MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 1. Việt Nam trong quan hệ quốc tế (International relations) 2 1.1. Khái quát về quan hệ quốc tế 2 1.1.1. Khái niệm 2 1.1.2. Tư tưởng của chủ nghĩa MácLenin về quan hệ quốc tế 2 1.2. Quan hệ giữa Việt Nam và thế giới hiện nay 2 1.2.1. Cục diện thế giới 2 1.2.2. Việt Nam trong cục diện thế giới 3 1.2.3. Những tác động tích cực và tiêu cực của cục diện thế giới tới Việt Nam…………………………………………………………………………4 2.Tính chủ động, tích cực của Việt Nam khi tham gia quan hệ quốc tế . 5 2.1. Những vấn đề cần chú trọng 5 2.2. Chủ trương chủ động, tích cực trong tham gia quan hệ quốc tế của Việt Nam hiện nay 6 2.2.1. Mục tiêu 6 2.2.2. Quan điểm chỉ đạo 7 2.2.3. Tính chủ động, tích cực của Việt Nam trong tham gia quan hệ quốc tế……………………………………………………………………………8 2.2.4. Thành tựu của Việt Nam trong tham gia quan hệ quốc tế trong hai năm gần đây (20202021) 9 2.2.5. Một số điểm hạn chế 11 2.2.6. Những biện pháp khắc phục 12 KẾT LUẬN 13 TÀI LIỆU THAM KHẢO 14 MỞ ĐẦU Lợi ích quốc gia – dân tộc là yếu tố cơ bản nhất quyết định quan hệ giữa các nước trong bối cảnh toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ trong thời gian gần đây. Do đó, trong chiến lược của mình, các nước lớn nói riêng và toàn thể các quốc gia trên thế giới nói chung đều đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên hàng đầu. Điều này đòi hỏi bộ máy đứng đầu các quốc gia phải nắm bắt, thích ứng được tình hình thế giới, từ đó đưa ra những quy định, chính sách đối nội, đối ngoại hợp lý để có thể đảm bảo lợi ích quốc gia không bị xâm phạm. Theo xu hướng đó, trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, trình bày báo cáo về thành tự trong công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước, tập trung vào giai đoạn 5 năm (2016 – 2021), Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh cho biết, công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế được Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị đặc biệt quan tâm, chủ động triển khai và đạt nhiều kết quả quan trọng, tích cực, toàn diện nổi bật. Điều này chỉ ra rằng, chủ động và tích cực khi tham gia quan hệ quốc tế đang là một trong những xu hướng mà Việt Nam ta nên làm trong thời gian qua. Vì vậy, tôi chọn đề tài này để chứng minh rằng, trong thời gian qua, Việt Nam ta đã hoàn toàn chủ động và tích cực khi tham gia quan hệ quốc tế. Phạm vi bài viết sẽ nằm trong khuôn khổ những sự kiện, những quyết định của Việt Nam trong thời gian qua khi tham gia vào quan hệ quốc tế được tổng hợp từ các nguồn đáng tin cậy cả trong và ngoài nước. Phương thức nghiên cứu được sử dụng trong bài gồm có: Phân tích tổng hợp các thông tin từ nhiều nguồn; phương pháp thống kê ; phương pháp so sánh; phương pháp xã hội học. 1 1.Việt Nam trong quan hệ quốc tế (International relations) 1.1. Khái quát về quan hệ quốc tế 1.1.1. Khái niệm Quan hệ quốc tế (Internation relations) là loại hình quan hệ xã hội nảy sinh trong quá trình hoạt động thực tiễn của con người bên ngoài phạm vi biên giới quốc gia; là hệ quả của các hoạt động, sự tương tác xuyên quốc gia giữa các chủ thể quan hệ quốc tế trên tất cả các lĩnh vực của đời sống quốc tế. Trên góc độ khoa học, quan hệ quốc tế là một ngành của khoa học chính trị, nghiên cứu chuyên biệt về ngoại giao và mối quan hệ giữa các quốc gia, các chủ thể không phải quốc gia thông qua sự tương tác của các yếu tố thuộc về hệ thống quốc tế. 1.1.2. Tư tưởng của chủ nghĩa MácLenin về quan hệ quốc tế Dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác được V.I.Lenin bảo vệ, bổ sung trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa đầu thế kỷ XX, từ đó trở thành chủ nghĩa MácLenin. Chủ nghĩa MácLenin nhấn mạnh thực tại xã hội quyết định ýthức xã hội và lịch sử vận động quan hệ quốc tế biến đổi theo các quy luật khách quan; cho rằng giai cấp là chủ thể chủ yếu trong quan hệ quốc tế bởi chính giai cấp là chủ thể chủ yếu trong quan hệ quốc tế có vai trò quyết định đến sự vận động của xã hội cũng như trật tự quan hệ quốc tế. Lợi ích giai cấp và lợi ích quốc gia có quan hệ mật thiết với nhau. Mâu thuẫn giai cấp là mâu thuẫn chủ yếu chi phối sự vận động, phát triển của quan hệ quốc tế và phát triển của quan hệ quốc tế và cách giải quyết mâu thuẫn đó sẽ mang ý nghĩa quyết định đến sự hình thành trật tự thế giới mới và cách mà quan hệ quốc tế sẽ tiếp tục được vận hành. 1.2. Quan hệ giữa Việt Nam và thế giới hiện nay 1.2.1. Cục diện thế giới Cục diện thế giới là trạng thái của thế giới tại một thời điểm nhất định, phản ánh tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể quốc tế chính, trước hết là các cường quốc, các trung tâm quyền lực lớn. Nó bao gồm cả các xu hướng vận động của các tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể chính tại thời điểm đó. Về nội hàm, Cục diện thế giới bao quát tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa, tôn giáo... Nhưng, trong phân tích, nghiên cứu về Cục diện thế giới vẫn thường tập 2 trung chủ yếu vào lĩnh vực chính trị an ninh trong một bối cảnh chung của các yếu tố kinh tế, văn hóa...Việt Nam trong cục diện thế giới1 1.2.2. Việt Nam trong cục diện thế giới Dựa trên thực trạng về tiềm lực, vị thế quốc gia được tạo ra trong 35 năm đổi mới, nhất là trong nhiệm kỳ vừa qua bao gồm những thành tích xuất sắc trong công cuộc phòng chống đại dịch Covid19 và phát triển kinh tế năm 2020, đại hội XIII của Đảng đã khẳng định: “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Từ bối cảnh hiện nay, ta có thể định vị vị trí của Việt Nam trên trường quốc tế thông qua một vài mục sau: Thứ nhất là, về mặt địa lý, Việt nam là một nước nằm ở trung tâm Đông Nam Á và Châu Á – Thái Bình Dương, có vị trí địa – chính trị rất quan trọng trong khu vực và trên thế giới; Thứ hai là, về tầm ảnh hưởng, Việt Nam đang ngày càng được biết đến rộng rãi như một quốc gia ổn định, là tấm gương đổi mới, hội nhập thành công, phát triển nhanh và năng động, đã vươn lên trở thành nên kinh tế đứng thứ tư trong ASEAN (Association of South East Asian Nations – Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á), đặc biệt là trong công cuộc đối phó với đại dịch Covid19, Việt Nam nổi lên là một thị trường ngày càng hấp dẫn với gần 100 triệu dân, là điểm đến hấp dẫn cho hợp tác, thu hút đầu tư và du lịch quốc tế với nhiều điều kiện thuận lợi; Thứ ba là, về uy tín, Việt Nam là một quốc gia tích cực, chủ động, có trách nhiệm và đáng tin cậy trong cộng đống khu vực và thế giới; Thứ tư là, về xu hướng phát triển, Việt Nam là một nước đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có chính sách đối ngoại rộng mở, vì hòa bình, hợp tác, phát triển, là nhân tố tích cực cho hòa bình, công bằng, dân chủ và tiến bộ ở khu vực và trên thế giới. 1: http:truongchinhtritinhphutho.gov.vnkhoalyluanmaclenintutuonghochiminhmotsovandecanchuykhigiangbaitinhhinhthegioivachinhsachdoingoaicuadangvanhanuocvietnamtronggiaidoanhiennay.html 3 Cùng với sự phát triển về mọi mặt, uy thế và vị thế quốc tế của Việt Nam đang được không ngừng nâng cao trong những năm qua và được bạn bè quốc tế đánh giá như một “cường quốc tầm trung” đang lên ở khu vực. 1.2.3. Những tác động tích cực và tiêu cực của cục diện thế giới tới Việt Nam Cục diện thế giới hiện nay ảnh hưởng rất lớn đến mọi mặt của tất cả các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Có cả những tác động tiêu cực và tích cực đan xen lẫn nhau, cụ thể là: Ngày nay, cả thế giới đều đang trong cuộc chạy đua khốc liệt dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Do đó, muốn tăng sức mạnh tổng hợp thì một quốc gia cần phải ưu tiên cao cho khoa học – công nghệ và đi liền với đó là chất lượng của nguồn nhân lực. Điều này đặt Việt Nam vào một tình thế lúc nào cũng có nguy cơ bị tụt hậu với thế giới nếu như không có những điều chỉnh kịp thời, chính xác trong việc đưa ra các chiến lược phát triển. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội cho Việt Nam để tận dụng những thành tựu khoa học của các nước phát triển, từ đó giảm bớt được thời gian nghiên cứu, bứt phá phát triển, gia tăng vị thế quốc gia trong quan hệ quốc tế, Hơn nữa, Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á và Châu Á – Thái Bình Dương – một khu vực đang có sự phát triển năng động về kinh tế, là trung tâm địa – chính trị và kinh tế toàn cầu nên được tất cả các nước trên thế giới quan tâm, do đó luôn phải chịu tác động của sự tranh chấp, giành giật phức tạp của các nước phát triển về mọi mặt, điều này đem lại rất nhiều thách thức nhưng cũng có cả thời cơ, cụ thể là: Về chính trị: Cạnh tranh chiến lược giữa các nước phát triển khiến nước ta đang bị mắc kẹt, nhất là trong mối quan hệ Mỹ Trung – một mối quan hệ đang ngày càng trở nên gay gắt. Nếu xử lý không tốt, Việt Nam thậm chí có nguy cơ chệch hướng, bất ổn chính trị. Tuy nhiên, nếu chúng ta khai thác được vị thế của mình để tăng cường mối quan hệ với các nước lớn, từ đó dần dần gia tăng thế lực, phát huy vị thế đất nước. Về quốc phòng, an ninh, đối ngoại: Cục diện thế giới ngày nay đang tạo nên một môi trường hòa bình, ổn định; tuy nhiên, sự yên bình ấy lại không ổn định mà tiềm 4 ẩn rất nhiều rủi ro, bất trắc khó lường. Đây hoàn toàn là một thách thức đối với Việt Nam để duy thì thế cân bằng trong mối quan hệ với các nước lớn; nhận biết và dự đoná sớm những dấu hiệu thỏa hiệp, điều chỉnh chính sách của các nước lớn, từ đó đưa ra những sự điều chỉnh hợp lý trong chính sách của nước nhà. Về kinh tế: Ngày nay, cạnh tranh kinh tế đang ngày càng khốc liệt trên toàn thế giới, và thách thức đặt ra cho Việt Nam đó là chúng ta hiện nay đang ở trình độ thấp hơn rất nhiều. Tuy nhiên, điều này cũng mở ra cho Việt Nam một thời cơ tốt để có thể tận dung khai thác lợi thế kết nối kinh tế hiện có và phát huy thế mạnh đất nước để có thể sớm đạt được những nấc thang phát tiển cao hơn. 2.Tính chủ động, tích cực của Việt Nam khi tham gia quan hệ quốc tế 2.1. Những vấn đề cần chú trọng Từ tất cả những đặc điểm và xu hướng vận động của cục diện thế giới hiện nay, những chính sách của Việt Nam trong việc tham gia quan hệ quốc tế cần chú trọng tới một số vấn đề như sau: Thứ nhất là, kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, vì lợi ích dân tộc thực sự, theo đuổi chính sách đa dạng hóa, đa phương hóa nhất quán, thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, khéo léo tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Thứ hai là, trong khuôn khổ chiến lược chung, cần định vị rõ Việt Nam ở vị trí nào trong chiến lược của các nước lớn? Mối nguy cơ nào là trực tiếp và lớn nhất? Trên quan điểm tổng thể cần có phương cách đối phó nào để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc? Ví dụ như bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ cần được đặt trong mối liên hệ như thế nào với yêu cầu bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định và thế trận đối ngoại nói chung trong bối cảnh sắp tới? Thứ ba là, có chính sách rõ ràng hơn và những biện pháp thiết thực nhằm khai thác lợi thế là một nước ở khu vực đang trở thành trung tâm mới của thế giới, trong đó hết sức tích cực, chủ động, phát huy vai trò, góp phần gắn kết ASEAN như một cộng đồng. 5 Thứ tư là, tranh thủ thời cơ, thúc đẩy cải cách và đổi mới mạnh mẽ, tập trung xây dựng nội lực thông qua phát triển nhanh và bền vững, sớm vượt qua bẫy thu nhập trung bình để nhanh chóng hiện thực hóa khát vọng vươn lên thành quốc gia thịnh vượng trong thời gian sớm nhất. Thứ năm là, tổ chức lại các lực lượng nghiên cứu đối ngoại theo sự chỉ đạo thống nhất, làm tốt công tác nghiên cứu dự báo tình hình, đánh giá sâu sắc, toàn diện và bám sát sự vận động của cục diện thế giới, chính sách của các nước lớn cũng như mối quan hệ giữa họ để đề ra một chiến lược tổng thể, đúng đắn. 2.2. Chủ trương chủ động, tích cực trong tham gia quan hệ quốc tế của Việt Nam hiện nay Kế thừa chủ trương hội nhập quốc tế của Đại hội XI và XII, Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định rằng: “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tể toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia”2. Có thể nói, hội nhập quốc tế là quyết sách chính trị quan trọng, là định hướng trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta trong thời gian gần dây, phản ánh bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng trên cơ sở nhận thức sâu sắc về các xu thế lớn của thời đại và thực tiễn cách mạng Việt Nam. Chủ trương tham gia quan hệ quốc tế bao gồm những nội dung chủ yếu sau: 2.2.1. Mục tiêu Chủ động và tích cực tham gia quan hệ quốc tế phải nhằm củng cố môi trường hòa bình, tranh thủ tối đa những điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển đất nước nhanh chóng, bền vững, nâng cao đời sống nhân dân; đồng thời giữa vững độc lập, chu quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam, bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc; tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia, nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của đất nước; góp phần tích cực vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ trên thế giới 2: Đảng Cộng sàn Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, t.I, tr.164. 6 2.2.2. Quan điểm chỉ đạo Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế trên cơ sở giữ vững đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, vì lợi ích quốc gia dân tộc, vì hòa bình, hợp tác và phát triển, chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; quán triệt và vận dụng sáng tạo các bài học kinh nghiệm và giải quyết tốt các mối quan hệ lớn được tổng kết trong Cương lĩnh xây dựrig đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011); đồng thời phải chú trọng một số quan điểm chỉ đạo sau: Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn của Đảng nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Hội nhập quốc tế là sự nghiệp của toàn toàn dân và của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước. Mọi cơ chế, chính sách phải phát huy tính chủ động, tích cực và khả năng sáng tạo của tất cả các tổ chức, cá nhân, khai thác hiệu quả các tiềm năng của toàn xã hội, của các tầng lớp nhân dân, bao gồm cả cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Hội nhập quốc tế trên cơ sở phát huy tối đa nội lực; gắn kết chặt chẽ và thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hiện đại hóa kết cấu hạ tầng, nâng cao sức mạnh tổng hợp và năng lực cạnh tranh quốc gia; gắn kết chặt chẽ với việc tăng cường mức độ liên kết giữa các vùng, khu vực trong nước. Hội nhập kinh tế là trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế và góp phần tích cực vào phật triển kinh tế, củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy phát triển văn hóa, xã hội; hội nhập trong các lĩnh vực phải được phát triển đồng bộ trong một chiến lược hội nhập quốc tế tổng thể với lộ trình, bước đi phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của đất nước. Hội nhập quốc tế là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh; kiên định lợi ích quốc gia dân tộc; chủ động dự báo, xử lý linh hoạt mọi tình huống, không để rơi vào thế bị động, đối đầu; không tham gia vào các tập hợp lực lượng, các liên minh của bên này chống bên kia. Thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia đi đôi với chủ động, tích cực tham gia xây dựng và tận dụng hiệu quả các quy tắc, luật lệ quốc tế và tham gia các hoạt động của cộng đồng khu vực và quốc tế; chủ động đề xuất sáng kiến, cơ chế hợp tác trên nguyên tắc cùng có lợi; củng cố và nâng cao vai trò của cộng đồng 7 khu vực và quốc tế, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới 2.2.3. Tính chủ động, tích cực của Việt Nam trong tham gia quan hệ quốc tế Quan điểm chủ động và tích cực hội nhập quốc tế thể hiện bước đi và lộ trình tham gia quan hệ quốc tế của Việt Nam với khu vực và thế giới. Tham gia quan hệ quốc tế được triển khai đồng bộ và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, đưa các quan hệ đã được thiết lập đi vào chiều sâu. Xác định những định hướng và nhiệm vụ sâu rộng hơn về tham gia quan hệ quốc tế, Báo cáo Chính trị Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia. Gắn kết chặt chẽ quá trình chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng với việc nâng cao sức mạnh tổng hợp, huy động tiềm năng của toàn xã hội; đổi mới, hoàn thiện thể chế trong nước, nâng cao năng lực tự chủ, cạnh tranh và khả năng thích ứng của đất nước” . Như vậy, hội nhập quốc te hiện nay bao gồm những nội dung chủ yếu sau: Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế Đó là quá trình thực hiện đầy đủ các cam kết trong Cộng đồng ASEAN và WTO, đồng thời triển khai cỏ hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, VNEAEU, UKVFTA... Trong những năm tới, Việt Nam phải đưa hội nhập đi vào chiều sâu, tức là phải tận dụng các cam kết quốc tế để mở rộng thị trường, tái phân bổ và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, sức cạnh tranh của nền kinh tế; gia tăng mức độ tự chủ của nền kinh tế, xác lập vị trí cao hơn trong chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng ở khu vực và toàn cầu, đồng thời phải tận dụng được hệ thống quy tắc và luật lệ của các tổ chức quốc tế để bảo vệ các lựi ích chính đáng của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân Việt Nam trong quan hệ với các đối tác nước ngoài. Chủ động và tích cực hội nhập trên lĩnh vực chỉnh trị, quốc phòng, an ninh Tiếp tục thúc đẩy hội nhập quốc tế trên lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, đưa quan hệ này của Việt Nam với các đối tác đi vào chiều sâu tức là phải tạo được sự đan xen, gắn kết lợi ích một cách lâu dài và bền vững giữa Việt Nam và các đối tác, đưa 8 khuôn khổ quan hệ đã được thiết lập đi vào thực chất, nhất là với các đối tác có tầm quan trọng chiến lược đối với an ninh và phát triển của Việt Nam; tạo dựng được lòng tin và hình thành nên các cơ chế hợp tác có hiệu quả trong việc thúc đẩy quan hệ, ngăn ngừa, đẩy lùi các nguy cơ, kiểm soát các bất đồng và giải quyết các vấn đề nảy sinh, nhất là các vấn đề có thể tác động nghiêm trọng tới an ninh và phát triển của Việt Nam. Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế trên lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh còn phải thể hiện qua việc phát huy vai trò của Việt Nam trong các hoạt động quốc tế. Trong nhũng năm gần đây, chúng ta đã chuyển từ chủ trương tham dự sang phát huy vai trò thành viên có trách nhiệm trong các tổ chức, trên các diễn đàn khu vực và toàn cầu. Các hoạt động này đã khẳng định uy tín của Việt Nam, qua đó từng bước nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Trong thời gian tới, chúng ta cần tích cực đóng góp hơn nữa vào công việc chung của thế giới, góp phần đưa Việt Nam trở thành một nhân tố khá quan trọng của khu vực và thế giới, gắn hòa bình, thịnh vượng chung của Việt Nam vào hòa bình, thịnh vượng của khu vực và thế giới, về vấn đề này, báo cáo Chính trị Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Chủ động tham gia, tích cực đóng góp, nâng cao vai trò của Việt Nam trong xây dựng, định hướng các thể chế đa phương và trật tự chính trị kinh tế quốc tế...” . Chủ động và tích cực hội nhập trên các lĩnh vực khác Đó là quá trình chủ động hơn trong việc nghiên cứu, lựa chọn các bộ tiêu chí, xây dựng và triển khai lộ trình áp dụng, đồng thời tham gia xây dựng các tiêu chí, chuẩn mực chung, góp phần nâng trình độ phát triển của Việt Nam trong các lĩnh vực này; phục vụ các mục tiêu xây dựng nền kinh tế tri thức và con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. 2.2.4. Thành tựu của Việt Nam trong tham gia quan hệ quốc tế trong hai năm gần đây (20202021) Năm 2020, đây là năm đặt ra những thách thức chưa từng có trên thế giới, điển hình là đại dịch Covid19 đang lan rộng với phạm vi toàn cầu. Bên cạnh đó còn có những vấn đề chưa được giải quyết như là xu hướng chống toàn cầu hóa và thương mại tự do, chủ nghĩa bảo hộ ngày càng gia tăng và sự suy yếu của chủ nghĩa đa phương. Đó là thách thức cho toàn thế giới, còn với riêng Việt Nam, năm 2020 là năm phải gánh trên
Trang 1KHOA LUẬT – ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
BỘ MÔN CÔNG PHÁP QUỐC TẾ
CHỨNG MINH TÍNH CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC CỦA VIỆT NAM KHI THAM GIA QUAN HỆ QUỐC TẾ TRONG
THỜI GIAN VỪA QUA.
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Việt Nam trong quan hệ quốc tế (International relations) 2
1.1 Khái quát về quan hệ quốc tế 2
1.1.1 Khái niệm 2
1.1.2 Tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lenin về quan hệ quốc tế 2
1.2 Quan hệ giữa Việt Nam và thế giới hiện nay 2
1.2.1 Cục diện thế giới 2
1.2.2 Việt Nam trong cục diện thế giới 3
1.2.3 Những tác động tích cực và tiêu cực của cục diện thế giới tới Việt Nam ………4
2 Tính chủ động, tích cực của Việt Nam khi tham gia quan hệ quốc tế 5
2.1 Những vấn đề cần chú trọng 5
2.2 Chủ trương chủ động, tích cực trong tham gia quan hệ quốc tế của Việt Nam hiện nay 6
2.2.1 Mục tiêu 6
2.2.2 Quan điểm chỉ đạo 7
2.2.3 Tính chủ động, tích cực của Việt Nam trong tham gia quan hệ quốc tế ………8
2.2.4 Thành tựu của Việt Nam trong tham gia quan hệ quốc tế trong hai năm gần đây (2020-2021) 9
2.2.5 Một số điểm hạn chế 11
2.2.6 Những biện pháp khắc phục 12
Trang 3KẾT LUẬN 13 TÀI LIỆU THAM KHẢO 14
Trang 4MỞ ĐẦU
Lợi ích quốc gia – dân tộc là yếu tố cơ bản nhất quyết định quan hệ giữa các nước trong bối cảnh toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh
mẽ trong thời gian gần đây Do đó, trong chiến lược của mình, các nước lớn nói riêng
và toàn thể các quốc gia trên thế giới nói chung đều đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên hàng đầu Điều này đòi hỏi bộ máy đứng đầu các quốc gia phải nắm bắt, thích ứng được tình hình thế giới, từ đó đưa ra những quy định, chính sách đối nội, đối ngoại hợp
lý để có thể đảm bảo lợi ích quốc gia không bị xâm phạm Theo xu hướng đó, trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, trình bày báo cáo về thành tự trong công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước, tập trung vào giai đoạn 5 năm (2016 – 2021), Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh cho biết, công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế được Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị đặc biệt quan tâm, chủ động triển khai và đạt nhiều kết quả quan trọng, tích cực, toàn diện nổi bật Điều này chỉ ra rằng, chủ động và tích cực khi tham gia quan hệ quốc tế đang là một trong những xu hướng mà Việt Nam ta nên làm trong thời gian qua Vì vậy, tôi chọn
đề tài này để chứng minh rằng, trong thời gian qua, Việt Nam ta đã hoàn toàn chủ động và tích cực khi tham gia quan hệ quốc tế
Phạm vi bài viết sẽ nằm trong khuôn khổ những sự kiện, những quyết định của Việt Nam trong thời gian qua khi tham gia vào quan hệ quốc tế được tổng hợp từ các nguồn đáng tin cậy cả trong và ngoài nước
Phương thức nghiên cứu được sử dụng trong bài gồm có: Phân tích tổng hợp các thông tin từ nhiều nguồn; phương pháp thống kê ; phương pháp so sánh; phương pháp xã hội học
Trang 51 Việt Nam trong quan hệ quốc tế (International relations)
1.1 Khái quát về quan hệ quốc tế
1.1.1 Khái niệm
Quan hệ quốc tế (Internation relations) là loại hình quan hệ xã hội nảy sinh trong quá trình hoạt động thực tiễn của con người bên ngoài phạm vi biên giới quốc gia; là hệ quả của các hoạt động, sự tương tác xuyên quốc gia giữa các chủ thể quan hệ quốc tế trên tất cả các lĩnh vực của đời sống quốc tế
Trên góc độ khoa học, quan hệ quốc tế là một ngành của khoa học chính trị, nghiên cứu chuyên biệt về ngoại giao và mối quan hệ giữa các quốc gia, các chủ thể không phải quốc gia thông qua sự tương tác của các yếu tố thuộc về hệ thống quốc tế
1.1.2 Tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lenin về quan hệ quốc tế
Dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác được V.I.Lenin bảo vệ, bổ sung trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa đầu thế kỷ XX, từ đó trở thành chủ nghĩa Mác-Lenin Chủ nghĩa Mác-Lenin nhấn mạnh thực tại xã hội quyết định
ý thức xã hội và lịch sử vận động quan hệ quốc tế biến đổi theo các quy luật khách quan; cho rằng giai cấp là chủ thể chủ yếu trong quan hệ quốc tế bởi chính giai cấp là chủ thể
chủ yếu trong quan hệ quốc tế có vai trò quyết định đến sự vận động của xã hội cũng như trật tự quan hệ quốc tế Lợi ích giai cấp và lợi ích quốc gia có quan hệ mật thiết với nhau Mâu thuẫn giai cấp là mâu thuẫn chủ yếu chi phối sự vận động, phát triển của quan hệ quốc tế và phát triển của quan hệ quốc tế và cách giải quyết mâu thuẫn đó
sẽ mang ý nghĩa quyết định đến sự hình thành trật tự thế giới mới và cách mà quan hệ quốc tế sẽ tiếp tục được vận hành
1.2 Quan hệ giữa Việt Nam và thế giới hiện nay
1.2.1 Cục diện thế giới
Cục diện thế giới là "trạng thái" của thế giới tại một thời điểm nhất định, phản ánh tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể quốc tế chính, trước hết là các cường quốc, các trung tâm quyền lực lớn Nó bao gồm cả các xu hướng vận động của các tương quan lực lượng và quan hệ giữa các chủ thể chính tại thời điểm đó Về nội hàm, Cục diện thế giới bao quát tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa, tôn giáo Nhưng, trong phân tích, nghiên cứu về Cục diện thế giới vẫn thường tập
Trang 6trung chủ yếu vào lĩnh vực chính trị - an ninh trong một bối cảnh chung của các yếu tố kinh tế, văn hóa Việt Nam trong cục diện thế giới1
1.2.2 Việt Nam trong cục diện thế giới
Dựa trên thực trạng về tiềm lực, vị thế quốc gia được tạo ra trong 35 năm đổi mới, nhất là trong nhiệm kỳ vừa qua bao gồm những thành tích xuất sắc trong công cuộc phòng chống đại dịch Covid-19 và phát triển kinh tế năm 2020, đại hội XIII của Đảng đã khẳng định: “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay” Từ bối cảnh hiện nay, ta có thể định vị vị trí của Việt Nam trên trường quốc tế thông qua một vài mục sau:
Thứ nhất là, về mặt địa lý, Việt nam là một nước nằm ở trung tâm Đông Nam Á
và Châu Á – Thái Bình Dương, có vị trí địa – chính trị rất quan trọng trong khu vực và trên thế giới;
Thứ hai là, về tầm ảnh hưởng, Việt Nam đang ngày càng được biết đến rộng rãi
như một quốc gia ổn định, là tấm gương đổi mới, hội nhập thành công, phát triển nhanh và năng động, đã vươn lên trở thành nên kinh tế đứng thứ tư trong ASEAN (Association of South East Asian Nations – Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á), đặc biệt là trong công cuộc đối phó với đại dịch Covid-19, Việt Nam nổi lên là một thị trường ngày càng hấp dẫn với gần 100 triệu dân, là điểm đến hấp dẫn cho hợp tác, thu hút đầu tư và du lịch quốc tế với nhiều điều kiện thuận lợi;
Thứ ba là, về uy tín, Việt Nam là một quốc gia tích cực, chủ động, có trách
nhiệm và đáng tin cậy trong cộng đống khu vực và thế giới;
Thứ tư là, về xu hướng phát triển, Việt Nam là một nước đang phát triển theo
định hướng xã hội chủ nghĩa, có chính sách đối ngoại rộng mở, vì hòa bình, hợp tác, phát triển, là nhân tố tích cực cho hòa bình, công bằng, dân chủ và tiến bộ ở khu vực
và trên thế giới
1 : http://truongchinhtritinhphutho.gov.vn/khoa-ly-luan-mac-lenin-tu-tuong-ho-chi-minh/mot-so- van-de-can-chu-y-khi-giang-bai-tinh-hinh-the-gioi-va-chinh-sach-doi-ngoai-cua-dang-va-nha-nuoc-viet-nam-trong-giai-doan-hien-nay.html
Trang 7Cùng với sự phát triển về mọi mặt, uy thế và vị thế quốc tế của Việt Nam đang được không ngừng nâng cao trong những năm qua và được bạn bè quốc tế đánh giá như một “cường quốc tầm trung” đang lên ở khu vực
1.2.3 Những tác động tích cực và tiêu cực của cục diện thế giới tới
Việt Nam
Cục diện thế giới hiện nay ảnh hưởng rất lớn đến mọi mặt của tất cả các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam Có cả những tác động tiêu cực và tích cực đan xen lẫn nhau, cụ thể là:
Ngày nay, cả thế giới đều đang trong cuộc chạy đua khốc liệt dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 Do đó, muốn tăng sức mạnh tổng hợp thì một quốc gia cần phải ưu tiên cao cho khoa học – công nghệ và đi liền với đó là chất lượng của nguồn nhân lực Điều này đặt Việt Nam vào một tình thế lúc nào cũng có nguy cơ bị tụt hậu với thế giới nếu như không có những điều chỉnh kịp thời, chính xác trong việc đưa ra các chiến lược phát triển Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội cho Việt Nam để tận dụng những thành tựu khoa học của các nước phát triển, từ đó giảm bớt được thời gian nghiên cứu, bứt phá phát triển, gia tăng vị thế quốc gia trong quan hệ quốc tế,
Hơn nữa, Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á và Châu Á – Thái Bình Dương – một khu vực đang có sự phát triển năng động về kinh tế, là trung tâm địa – chính trị và kinh tế toàn cầu nên được tất cả các nước trên thế giới quan tâm, do đó luôn phải chịu tác động của sự tranh chấp, giành giật phức tạp của các nước phát triển
về mọi mặt, điều này đem lại rất nhiều thách thức nhưng cũng có cả thời cơ, cụ thể là:
Về chính trị: Cạnh tranh chiến lược giữa các nước phát triển khiến nước ta đang bị
mắc kẹt, nhất là trong mối quan hệ Mỹ - Trung – một mối quan hệ đang ngày càng trở nên gay gắt Nếu xử lý không tốt, Việt Nam thậm chí có nguy cơ chệch hướng, bất ổn chính trị Tuy nhiên, nếu chúng ta khai thác được vị thế của mình để tăng cường mối quan hệ với các nước lớn, từ đó dần dần gia tăng thế lực, phát huy vị thế đất nước
Về quốc phòng, an ninh, đối ngoại: Cục diện thế giới ngày nay đang tạo nên một
môi trường hòa bình, ổn định; tuy nhiên, sự yên bình ấy lại không ổn định mà tiềm
Trang 8ẩn rất nhiều rủi ro, bất trắc khó lường Đây hoàn toàn là một thách thức đối với Việt Nam để duy thì thế cân bằng trong mối quan hệ với các nước lớn; nhận biết và dự đoná sớm những dấu hiệu thỏa hiệp, điều chỉnh chính sách của các nước lớn, từ đó đưa ra những sự điều chỉnh hợp lý trong chính sách của nước nhà
Về kinh tế: Ngày nay, cạnh tranh kinh tế đang ngày càng khốc liệt trên toàn thế
giới, và thách thức đặt ra cho Việt Nam đó là chúng ta hiện nay đang ở trình độ thấp hơn rất nhiều Tuy nhiên, điều này cũng mở ra cho Việt Nam một thời cơ tốt để có thể tận dung khai thác lợi thế kết nối kinh tế hiện có và phát huy thế mạnh đất nước để có thể sớm đạt được những nấc thang phát tiển cao hơn
2 Tính chủ động, tích cực của Việt Nam khi tham gia quan hệ quốc
tế 2.1 Những vấn đề cần chú trọng
Từ tất cả những đặc điểm và xu hướng vận động của cục diện thế giới hiện nay, những chính sách của Việt Nam trong việc tham gia quan hệ quốc tế cần chú trọng tới một số vấn đề như sau:
Thứ nhất là, kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, vì lợi ích dân tộc thực
sự, theo đuổi chính sách đa dạng hóa, đa phương hóa nhất quán, thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, khéo léo tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế
Thứ hai là, trong khuôn khổ chiến lược chung, cần định vị rõ Việt Nam ở vị trí
nào trong chiến lược của các nước lớn? Mối nguy cơ nào là trực tiếp và lớn nhất? Trên quan điểm tổng thể cần có phương cách đối phó nào để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc? Ví dụ như bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ cần được đặt trong mối liên hệ như thế nào với yêu cầu bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định và thế trận đối ngoại nói chung trong bối cảnh sắp tới?
Thứ ba là, có chính sách rõ ràng hơn và những biện pháp thiết thực nhằm khai
thác lợi thế là một nước ở khu vực đang trở thành trung tâm mới của thế giới, trong đó hết sức tích cực, chủ động, phát huy vai trò, góp phần gắn kết ASEAN như một cộng đồng
Trang 9Thứ tư là, tranh thủ thời cơ, thúc đẩy cải cách và đổi mới mạnh mẽ, tập trung
xây dựng nội lực thông qua phát triển nhanh và bền vững, sớm vượt qua bẫy thu nhập trung bình để nhanh chóng hiện thực hóa khát vọng vươn lên thành quốc gia thịnh vượng trong thời gian sớm nhất
Thứ năm là, tổ chức lại các lực lượng nghiên cứu đối ngoại theo sự chỉ đạo
thống nhất, làm tốt công tác nghiên cứu dự báo tình hình, đánh giá sâu sắc, toàn diện
và bám sát sự vận động của cục diện thế giới, chính sách của các nước lớn cũng như mối quan hệ giữa họ để đề ra một chiến lược tổng thể, đúng đắn
2.2 Chủ trương chủ động, tích cực trong tham gia quan hệ quốc tế của
Việt Nam hiện nay
Kế thừa chủ trương hội nhập quốc tế của Đại hội XI và XII, Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định rằng: “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tể toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia”2 Có thể nói, hội nhập quốc tế là quyết sách chính trị quan trọng, là định hướng trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta trong thời gian gần dây, phản ánh bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng trên cơ sở nhận thức sâu sắc về các xu thế lớn của thời đại và thực tiễn cách mạng Việt Nam Chủ trương tham gia quan hệ quốc tế bao gồm những nội dung chủ yếu sau:
2.2.1 Mục tiêu
Chủ động và tích cực tham gia quan hệ quốc tế phải nhằm củng cố môi trường hòa bình, tranh thủ tối đa những điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển đất nước nhanh chóng, bền vững, nâng cao đời sống nhân dân; đồng thời giữa vững độc lập, chu quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam, bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc; tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia, nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của đất nước; góp phần tích cực vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ trên thế giới
2: Đảng Cộng sàn Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
XIII, Nxb.Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, t.I, tr.164.
Trang 102.2.2 Quan điểm chỉ đạo
Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế trên cơ sở giữ vững đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, vì lợi ích quốc gia - dân tộc, vì hòa bình, hợp tác và phát triển, chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; quán triệt và vận dụng sáng tạo các bài học kinh nghiệm và giải quyết tốt các mối quan hệ
lớn được tổng kết trong Cương lĩnh xây dựrig đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011); đồng thời phải chú trọng một số quan
điểm chỉ đạo sau:
- Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn của Đảng nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
- Hội nhập quốc tế là sự nghiệp của toàn toàn dân và của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước Mọi cơ chế, chính sách phải phát huy tính chủ động, tích cực và khả năng sáng tạo của tất cả các tổ chức, cá nhân, khai thác hiệu quả các tiềm năng của toàn xã hội, của các tầng lớp nhân dân, bao gồm cả cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
-Hội nhập quốc tế trên cơ sở phát huy tối đa nội lực; gắn kết chặt chẽ và thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hiện đại hóa kết cấu hạ tầng, nâng cao sức mạnh tổng hợp và năng lực cạnh tranh quốc gia; gắn kết chặt chẽ với việc tăng cường mức độ liên kết giữa các vùng, khu vực trong nước
- Hội nhập kinh tế là trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế và góp phần tích cực vào phật triển kinh tế, củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy phát triển văn hóa, xã hội; hội nhập trong các lĩnh vực phải được phát triển đồng bộ trong một chiến lược hội nhập quốc tế tổng thể với lộ trình, bước đi phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của đất nước
- Hội nhập quốc tế là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh; kiên định lợi ích quốc gia - dân tộc; chủ động dự báo, xử lý linh hoạt mọi tình huống, không để rơi vào thế bị động, đối đầu; không tham gia vào các tập hợp lực lượng, các liên minh của bên này chống bên kia
Thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia đi đôi với chủ động, tích cực tham gia xây dựng và tận dụng hiệu quả các quy tắc, luật lệ quốc tế và tham gia các hoạt động của cộng đồng khu vực và quốc tế; chủ động đề xuất sáng kiến,
cơ chế hợp tác trên nguyên tắc cùng có lợi; củng cố và nâng cao vai trò của cộng đồng
7