Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh

Tiểu luận cao học luật ngành Lí luận Nhà nước và Pháp luật, có chủ đề Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh gồm 21 trang, trình bày các vấn đề lí luận và thực tiễn về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong kinh doanh.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG TIỂU LUẬN 3

I Những vấn đề lý luận cơ bản về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh 3

1 Những vấn đề lý luận cơ bản về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức 3

1.1 Khái niệm pháp luật 3

1.2 Khái niệm đạo đức 3

1.3 Quan hệ giữa pháp luật và đạo đức 6

2 Những vấn đề chung về bảo vệ kinh doanh 8

3 Mối quan hệ pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh 10

II Thực trạng mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh ở VN hiện nay 14

1 Các thiết chế pháp lý bảo vệ hoạt động kinh doanh tại Việt Nam hiện nay 14 2 Các thiết chế đạo đức bảo vệ hoạt động kinh doanh tại Việt Nam hiện nay 17 3 Hiện trạng mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh 17 III Những thành tựu và hạn chế, cùng một số kiến nghị để hoàn thiện mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh ở VN hiện nay 19

3.1 Những thành tựu đã đạt được 19

3.2 Những hạn chế còn tồn tại 19

3.3 Một số kiến nghị 20

KẾT LUẬN 21

MỞ ĐẦU Bảo vệ kinh doanh là một phạm trù rộng, trải rộng trên nhiều lĩnh vực, đồng thời gắn bó chặt chẽ với phát triển kinh tế của một đất nước Quốc gia nào mà cơ chế chính sách pháp luật tạo điều kiện thuận lợi cho kinh doanh, Nhà nước cung cấp

sự bảo hộ lớn với kinh doanh, thì quốc gia đó sẽ có một nền kinh tế phát triển, đời sống của nhân dân sẽ được nâng cao

Dưới góc độ lí luận, pháp luật và đạo đức là hai công cụ hàng đầu trong hệ thống các công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội, với những đặc điểm gần như đối lập với nhau Trong bất cứ chính sách nào, nếu có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa pháp luật và đạo đức, phát huy được những ưu điểm và hạn chế được các khuyết điểm của mỗi công cụ, thì sẽ mang lại hiệu quả điều chỉnh rất cao

Vì những lí do đó, chuyên đề đã lựa chọn đề tài “Mối quan hệ giữa pháp luật

và đạo đức trong lĩnh vực bảo vệ kinh doanh”, để bước đầu làm rõ mối quan hệ giữa hai loại công cụ pháp luật và đạo đức trong điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến lĩnh vực này

NỘI DUNG TIỂU LUẬN

đạo đức trong bảo vệ kinh doanh

đức

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự, là công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội do Nhà nước ban hành và bảo vệ, thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền và được thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước

Pháp luật có bản chất giai cấp và bản chất xã hội Bản chất giai cấp của pháp luật thể hiện ở chỗ ý chí của giai cấp thống trị được thể chế hóa thành pháp luật và được bảo đảm được thực hiện bằng nhà nước Nội dung ý chí do điều kiện tồn tại xã hội của giai cấp thống trị quyết định

Bản chất xã hội của pháp luật thể hiện ở chỗ, trong trường hợp lợi ích của giai cấp thống trị về cơ bản phù hợp với lợi ích dân tộc và lợi ích của các giai cấp khác, của xã hội thì pháp luật sẽ phản ánh được lợi ích chung được số đông chấp nhận Xác định các chức năng chủ yếu của pháp luật, đó là các chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng nhất định; chức năng bảo vệ các quan hệ xã hội cơ bản được nhà nước thừa nhận; và chức năng giáo dục Nhiệm vụ của pháp luật chủ yếu là bảo vệ lợi ích kinh tế của giai cấp cầm quyền, điều hòa lợi ích khác nhau trong

xã hội, tạo ra môi trường ổn định cho sự phát triển và điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng nhất định

Đạo đức là một khái niệm hết sức phức tạp, về mặt ngữ nghĩa, thuật ngữ "đạo đức" trong tiếng Anh là Morality, trong tiếng Pháp là Morale… có gốc từ la tinh là Moris, có nghĩa là lề thói đạo nghĩa Trong tiếng Hy Lạp, từ đạo đức (Ethicos) cũng

có nghĩa là lề thói, tập tục Sau này, người phương Tây cũng dùng từ "Ethique" với

nghĩa là đạo đức học Ở phương Đông, Trung Quốc là nơi mà các nhà tư tưởng nói đến đạo đức nhiều nhất, điển hình là Nho giáo, nói như Giáo sư Trần Đình Hượu thì

"Nho giáo là một học thuyết chính trị - đạo đức" Trong tiếng Trung Quốc, chữ "đạo đức" có nghĩa là Đạo lý và Đức hạnh (Hán Việt tự điển của Nguyễn Văn Khôn), là con đường đúng đắn (phép tắc) mà hành vi con người phải theo Hiểu một cách chung nhất, cả quan niệm của người phương Tây và phương Đông đều coi đạo đức

là “những chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh hành vi con người và là cơ sở để đánh giá xử sự của mỗi con người”

Trong mọi xã hội, từ cổ điển đến hiện đại, trên phạm vi toàn thế giới, ở đâu có con người, ở đó có đạo đức Là một trong những phương tiện quan trọng hàng đầu

để quản lý xã hội, đạo đức thể hiện những vai trò nổi bật sau đây:

Thứ nhất, đạo đức xã hội là một hệ thống chuẩn mực để mỗi người tự rèn luyện, hình thành nhân cách sống

Nhân cách là những phẩm chất mang tính đặc trưng, tương đối ổn định của cá nhân, thể hiện ở những cách ứng xử của họ Nhân cách là tổng thể những đặc tính của cá nhân, thể hiện ở những cách ứng xử của họ Nhân cách của mỗi người không phải tự nhiên mà có, không phải là những cái “bản tính” hay “bẩm sinh” Sự hình thành và phát triển của nhân cách chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó hệ thống thể chế xã hội bao hàm đạo đức đóng một vai trò rất quan trọng Tùy thuộc vào từng

hệ thống chuẩn mực đạo đức của từng xã hội mà từng con người sẽ có những phẩm chất nhất định đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của xã hội đó Và trên cơ sở những hệ thống chuẩn mực đạo đức đó mà con người sẽ có những cách khác nhau để tự tu dưỡng tâm hồn, rèn luyện cách sống, thông qua hai con đường: con đường thứ nhất

là thông qua các thiết chế xã hội, mà mỗi cá nhân sẽ ý thức được những chuẩn mực đạo đức riêng của từng cộng đồng mà có những hành vi phù hợp Con đường thứ hai

là thông qua những hành vi trong cuộc sống, con người tự ý thức và có những sự tự

nhận xét về hành vi bản thân và tự điều chỉnh sao cho phù hợp với các chuẩn mực đạo đức của từng cộng đồng trong xã hội

Thứ hai, đạo đức là một trong những công cụ quan trọng để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội

Các cộng đồng trong xã hội đều được xây dựng dựa trên một nền tảng nhất định, gia đình được xây dựng trên nền tảng huyết thống, hôn nhân và duy trì dựa trên yếu

tố tình cảm gia đình Tổ chức xã hội được xây dựng dựa trên mục đích chung của mỗi người trong cộng đồng và duy trì cũng vì mục đích ấy Và để duy trì được các cộng đồng ấy, xã hội loài người thường dựa trên yếu tố đạo đức, có nghĩa là xã hội thường tự đặt ra các nghĩa vụ, bổn phận trên cơ sở các chuẩn mực chung của xã hội

để các thành viên tự hành động một cách phù hợp trong một cộng đồng

Thứ ba, đạo đức là một công cụ hướng thiện, hướng hành vi con người đến sự nhân đạo, nhân văn

“Thiện” là sự tốt lành, là tất cả những cách ứng xử “có vai trò tích cực, có tác động thuận lợi trong đời sống”, mang lại “ích lợi cho con người và xã hội” Đạo đức khiến cho con người làm những điều có ích, có lợi cho người khác, cho xã hội, và đấu tranh chống lại cái ác, những cái xấu xa Đạo đức khiến cho con người hướng đến những cái công bằng, nhân đạo, khiến cho con người yêu thương và đùm bọc lẫn nhau Nhờ có đạo đức, con người sống với nhau có tình nghĩa, mối quan hệ giữa con người với con người ngày càng trở nên nhân đạo, nhân văn hơn Trong xã hội

có thể có nhiều chuẩn mực đạo đức khác nhau nhưng xét cho cùng, tất cả các hệ thống chuẩn mực ấy đều vì một mục đích thống nhất, là nhằm hướng thiện con người, hướng con người đến một thái độ kiên quyết chống lại những cái xấu xa, ác độc Thứ tư, đạo đức góp phần khiến cho xã hội phát triển lành mạnh, ổn định, bền vững, đảm bảo văn minh và tiến bộ xã hội

Trong bất kỳ một xã hội nào cũng tồn tại những hành vi vi phạm những chuẩn mực chung của đời sống Bên cạnh những hàn hvi tốt luôn là những hành vi xấu, bên

cạnh sự chân chính lúc nào cũng là những sự bất chính Nói cách khác, xã hội luôn tồn tại những mặt trái Đặc biệt là trong bối cảnh xã hội ngày càng phân hóa và trở nên phức tạp như xã hội Việt Nam ngày nay Việc các mặt trái của xã hội ngày càng phổ biến và ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống con người đã, đang và sẽ gây ra nhiều

hệ lụy đến đời sống con người, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội và làm đảo lộn các giá trị trong cuộc sống Do vậy, các chuẩn mực đạo đức đang trở nên cần thiết và phải được phát huy hơn bao giờ hết để đảm bảo trật tự xã hội cũng như

sự phát triển lành mạnh của nó Những chuẩn mực đạo đức sẽ khiến con người ta sống có lương tâm và trách nhiệm hơn trong xã hội Là chốt chặn an toàn cuối cùng

để ngăn cản những hành vi sai lệch so với chuẩn mực xã hội Nhờ có đạo đức, con người hướng đến những giá trị chân – thiện – mĩ, các giá trị nhân văn của cuộc sống

“Mối quan hệ” là một từ Hán-Việt, trong đó “quan” là nối liền, “hệ” là buộc lại với nhau, ràng buộc lại với nhau “Quan hệ” là một khái niệm chỉ “sự gắn liền về mặt nào đó giữa hai hay nhiều sự vật khác nhau, khiến sự vật này có biến đổi, thay đổi thì có thể tác động đến sự vật kia”

Mọi sự vật hiện tượng trong đời sống xã hội đều có mối liên hệ với nhau Pháp luật và đạo đức cũng vậy, chúng không hề tồn tại một cách biệt lập Pháp luật và đạo đức đều là hai sản phẩm được tạo ra từ tư duy con người và có nhiều điểm tương đồng Giữa pháp luật và đạo đức luôn tồn tại một mối quan hệ, hoặc là bổ sung, hỗ trợ cho nhau; hoặc là mâu thuẫn, loại trừ lẫn nhau

Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức được thể hiện một cách toàn diện nhất thông qua sự tác động qua lại của chúng với nhau Sự tác động qua lại giữa pháp luật

và đạo đức khác nhau theo từng mốc không gian, thời gian khác nhau Có thời điểm, đạo đức có tác động mạnh mẽ trong việc xây dựng pháp luật cũng như thực hiện pháp luật Ngược lại, pháp luật đôi khi phủ định, hoặc loại trừ, ngăn chặn sự hình

thành của một số chuẩn mực đạo đức nhất định và loại bỏ nó khỏi đời sống xã hội hoặc là củng cố, hoàn thiện các giá trị đạo đức đấy

Như vậy, có thể hiểu mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức là “Sự gắn bó, tác động qua lại giữa chúng đối với nhau”

Nội dung của mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức là toàn bộ sự tác động qua lại giữa chúng đối với nhau Nói một cách vắn tắt, mối quan hệ này được thể hiện ở những nội dung cơ bản sau đây:

Thứ nhất, Đạo đức là nền tảng cho việc hình thành các quy định pháp luật Đạo đức là nền tảng cơ bản của các mối quan hệ xã hội, có thể nói bất kỳ một

xã hội nào cũng đều tồn tại ít nhất một hệ thống các chuẩn mực đạo đức nhất định

Và mỗi một hệ thống đạo đức sẽ phản ánh một hệ thống pháp luật tương ứng Vì xét cho cùng, pháp luật là ý chí của nhà cầm quyền, và ý chí của nhà cầm quyền lại dựa trên nền tảng đạo đức, nên pháp luật xét cho cùng cũng có chung nền tảng với tư duy của con người là các chuẩn mực xã hội

Thứ hai, đạo đức là động cơ tốt để thúc đẩy thực hiện pháp luật

Pháp luật hiện nay được phủ sóng rộng rãi và có nhiều ưu điểm trong việc điều chỉnh các mối quan hệ xã hội với những quy định mang tính xử sự chung, tính cưỡng chế của Nhà nước Tuy nhiên, việc thực hiện pháp luật còn phụ thuộc vào ý thức thực hiện pháp luật của người dân Qua các chuẩn mực đạo đức, cá nhân sẽ nâng cao

ý thức, tinh thần tự giác và trách nhiệm của bản thân đối với mỗi hành vi

Một bộ luật được xây dựng dựa trên nền tảng là những chuẩn mực đạo đức sẽ giúp người dân dễ dàng thực hiện các quy định của pháp luật dù có thể không hiểu biết đầy đủ các quy định, bởi trên thực tế, mọi người đã quá quen thuộc với những chuẩn mực đạo đức và luôn thực hiện các chuẩn mực hành vi đó mỗi ngày Những chuẩn mực đạo đức được các cá nhân trong xã hội coi trọng thì việc thực hiện các quy định của pháp luật sẽ nghiêm chỉnh hơn

Thứ ba, pháp luật là công cụ để truyền bá những tư tưởng, quan niệm về chuẩn mực đạo đức của nhà nước

Pháp luật là một công cụ điều chỉnh xã hội hiệu quả bậc nhất và có một bộ máy hùng hậu để cưỡng chế thi hành, do vậy để có thể đảm bảo sự tuân thủ các chuẩn mực đạo đức, tư tưởng của mình, các nhà cầm quyền thường thể chế hóa, ghi nhận các chuẩn mực ấy thành pháp luật Nhờ có pháp luật, các chuẩn mực đạo đức đấy được truyền bá một cách nhanh chóng và được thi hành trên mọi mặt của đời sống

và trở thành những chuẩn mực chung của toàn xã hội

Thứ tư, pháp luật loại bỏ những chuẩn mực đạo đức không chính thống, lạc hậu

Bên cạnh việc truyền bá các chuẩn mực đạo đức của mình, nhà nước còn sử dụng pháp luật để nhằm loại trừ những quan điểm, tư tưởng, chuẩn mực đạo đức không chính thống ra khỏi đời sống xã hội Một mặt, pháp luật quy định các biện pháp tuyên truyền, vận động các thành viên trong xã hội không thực hiện các hành

vi theo các chuẩn mực đạo đức mà nhà nước cho là không phù hợp, đồng thời quy định những biện pháp, chế tài nhằm đảm bảo rằng không có một cá nhân nào tuân theo các chuẩn mực đạo đức đó, nếu có sẽ bị trừng phạt một cách thích đáng Đồng thời pháp luật khuyến khích các cá nhân trong xã hội cư xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức mà nhà nước cho là phù hợp

Kinh doanh là một phạm trù kinh tế học Cụ thể: Kinh doanh được định nghĩa

là hoạt động đầu tư của một tổ chức hoặc cá nhân nhằm tìm kiếm lợi nhuận Bảo vệ được hiểu là một hành vi nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động cụ thể của một hoặc nhiều cá nhân, tổ chức diễn ra một cách bình thường và không bị xâm hại Như vậy bảo vệ kinh doanh có thể được hiểu là đảm bảo cho hoạt động kinh doanh được diễn ra một cách bình thường, ổn định và loại bỏ các yếu tố xâm hại đến hoạt động kinh doanh

Bảo vệ kinh doanh hiện nay là một chính sách của nhà nước nhằm phát triển kinh tế, phát triển doanh nghiệp Về mặt pháp luật, bảo vệ kinh doanh được thể hiện thành các quy định pháp luật như sau:

Thứ nhất, bảo vệ kinh doanh được thể hiện trong các quy định pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới các chủ thể kinh doanh, cụ thể là các thương nhân, doanh nghiệp, …

Pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới các chủ thể kinh doanh bao gồm: pháp luật doanh nghiệp, pháp luật dân sự, pháp luật về các tổ chức tín dụng, … Về cơ bản, hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới các chủ thể kinh doanh được đặt ra vốn không phải để bảo vệ kinh doanh, mục đích ban đầu của hệ thống pháp luật này là nhằm ban đầu quản lý hoạt động kinh doanh thông qua quản lý các chủ thể kinh doanh Tuy nhiên, chính sách bảo vệ kinh doanh được đặt ra, và để thực hiện chính sách ấy, nhà nước phải hệ thống hóa lại các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực này, và có những điều chỉnh phù hợp nhằm khiến cho hoạt động của các chủ thể này diễn ra một cách bình thường, ổn định, hạn chế tối đa sự can thiệp không cần thiếp của nhà nước vào các hoạt động của các chủ thể này Đồng thời, nhà nước còn phải điều chỉnh pháp luật sao cho việc đăng ký kinh doanh diễn ra một cách thuận lợi mà không gặp nhiều phiền toái

Thứ hai, bảo vệ kinh doanh được thể hiện trong các quy định pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới các hành vi kinh doanh, ví dụ như các hành

vi giao kết hợp đồng, vận chuyển hàng hóa, các quy định liên quan tới điều kiện kinh doanh, …

Pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới các hành vi kinh doanh

có thể kể tới pháp luật thương mại, pháp luật dân sự với các chế định về hợp đồng, pháp luật về các tổ chức tín dụng, bảo hiểm, … Việc đặt ra chính sách bảo vệ kinh doanh đòi hỏi các quy định pháp luật trong lĩnh vực này cần phải thật hợp lý, cân bằng lợi ích của các bên khi tham gia quan hệ hợp tác, kinh doanh cũng như một cơ

chế giải quyết tranh chấp hợp lý, hiêu quả nhưng tiết kiệm tối đa các chi phí về mặt thời gian lẫn tiền bạc

Thứ ba, bảo vệ kinh doanh được thể hiện trong các quy định pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới các đối tượng kinh doanh, cụ thể là các loại tài sản như đất đai, cổ phiếu, hàng hóa, …

Pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới các đối tượng kinh doanh

để thực hiện chính sách bảo vệ kinh doanh của nhà nước cần phải điều chỉnh lại sao cho chế độ sở hữu tài sản thật hợp lý, việc chuyển dịch tài sản diễn ra thuận tiện, nhanh chóng, tiết kiệm chi phí cũng như bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của các thương nhân, doanh nghiệp Trong một số trường hợp, pháp luật cần phải có quy định phù hợp nhằm bảo vệ bên ngay tình, trung thực trong việc sở hữu tài sản

3 Mối quan hệ pháp luật và đạo đức trong bảo vệ kinh doanh

Đạo đức và pháp luật có mối quan hệ vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ kinh doanh Pháp luật là nền tảng vận hành của xã hội cũng như nền tảng vận hành của tổng thể nền kinh tế Và đạo đức, như đã trình bày ở trên, là những chuẩn mực không thể thiếu trong xã hội trong từng thời kỳ Và đặc biệt trong kinh doanh, đạo đức là một yếu tố quan trọng được xem xét đến, ví dụ điển hình như trong quá trình đàm phán, giao dịch, các doanh nhân thường xem xét và rất coi trọng uy tín của mình

Trong nhiều công cụ khác nhau cùng điều chỉnh trong lĩnh vực bảo vệ kinh doanh như phong tục, tập quán, tôn giáo Nổi bật lên là pháp luật với đạo đức như

là hai công cụ quan trọng nhất mà nhà nước sử dụng thường xuyên nhất để thực hiện chính sách bảo vệ kinh doanh của mình Cũng giống như trong các mối quan hệ khác,

để thực hiện chính sách bảo vệ kinh doanh, nhà nước đã áp dụng nhuần nhuyễn và phối hợp hai công cụ này với nhau, và giữa pháp luật và đạo đức cũng có những sự tương tác nhất định để có thể phát huy hiệu quả tối đa