UBND QUẬN HAI BÀ TRƯNG PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỀ KHẢO SÁT HỌC SINH LỚP 9 NĂM HỌC 2022 2023 Môn NGỮ VĂN Ngày khảo sát 28/3/2023 Thời gian làm bài 120 phút (Đề gồm 01 trang) Phần I (6,0 điểm) Trong t[.]
Trang 1UBND QUẬN HAI BÀ TRƯNG
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐỀ KHẢO SÁT HỌC SINH LỚP 9 NĂM HỌC 2022 - 2023 Môn: NGỮ VĂN
Ngày khảo sát: 28/3/2023
Thời gian làm bài: 120 phút
(Đề gồm 01 trang)
Phần I: (6,0 điểm)
Trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của nhà văn Nguyễn Thành Long có đoạn:
"Anh hạ giọng, nửa tâm sự, nửa đọc lại một điều rõ ràng đã ngẫm nghĩ nhiều:
- Hồi chưa vào nghề, những đêm bầu trời đen kịt, nhìn kĩ mới thấy một ngôi sao xa, cháu cũng nghĩ ngay ngôi sao kia lẻ loi một mình Bây giờ làm nghề này cháu không nghĩ như vậy nữa Vả, khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chi việc của cháu gắn liền với việc của bao anh em, đồng chí dưới kia Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất”
(SGK Ngữ văn 9, tập một, NXB GD, tr.185)
1 Đoạn văn trên là tâm sự của ai? Những tâm sự đó được nói trong hoàn cảnh nào?
2 Trong “Lặng lẽ Sa Pa", có những nhân vật dù chỉ gián tiếp xuất hiện qua lời kể của anh thanh niên, song vẫn hiện lên với những phẩm chất cao đẹp của con người mới xã hội chủ nghĩa Đó là những nhân vật nào? Giữa nhân vật anh thanh niên và họ có điểm gì chung?
3 Viết đoạn văn tổng - phân - hợp có độ dài khoảng 20 dòng, có sử dụng phép nối và thành phần phụ chú, làm rõ phẩm chất cao đẹp của nhân vật anh thanh niên - hình tượng tiêu biểu cho những con người mới đã cống hiến tuổi thanh xuân để xây dựng và bảo vệ tổ quốc
(gạch dưới câu chứa thành phần phụ chú và từ ngữ dùng làm phép nối)
Phần II: (4,0 điểm)
Đọc văn bản dưới đây và thực hiện c c yêu cầu:
Em hãy trông, cành cây kia xù xì và đen
Vỏ trơ trụi, mưa rót vào như xối
Ít lâu nữa mùa đông trôi qua, em lại thấy Một lá con, nơi mắt cứng, đâm cành
Em sẽ hỏi sao chồi yếu mỏng manh Xanh non thế, mà nhoi gỗ đen lên được
(Trích Em hãy trông, cành cây kia, Victor Hugo, bản dịch của Phùng Văn Tửu - Victor Huygo -
NXB Giáo dục 1978)
1 Bức tranh thiên nhiên trong đoạn thơ trên được miêu tả qua những hình ảnh nào?
2 Chỉ ra một phép tu từ tác giả sử dụng trong đoạn thơ Giải thích ngắn gọn ý nghĩa của phép tu từ đó trong việc miêu tả sức sống kì diệu của thiên nhiên
3 Từ sự hồi sinh kì diệu của thiên nhiên trong đoạn thơ trên, bằng những hiểu biết xã hội
của em, hãy viết một đoạn văn có độ dài 20 dòng về chủ đề: “Điều tuyệt vời của cuộc sống luôn đến với người biết nỗ lực vượt lên nghịch cảnh”
-Hết -
Ghi chú: Điểm phần I: Câu 1: 1,0 điểm; câu 2: 1.0 điểm; câu 3: 4.0 điểm
Điểm phần II: Câu 1: 0.5 điểm; câu 2: 1,0 điểm; câu 3: 2.5 điểm
Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm
Họ và tên học sinh: ………Số báo danh: ……
Trang 2HƯỚNG DẪN CHẤM KIỂM TRA KHẢO SÁT - MÔN NGỮ VĂN LỚP 9
NĂM HỌC 2022 – 2023
điểm Phần I (6.0 điểm)
Câu 1
(1.0 điểm)
- Đoạn văn là lời tâm sự của nhân vật anh thanh niên
- Tâm sự đó được nói trong cuộc gặp gỡ bất ngờ và ngắn ngủi giữa anh thanh niên với ông họa sĩ và cô kĩ sư mới ra trường (Hs có thể trả lời:
khi ông họa sĩ thắc mắc về lời giới thiệu của bác lái xe, anh được xem
là người cô độc nhất thế gian )
0,5 0,5
Câu 2
(1,0 điểm)
- Các nhân vật giản tiếp xuất hiện qua lời kể của anh thanh niên: ông kĩ
sư vườn rau, đồng chí nghiên cứu sét, anh bạn làm khí tượng trên đỉnh Fansipan
- Họ đều là những con người say mê công việc, ngày đêm làm việc thầm lặng, miệt mài, cống hiến sức lực và trí tuệ cho quê hương, đất nước
0,5
0,5
Câu 3
(4,0 điểm)
* Hình thức:
- Đảm bảo dung lượng, lập luận mạch lạc, diễn đạt rõ ý, không mắc lỗi
chính tả, ngữ pháp
- Đúng đoạn văn theo phép Tổng - phân - hợp
- Sử dụng đúng và gạch dưới câu có chứa thành phần phụ chủ và từ ngữ dùng làm phép nối
* Nội dung: Biết bám sát ngữ liệu và khai thác hiệu quả các tín hiệu nghệ thuật (từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ,…) để làm rõ nét đẹp đ ng quý của nhân vật anh thanh niên, biểu hiện qua c c ý cơ bản sau:
- Khái quát về nhân vật: làm công t c khí tượng kiểm vật lí địa cầu,
công việc gian khổ vì anh phải làm việc một mình, trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt Hơn nữa, đó là những việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và độ chính xác cao
- Nét đẹp của nhân vật:
+ Anh là người yêu nghề, say mê công việc và ý thức sâu sắc về ý nghĩa công việc của mình, thấy được ý nghĩa cao quý trong công việc thầm lặng của mình là có ích cho cuộc sống, cho mọi người Coi công việc là bạn, tìm thấy niềm vui và hạnh phúc trong công việc, không có cảm giác
cô đơn dù làm việc một mình trên đỉnh Yên Sơn, bởi: khi ta làm việc, ta với công việc là đôi.Trong lời trò chuyện, anh xưng ''ch u'' và đến đây
dùng ''ta'' để chỉ bản thân mình Có lẽ anh muốn nhấn mạnh sự hoà hợp của mình với công việc, đồng thời khơi gợi sự đồng cảm: bất cứ ai yêu
nghề, gắn bó với công việc của mình đều sẽ thấy ta với công việc là đôi
+ Anh có lí tưởng sống đúng đắn, tìm thấy ý nghĩa cuộc sống trong sự cống hiến cuộc đời mình cho đất nước Biểu hiện qua những suy nghĩ và quan niệm đúng đắn về cuộc sống và công việc của con người Công việc của anh không đơn độc, lẻ loi vì gắn bó với bao người: “việc của
anh vẫn phải bốn lần nói chuyện với trung tâm Huống chi còn bao người làm việc trong hoàn cảnh khó khăn, cô độc hơn, chẳng hạn như anh bạn ở đỉnh Phan-xi-pang cao 3142m mới là độ cao lý tưởng! Nếu không làm việc, không hết lòng vì công việc thì đó mới là cuộc sống cô
0,5
0,5 0,5
0,5
1,5
Trang 3đơn thực sự, buồn đến chết Có lẽ đây là những tâm sự chân thành mà sâu sắc nhất về lẽ sống của anh: “Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chất mất"
- Nghệ thuật: Tác giả tạo tình huống gặp gỡ giữa anh thanh niên và các nhân vật khác, dùng ngôn ngữ đối thoại để nhân vật tự bộc lộ nét đẹp
đ ng quý của mình tự nhiên, chân thật
*Lưu ý: Trong trường hợp học sinh sử dụng ngữ liệu trong tác phẩm
nhưng nằm ngoài đoạn văn trích dẫn trong đề bài thì giám khảo không trừ điểm bài thi Nếu không sử dụng dẫn chứng trong ngữ liệu của đề bài trừ không quá 1,0 điểm phần nội dung.
0,5
Phần II( 4.0 điểm)
Câu 1
(0,5 điểm)
Thiên nhiên được nói tới trong đoạn thơ:
- Trong mùa đông: cành cây xù xì và đen, vỏ trơ trụi, mưa rót vào như xối
- Khi mùa đông qua: chồi non nhoi lên, đâm cành nơi mắt cứng
0,25 0,25
Câu 2
(1,0 điểm)
Hs chỉ ra c c biện ph p tu từ, ý nghĩa của phép tu từ đó trong việc miêu
tả sức sống kì diệu của thiên nhiên
- Phép tu từ ẩn dụ: mùa đông biểu tượng cho hoàn cảnh khó khăn, khắc
nghiệt; Chồi non mỏng manh nhoi lên từ nơi mắt cứng là hiện tượng kì
thú của thiên nhiên, qua mùa đông khắc nghiệt những mầm non đâm chồi nảy lộc trên lớp vỏ cứng xù xì, biểu tượng cho sức sống, sự sinh sôi nảy nở mạnh mẽ, không khắc nghiệt nào ngăn cản được của tự nhiên
- Hình ảnh thơ sinh động, giàu sức gợi, đem đến những liên tưởng cụ thể
về sự hồi sinh, kì diệu, sức sống mãnh liệt của cây, qua đó phản nh quy luật sinh trưởng và ph t triển của tự nhiên, của cuộc sống
0,5
0,5
Câu 3
(2,5 điểm)
* Hình thức: Đảm bảo dung lượng theo yêu cầu của đề; lập luận chặt
chẽ, lí lẽ thuyết phục, dẫn chứng phù hợp, diễn đạt mạch lạc, rõ ý, đúng chuẩn chính tả, ngữ ph p tiếng Việt
0,5
* Nội dung:
- X c định đúng vấn đề cần nghị luận: điều tuyệt vời của cuộc sống luôn đến với người biết nỗ lực vượt lên nghịch cảnh
- Bàn luận x c đ ng về vấn đề cần nghị luận; thể hiện được chính kiến
c nhân, lí giải thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội
Có thể tham khảo các ý sau:
+ Dẫn dắt giới thiệu vấn đề cần nghị luận
+ Giải thích: điều tuyệt vời của cuộc sống là niềm vui, hạnh phúc, thành quả mà con người mong muốn đạt được Nỗ lực vượt lên nghịch cảnh là khi con người biết cố gắng, dũng cảm không bỏ cuộc khi gặp
thử th ch, trở ngại, biến cố trong cuộc sống
+ Bàn luận:
Cuộc sống luôn có thể xuất hiện những tình huống ngoài kế hoạch, những khó khăn, thử th ch mà con người phải đối diện, giải quyết và vượt qua Những thành quả tốt đẹp không đến dễ dàng Sự gian khổ, khắc nghiệt của hoàn cảnh chính là môi trường để tôi luyện bản lĩnh,
2,0
0,5 1,0
Trang 4giúp con người vững vàng hơn trong cuộc sống Vượt qua mỗi nghịch cảnh, con người bình tĩnh, tự tin và trưởng thành hơn, vững vàng hơn khi biết biến khó khăn thành cơ hội để hoàn thiện bản thân mình Đồng thời cũng tạo sự lạc quan, niềm tin vào những điều tươi đẹp của cuộc sống Những thành quả con người đạt được khi không ngừng nuôi dưỡng ý chí, nghị lực vươn lên bao giờ cũng đẹp đẽ và ý nghĩa, đ ng trân trọng và tự hào
Thành quả đẹp đẽ không thể đến với những người yếu đuối, dễ nản lòng tho i chí trước khó khăn, thử th ch
+ Bàn mở rộng: Phê ph n những biểu hiện thiếu ý chí, nghị lực, thiếu niềm tin vào cuộc sống; kì vọng vào những điều đẹp đẽ nhưng lại thiếu
nỗ lực để đạt được
+ Liên hệ rút ra bài học: thành công chỉ đến với người dũng cảm, nỗ lực không ngừng, biết chủ động vượt qua mọi hoàn cảnh, vun đắp những gi trị cốt lõi cho bản thân Có ý thức rèn luyện phẩm chất tích cực này
*Lưu ý: Nếu bài viết của học sinh có độ dài hơn một trang giấy thi,
giám khảo trừ 0,25 điểm
0.5