Học phần sinh lý học hoạt động thần kinh seminar chủ đề các loại hình thần kinh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA TÂM LÝ HỌC HỌC PHẦN SINH LÝ HỌC HOẠT ĐỘNG THẦN KINH SEMINAR CHỦ ĐỀ CÁC LOẠI HÌNH THẦN KINH LỚP PSYC140703 Các thành viên của nhóm 3 STT Họ và tên Mã s[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA TÂM LÝ HỌC

HỌC PHẦN: SINH LÝ HỌC HOẠT ĐỘNG THẦN KINH

SEMINAR

CHỦ ĐỀ: CÁC LOẠI HÌNH THẦN KINH.

LỚP: PSYC140703

Các thành viên của nhóm 3

1 Lâm Thị Mỹ Thuận (nhóm trưởng) 47.01.614.101 (4701614101@student.hcmue.edu.vn)

2 Hồ Thị Minh Nguyệt 47.01.614.075 (4701614075@student.hcmue.edu.vn)

3 Đặng Kim Huệ 47.01.614.044 (4701614044@student.hcmue.edu.vn)

4 Nguyễn Ngọc Tường Vy 47.01.614.122 (4701614122@student.hcmue.edu.vn)

5 Lương Thảo Nguyên 47.01.614.073 (4701614073@student.hcmue.edu.vn)

6 Đỗ Nguyễn Thiên Ngân 47.01.614.065 (4701614065@student.hcmue.edu.vn)

7 Hồng Thị Như Ý 47.01.614.020 (4701614020@student.hcmue.edu.vn)

8 Huỳnh Lê Bảo Yên 47.01.614.125 (4701614125@student.hcmue.edu.vn)

9 Trương Thị Cẩm Ly 47.01.614.057(4701614057@ student.hcmue.edu.vn)

10 Nguyễn Lê Nhật Phương 47.01.614.084 (4701614084@student.hcmue.edu.vn)

Ý TƯỞNG TRÌNH BÀY CỦA NHÓM : GAMESHOW

 Tên chương trình: The Nerve Show - một sân chơi khoa học thường niên

vô cùng bổ ích dành cho các bạn sinh viên đam mê, yêu thích lĩnh vực sinh

lý học thần kinh

 Chủ đề năm nay là: CÁC LOẠI HÌNH THẦN KINH.

 Các đội chơi sẽ trải qua 3 vòng thi:

1 Nhanh như chớp

2 Mảnh ghép hoàn hảo

3 Thông minh đáo để

 Kết thúc vòng 2 là phần giao lưu khán giả.

 Hai đội chơi:

Đội 1: Wafffes and pancakes:

Huỳnh Lê Bảo Yên- đội trưởng

Đỗ Nguyễn Thiên Ngân

Đặng Kim Huệ

Đội 2: Brain:

Hồng Thị Như Ý- đội trưởng

Hồ thị Minh Nguyệt Trương Thị Cẩm Ly

 Dẫn chương trình: Lâm Thị Mỹ Thuận

 Ban giám khảo: Nguyễn Ngọc Tường Vy và Lương Thảo Nguyên

 Bộ phận kĩ thuật: Nguyễn Lê Nhật Phương.

 Cuối cùng là phần đặt câu hỏi đến từ các khán giả.

PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC

ST

Mức độ hoàn thành

1 Lâm Thị Mỹ Thuận

- Thuyết trình (MC)

- Tổng hợp, sửa nội dung, bổ

2 Đỗ Nguyễn Thiên Ngân - Soạn lời mở đầu và kết nội dung ( đội chơi) 100%

3 Trương Thị Cẩm Ly

- Soạn nội dung “ Ý nghĩa của việc phân loại hoạt động thần kinh ở người” (đội chơi)

100%

4 Nguyễn Ngọc Tường Vy

-Thuyết trình (giám khảo).

- Soạn nội dung “Tiêu chí cơ bản phân loại hoạt động thần kinh ở người”.

100%

5 Lương Thảo Nguyên - Soạn nội dung “các loại hình thần kinh theo PAVLOV”

- Thuyết trình ( giám khảo)

100%

6 Đặng Kim Huệ

- Soạn nội dung “các loại hình thần kinh riêng ở người” ( đội chơi)

100%

7 Hồng Thị Như Ý

- Thuyết trình ( đội trưởng đội 2).

- Soạn nội dung “ Tính chất tương đối của loại hình thần kinh”.

100%

8 Huỳnh Lê Bảo Yên

- Sửa lỗi, bổ sung, hộ trợ các bạn làm nội dung.

- Thuyết trình ( đội trưởng đội 1)

100%

9 Hồ Thị Minh Nguyệt - Soạn câu hỏi các phần củng cố. ( đội chơi) 100%

10 Nguyễn Lê Nhật Phương - Power point, soạn thêm câu hỏi (bộ phận kĩ thuật) 100%

A LỜI MỞ ĐẦU

Sinh lý học thần kinh là một ngành khoa học còn non trẻ nhưng vô cùng thú vị

Và các loại hình thần kinh chính là một trong chủ đề hấp dẫn của ngành khoa học này

Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta cùng chịu sự tác động như nhau, nhưng ở mỗi cá thể kể cả con người và động vật đều cho thấy những biểu hiện khác nhau Ví dụ: đều là anh chị em trong một gia đình, cùng một mẹ sinh ra, thậm chí là sinh đôi cùng trứng và cùng nhận được sự giáo dục như nhau nhưng tính tình mỗi người một khác Đó là biểu hiện của những cá tính khác nhau trong hoạt động thần kinh cấp cao, biểu hiện của các loại hình thần kinh khác nhau

Và trên cơ sở nghiên cứu lâu năm, nhiều nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vựa này đã đưa ra các tiêu chí để phân loại và đặc điểm của các loại hình thần kinh ở người và động vật, từ đó cho thấy được ý nghĩa, vai trò của chúng trong thực tế đời sống

Nội dung sau đây được soạn thảo dựa trên các tài liệu của các chuyên gia, phó giáo sư, tiến sĩ, trong lĩnh vực này Nội dung mang tính chất tổng hợp có chọn lọc những kiến thưc cơ bản, thiết thực Hy vọng với những kiến thức chúng tôi cung cấp trong chủ đề này sẽ giúp các bạn hiểu rõ thêm về các loại hình thần kinh và ứng dụng nó trong học tập và thực tiễn đời sống

Trân trọng cảm ơn!

B NỘI DUNG TRÌNH BÀY

I. TIÊU CHÍ CƠ BẢN PHÂN LOẠI HOẠT ĐỘNG THẦN KINH

CỦA NGƯỜI.

Ngay từ thời xa xưa, các tác giả cũng đã chú ý tới sự khác nhau trong tính cách của mỗi người và dựa vào sự khác nhau ấy tìm ra cách phân chia thành các loại hoạt động thần kinh cao cấp

Cách đây 3000 năm, Hypocrat cho rằng trong cơ thể có chứa 3 yếu tố quyết định tính khí của con người: máu, mật, chất nhày Tùy theo tỉ lệ của các yếu tố này mà mỗi người sẽ có tính cách khác nhau

- Loại nhiều máu: thường hăng hái, vui vẻ, thông minh, linh hoạt, lanh lợi

- Loại nhiều mật: người có tính tình nóng nảy, hăng hái nhưng không có

mức độ, chóng chán

- Loại nhiều chất nhầy: người máu lạnh -> bình tĩnh, điềm đạm và kiên trì

- Loại mật hỏng và có nhiều chất nhầy: luôn u sầu, ủ rũ, yếu đuối

Sau này, người ta đã nhìn thấy rằng các quá trình thần kinh mỗi người là khác nhau Dựa vào mối tương quan chức năng giữa các phần trong hệ thần kinh trung ương, giữa hưng phấn và ức chế ,nhiều tác giả đã nghiên cứu về đặc điểm phân loại hoạt động thần kinh cao cấp của động vật và của người

Theo Pavlov, đặc điểm hoạt động thần kinh cấp cao được xác định bằng tính chất của các quá trình thần kinh (hưng phấn và ức chế), cụ thể là bằng cường

độ, tính tương quan và tính linh hoạt của chúng Dựa trên các tính chất cơ bản nói trên, Pavlov đã đưa ra các tiêu chuẩn để phân loại các loại hình thần kinh như sau:

• Cường độ quá trình hưng phấn và ức chế : Đặc tính này gắn liền với

khả năng hoạt động của các nơron ở vỏ não Có những động vật mà hệ thần kinh của chúng có khả năng làm việc với giới hạn cao và ngược lại, cũng có những động vật mà hệ thần kinh của chúng có khả năng làm việc giới hạn thấp Vì vậy, những cá thể có quá trình hưng phấn và ức chế đều mạnh thì được xếp vào loại mạnh, còn những cá thể có quá trình hưng phấn và ức chế đều yếu thì được xếp vào loại yếu

• Mối tương quan giữa hưng phấn và ức chế: Đặc tính này được thể hiện

ở tính cân bằng giữa hưng phấn và ức chế có khi hai quá trình này phát

triển cân bằng và có khi một trong hai quá trình đó trội hơn Những cá thể có cường độ của quá trình hưng phấn và ức chế bằng nhau được xếp vào loại cân bằng và ngược lại thì được xếp vào loại không cân bằng

• Tính linh hoạt của quá trình hưng phấn và ức chế : Đặc tính này gắn

liền với mức độ nhanh của các nơron ở vỏ não được thể hiện trong quá trình chuyển từ trạng thái hưng phấn sang trạng thái ức chế và ngược lại

Những cá thể mà quá trình chuyển từ hưng phấn sang ức chế, từ ức chế

sang hưng phấn diễn ra nhanh và dễ dàng thì được xếp vào loại linh hoạt.Những cá thể mà sự chuyển hoá giữa hai quá trình diễn ra chậm và khó thì được xếp vào loại không linh hoạt

Bên cạnh đó, Pavlop còn dựa vào mối tương quan giữa hệ thống tín hiệu thứ nhất và hệ thống tín hiệu thứ hai, để phân chia hoạt động thần kinh riêng ở người thành 3 loại:

• Loại nghệ sĩ

• Loại bác học (trí thức)

• Loại trung gian

Ngoài ra, còn có các tiêu chí của các nhà nghiên cứu khác :

Krasnogorski dựa vào mối tương quan giữa vỏ não và các phần dưới vỏ đã phân chia hoạt động thần kinh cấp cao của người thành 4 loại:

• Loại dưới vỏ: quá trình thần kinh ở các trung khu dưới vỏ não chiếm ưu

thế

• Loại cân bằng, trung ương: hưng tính của vỏ não và các phần dưới vỏ

cân bằng, không có phần nào chiếm ưu thế hơn

• Loại vỏ não: quá trình thần kinh của vỏ não chiếm ưu thế hơn so với các

trung khu dưới vỏ não

• Loại không cân bằng: hưng tính của vỏ não thấp hơn so với phần dưới

vỏ

Ivanov-Smolenski dựa vào các tiêu chuẩn về tốc độ hình thành và củng cố mối liên hệ có điều kiện giữa hưng phấn và ức chế, phân chia hoạt động thần kinh cấp cao của người thành 4 loại:

• Loại linh hoạt: quá trình hưng phấn và ức chế đều có tính linh hoạt cao

• Loại hưng phấn: quá trình hưng phấn chiếm ưu thế

• Loại ức chế: quá trình ức chế chiếm ưu thế

• Loại ỳ: việc thành lập phản xạ có điều kiện và ức chế diễn ra chậm, khó.

II.CÁC LOẠI HÌNH THẦN KINH THEO PAVLOV.

Qua quá trình nghiên cứu lâu dài ở động vật Pavlov đã dựa vào các tiêu chí nói trên là cường độ hưng phấn, ức chế, tính cân bằng giữa hai quá trình đó và mức

độ chuyển hóa linh hoạt của quá trình thần kinh, ông đã phân chia hoạt động thần kinh của người và động vật bậc cao thành 4 loại cơ bản sau:

1 Loại thần kinh mạnh, cân bằng, linh hoạt.

Ở loại thần kinh này, cả hai quá trình hưng phấn và ức chế đều mạnh và mạnh như nhau, tính linh hoạt của các quá trình thần kinh rất tốt Các cá thể thuộc loại này dễ thành lập phản xạ có điều kiện, định hình và thay đổi định hình nhanh và dễ, ít gây rối loạn thần kinh

Vì vậy, các cá thể thuộc loại này dễ thích nghi với điều kiện sống mới, ngủ nhanh và ngủ ngon, thức dậy cũng nhanh và tỉnh táo ngay Con người thuộc loại này thường thông minh, linh hoạt, nhiệt tình, tính chủ động cao, có khả năng chịu đựng và dễ thích nghi với điều kiện sống

2 Loại thần kinh mạnh, cân bằng, không linh hoạt

Các cá thể thuộc loại này cả hai quá trình hưng phấn và ức chế đều mạnh và mạnh bằng nhau.Song, tính linh hoạt kém nên quá trình chuyển hoá giữa hưng phấn và ức chế kém Vì vậy, việc thành lập phản xạ có điều kiện thường lâu nhưng phản xạ lại bền vững, khó mất Sự thay đổi định hình thường khó

và hay gây ra những rối loạn thần kinh Ức chế trong bền vững nên phản ứng tuy chậm chạp nhưng thường chắc chắn, chính xác Sự chuyển hoá từ hưng phấn sang ức chế chậm nên khó ngủ, nhưng ngủ rất sâu, khi thức dậy thường chậm chạp, mệt mỏi

Con người thuộc loại này thường thông minh nhưng chậm phản ứng, hành động chậm, khó thích nghi với điều kiện sống mới

3 Loại thần kinh mạnh, không cân bằng

Ở các cá thể thuộc loại này, quá trình hưng phấn và ức chế đều mạnh nhưng mạnh không bằng nhau, thường thì quá trình hưng phấn mạnh và chiếm ưu thế hơn quá trình ức chế Do đó, phản xạ có điều kiện được thành lập rất nhanh và dễ dàng, cường độ phản xạ cao nhưng không bền vững; ức chế trong kém nên hoạt động thần kinh thường không ổn định, định hình dễ thay

đổi Phản ứng thường hay bộc lộ quá mức và cũng chóng ngừng.

Con người thuộc loại này thường có phản ứng nhanh, mạnh nhưng xốc nổi, thiếu kiên trì và chóng chán

4 Loại thần kinh yếu.

Ở các cá thể thuộc loại này, quá trình hưng phấn và ức chế đều yếu, khả năng hoạt động của các tế bào thần kinh rất kém Do đó, khó thành lập phản xạ có điều kiện và khó củng cố đến mức bền vững; phản ứng thường bấp bênh, không bền vững, con vật tỏ ra yếu hèn và nhút nhát trong hành vi

Con người thuộc loại này thường nhút nhát, kém bản lĩnh và tiếp thu chậm

BẢNG TÓM TẮT

Cường độ

Mối tương quan

Tính linh hoạt

Đặc điểm Biểu hiện

Mạnh,

cân bằng,

linh hoạt Mạnh

Bằng nhau

Tốt, dễ dàng.

- Dễ hình thành phản

xạ có điều kiện

- Định hình nhanh, ít bị rối loạn thần kinh

- Dễ ngủ, ngủ ngon thức dậy nhanh tỉnh táo

- Người thuộc loại này thường thông minh, linh hoạt, nhiệt tình chủ động, thích nghi tốt với điều kiện sống.

Mạnh,

cân bằng,

không

linh hoạt Mạnh

Bằng

Phản xạ có điều kiện hình thành lâu nhưng bền vững

-Phản ứng chậm, nhưng chắc chắn.Khó ngủ nhưng ngủ sâu, thức dậy chậm mệt mỏi

- Người thuộc loại này thường phản ứng chậm chạp, khó thích nghi với điều kiện sống.

Mạnh,

không

cân bằng Mạnh

Hưng phấn >

ức chế

Phản xạ có điều kiện hình thành nhanh dễ nhưng không bền vững

- Phản ứng quá mức nhưng chóng ngừng

- Người thuộc loại này phản ứng nhanh, sóc nổi, thiếu kiên trì, chống chán.

Yếu Yếu Bằng nhau

Khó hình thành phản

xạ có điều kiện phản ứng bấp bênh không bền vững

- Con vật tỏ ra yếu hèn, nhút nhát trong hành vi.

- Người thuộc loại này thường nhút nhát,kém bản lĩnh, tiếp thu chậm.

Lưu ý: Trên thực tế, xác định loại thần kinh của một cá thể nào đó rất khó khăn do đặc điểm hoạt động của hệ thần kinh luôn là sự kết hợp của những tác động qua lại giữa các yếu tố di truyền và điều kiện sống

III. CÁC LOẠI HÌNH THẦN KINH RIÊNG Ở NGƯỜI.

Ở người, ngoài các thuộc tính của các quá trình thần kinh cơ bản là hưng phấn

và ức chế, còn có hệ thống tín hiệu, cụ thể là hệ thống tin hiệu thứ II và hệ thống này chỉ có riêng ở người Nghiên cứu về mối liên hệ giữa hệ thông tín hiệu thứ I và thứ II, Pavlov đã nhận thấy được những đặc điểm mới về loại hình thần kinh ở người khác với ở động vật Dựa vào mối tương quan giữa hệ thống tín hiệu trong hoạt động của vỏ não, Pavlov đã chia thành ba loại thần

kinh riêng cho người là : loại nghệ sĩ, loại bác học và loại trung gian.

1 Loại nghệ sĩ (type artiste): hệ thống tín hiệu thứ I chiếm ưu thế.

- Họ có khả năng cảm nhận các sự vật hiện tượng bên ngoài một cách sâu sắc,

rõ ràng, trọn vẹn và tái hiện chúng thành những hình ảnh, bằng biểu tượng

- Họ nhận thức thế giới qua cảm giác, cảm xúc Cơ sở của hoạt động và tư duy được hình thành bởi cảm tính chứ không phải là kiến thức khoa học đã được phân tích và khái quát hóa

- Họ dễ thay đổi tâm tư vui buồn do ảnh hưởng trực tiếp của cảm tính

- Họ có khả năng về nghệ thuật như nhạc sĩ, họa sĩ, thi sĩ, diễn viên

Ví dụ: nhà soạn nhạc Bettoven, nhà văn Nguyễn Du, ca sĩ Sơn Tùng-MTP Dạng cực đoan của loại này là những người sống mơ mộng hoặc quá thực dụng

2 Loại bác học (type intellectuel): hệ thống tín hiệu thứ II chiếm ưu thế.

- Người thuộc loại này xem xét nhận thức thế giới khách quan qua hệ thống tín hiệu thứ II, tức là ngôn ngữ, óc phán đoán, phân tích và tổng hợp của mình và khả năng tư duy của họ phát triển mạnh

- Họ có khả năng lập luận giỏi, khái quát hóa cao

- Họ phân tích thực tế bằng cách phân tích từng thành phần riêng biệt của hiện thực rồi mới tổng hợp lại, sắp xếp các bộ phận để làm sống lại thực tế

- Thuộc loại này là các chính trị gia, các nhà tư tưởng, triết gia và các nhà khoa học lý thuyết Ví dụ cụ thể như nhà triết học Các Mác, nhà triết học Lênin

Dạng cực đoan của loại này là người theo chủ nghĩa giáo điều, hay " lý luận

suông" Họ sống thiên về thế giới trừu tượng mà họ lầm tưởng là hiện thực

3 Loại trung gian (type intermediqire):

Ở những người thuộc loại này trong hoạt động thần kinh cấp cao không một hệ

thống tín hiệu nào chiếm ưu thế rõ rệt mà hệ thống tín hiệu được điều hòa,

thăng bằng và cân đối với nhau

- Họ cảm thụ màu sắc, hình tượng một cách tương đối cụ thể và trung thực

Đồng thời cũng có khả năng phân tích tổng hợp trừu tượng

- Ở thời điểm nào đó có thể hệ thống tín hiệu này hay hệ thống tín hiệu kia hoạt

động mạnh mẽ hơn nhưng nói chung thì chúng cân bằng nhau

Đây là loại thần kinh phổ biến ở đa số cá nhân

Bảng tóm tắt

HTTH

chiếm ưu

thế

Đặc điểm Dạng cực đoan

Nghệ sĩ I

- Nhận thức thế giới xung quanh qua hình ảnh và cảm xúc

- Tư duy cảm tính, dễ thay đổi tâm trạng

- Có khả năng nghệ thuật.

Người mơ mộng, thục dụng

Bác học II

- Nhận thức thế giới khách quan qua hệ thống tính hiệu thứ II tức là ngôn ngữ, óc phán đoán và phân tích…

- Tư duy phát triển mạnh, giỏi lập luận, khái quát hóa cao.

- Thuộc loại này thường là nhà khoa học, triết gia, chính trị….

Họ sống theo chủ nghĩa giáo điều,

lý thuyết suông, không thực tế

Trung

gian I = II

- Không hệ thống tính hiệu nào chiếm ưu thế rõ rệt

mà chúng điều hòa, cân bằng nhau.

- Có sự kết hợp sống động giữa tư duy cụ thể( hình ảnh) và tư duy logic.

- Đây là loại hình thần kinh phổ biến nhất.

Mặc dù chia làm 3 loại nhưng không có nghĩa mỗi người chỉ thuộc 1 loại hình

thần kinh nhất định, bất di, bất dịch Các hệ thống tín hiệu khác không chiếm

ưu thế vẫn phát triển bình thường song song với hệ thống tính hiệu còn lại

Trên thực tế có rất nhiều hình tượng tiêu biểu như vậy Ví dụ như Hồ Chí Minh, Bác vừa là một vị lãnh tụ đất nược vĩ đại, một nhà hoạt động chính trị xuất sắc, nhưng cũng vừa là một nghệ sĩ chân chính với các tác phẩm nghệ thuật văn học được đưa vào giảng dạy như tập thơ “Nhật kí trong tù”…

IV. TÍNH TƯƠNG ĐỐI CỦA CÁC LOẠI HÌNH THẦN KINH

1 Loại hình thần kinh ảnh hưởng bởi các yếu tố:

a Loại hình thần kinh do yếu tố di truyền, bẩm sinh

Con người sinh ra do sự kết hợp của tinh trùng và trứng tạo thành hợp tử Hợp tử là tế bào khởi đầu của mỗi con người, tất cả đặt điểm cấu trúc của cơ thể đã được định sẵn nhờ bộ gen di truyền trong nhân hợp tử Mỗi tính trạng của cơ thể đã lập trình sẵn trong quá trình thụ tinh Các loại hình thần kinh cũng là một tính trạng nên nó mang tính chất di truyền từ bố và mẹ

b Loại hình thần kinh do tác động của yếu tố bên ngoài ( giáo dục, môi trường sống…)

Một đứa trẻ có thể sẽ thay đổi những loại hình thần kinh vốn có khi sinh ra

do tác động của môi trường sống ảnh hưởng từ bên ngoài Lấy ví dụ cụ thể

là hai đứa trẻ song sinh nhưng được nuôi dậy trong hai môi trường khác nhau một được nuôi dậy tự nhiên và một được nuôi dậy công phu sẽ có những loại hình thần kinh khác nhau

• Đứa trẻ nuôi tự nhiên: sẽ kém thông minh hơn, thận trọng , mềm mỏng

hơn, lựa chọn chậm hơn, chú ý đến tổng thể,

• Đứa trẻ nuôi dạy công phu: sẽ thông minh, nhanh nhẹn hơn,chú ý đến

chi tiết, lựa chọn nhanh hơn

c Loại hình thần kinh do tác động của dược phẩm

- Rượu(chất cồn trong rượu): Làm giảm quá trình ức chế và tăng hưng

phấn, làm tế bào não bị ức chế từ đó sinh ra các hành vi mất tự chủ, sau

đó dẫn là tình trạng ức chế hoàn toàn (ngủ mê mệt)

- Thuốc an thần (ở dạng muối crom): Tăng tốc độ thành lập ức chế và

tăng quá trình tập trung của ức chế nên làm cho hạn chế sự lan tỏa của

ức chế,