Báo Cáo Tổng Hợp Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Tại Vùng Hồ Hòa Bình Tỉnh Hòa Bình.pdf

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 1 LỜI MỞ ĐẦU Bên cạnh những loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo dục gần đây du lịch văn hóa được xem l[.]

LỜI MỞ ĐẦU

Bên cạnh những loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch khámchữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo dục gần đây du lịch văn hóađược xem là loại sản phẩm đặc thù của các nước đang phát triển, thu hútnhiều khách du lịch quốc tế Du lịch văn hóa chủ yếu dựa vào những sảnphẩm văn hóa, những lễ hội truyền thống dân tộc, kể cả những phong tục tínngưỡng để tạo sức hút đối với khách du lịch bản địa và từ khắp nơi trên thếgiới Phần lớn hoạt động du lịch văn hóa gắn liền với địa phương, nơi lưugiữ nhiều lễ hội văn hóa và cũng là nơi tồn tại đói nghèo Thu hút khách dulịch tham gia du lịch văn hóa tức là tạo ra dòng chảy mới và cải thiện cuộcsống của người dân địa phương

Những làn sóng văn hóa trước thời đại toàn cầu hóa mở ra yêu cầu bứcthiết chúng ta cần phải giữ gìn, duy trì được những truyền thống văn hóa,những tinh hoa của nền văn hóa lúa nước của các dân tộc nói riêng của cảViệt Nam nói chung Phát triển du lịch văn hóa góp phần bảo vệ những nétđẹp đang ngày càng bị mai một này Đồng thời kinh doanh du lịch cũng giúpnâng cao đời sống của người dân bản địa, phần nào tạo ra cơ cấu kinh tế hợplý phù hợp với xu thế phát triển hiện nay

Hồ Hòa Bình hay còn gọi là lòng hồ sông Đà thuộc tỉnh Hòa Bình Vàonhững năm 80 thế kỷ trước, khi nhà máy thủy điện sông Ðà được xây dựng,

hồ Hòa Bình đã trở thành hồ chứa nước khổng lồ, những ngọn núi đá vôi bịngập nước lưng chừng, biến thành những hòn đảo xanh nhấp nhô, tạo nênphong cảnh hết sức thơ mộng, có người đã ví nơi đây như một Hạ Long thunhỏ Những hòn đảo, hang động, con suối…mang vẻ đẹp hoang sơ và yênbình đã mang lại một dáng vẻ mới cho vùng miền núi Tây Bắc này Đây

cũng là nơi đã nổi tiếng từ lâu với đền bà Chúa Thác Bờ rất thiêng liêng.Tuy nhiên dù có rất nhiều yếu tố thuận lợi về tự nhiên và văn hóa nhưng hồHòa Bình vẫn chưa trở thành một khu du lịch được quy hoạch đàng hoàng

Do vậy nghiên cứu đề tài “Phát triển du lịch văn hóa tại vùng hồ HòaBình, tỉnh Hòa Bình” sẽ đáp ứng được yêu cầu cấp thiết và có ý nghĩa lýluận thực tiễn cao

Đề tài này tập trung nghiên cứu vào khu vực hồ Hòa Bình nằm trên địaphận ba xã: Xã Vầy Nưa huyện Đà Bắc, xã Ngòi Hoa huyện Tân Lạc và xãThung Nai huyện Cao Phong tỉnh Hòa Bình Đối tượng chính được nghiêncứu là loại hình du lịchvăn hóa và tiềm năng phát triển của loại hình này ởkhu vực hồ Hòa Bình tỉnh Hòa Bình Việc nghiên cứu được thực hiện dựatrên hai phương pháp nghiên cứu là phương pháp phân tích tổng hợp cácthông tin, số liệu trực tiếp từ địa phương hoặc gián tiếp thông qua Internet vàphương pháp khảo sát thực tế tại địa phương

1 Tiềm năng phát triển du lịch văn hóa tại hồ Hòa Bình

1.1.Khái quát về khu vực hồ Hòa Bình

Hồ Hòa Bình nằm trên địa phận tỉnh Hòa

Bình Có phía Bắc thuộc xã Vầy Nưa huyện

Đà Bắc Phía Nam thuộc xã Thung Nai,

huyện Cao Phong và phía Tây thuộc xã Ngòi

Hoa huyện Tân Lạc, phía Đông giáp với

thành phố Hòa Bình Khu vực này có ba bến

cảng là cảng Thung Nai, cảng Bình Thanh và cảng Thái Thịnh thuận lợi giaothương đường thủy với khắp các tỉnh có con sông Đà chạy qua Đồng thờicũng tạo nên nét độc đáo cho hoạt động du lịch bởi đi thăm quan hồ bằngthuyền

Vào năm 1979, nhà máy thủy điện sông Ðà được xây dựng, hồ Hòa Bìnhđược hình thành khiến những ngọn núi đá vôi bị ngập nước lưng chừng biếnthành những hòn đảo xanh nhấp nhô, tạo nên phong cảnh hết sức thơ mộng

Vì nét đẹp này mà nhiều người đã ví hồ Hòa Bình như một Hạ Long thu nhỏcủa núi rừng Tây Bắc

Thung Nai là một xã lòng

hồ thuộc huyện Cao Phong.Theo người già trong vùng kểlại thì Thung Nai từng là mộtthung lũng lớn có núi cao,rừng rậm bao quanh, hươu nainhiều vô kể, do đó người bảnđịa đặt tên là Thung Nai Xưa kia nơi này vốn là xứ Mường Thàng, một

trong những nơi sinh sống trù phú nổi tiếng của người Mường tỉnh HòaBình.

Xã Vầy Nưa thuộc huyện Đà Bắc là nơi tọa lạc một phần khu di tíchThác Bờ, nổi tiếng với các hoạt động tín ngưỡng linh thiêng Đền được lập

ra để thờ bà Chúa Thác Bờ nhưng hiện nay trong đền các vị thần, thánhtrong tín ngưỡng dân gian người Việt cũng được nhà đền đưa vào thờ Hằngnăm, cứ sau dịp Tết Nguyên đán, khách thập phương từ khắp trong Nam,ngoài Bắc lại nô nức trẩy hội Đền Bờ cầu may và vãn cảnh sông nước hồHoà Bình

Xã Ngòi Hoa nằm ở phía Tây Nam hồ Hòa Bình thuộc địa phận huyệnTân Lạc, dân cư sinh sống trên địa bàn xã đa phần là người dân tộc Mông,dân tộc Dao với những nét văn hóa rất đặc sắc, ngoài ra Ngòi Hoa còn cóđộng Hoa Tiên và động Thác Bờ, là hai hang động nổi tiếng về vẻ đẹp củanhũ đá với nhiều hình dáng kỳ vĩ góp phần tạo nên phong cảnh sơn thủy hữutình cho vùng hồ sông Đà này

Địa hình xung quanh hồ là đồi núi thấp và đồi núi bị xen kẽ, chia cắt bởicác con suối men theo lòng hồ sông Đà Đồi núi ở đây chủ yếu là núi đất,bao quanh lòng sông Phương tiện đi lại chủ yếu qua các bản là thuyền, thủysản và nông nghiệp đóng góp chính vào kinh tế địa phương

Dựa vào số liệu khí tượng quan trắc của các trạm thuộc tỉnh Hòa Bìnhcho thấy: khí hậu hồ Hòa Bình ở khu vực này là khí hậu nhiệt đới gió mùavới mùa đông lạnh, ít mưa, mùa hè nóng, mưa nhiều Nằm trong vùng khíhậu nhiệt đới gió mùa, hàng năm chia thành hai mùa rõ rệt: Mùa mưa từtháng tư đến tháng chín và mùa khô từ tháng mười đến tháng ba Vào mùamưa nước lòng sông Đà lên cao đây là mùa hồ đẹp nhất Khí hậu hồ cũng

không khác biệt lắm với khí hậu Tây Bắc, mỗi mùa lại có những cây trồngnông, lâm nghiệp khác nhau khoác lên những màu áo sặc sỡ riêng cho vùngđất này.

Vùng hồ Hòa Bình chỉ cách thủ đô Hà Nội hơn một trăm ki lô mét vànằm trên tuyến hành trình vòng cung du lịch Tây Bắc, rất thuận tiện đểkhách du lịch có thể khám phá Từ khi cảng Thung Nai được xây dựng,đường nhựa từ quốc lộ 6 dẫn vào cảng cũng được hoàn thành giao thông đếnvới vùng hồ Hòa Bình được cải thiện đáng kể Hiện nay tuyến đường cao tốcHòa Lạc – Hòa Bình đang được gấp rút hoàn thành, bên cạnh đó con đườngtắt xuyên thẳng từ huyện Cao Phong lên Mai Châu, bắt đầu từ bản Mu cũngđang được xây dựng chắc chắn khi đưa vào hoạt động sẽ giúp khách du lịch

di chuyển dễ dàng hơn

Đồng thời phương tiện đi lại chủ yếu để tham quan các địa điểm xungquanh hồ là bằng thuyền đã tạo nên nét hấp dẫn riêng cho du lịch hồ HòaBình Phong cảnh yên bình, nên thơ, sông nước êm đềm, núi non hùng vĩ tạonên tiềm năng lớn cho du lịch vùng hồ này

1.2.Tài nguyên du lịch khu vực hồ Hòa Bình

1.2.1 Tài nguyên thiên nhiên, danh lam thắng cảnh

Hồ Hòa Bình được thiên nhiên ban tặng cho khung cảnh kỳ sơn tú thuỷ,

có núi, có suối, có hang động tạo nên vẻ đẹp hài hòa Hồ có mực nước sâunhưng sóng không lớn và quá dữ dội, nước hồ quanh năm xanh ngắt, nhữngnúi non nhấp nhô tạo nên vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ Không chỉ có khung cảnhđẹp, hồ Hòa Bình còn thu hút sự quan tâm của khách du lịch bởi những danhlam thắng cảnh như động Thác Bờ, động Hoa Tiên, thác bản Mu

Động Thác Bờ: Động Thác Bờ nằm trong dãy núi Chủa bên bờ hồ sông

Đà thuộc xóm Bưng, xã Ngòi Hoa, huyện Tân Lạc, tỉnh Hoà Bình

Động Thác Bờ nằm ở sườn núi phía Bắc của dẫy núi Chủa nhìn ra mặtsông Dãy núi đá vôi này kéo dài khoảng 8km Trải dài nằm sát và bao bọcmột phần lòng hồ thuỷ điện Hoà Bình Cửa động cao tới 25m, rộng 20m.Động có chiều sâu tới hơn 100m Lòng động gập ghềnh, nhấp nhô chỗ rộng,chỗ hẹp, nơi rộng nhất tới 20m

Động được chia làm ba cung phòng

lớn Cung phòng thứ nhất rộng rãi

thoáng đãng, vòm trần cao Các khối

nhũ hai bên vách không nhiều nhưng

rất đặc sắc Chúng không phân bố

riêng rẽ mà tạo thành từng cụm lớn

khiến ta liên tưởng tới những bức tranh

của các trường phái ấn tượng hay trìu tượng Đặc biệt trên vách phía Tây làmột khối nhũ lớn mang hình tượng cá chép đang hoá rồng Băng qua hồnước là nơi đặc sắc nhất, là khu trung tâm của động Thác Bờ Rừng nhũ đáđua nhau mọc lên, vươn xuống, với những hình thù thật kỳ lạ hấp dẫn, vớinhiều tầng thạch nhũ lạ mắt Giữa động có một cột đá khá lớn, xung quanh

là tầng tầng lớp lớp các cột đá nhỏ mọc lên như rừng bụt mọc

Hữu cung nằm cao hơn chính cung tới hơn mười mét, đường lên cheoleo, ngoằn nghèo hơi khó đi Là một cung phòng khá lớn có vòm trần cao,không khí thoáng đãng mát lành, được xem là nơi thờ phật, các cột đá mọclên từ những nền hang như những tượng phật Bàn thờ phật được bố trí mộtcách ngăn nắp, các tượng phật toạ lạc từ thấp đến cao

Hệ thống hang động như một bảo tàng chứa đựng thông tin về điều kiệnkhí hậu, địa chất, động thực vật và thậm chí cả dấu vết, các hoạt động củacon người từng ở nơi đây Qua tìm hiểu và nghiên cứu thực tế, về mặt địa

chất, địa mạo động Thác Bờ thuộc loại hình hang động karst có giá trị vềmặt địa chất địa mạo và du lịch Năm 2007, Động Thác Bờ đã được Bộ Vănhoá - thể thao và du lịch công nhận là di tích danh thắng quốc gia.

Động Hoa Tiên nằm tại xã Ngòi Hoa, huyện Tân Lạc Động nằm ở lưng

chừng núi Bưa Dâm Từ chân núi, đi theo các bậc đá khoảng 100m sẽ tớicửa động thứ nhất Vòm động cao 20m rộng chừng 50m với vô vàn khối nhũlớn, nhỏ, có khối nhũ khổng lồ mọc từ dưới lên như phật toạ toà sen, do đó

mà động có tên là động Hoa Tiên Cột nhũ động Hoa Tiên khá to lớn và đẹpvới cột chống tận vòm động cao tới 20m Động Hoa Tiên gồm hang độngchính và hai ngách động

Động chính có chiều dài 61m, rộng 27m, từ cửa đi vào rẽ trái đi chừng50m, động được chia thành hai ngách nhỏ Nơi đây có vô vàn các nhũ đá cócác hình thù vô cùng lý thú Hình như vân vũ, hình như ông Bụt, ông Tiêntoạ lạc trên các đám mây Trên vòm trần là khối nhũ đá rủ từ trên xuống rấtmềm mại

Ngách động phía Bắc được ngăn cách

với động chính bằng một dãy cột đá, măng

đá cao xếp thành từng hàng lớn Nền động

gồ ghề bởi các ruộng bậc thang nối tiếp nhau

có chiều hơi dốc lên Động có phía ngoài rất

rộng có chỗ tới trên 20m, càng vào trong

càng thu hẹp lại Ngay tại đầu ngách là một hồ nớc nông, đây là điểm đầucho cả một dãy dài các hồ nước nhỏ kế tiếp nhau tạo thành các ruộng bậcthang Ban quản lý đã lắp hệ thống đèn tạo nên hiệu ứng ánh sáng rất tốt,khiến không gian trong động trở nên lung linh, kỳ ảo với vô vàn các khốinhũ đá, cột đá, măng đá nhiều hình thù kỳ bí

Ngách phía Tây nam ăn sâu xuống lòng núi và hướng ra phía ngoài, sau

đó lợn hình vòng cung men theo triền núi đá vôi, trần cao thấp không đềunhau có chỗ cao đến 30m, có chỗ lại thấp hẳn xuống Nền động gồ ghề và

ẩm ớt, nền được tạo thành bởi nhiều tảng đá lớn xếp lại với nhau Từ trầncao rủ xuống các cột đá uốn lợn mềm mại bên cạnh các khối đá đủ hình thù,kích cỡ Có khối cao, khối thấp, khối người ôm không xuể, có khối chỉ cóđường kính khoảng một gang tay, có khối cao đến hai mươi mét, có khối chỉcao ba, bốn mét

Đã nhiều năm nay du khách trong cả nước biết đến lòng hồ sông Đà củatỉnh Hoà Bình nhiều cảnh đẹp sơn thuỷ hữu tình, non nước hùng vĩ, độngHoa Tiên góp phần tạo nên nét đẹp ấy, bởi vậy vào năm 2003, Bộ Văn hóaThông tin đã xếp hạng động Hoa Tiên là danh lam thắng cảnh cấp quốc gia

Thác Mu: hồ Hòa Bình có một con thác

nằm tại bản Mu, bản thuộc xã Thung Nai huyện

Cao Phong Thác Mu có mặt nước trong xanh

yên ả và con suối lớn thơ mộng đổ thẳng ra hồ

Hòa Bình Mùa mưa suối tung bọt từng dòng

trắng xóa, tạo nên khung cảnh thơ mộng, hùng vĩ nhưng địa hình ở đây cũngkhông quá khó để khách du lịch leo suối Vào mùa khô, con thác lại mangmột vẻ lặng lẽ, hiền hòa với tiếng nước chảy từng dòng, róc rách qua khesuối Khu suối, vịnh này rất thích hợp để đầu tư, xây dựng khu vui chơi dướinước làm phong phú thêm các hoạt động du lịch của du khách khi tới thăm

hồ Hòa Bình

1.2.2 Tài nguyên nhân văn

Điều kiện quan trọng nhất để phát triển du lịch văn hóa ở hồ Hòa Bìnhchính là những tài nguyên nhân văn của khu vực này Không chỉ hấp dẫn ở

vẻ đẹp thiên tạo, nơi đây còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa quý báu cả về mặttâm linh và tính nhân văn Đó chính là đền Thác Bờ nổi tiếng về sự linhthiêng và những nét văn hóa đặc sắc của người dân tộc Mường, dân tộc Daobản địa.

1.2.2.1 Di sản văn hóa

Khu di tích Đền Thác Bờ thuộc hai huyện là Đà Bắc và Cao Phong,

tỉnh Hoà Bình, phía Nam đền là lòng hồ Hòa Bình Sự tích kể lại rằng: Năm

1431, bà Đinh Thị Vân (tức Bà Chúa Thác) đã có công giúp vua Lê đánhgiặc ngoại xâm Trong một lần vận chuyển lương thực, do sóng to gió lớnthuyền bị đắm chìm tại Hang-Miêng, thuộc tỉnh Sơn La, thi thể Bà trôi vềnơi đây Để tưởng nhớ công ơn trời biển của Bà, nhân dân đã lập nên ngôiĐền Thác Bờ

Đền Thác Bờ gồm có Đền Trình và Đền Chầu, khách thập phương đếnđây có thể cầu an, cầu phúc, cầu tài

Đền Thác Bờ phía tả ngạn: là Đền

Chầu hay còn gọi là Đền Cậu Đền nằm

trên đỉnh đồi Hang Thần có tổng diện tích

trên một ha, thuộc xóm Phố Bờ, xã Vầy

Nưa, huyện Đà Bắc Phía Đông và phía

Tây giáp khu dân cư xóm phố Bờ Từ dưới

bến thuyền leo qua hơn 100 bậc sau đó theo một triền dốc thoải là vào đếnkhu vực đền Qua nhiều lần trùng tu đền được xây dựng lại vào năm 1993với kiến trúc như hiện nay Gồm ba gian, mái đền bằng bê tông cốt thép,được thiết kế theo kiểu vòm cuốn

Đền Thác Bờ có cấu kiến trúc mặt bằng hình chữ Đinh gồm: nhà Đại bái

và nhà Hậu cung, phía trước đền gồm năm cửa Cửa chính bên trên có bứcđại tự ghi bốn chữ Hán Trên nóc có đắp nổi mặt rồng chầu Trên mỗi vòmcửa đắp một đôi hạc đậu trên cành tùng, chim phượng cắp cuốn thư so lenhau

Đền Thác Bờ phía hữu ngạn: là Đền Trình, người dân nơi đây vẫn

thường gọi là Đền Cô Đền toạ lạc trên sườn đồi Sầm Lông, thuộc xóm Đền,

xã Thung Nai, huyện Cao Phong

Trước đây Đền Thác Bờ được xây dựng, ngay dưới chân Thác Bờ với

nguyên vật liệu chỉ là tranh tre, nứa lá Năm 1979, Nhà máy thuỷ điện Hoà

Bình trên Sông Đà được khởi công xây dựng Do nước dâng cao, ngôi đền

đã phải di rời lên sườn núi ngay cạnh bờ sông, qua nhiều lần tu sửa đến năm

2000 ngôi đền được nâng cấp xây dựng như hiện nay

Đền có cấu trúc mặt bằng hìnhchữ đinh, gồm đại bái ba gian vàhậu cung Gồm hai tầng lưng tựavào núi, mặt đền quay theo hướngTây Bắc hướng ra sông Đà Tầngmột được dùng làm nơi nghỉ trọcho khách hành hương, tầng hai là nơi thờ tự Ngôi đền có ba mươi tám photượng lớn, nhỏ, trong đó có hai pho tượng đồng là tượng thờ chính Trướckia trong đền có tấm bia khắc bài thơ của vua Lê Lợi, hiện nay đã được dichuyển về Bảo tàng Hoà Bình để lưu giữ

Trước đây hội Thác Bờ chính được tổ chức quy mô ba năm một lần vàongày mồng bảy tháng giêng âm lịch Hội lệ được tổ chức thường niên mỗi

năm một lần vào ngày mồng bảy tháng giêng âm lịch Do nhiều yếu tố kháchquan từ những thập niên 50 của thế kỷ trước cho đến nay, lễ hội Đền Thác

Bờ chưa được tổ chức phục dựng lại

Di tích Đền Thác Bờ nằm trong chuỗi du lịch lòng hồ Hòa Bình và ditích danh thắng Động Thác Bờ, động Hoa Tiên, thác Mu và các bản làng dulịch văn hoá ở các địa phương trong vùng lòng hồ Hòa Bình là điểm nhấntạo nên nét thu hút của phong cảnh thiên nhiên, nền văn hóa đặc sắc cũngnhư yếu tố tâm linh huyền bí ngày càng thu hút sự quan tâm của khách dulịch

1.2.2.2 Văn hóa bản địa

Văn hóa người dân bản địa không phải là cái gì đó quá bao la, rộng lớnhay khó nắm bắt Đó là những nét riêng, độc đáo biểu hiện sinh động trongnội dung và hình thức của một số giá trị văn hoá tiêu biểu: Văn hoá ẩm thực,văn hoá trang phục, văn hoá nhà ở kiến trúc, ngôn ngữ, lịch pháp, tínngưỡng tôn giáo, phong tục tập quán, đạo đức, văn học nghệ thuật, y học cổtruyền…

Văn hóa dân tộc Mường1

Người Mường có dân số đông nhất tỉnh Hòa Bình và cũng là thành phầndân số chính sống xung quanh hồ Hòa Bình Người Mường tập trung ởnhững khu vực có địa hình thấp, nơi mà trước kia các trung tâm trù phú nhấtcủa người Mường chính là Mường Bi – huyện Tân Lạc ngày nay, MườngThàng – xã Thung Nai bây giờ Người Mường ở Hòa Bình tuy nằm sát gần

Hà Nội song họ vẫn giữ được những nét bình yên riêng Trong quá trình

1 Theo/www.hoabinhtourism.com/ mục Văn hóa Hòa Bình

giao thoa giữa các nền văn hoá tuy có bị ảnh hởng song dân tộc Mường vẫngiữ được những nét văn hoá truyền thống của mình.

Về ẩm thực: Người Mường thích ăn các món đồ như xôi đồ, cơm tẻ đồ.

Cơm, rau đồ chín được dỡ ra rá tãi đều cho khỏi nát trước khi ăn NgườiMường rất thích ăn thức ăn có vị chua, đắng Đặc biệt, trong góc bếp củamỗi gia đình Mường không thể thiếu những hũ măng chua Măng đắng, lá,hoa, quả đu đủ không chỉ là món ăn thường ngày mà còn là món để thờphụng trong nhiều nghi lễ dân gian Ngoài ra còn có rau đốm, lá kịa, vừa làthức ăn vừa là thuốc đau bụng

Phụ nữ cũng như nam giới thích hút thuốc lào bằng loại ống điếu to Ðặcbiệt, phụ nữ còn có phong tục nhiều người cùng chuyền nhau hút chung mộtđiếu thuốc

Trong văn hoá ẩm thực Mường, tục uống

rượu đã thành một nét văn hoá riêng – “Văn hoá

rượu cần” Rượu cần người Mường luôn phải

uống tập thể Nét văn hóa này thể hiện tính cộng

đồng và tính huyết thống rất cao của dân tộc

Mường

Nhà sàn: Người Mường Hoà Bình thường ở nhà sàn, theo truyền thuyết

dân gian gọi là nhà rùa: có bốn mái ba tầng mô phỏng theo quan niệm vũ trụdân gian ba tầng bốn thế giới của người Mường Làng bản mường sống tậpchung thành từng chòm, từng xóm và dựng ở nơi gần nguồn nước, gần đồngruộng, thuận lợi cho lao động sản xuất Đường vào bản là những con đườngmòn nhỏ quanh co tạo cảm giác dễ nhầm, dễ lạc Người Mường thườngkhông coi trọng việc dựng nhà lập bản sao cho thuận tiện giao thông đi lại

Trang phục: Trang phục phụ nữ Mường đầy độc

đáo gợi cảm Đặc biệt, cạp váy Mường có đường nét

hoa văn rất tinh tế được mô tả theo hoa văn trên mặt

trống Đồng Đông Sơn Trang sức gồm vòng tay,

chuỗi hạt và bộ xà tích hai hoặc bốn giây bạc có treo

hộp quả đào và móng vuốt hổ, gấu bịt bạc Trang

phục nam là áo cánh ngắn phủ kín mông Quần lá tọa ống rộng dùng khăn

thắt giữa bụng còn gọi là khăn quần Trong lễ hội dùng áo lụa tím hoặc tơ

vàng, khăn màu tím than, ngoài khoác đôi áo chúng đen dài tới gối

Cưới xin: Ðám cưới của người Mường qua các bước: ướm hỏi, lễ bỏ trầu,

lễ xin cưới, lễ cưới lần thứ nhất, lễ đón dâu Chú rể mặc quần áo đẹp chítkhăn trắng, gùi một gùi cơm đồ chín, trên miệng để hai con gà trống thiếnluộc chín Trong lễ đón dâu, cô dâu đội nón, mặc váy áo đẹp ngoài cùng làchiếc áo dài màu đen thắt hai vạt ở phía trước

Sinh nở: Bà đỡ cắt rốn cho đứa trẻ bằng dao nứa lấy từ đầu chiếc dui trên

mái nhà Nếu là con trai thì dùng dao nứa mái nhà trước, nếu là con gái thìdùng dao nứa mái nhà sau Cuống rốn của các con trong gia đình được đựngchung trong một ống nứa, họ tin rằng làm như thế lớn lên anh em sẽ thương

yêu nhau Ngày sinh con, gia đình tổ chức ăn mừng, mời thầy mo cùng trừ

mọi điều xấu hại đến mẹ con Khi trong nhà có người sinh nở, người Mườngrào cầu thang chính bằng phên nứa

Ma chay: Khi trong nhà có người qua đời, con trai trưởng cầm dao nín

thở chặt ba nhát vào khung cửa sổ gian thờ, sau đó gia đình nổi chiêng pháttang Thi hài được liệm nhiều lớp vải và quần áo rồi để vào trong quan tàilàm bằng thân cây khoét rỗng, bên ngoài phủ áo vẩy rồng bằng vải

Tang lễ do thày mo chủ trì Con dâu,

cháu dâu chịu tang ông bà, cha mẹ có bộ

trang phục riêng gọi là bộ quạt ma Tế

quạt ma là một nghi lễ độc đáo trong

đám ma người Mường Khi tế quạt ma,

những người là dâu trong nhà trong họ

của người quá cố phải mặc bộ đồ quạt

ma rất đẹp, gồm: váy đen, cạp mới, áo ngắn, áo chùng trắng, yếm đỏ, hai tayđeo vòng hạt cườm, tay phải cầm quạt cọ múa, tay trái cầm que gậy, đầu đội

mũ quạt trong trí tua hạt cườm; phía trước đặt một chiếc ghế mây

Tín ngưỡng: Người Mường có tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và đạo phật

tuy nhiên dân tộc Mường rất coi trọng thầy Mo, thầy cúng và mọi nghi lễđều phải có thầy mo

Lễ hội: Người Mường có nhiều ngày hội quanh năm: Hội Sắc bùa, hội

xuống đồng, hội cầu mưa (tháng tư), lễ rửa lá lúa (tháng bảy, tháng tám âmlịch), lễ cơm mới Thường vào mùa xuân, ở các vùng Mường bắt đầu tổchức lễ hội, không chỉ để vui chơi mà còn là dịp để bà con thỉnh cầu ướcnguyện với trời đất, thần thánh, tổ tiên cho mưa thuận, gió hòa, mùa màngtươi tốt Lễ hội cồng chiêng: Cồng chiêng tham gia hầu hết vào mọi sinhhoạt hàng ngày của cộng đồng như hội Sắc bùa, lễ cưới, lễ tang, cuộc đi săn,kéo gỗ, mừng nhà mới, hội xuống đồng, khi thiên tai Trong các lễ hội còn

có múa sạp, các trò chơi dân gian như ném còn, thi bắn nỏ, đẩy gậy, đánhmảng…

Văn hóa dân gian: Kho tàng văn nghệ dân gian của người Mường khá

phong phú, có các thể loại như sử thi “Đẻ đất đẻ nước”, thơ dài, bài mo,truyện cổ, dân ca, ví đúm, tục ngữ Cồng là nhạc cụ đặc sắc của người

Mường, ngoài ra còn nhị, sáo trống, khèn lù Hát Xéc bùa (có nơi gọi Sắcbùa hay Khoá rác) được nhiều người ưa thích Bọ mẹng là hình thức hát giao

du tâm sự tình yêu Ví đúm cũng là loại dân ca phổ biến Bên cạnh đó, người

Mường còn có các thể loại hát khác như hát ru, hát đồng dao Ðặc biệt, ởngười Mường phải kể đến lễ ca Ðó là những áng mo, bài khấn do thầy mođọc và hát trong đám tang Ngoài sáo, nhị, trống, kèn thì cồng chiêng lànhạc cụ đặc sắc

Văn hóa dân tộc Dao 1

Ở vùng hồ Hòa Bình, người Dao chiếm một số lượng nhỏ về dân số tuynhiên không thể không đề cập đến những nét văn hóa rất đặc sắc của dân tộcnày Người Dao Hòa Bình sống rất thật thà, hiền lành, chất phác, hiếu khách

Ẩm thực: Lương thực chính của người Dao là gạo và ngô Ngô thường

được xay thành bột để nấu cháo đặc Ngoài ra, họ còn tìm các loại củ như củmài, củ bấu hoặc các loại bột như bột đao, bột báng để chế biến đồ ăn.Người Dao có tục chia làm hai mâm trong khi ăn Gian trước bàn thờ được

bố trí bàn ăn cho nam giới và khách Nữ giới ăn ở gian bên trong và thườngđược bố trí ngồi ở một chiếc bàn thấp Cơm của người Dao nấu thườngnhiều nước

Trong sinh hoạt hàng ngày, đồng bào Dao thường uống nước chè Chèđược hái từ các cây cổ thụ, gọi là chè tuyết Hái xong, họ sao chè trong cácchảo gang cho đến khi khô thì đút vào ống nứa to, bịt kín lại và để trên gácbếp Loại đồ uống phổ biến thứ hai trong sinh hoạt của người Dao là rượu.Rượu được dùng khi tiếp khách, làm lễ, hay dùng uống sau khi lao động mệtnhọc và trong các bữa ăn

1 Theo //www.quehuongonline.vn/, “Dân tộc Dao và một số nét văn hóa tiêu biểu”

Nhà ở: Về cấu trúc nhà ở của người Dao có ba loại nhà: nhà sàn, nhà

đất, nhà nửa sàn nửa đất; nhà ở bằng gỗ, tre, nứa rất chắc chắn, đơn giảnnhưng được kết hợp khéo léo toát lên sự kín đáo, tế nhị của người Á Đông.Kiểu nhà sàn truyền thống của người Dao thường được làm ba gian, cáchchắp nối các cấu kiện bằng nguyên liệu rời Tuy nhiên, họ không phải dùngđinh trong quá trình lắp ghép nhà ở Cầu thang trong nhà có số bậc lẻ vàtrong nhà thường có hai bếp Người Dao thích ở những nơi khuất gió, caoráo, có bãi để chăn nuôi, gần rừng để kiếm chất đốt, thực phẩm và đặc biệt,gần nguồn nước là điều kiện quan trọng nhất

Trang phục: Về trang phục, so với các dân tộc

khác thì dân tộc Dao được coi là còn giữ được nhiều

nét bản sắc của mình với chất liệu bằng vải bông

nhuộm chàm, màu xanh, đỏ, đen, tím than hoặc để

trắng Người Dao ở hồ Hòa Bình mặc quần chẹt, quần

ống hẹp bó sát vào chân Đàn ông Dao mặc quần màu

chàm đen, áo ngắn tay hoặc dài tay màu chàm đen có

trang trí một số hoạ tiết đỏ Trang phục phụ nữ phong phú hơn, giữ đượcnhiều nét trang trí hoa văn truyền thống, họ để tóc dài và búi lên sau đó độiđầu bằng khăn truyền thống

Hôn nhân: Đồng bào Dao có nhiều phong tục kỳ lạ như trong hôn nhân,

Nam giới phải ở rể từ hai đến ba năm, có khi ở luôn nhà vợ (nếu ở luôn nhà

vợ thì phải đổi họ bên vợ) Họ còn có tục dùng bạc trắng để định giá cô dâu,theo nghĩa đen là mua và gả bán, số bạc ấy sau này sẽ là của đôi vợ chồngtrẻ Ngày đưa dâu, cô dâu phải “rửa tay”, bước qua chậu than hồng và nhiềunghi thức khác trước sự chứng kiến của hai họ rồi mới bước qua cửa vào nhà

chồng Gia đình dân tộc Dao tồn tại bền vững theo chế độ phụ quyền, ngườicon gái không có tên trong chúc thư, không được thừa kế tài sản

Sinh nở: Khi sinh con, người Dao đẻ ngay tại buồng ngủ của mình Ba

ngày đầu, các cửa ra vào đều phải cắm lá kiêng không cho người lạ vào nhà

Ma chay: Về ma chay người Dao còn duy trì nhiều tập tục tốn kém và

phức tạp, ở một vài vùng người chết từ mười hai tuổi trở lên được hoả tángnhưng chủ yếu vẫn là địa táng

Tín ngưỡng: Người Dao theo tín ngưỡng đa thần và hàng năm duy trì

nhiều lệ thờ cúng thần linh, ma quỉ do vậy trong năm tổ chức cúng lễ khá tốnkém Người Dao quan niệm khi chết thì chỉ chết về thể xác, còn linh hồn mãimãi bất diệt

Dân tộc Dao có một nền văn hóa rất phong phú và đậm đà bản sắc thểhiện qua nhiều phong tục, nhiều điệu múa đẹp, nhiều bài hát hay, kho tàngtruyện cổ tích, thần thoại, ngụ ngôn, ca dao, thành ngữ, chiêm tinh, tướng số,câu đố tồn tại dưới dạng truyền khẩu

Người dân bản địa tại khu lòng hồ Hòa Bình chưa bị ảnh hưởng bởi lối sốngthời buổi kinh tế thị trường như thành thị, họ vẫn giữ được những giá trị vănhóa truyền thống quý báu của tổ tiên, chưa bị xã hội trong thời kỳ toàn cầuhóa làm cho mai một Những lễ hội truyền thống, kho tàng văn hóa dân giân(văn học truyền khẩu, kiến trúc, trang phục…), nghệ thuật biểu diễn cồngchiêng, nhảy sạp…vẫn được lưu giữ và tiếp nối trong xã hội của người dânMường, Dao từ đời này qua đời khác Những giá trị này đã tạo nên sức lôicuốn hấp dẫn đối với khách du lịch đặc biệt là du khách quốc tế

Tiềm năng phát triển du lịch văn hóa tại vùng hồ Hòa Bình, ngoài việc đượcthiên nhiên ưu đãi với những khủng cảnh thiên nhiên vừa nên thơ, vừa hùng

vĩ còn là nơi cu trú của người Kinh, người Mường, người Dao với nhiềuphong tục, tập quán, lễ hội và những nét hóa đặc sắc khác nhau Hiện nay,

du lịch tại vùng này mới chỉ dừng lại ở việc đưa khách đi thăm các thắngcảnh và viếng đền bà chúa Thác Bờ chứ chưa tìm hiểu và khai thác cácphong tục và lễ hội của dân tộc Mường có số lượng cư trú lớn tại địaphương Bên cạnh đó, còn có dân tộc Dao, dù số lượng đồng bào ít hơnnhưng cũng có những phong tục tập quán vô cùng độc đáo mà nếu được khaithác và bảo tồn đúng cách sẽ góp phần làm phong phú và đặc sắc thêm chocác sản phẩm du lịch văn hóa tại địa phương

Hội tụ đầy đủ các yếu tố thiên nhiên, văn hóa, với sự thu hút khách du lịchcủa phong cảnh thiên nhiên, nền văn hóa đặc sắc cũng như yếu tố tâm linhhuyền bí bên cạnh đó là nét hấp dẫn bởi sự hoang sơ và khung cảnh yên bìnhcũng như sức cuốn hút của nền văn hóa dân tộc Mường, Dao bên lòng hồsông Đà hứa hẹn hồ Hòa Bình sẽ phát triển thành một khu du lịch văn hóahấp dẫn ở miền Tây Bắc

2 Tình hình du lịch thực tế tại hồ Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình hiện nay

2.1.Tình hình thực tế về du lịch

2.1.1 Lượng khách

Được biết đến từ lâu với đền bà chúa Thác Bờ, tuy nhiên hoạt động dulịch ở hồ Hòa Bình mới chỉ thực sự bắt đầu từ mấy năm gần đây Cách đâykhoảng sáu, bảy năm nhắc đến du lịch hồ Hòa Bình, hồ sông Đà hay ThungNai, Hòa Bình hẳn không mấy người biết Trước đây, du khách đến hồ HòaBình hầu như tham quan đền bà chúa Thác Bờ, hành lễ rồi đi về trong ngày.Khách cũng chủ yếu là người dân Hòa Bình hay một số tỉnh phía Bắc.Nhưng từ khi một số nhà nghỉ tư nhân được mở ra, nhờ vào hoạt động quảngcáo của họ mà du khách đến với hồ Hòa Bình cũng ngày một nhiều thêm

Khách du lịch đến hồ Hòa Bình ngày càng tăng lên, từ năm 2011 chỉtrong dịp tết đã lên tới hơn hai vạn người1 Khách đến khu vực này đôngnhất vào dịp đầu năm khi hội Thác Bờ được mở Cũng giống như các địađiểm du lịch tâm linh khác, những ngày đầu năm là thời điểm mà khách thậpphương nô nức kéo về cầu an, cầu tài, cầu lộc khi năm mới bắt đầu Vànhững ngày rằm, mùng một lượng khách cũng tăng đột biến so với ngàythường

Theo số liệu thống kê lấy từ Ủy ban nhân dân huyện Cao Phong vàhuyện Đà Bắc năm 2008 hồ Hòa Bình có gần ba vạn khách du lịch Năm

2009 có ba mươi hai nghìn lượt khách, năm 2010 con số này tăng lên hơn bamươi sáu nghìn khách du lịch và năm 2011 hồ Hòa Bình đón gần bốn vạn dukhách

Du khách cũng bắt đầu quan tâm đến những hoạt động du lịch khác ở hồHòa Bình ngoài hoạt động tâm linh như: giao lưu với người dân tộc Mường,dân tộc Dao, thưởng thức phong cảnh nên thơ, hùng vĩ của lòng hồ sông Đàhay đi rừng, leo núi, lội suối…

Cho tới nay hồ Hòa Bình đã có một lượng khách rất ổn định quanh năm,thường là vào dịp lễ tết, các ngày lễ lớn với kỳ nghỉ kéo dài và vào dịp cuốituần Theo thống kê từ các nhà cung cấp dịch vụ lưu trú quanh khu vực hồHòa Bình thì trong năm 2011 có khoảng hơn hai vạn khách du lịch lưu trútại khu vực này, đa phần các chuyến du lịch kéo dài hai ngày Khách du lịchtới tham quan trong ngày thì đông hơn rất nhiều nhưng phần lớn vào dịp tếthay các ngày rằm, mùng một âm lịch Hình ảnh về du lịch hồ Hòa Bình cũngđược biết đến nhiều hơn nhờ lượng du khách này và nhận được phản hồi khá

1 Theo /www.baohoabinh.com.vn/, “hội du xuân đền Thác Bờ”

tốt khi mà hồ Hòa Bình hãy còn là một địa điểm du lịch chưa được khai tháctriệt để các tiềm năng

Tuy nhiên với một điểm du lịch gần thủ đô Hà Nội với giao thông thuậntiện và có nhiều tiềm năng có thể phát triển nhiều loại hình du lịch như nghỉdưỡng, khám phá, và đặc biệt là du lịch văn hóa, khả năng cạnh tranh caovới các điểm du lịch ở Sơn Tây, Ninh Bình… thì lượng khách như trên làquá nhỏ

2.1.2 Chất lượng dịch vụ

Khác với các điểm du lịch khác, các nhà kinh doanh lưu trú ở hồ HòaBình ngoài cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống họ cũng trực tiếp thực hiệndịch vụ vận chuyển phục vụ việc tham quan hồ của du khách

Tại khu hồ Hòa Bình chỉ có hai nhà nghỉ Cối xay gió và Đảo Dừa là cácnhà nghỉ trên hồ (nằm trên các hòn đảo lớn trên hồ) còn lại là một vài nhàhàng, nhà nghỉ nhỏ ven hồ Điều này khiến cho khách du lịch mất khá nhiềuthời gian di chuyển từ nơi lưu trú tới các địa điểm tham quan như bản NgòiHoa, đền, động Thác Bờ…

Về kinh doanh lưu trú, đa phần ở mức bình dân, hình thức phòng nghỉ lànhà sàn, chỉ có nhà nghỉ Cối xay gió là có các phòng riêng để khách du lịch

có thể lựa chọn giữa việc ngủ tập thể với đoàn hay ngủ riêng Về cơ sở vậtchất thì các trang thiết bị trong phòng và khu vực vệ sinh đảm bảo được chấtlượng ở mức trung bình và không nhận được phàn nàn của khách, có tivi,karaoke, bình nóng lạnh, điều hòa nhiệt độ…Nhưng với lượng khách ngàymột đông hơn, số lượng ít ỏi các nhà các nhà cung cấp dịch vụ lưu trú, ănuống đã không còn đáp ứng đủ, nhiều khi dẫn đến sự chậm trễ trong phục vụ

kéo theo khách du lịch phải hướng sang các địa điểm khác thay vì đến với

hồ Hòa Bình

Về dịch vụ ăn uống ở hồ Hòa Bình khá tốt bởi có nhiều đặc sản có thểdưa ra phục vụ khách như lợn mán, măng rừng, gà đồi…được chế biến theophương thức truyền thống của người Mường, người Dao Giá cả cũng hợp lýtuy nhiên đã bắt đầu xuất hiện hình thức chặt chém khách du lịch vào cácdịp lễ lớn khi mà lượng khách du lịch tăng cao Điều này bắt nguồn bởi việc

số lượng và quy mô của các nhà kinh doanh lưu trú, ăn uống còn khá hạnchế so với một lượng lớn khách đến với hồ Hòa Bình

Bên cạnh đó khách du lịch cũng có thể nghỉ lại tại một vài nhà dân trongcác bản xung quanh hồ Điều này gần giống như du lịch “homestay”, tuynhiên người dân bản địa hoàn toàn không lấy điều này làm yếu tố kinhdoanh, họ tiếp khách du lịch như khách quý với bản chất thật thà, thân thiện

và chỉ lấy một khoản tiền rất nhỏ cho các chi phí ăn uống Nhưng bộ phậnkhách tìm được đến với nhà dân tại đây cũng rất ít, đa phần là khách đi

“phượt” bởi họ mong muốn tìm đến cái mới lạ và được tìm hiểu về cuộcsống thực của người dân tộc Mường, dân tộc Dao ven hồ Hòa Bình

Phương tiện vận chuyển khách trong quá trình tham quan là thuyền Độingũ thuyền của các nhà nghỉ còn hạn chế, bên cạnh đó đa phần là các nhàthuyền tư nhân khác Trước kia nạn chèo kéo khách ở các bến thuyền rấtkinh khủng, nhiều khi tạo nên tình trạng hỗn loạn, các nhà thuyền tranhgiành khách, đôi khi xảy ra việc cãi vã, xô xát khiến khách du lịch cảm thấyrất bất an và phiền toái về dịch vụ này Trong ba bến cảnh, khách du lịchthường đi từ bến Thung Nai bởi bến này gần đền Thác Bờ nhất, vì thế kháchtới bến Thung Nai rất đông Nhưng kể từ năm 2010, Hợp tác xã vận tải dulịch Thung Nai được thành lập với các hoạt động cụ thể như: Quản lý, vận

hành cảng Thung Nai, tập hợp các hội viên là chủ thuyền để phân công, sắpxếp, quản lý khách… Ngay khi Hợp tác xã đi vào hoạt động, tình trạng chèokéo, tranh giành tại bến cảng Thung Nai hoàn toàn biến mất Thuyền bè ravào bến an toàn, thuận lợi và trật tự đã tạo cho du khách cảm giác vô cùngyên tâm, thoải mái có ấn tượng tốt đẹp ngay từ ban đầu với du lịch hồ HòaBình Tuy nhiên một điều mà các nhà thuyền không để ý tới đó là phươngtiện vận chuyển này rất gây ô nhiễm môi trường, hàng chục con thuyền trảidài trên bến Thung Nai, đưa khách ra vào nườm nượp khiến không khí trên

hồ bị ô nhiễm Nếu không có sự cải tiến phương tiện này, khi lượng kháchđông hơn và thuyền cũng tăng lên đáng kể về số lượng thì bầu không khí ở

hồ Hòa Bình sẽ không còn tạo ra cảm giác thư thái, yên bình cho du kháchnữa, thậm chí cũng làm cho cuộc sống của người dân bị ảnh hưởng nặng nềbởi sự ô nhiễm này

Các dịch vụ bổ xung khác cho khách du lịch ở khu vực này còn khánghèo nàn, thiếu thốn Khách du lịch rất khó mua sắm các đồ lặt vặt như đồ

ăn nhẹ, nước giải khát hay đồ gia dụng cơ bản, đồ lưu niệm cũng khôngđược bày bán chứ chưa kể đến các dịch vụ khác Trong khi các sản phẩmđặc thù của địa phương có rất nhiều, nhiều loại đồ lưu niệm, nhiều đặc sảnthì người dân bản địa với bản thất thật thà nên không nghĩ đến việc mangnhững thứ đồ thủ công của mình ra để kinh doanh, các nhà kinh doanh lưutrú, ăn uống thì lại không quan tâm đến vấn đề này Khiến cho việc mua sắmhàng hóa có một tỉ trọng rất thấp trong tiêu dùng du lịch ở vùng hồ hòa bình.Nhìn chung, kinh doanh du lịch ở vùng hồ này mới chỉ ở dưới dạng tựphát, với một số lượng nhỏ các nhà cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống, vậnchuyển và cái nhìn còn đơn giản về dịch vụ du lịch đã khiến cho chất lượng

phục vụ không được đảm bảo và số lượng còn quá hạn chế so với lượngkhách du lịch tiềm năng đến với vùng hồ này

2.1.3 Các hoạt động du lịch

Khách du lịch đến hồ Hòa Bình chủ yếu tham gia vào các hoạt động tâmlinh ở đền Thác Bờ, vãn cảnh lòng hồ Sông Đà, thăm động Thác Bờ, độngHoa Tiên, thác bản Mu và các hoạt động vui chơi giải trí như đua thuyềnthúng trên hồ, tắm suối ở bản Ngòi Hoa Có thể thấy các hoạt động này chỉthể hiện một phần rất nhỏ tiềm năng du lịch có thể khai thác ở địa điểm này.Trong khi khách du lịch có thể tìm hiểu về cuộc sống, văn hóa của ngườidân tộc Mường, dân tộc Dao qua những điệu múa, nhạc cụ truyền thống, quasử thi, văn học truyền miệng, đặc biệt qua các lễ hội thì điều này mới chỉdừng lại ở những buổi giao lưu văn nghệ với tiết mục nhảy sạp và một vàiđiệu múa mà thôi

Với những tiềm năng và thế mạnh độc đáo của mình, hồ Hòa Bình còn

có thể có những chương trình du lịch văn hóa kết hợp các đặc điểm văn hóacủa các dân tộc trong địa phương, giúp du khách sẽ có những trải nghiệmsâu sắc hơn và thú vị hơn về những nét văn hóa độc đáo riêng với nhữngtrang phục đặc trưng của từng dân tộc trong từng dịp lễ, với những nét họatiết độc đáo mang những ý nghĩa và tín ngưỡng khác nhau, và cả nét ẩm thựctruyền thống rất riêng không chỉ của dân tộc Mường, dân tộc Dao mà cả củavùng hồ sông Đà này

Bên cạnh đó, những lễ hội cổ truyền độc đáo của các đồng bào dân tộcthiểu số ở đây vẫn chưa được phổ cập rộng rãi, còn nhiều dân tộc, nhiều bảnlàng vẫn giữ phong tục không cho phép người lạ tham gia vào các tập tụcriêng của mình Lễ hội Thác Bờ vẫn chưa được gây dựng lại từ mấy chục

năm nay, đến nay chỉ còn phần lễ, phần hội hầu như chưa có hoạt động nào.

Hồ Hòa Bình mới chỉ khai thác được một phần nhỏ các giá trị văn hóa đểđưa vào sản phẩm du lịch của mình Tìm hiểu về lịch sử, nguồn gốc của cácdân tộc cũng là một mảng văn hóa độc đáo chưa được khai thác Những trithức văn học, các bài thuốc dân gian, các trò chơi dân gian của các dân tộccũng là một nét văn hóa độc đáo và mới mẻ để làm phong phú thêm cho dulịch văn hóa tại địa phương, khi được khai thác sẽ khiến cho hoạt động trongchương trình du lịch không còn đơn điệu, nghèo nàn

Các dịch vụ giải trí làm phong phú thêm cho chương trình du lịch ở hồHòa Bình cũng hãy còn đơn giản, chỉ dừng lại ở đua thuyền thúng và tắmsuối Nói chung hãy còn mang tính chất cây nhà lá vườn và chưa được đầu

tư khai thác các tiềm năng về thiên nhiên, như thác bản Mu thích hợp vớiloại hình vui chơi giải trí dưới nước, hai bên hồ có nhiều hang động, nhiềusuối đẹp và yếu tố về cảnh quan thiên nhiên

2.2.Nguyên nhân du lịch tại hồ Hòa Bình chưa phát triển

2.2.1 Sự quản lý không hiệu quả của chính quyền địa phương Đối với việc phát triển du lịch ở khu vực hồ Hòa Bình, chính quyền địaphương chưa có sự quan tâm đúng mực Trong buổi “Sơ kết việc thực hiệnNghị quyết số 11- NQ/TU ngày 21/8/2007 của BTV Tỉnh ủy về phát triển dulịch tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2007-2010, định hướng đến năm 20151” đã đưa

ra quyết định thành lập Ban quản lý Khu du lịch hồ Hòa Bình nhằm đa dạnghóa sản phẩm và dịch vụ du lịch tại đây Tuy nhiên tới thời điểm này Banquản lý vẫn chưa được thành lập Việc quản lý tình hình kinh doanh du lịchtại khu vực này vẫn nằm rải rác ở các huyện, các xã có liên quan Điều này

1 Theo //www.baohoabinh.com.vn/ ra ngày 06/4/2011