B u d i la c a c g io n g u a n o n g , vd i y e u c a u n h ie t trung binh hang nam tiir 3 0 0 0 -
4 5 5 0 H U B u d i c o th e d u q c tro n g d h a u h e t cac vung khac nhau thuoc n u d e ta
C o th e n o i n u d e ta c o u u th e c a n h tra n h quoc te' trong phat trien s a n x u a t b u d i
29
Trang 301 B u d i D a X a n h
B udi D a X a n h d u p e coi la b u d i “ v u a ” vl a n ra t n g o t, ra o n u d e , k h o n g h at (h o a c ra t l't), vo m o n g , th it b u d i co m a u d o ti'm ra t h a p dftn v a c h o tra i q u a n h
X a n h k h o n g h a t b a n d u p e g ia c a o tren thi trudng b a n g e a c h b a o c h u p h o a b a n g
c h ie c lo n g la m b a n g ludri m a t n h o c h u p v a o n u h o a s a p n o , c h o d e n k h i h o a n o
d u p e b a n g a y (c a n h h o a ru n g ), m d ld n g ra c h o tra i n o n d u p e q u a n g h o p to t V d i
p h u o n g p h a p n a y , h o a k h o n g b i th u p h a n c h e o tir n h u y h o a c u a c a y c o m u i k h a c , tra i d a t 1 0 0 % k h o n g h a t T re n c u n g m o t c a y b u d i, n h u n g c h u m h o a d u p e b a o lai
d e u c h o tra i k h o n g m a n g h a t, tro n g k h i d o , n h u n g c h u m h o a k h o n g d u p e b a o , ty
le tra i b i m a n g h a t c h ie m d e n 6 0 - 70%
T in h B en T re v d a trie n k h a i d u a n tro n g 4 0 0 0 h a b u d i D a X a n h g ia i d o a n tu:
2 0 0 6 -2 0 1 0 H ie n tin h d a c o g a n 3 0 0 0 h a, tro n g d o k h o a n g l.OOOha d a n g c h o trai
V a n d e n g u d n go'c c a c g io n g b u d i q u y k h o n g h a t ra t d u p e k h o a h o c q u a n tarn T u y v ay , n g u o n gd'c g io n g b u d i D a X a n h c h u a ro ra n g , d u d i d a y la m o t so
Trang 32B udi P h u c T ra c h c o m a t ta i H u o n g K h e (H a T in h ) tir m a y tra m n a m n a y , chie'rn vi th e q u a n tro n g tro n g n g u o n th u n h a p c u a ngud'i d a n tro n g v u n g H u y e n
c h u a d u q c n g h ie n c u u lam ro T u y v ay , q u a d o c o th £ kh&ng d jn h ra n g b u d i
P h u c T ra c h c o tfn h th fc h n g h i h e p d o i vdi v u n g d a t v a k h f h a u trd n g N o c h i c h o
n a n g s u a t tro n g n h u n g d ie u k ie n sin h th a i va k h f h a u n h a t d in h
4 B u d i D o a n H u n g
B u d i D o a n H u n g n o i tie n g , n h u n g c o tdi 11 gio'ng b u d i k h a c n h a u , tro n g d o
h a i gid'ng b u d i Situ v a B a n g L u a n c o g ia tri h o n c a v a d a d u q c b a o h o te n g o i
x u a t xu
B udi Suu C h f D a m sau 5 n a m trd n g d a ch o q u a co c h a t lu q n g to t, c a y 15 tu o i
c o n a n g su a t tir 100 - 150 qua Q u a c o c h a t lu q n g ca o , tro n g lu q n g tru n g b in h
5 B u d i D id n
N h ie u y k ie n c h o rd n g b u d i D i6 n c o n g u d n go'c tir b u d i D o a n H u n g , c d th e
la m o t b ie n d i ciia b u d i D o a n H u n g , d u q c tro n g n h ie u d P h u D id n , P h u M in h (T it L ie m , H a N o i) B u d i D i6 n c o tra i tro n , v o tra i n h a n k h i c h in m a u v a n g ca m
T ro n g lu q n g tru n g b in h td 0 ,8 -1 ,2 k g /tra i M u i v a v a c h m u i d 6 ta c h rd i n h a u
T h it tra i m a u v a n g x a n h , a n g io n , n g o t D o B rix t d 1 2 -1 4 T h d i g ia n th u h o a c h
b u d i D id n m u o n h o n b u d i D o a n H u n g , th u d n g tru d e T et N g u y e n d a n k h o a n g
n u a th a n g
Trang 33An tuoi X u it khau va tieu
thu noi dja
Chin sOm den chin muon
Qua to, khong hat, vo sang mau, de boc,
thdi vu chin
dai
San lugng thip, de cho c h it lugng tot doi hoi dieu kien khl hau dac thu
Cac dong khac nhau
co thdi vu chin, c h it lugng, sanlugng cung nhu kha nang bao quan khac nhau
thu noi dia
cao, It hat,
Mau sac qua kern Dung de an tuoi
hoac che bien
Nam Phi, TAy Ban Nha, Caliornia (My), Uruguay
Che bien, an tuoi
Xuat khau va tieu thu noi dia
Chin muon Chat lugng
cung nhu mau
s ic q u i tuybt vdi, It hat, hoac khdng hat
San lugng tiem nang thip , qua bi anh hudng khi gap thdi tiet gia lanh
La giong trong pho bien va rong r i n h it tren the gidi
Hai
An tuoi, che bien
Tieu thu noi dia Chin vua cho
den muon
Mau sac q u i
v i huong vj doc d io
C in d iiu kiin khi hau dac thu de cho chit lugng qua t it nhit
Chi trong va tieu thu
d mot so vung n hit dinh
cao, ra qua sflm, hat vtra phai (phu thuoc v io do thu phan)
CSy nho, qua co xu huOng ra tung chum, thieu vj chua
Qua co the de lau dugc tren cay va cho c h it lugng tot,
la giong chin sOm chu yeu d Texas
va xuat khau
Chin vira Nang s u it
cao, m iu va huong vi tot
Ra qua khong deu, nhieu hat, khong chju lanh
Dien tlch trong ngay cang thu hep d Florida
Trang 34Cac giong quyt
1 Clementine: gom cac dong
Oroval, Fina, Nules )
Tay Ban Nha, Maroc An tcroi Xuat khau va tidu
thu noi dia
Chin sdm den chin vira
De b6c, vi ngon khong hat khi khong trong Ian vd cac giong khac
Qua nho, co hat khi gap thu phan cheo
Cac dong-khac nhau
co vu chin, mau sac qua, chat lagng khac nhau La giong pho bien d chau Au nhung hien nay dang bj thay the
mau sac va hirong vj tot, d§ bdc
Ra qua khong deu, nhieu hat, kho thu hoach Man cam vd
Alternaria
Giong nay dang bj pha di de trong thay the
Israel, Uc
An tud Tieu thu ndi dia
va xuat khlu
Chin vira ddn chin muon
Chiu lanh, chat I iron g va mau sac qu£
tuyet hao
Nhieu hat, m in cam
vd bbnh Scab va
Alternaria.
Ra qua each nam
La mot giong lai chua ro nguon goc
La giong lai giffa Duncan grapefruit
va Dancy tangerine
Nhat Ban, Philippines Braxin
An tad Tieu thu ndi dja Chin vCra Qua to, rat de
boc
Vo hay bj phong, kho thu hoach, van chuyen va bao quan
Co le la giong quyt trong pho bien nhat tren the gid
An tad ,ch e bien
Tidu thu ndi dia, xuat khau
Chin vCra den muon
La giong thircmg mai chju lanh tot nhat De boc, khong hat,
Chat lagng qua kern khi trong d nhQng vung can nhiet dd
am aert, kho bao quan
Rat nhieu dong dupe trdng, cac dong nay khac nhau
ve thdi vu chin, chat lugng qua
Trang 35TAn giong Viing trong chinh Surdung Thj trUdng Thdi vu LTu diem NhUOc diem Chu y
7 Temple Florida (My) An tuoi, che
bien
Tieu thu noi dia Chin vUa Huong vi doc
dao, mau sac
va hinh dang qua dep
Chiu lanh kern, chua, nhieu hat, man cam vdi benh Scab
Dang bi cac giong khac thay the
8 King Siam (cam Sanh) Nhat Ban, Trung
Quoc, Viet Nam, My
An tuoi Tieu thu noi dia Chin muon den
rat muon
Cay sinh trudng khoe, qua to, de dupe lau tren cay, huong vi thorn ngon
It hat cho den nhieu hat, doi hoi tong nhiet cao de chin va cho chat luqng cao
La giong chin muon nhat trong cac giong quyt Khi ghep tr6n chanh nham lam giam chat luqng Thich hop trong d vudn nha
nhieu nuOc, huong vi ngon
Rat nhieu hat khi trdng xen vdi cac giong khac
Rat giong vOi giong Orlando
CAc glAing bucrl
xuatkhau
Chin vira d6n muon
CSy sinh trudng khoe, quA to, nAng suA't cao, huong vj ngon
Nhieu hat La giong tot cho che
bidn bdi vj ngon va mui chac
Nam Phi
An tuoi, che bien
Tieu thu noi dja, xuat khau
Chin sdm den
muon
CAy sinh trudng khoe, nang suat cao, chat luqng tot, gan nhukhong hat
Huong vi khong bang Ducan
La giong bucri trong pho bien nhat the giOi
Trang 36Ten gidng V iing trdng chinh Sir dung Thj trUdng Thdi vu l/u diem NhUdc diem C hii y
noi dia
Chin sbm ddn vUa
Khong hat, nhieu dudng
Cho chat luong tot khi trong d vung lanh, thu hoach sdm
V6 ddy, Idi rdng Nang sud’t thSp hon Marsh
La gidng lai tarn bdi ddu tidn cd y nghla thuong mai
xuat khau
Chin sdm den vira
Mau tep dep, cdy sinh trueng khoe, gan nhu khong hat
Chua dude thuong mai hoa rdng rdi
Chik chdn sd dupe trdng thay thd gidng Star roby
den vira
Qua to, mau sac dep, nude vUa phai, de bao quan, chiu lanh tot nhat
Nhieu hat, vo ddm ddy Ld gidng thuong mai
quan trong thir hai cua Nhdt Bdn
Cac giong chanh
Califorlia (My), Nam Phi, Israel
An tircri, che bien Tieu thu trong
nude, xuat khau
Chin vUa cho den muon
Cay to vira phai, it hat, cho nang suatva chat ludng tot ngay khi cay con nho
Chiu lanh kern, ra qua khong deu cac nam
Bat tuong hop khi ghep len cam ba Id
La gidng chanh trdng phd bifin nhat tar viing Dia Trung Hai
(My), NanTPhi, New Zealand
Che bien Tieu thu trong
Kho thu hoach, bdo quan, van chuyd’n do qua mong nude, vo mong
Thich hop trong vudn nha hon trdng thuong mai
Trang 37B ang 3.6 M o t so d a c tfn h c o lie n q u a n d e n h ie n tu o n g k h o n g h at, ft h a t c u a ca c
g io n g c a y a n q u a c o m u i tro n g c a c d ie u k ie n c a n h ta c k h a c n h a u
TT Nhom cac
giong Citrus Ten giong
Khanangchophan
It hat hay khong hat khi trong xen
It hat hay khong hat khi trong each ly
Ban chat khong hat, it hat
Bat due cai khong hoan toan (chi
co rat It te bho trCrng co sue song,nen khi trong xen cung chi co rat Ithat)
Washington(parent)
- Bat due cai khbng hoan toan
trien binh thudng
- Bat tu hoa hopNhieu hat khi trong xen vdi giong cho phan
Khong hat khi trong thuan (each ly)
Clementine Nules hay Nules
****
37
Trang 38(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)
Cac giong quyt
va quyt lai khac
W Murcott Afourer
Glii chit: It hat hay khong hat: +
Co hat hay nhieu hat: -
Trang 39C hum g IV
MOT SO DAC TINH SINH HOC QUAN TRONG
6 CAY AN QUA CO MUI
O c a y c o m u i, c a c h o p c h a t d ie u h o a sin h tru b n g th u b n g c o h ie u q u a tro n g
v iec ta o q u a b a n g c o n ducm g trin h san T h e o b ao c a o c u a F u ru s a to v a O h ta (1 9 5 7 ); F u ru s a to va S u zu k i (1 9 5 5 ), m o t vai q u a k h o n g h a t d a d u o c ta o ra o C
' natsudaidai H a y a ta sau k h i xir ly vdi 2 ,4 ,5-T G ib b e r e llin c o a n h hucm g tori sir
h in h th a n h q u a k h o n g h a t a q u y t C le m e n tin e (S o o st, 1958) va c a m lai O rla n d o
(K re z d o rn v a C o h e n , 1962)
T h e o b a o c a o c u a S o k o l’sk a y a (1 9 4 7 ) v a P la u t (1 9 4 7 ), c a c q u a k h o n g h a t
c o th e d u p e k lc h th ic h h in h th a n h b b i v iec be gdy voi n h u y (p is til) tru d e k h i h o a ncr W o n g (1 9 3 9 ) d a th u d u p e c a c q u a k h o n g h a t cira g io n g V a le n c ia sa u b e g a y voi n h u y c u a h o a Sir k ic h th ic h h in h th a n h q u a k h o n g h a t d u p e p h o n g d o a n la
d o c h a t d i6 u h o a sin h tru d n g h o a c d o lo ai b o c a c c h a t ire c h e b a i v ie c n g d t voi
n h u y di
39
Trang 40B ang 4.1 M o t so d a c tm h di tru y e n q u a n tro n g lie n q u a n d e n sir h ln h th a n h h a t
tro n g q u a v a c h a t lu p n g q u a c o m u i
TT Ten giong Dac tinh di truyen quan trong Dac diem khac
1 Cac giong cam
Navel
- Hoan toan bat due due
- Co te bao trUng co sUc song.nhung ty le bat due cai khacao, co the dung lam cay me trong chon tao giong
- Hoan toan khong hat trong dieu kien trong eachiy
- Co the co it hat neu dugc thu phan cheo
2 Cac giong quyt
nhom On Chau
(Satsuma)
- Bat due due khong hoan toan
- Nhieu giong mdi bat due ca due lln cai
- Co it hat phan co sire song, rat
it noan co sire song
It hoac rat it hat, thudng la dudi 5 hat/qua (dudi 5 hat/qua dugc coi la khong hat)
- Co hat neu thu phan cheo vdi giong tuong hgp
5 Buoi chum Marsh,
- Giong Sweety (Oroblanco): Con lai giua Pummelos va Grapefruit, khong hat San xuat Idn
c a n vai p h a n tra m tro n g to n g so h o a p h a t trie n th a n h q u a Sir th u p h a n , th u tin h
va p h a t trie n p h o i him tin h th o n g thucm g k h o n g p h a i la m o t y e u c a u tu y e t do i
c a n d o i vbi d a u q u a b c a y co m u i H ie n tu q n g d a p h o i la p h b b ie n C h i c o vai
lo a i/g io n g la d o n p h o i, v i d u b u b i P u m m e lo va q u y t te m p le
M o t so g io n g n h u q u y t C le m e n tin e , T a n g e lo s (c o n lai g iu a q u y t T a n g e rin e
va b u b i G ra p e fru it), co n lai g iu a T a n g e lo s v a T a n g e rin e v a v ai g io n g b u b i (P u m m e lo s ) la c a c g io n g b a t tu h o a h o p v a c o y e u c a u th u p h a n c h e o d e ta o hat
M o t so g io n g h o a c n h o m g io n g , g o m c a m N a v e l, q u y t S a tsu m a , c h a n h
T a h iti, v.v th u b n g ta o q u a k h o n g h at C a c g io n g n a y k h o n g d o i h o i th u p h a n ,
m a c d u n a n g s u a t q u a c o th e ta n g n e u c a c g io n g n a y d u p e th u p h a n tu" c a c g io n g
4 0