Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin Phần II

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin Phần II

Nhưng nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

Phần II Câu1: Phân tích điều kiện ra đời, tồn tại và đặc trưng cơ bản của sản xuất hàng hoá? Từ

đó, rút ra ý nghĩa của nó.

1 Trước hết, để hiểu sản xuất hàng hoá, ta cần hiểu thế nào là kinh tế tự nhiên Kinh tế tự nhiên

là kiểu sản xuất tự cung tự cấp, sản phẩm làm ra nhằm thoả mãn nhu cầu của người trực tiếp sản xuất

ra nó Kiểu sản xuất này gắn liền với nền sản xuất nhỏ, lực lượng lao động phát triển thấp, phân công lao động kém phát triển

Sản xuất hàng hoá là kiểu tổ chức sản xuất trong đó sản phẩm làm ra không phải để đáp ứng nhu cầu của người trực tiếp sản xuất mà đáp ứng nhu cầu của XH thông qua trao đổi mua bán

2 Để sản xuất hàng hoá ra đời và tồn tại cần có hai điều kiện:

Thứ nhất là phải có sự phân công lao động XH, tức là có sự chuyên môn hoá sản xuất, phân

chia lao động XH vào các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác Sự phân chia lao động XH sẽ làm cho việc trao đổi sản phẩm trở nên tất yếu vì khi đó mỗi người khi đó sẽ chỉ sản xuất một hay một vài sản phẩm trong khi họ có nhu cầu sử dụng nhiều loại sản phẩm khác nhau Do đó, tất yếu dẫn đến trao đổi mua bán Sự phân công lao động cũng làm cho năng suất lao động tăng lên, sản phẩm thặng dư ngày càng nhiều và trao đổi sản phẩm ngày càng phổ biến Đây là tiền đề, cơ sở cho sản xuất hàng hoá

Thứ hai là phải có sự tách biệt tương đối giữa những người sản xuất về mặt kinh tế, tức là

những người sản xuất trở thành những chủ thể sản xuất, độc lập nhất định Do đó, sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu hoặc do họ chi phối Trong lịch sử, sự tách biệt này là do chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất quy định còn trong nền sản xuất hiện đại, sự tách biệt này còn do các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng đối với tư liệu sản xuất quy định

Đây là hai điều kiện cần và đủ của sản xuất hàng hoá Thiếu một trong hai điều kiện trên sẽ không có sản xuất hàng hoá

3 So với sản xuất tự cung tự cấp thì sản xuất hàng hoá có những ưu thế hơn hẳn.

Do sản xuất hàng hoá dựa trên sự phân công lao động XH, chuyên môn hoá sản xuất nên nó khai thác được những lợi thế tự nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng người, từng cơ sở cũng như từng vùng, từng địa phương Đồng thời, sản xuất hàng hoá cũng tác động trở lại làm cho phân công lao động XH, chuyên môn hoá sản xuất ngày càng tăng, mối quan hệ giữa các ngành, các vùng ngày càng trở nên mở rộng, sâu sắc Từ đó, làm cho năng suất lao động tăng lên nhanh chóng, nhu cầu của XH được đáp ứng đầy đủ hơn

Trong nền sản xuất hàng hoá, quy mô sản xuất không còn bị giới hạn bởi nguồn lực và nhu cầu của mỗi cá nhân, gia đình, mỗi cơ sở, mỗi vùng mà nó được mở rộng, dựa trên cơ sở nhu cầu và nguồn lực XH Từ đó, tạo điều kiện cho việc ứng dụng những thành tựu KH – KT vào sản xuất, thúc đẩy sản xuất phát triển, chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất lớn

Trong nền sản xuất hàng hóa, để tồn tại và sản xuất có lãi, người sản xuất phải luôn luôn năng động, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng Nhờ đó, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, năng suất lao động tăng, hiệu quả kinh tế ngày càng cao

Sự phát triển sản xuất, mở rộng và giao lưu kinh tế giữa các cá nhân, các vùng, các nước không chỉ làm cho đời sống vật chất mà cả đời sống văn hoá, tinh thần cũng được nâng cao hơn, phong phú và đa dạng hơn

Tóm lại, trong khi sản xuất tự cung tự cấp bị giới hạn bởi như cầu và nguồn lực cá nhân, gia đình, quy mô sản xuất nhỏ, không tạo được động lực thúc đẩy sản xuất phát triển thì sản xuất hàng hoá lại tạo được động lực sản xuất phát triển, làm cho sản xuất phù hợp với nhu cầu, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của mỗi cá nhân và toàn XH

Câu 2: Hàng hoá là gì? Phân tích hai thuộc tính của hàng hoá và tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá? Ý nghĩa của nó.

1 Hàng hoá là sản phẩm của lao động có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua

trao đổi buôn bán

Hàng hoá có thể ở dạng hữu hình như sắt, thép, thực phẩm hay vô hình như dịch vụ, giao thông vận tải nhưng dù ở dạng nào nó cũng có hai thuộc tính: giá trị sử dụng và giá trị

2 Giá trị sử dụng là công dụng của hàng hoá để thoả mãn nhu cầu nào đó của con người

Hàng hoá nào cũng có một hay một vài công dụng và cộng dụng đó làm nó có giá trị sử dụng

Ví dụ như gạo là dùng để ăn, giá trị sử dụng của gạo là để ăn

Giá trị sử dụng của hàng hoá là do thuộc tín tự nhiên (Lý, hoá, sinh) của thực thể hàng hoá đó quy định nhưng việc phát hiện ra những thuộc tính có ích đó lại phụ thuộc vào sự phát triển của XH, của con người XH càng tiến bộ, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển thì số lượng giá trị sử dụng ngày càng nhiều, chủng loại giá trị sử dụng ngày càng phong phú và chất lượng giá trị sử dụng ngày càng cao

Giá trị sử dụng là giá trị sử dung XH Nó không phải là giá trị sử dụng cho người trực tiếp sản xuất mà là cho XH thông qua trao đổi mua bán Do đó, người sản xuất phải luôn quan tâm đến như cầu của XH, làm cho sản phẩm của họ phù hợp với nhu cầu XH

Giá trị sử dụng mang trên mình giá trị trao đổi

3 Để hiểu giá trị của hàng hoá, trước hết, ta phải hiểu giá trị trao đổi Giá trị trao đổi là một

quan hệ về số lượng, là tỷ lệ theo đó một giá trị sử dụng loại này được trao đổi với những giá trị sử dụng loại khác Ví dụ như: 1m vải có giá trị trao đổi bằng 5 kg thóc

Hai hàng hoá khác nhau như vậy có thể trao đổi với nhau thì giữa chúng phải có một cơ sở chung Lao động hao phí tạo ra hàng hoá chính là cơ sở chung cho việc trao đổi đó và tạo ra giá trị của hàng hoá Vậy giá trị của hàng hoá là lao động XH của người sản xuất hàng hoá kết tinh trong sản phẩm Giá trị trao đổi là biểu hiện bên ngoài của giá trị, giá trị là nội dung bên trong, là cơ sở của giá trị trao đổi

Giá trị biểu hiện mối quan hệ giữa những người sản xuất hàng hoá Vì vậy, giá trị là một phạm trù lịch sử, chỉ tồn tại trong nền kinh tế hàng hoá

4 Hai thuộc tính đó của hàng hoá vừa mâu thuẫn, vừa thống nhất Chúng thống nhất ở chỗ:

chúng cùng tồn tại trong hàng hoá, một hàng hoá phải có hai thuộc tính này, thiếu một trong hai thuộc tính thì không phải là hàng hoá Tuy nhiên, chúng mâu thuẫn ở hai điểm: thứ nhất, về một giá trị sử dụng thì hàng hoá khác nhau về chất còn về mặt giá trị thì hàng hoá lại giống nhau về chất; Thứ hai, giá trị được sử dụng trong quá trình lưu thông còn giá trị sử dụng được thực hiện trong quá trình tiêu dùng

5.Hai thuộc tính của hàng hoá này không phải là do có hai thứ lao động khác nhau kết tinh

trong hàng hoá mà là do lao động sản xuất hàng hoá có tính chất hai mặt, vừa có tính trừu tượng (lao động trừu tượng), vừa có tính cụ thể (lao động cụ thể)

Lao động cụ thể là lao động có ích dưới một hình thức cụ thể của những nghề nghiệp chuyên môn nhất định Mỗi một lao động cụ thể có mục đích, phương pháp, công cụ lao động, đối tượng lao động và kết quả lao động riêng Do đó, lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng của hàng hoá.Nếu phân công lao động XH càng phát triển thì càng có nhiều giá trị sử dụng khác nhau để đáp ứng nhu cầu của XH

Lao động trừu tượng chính là sự tiêu hao sức lao động (tiêu hao sức bắp thịt, thần kinh) của người sản xuất hàng hoá nói chung Chính lao động trừu tượng của người sản xuất hàng hoá tạo ra giá trị của hàng hoá Ta có thể nói, giá trị của hàng hoá là lao động trừu tượng kết tinh trong hàng hoá Đây chính là mặt chất của giá trị hàng hoá

Câu 3: Phân tích lượng giá trị của hàng hoá và các nhân tố ảnh hưởng đến lượng giá trị của hàng hoá?Từ đó,liên hệ với thực tiễn về vấn đề này.

1 Giá trị của hàng hoá là lao động trừu tượng của người sản xuất kết tinh trong hàng hoá Vậy

lượng lao động của hàng hoá được đo bằng lượng lao động tiêu hao để sản xuất ra hàng hoá đó và tính bằng thời gian lao động

Trong thực tế, có nhiều người cùng sản xuất một hàng hoá nhưng điều kiện sản xuất, trình độ tay nghề khác nhau làm cho thời gian lao động hao phí để sản xuất ra hàng hoá đó là khác nhau, tức

là mức hao phí lao động cá biệt khác nhau Nhưng lượng giá trị của hàng hoá không do mức hao phí lao động cá biệt hay thời gian lao động cá biệt quy định mà do thời gian lao động XH cần thiết

Thời gian lao động XH cần thiết là thời gian lao động cần thiết để sản xuất ra một hàng hoá nào

đó trong điều kiện bình thường của XH với một trình độ trang thiết bị trung bình, với một trình độ thành thạo trung bình và một cường độ lao động trung bình trong XH đó Vậy, thực chất, thời gian lao động XH cần thiết là mức hao phí lao động XH trung bình (thời gian lao động XH trung bình) để sản xuất ra hàng hoá Thời gian lao động XH cần thiết có thể thay đổi Do đó, lượng giá trị của hàng hoá cũng thay đổi

2 Có ba nhân tố cơ bản ảnh hưởng tới lượng giá trị của hàng hoá.

Thứ nhất, đó là năng suất lao động Năng suất lao động là năng lực sản xuất của người lao

động Nó được đo bằng số sản phẩm sản xuất ra trong một đơn vị thời gian hoặc số lượng thời gian hao phí để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm Năng suất lao động tăng lên tức là thời gian lao động cần thiết

để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm giảm xuống, tức là giá trị của một đơn vị hàng hoá giảm và ngược lại Vậy, giá trị của hàng hoá tỷ lệ nghịch với năng suất lao động Mặt khác, năng suất lao động lai phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như điều kiện tự nhiên, trình độ trung bình của người công nhân, mức độ phát triển của khoa học kỹ thuật, trình độ quản lý, quy mô sản xuất nên để tăng năng suất lao động phải hoàn thiện các yếu tố trên

Thứ hai, đó là cường độ lao động Cường độ lao động phản ánh mức độ hao phí lao động trong

một đơn vị thời gian Nó cho thấy mức độ khẩn trương, nặng nhọc hay căng thăng của lao động Cường độ lao động tăng lên thì số lượng (hoặc khối lượng) hàng hoá sản xuất ra tăng lên và sức lao động hao phí cũng tăng lên tương ứng Do đó, giá trị của một đơn vị hàng hoá là không đổi vì thực chất tăng cường độ lao động chính là việc kéo dài thời gian lao động Cường độ lao động phụ thuộc vào trình độ tổ chức quản lý, quy mô và hiệu suất của tư liệu sản xuất và đặc biệt là thể chất và tinh thần của người lao động Chính vì vậy mà tăng cường độ lao động không có ý nghĩa tích cực với sự phát triển kinh tế bằng việc tăng năng suất lao động

Thứ ba là mức độ phức tạp của lao động Theo đó, ta có thể chia lao động thành hai loại là lao

động giản đơn và lao động phức tạp Lao động giản đơn là lao động mà bất kỳ một người lao động bình thường nào không cần phải trải qua đào tạo cũng có thể thực hiện được Còn lao động phức tạp là lao động đòi hỏi phải được đào tạo, huấn luyện thành lao động chuyên môn lành nghề nhất định mới có thể thực hiện được Trong cùng một thời gian lao động thì lao động phức tạp tạo ra nhiều giá trị hơn lao động giản đơn bởi vì thực chất lao động phức tạp là lao động giản đơn được nhân lên Trong quá trinh trao đổi mua bán, lao động phức tạp được quy đổi thành lao động giản đơn trung bình một cách tự phát

Câu 4: Phân tích nội dung và tác dụng của quy luật giá trị? Ý nghĩa của quy luật này.

1 Quy luật giá trị là quy luật giá trị cơ bản của sản xuất và trao đổi hàng hoá Quy luật giá trị

yêu cầu sản xuất và trao đổi hàng hoá phải dựa trên cơ sở giá trị hàng hoá của nó, tức là trên cơ sở hao phí lao động XH cần thiết

Trong sản xuất, quy luật giá trị buộc người sản xuất phải làm cho mức hao phí lao động cá biệt

của mình phù hợp với mức hao phí lao động XH cần thiết Còn trong trao đổi hay lưu thông thì phải thực hiện theo nguyên tắc ngang giá Trao đổi mua bán hàng hoá phải thực hiện với giá cả bằng giá trị Giá cả hàng hoá trên thị trường có thể bằng hoặc dao động lên xuống xung quanh giá trị hàng hoá nhưng xét trên phạm vi toàn XH thì tổng giá cả bằng tổng giá trị

2 Trong nền sản xuất hàng hoá, quy luật giá trị có ba tác động sau:

Thứ nhất, nó điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá Khi một hàng hoá có giá cả cao hơn giá trị, bán

có lãi, người sản xuất sẽ mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư tư liệu sản xuất và sức lao động, đồng thời những người sản xuất các hàng hoá khác có thể chuyển sang sản xuất mặt hàng này Còn nếu mặt hàng

đó có giá cả thấp hơn giá trị, bị lỗ vốn thì người sản xuất phải thu hẹp sản xuất hoặc chuyển sang sản xuất mặt hàng khác Như vậy, quy luật giá trị đã tự động điều tiết tỷ lệ phân chia tư liệu sản xuất và sức lao động vào các ngành sản xuất khác nhau, đáp ứng nhu cầu xã hội Đồng thời, nó còn thu hút hàng hoá từ nơi có giá cả thấp đến nơi có giá cả cao, góp phần làm cho hàng hoá giữa các vùng có sự cân bằng nhất định

Quy luật giá trị cũng kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, tăng năng xuất lao động,

hạ giá thành sản phẩm Bởi vì trong sản xuất hàng hoá, để tồn tại và có lãi, mọi người sản xuất đều phải tìm làm cho mức hao phí lao động cá biệt của mình thấp hơn hoặc bằng mức lao động xã hội cần thiết Cuộc canh tranh càng khiến cho những người sản xuất tích cực cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động mạnh mẽ hơn Mọi người sản xuất đều làm như vậy sẽ làm cho năng suất lao động của toàn xã hội tăng lên, sản xuất ngày càng phát triển

Tuy nhiên, quy luật giá trị cũng tự phát phân hoá người sản xuất ra thành người giàu và người nghèo Người sản xuất nào có mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn mức hao phí lao động XH cần thiết sẽ thu được nhiều lãi và giàu lên, mở rộng sản xuất, thậm chí trở thành ông chủ thuê nhân công Còn những người sản xuất có mức hao phí lao động cá biệt cao hơn mức hao phí lao động XH cần thiết

sẽ thua lỗ, nghèo đi, thậm chí có thể phá sản và trở thành công nhân làm thuê

Vậy, quy luật giá trị vừa có tác động tích cực vừa có tác động tiêu cực Chúng ta cần phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của nó

Ý nghĩa:Những tác động của quy luatjgias trin trong nền kinh tế haonfg hoá có ý nghĩa lý luận

và thực tiễn hết sức to lớn; Một mặt quy luật giá trị chio phối sự lựa chọn tự nhiên, đào thải các yếu kếm, kích thích các nhân tố cự phất triển; mặt khác , phân hoá XH thành kẻ giàu người nghèo tạo ra sự bất bình đẳng trong XH

Câu 5: Tư bản là gì? Phân tích mâu thuẫn của công thức chung của Tư bản? Tại sao nói phân tích hàng hoá sức lao động là chìa khoá để giải quyết mâu thuẫn đó?

Tư bản là : Tư bản là phần giá trị mang lại giá trị thặng dư cho nhà tư bản bằng cách bóc lột sức lao động của công nhân làm thuê Tư bản là một quan hệ sản xuất phản ánh mối quan hệ giữa tư sản và vô sản

Phân tích mâu thuẫn của công thức chung của Tư bản

- Công thức chung của tư bản là T-H-T'.thoạt nhìn vào công thức chung của tư bản,người ta có cảm giác giá trị thặng dư được tạo ra trong lưu thông nhưng thực ra không phải vậy

- Trong lưu thông thuần túy,dù diễn ra ở bất kì hình thức nào,kể cả việc mua rẻ bán đắt,cũng không làm tăng thêm giá trị,không tạo ra giá trị thặng dư.Chỉ có sự phân phối lại lượng giá trị trong xã hội.bởi vì nếu mua rẻ thứ này thì phải mua mắc thứ khác.bán mắc thứ này phải bán rẻ thứ khác.vì tổng

số lượng hàng hóa và tiền tệ trong toàn xã hội ở một thời điểm nhất định là 1 số không đổi.nhưng không có lưu thông thì không thể tạo ra giá trị thặng dư được.Mâu thuẫn công thức chung của tư bản là giá trị thặng dư không do lưu thông để ra,nhưng lại thư được qua lưu thông

- Chìa khóa để giải quyết mâu thuẫn của công thức chung là nhà tư bản phải mua một loại hàng hóa đặc biệt có khả năng tạo ra giá trị thặng dư đó là hàng hóa sức lao động

phân tích hàng hoá sức lao động là chìa khoá để giải quyết mâu thuẫn

1/ Hàng hóa sức lao động(SLĐ):

Theo C.Mac: " SLĐ hay năng lực lao động là toàn bộ năng lực thể chất và tinh thần tồn tại

trong cơ thể, trong một con người đang sống và được người đú đem ra vận dụng mỗi khi sản xuất ra một giỏ trị sử dụng nào đú" SLĐ là yếu tố cơ bản của mọi quỏ trỡnh sản xuất SLĐ chỉ trơt thành hàng húa khi cú 2 điều kiện sau:

- Người LĐ phải là người được tự do về thõn thể của mỡnh, phải cú khả năng chi phối SLĐ ấy đến mức cú thể bỏn SLĐ đú trong một t.gian nhất định

- Người LĐ ko cũn cú TLSX cần thiết để tự mỡnh thực hiện LĐ và cũng ko cũn của cải gỡ khỏc, muốn sống, chỉ cũn cỏch bỏn SLĐ cho người khỏc sử dụng

2/ Cũng giống như hàng húa khỏc, hàng húa SLĐ cú 2 thuộc tớnh: giỏ trị và giỏ trị sử dụng.

- Giỏ trị của hàng húa SLĐ cũng bằng lượng LĐ XH cần thiết để sx và tỏi sx ra nú Nhưng việc

sx và tỏi sx ra SLĐ phải đc thực hiện bằng cỏch tiờu dựng cho cỏ nhõn Vỡ vậy, lượng hàng húa SLĐ bằng lượng giỏ trị những tư liệu cần thiết về vật chất và tinh thần để nuụi sống người cụng nhõn và gia đỡnh của họ cựng với chi phớ đào tạo cụng nhõn theo yờu cầu của sx Giỏ trị hàng húa SLĐ phụ thuộc vào điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ nhất định

- Giỏ trị sử dụng của hàng húa SLĐ là cụng dụng của nú để thỏa món nhu cầu tiờu dựng SLĐ của nhà TB.Khỏc với hàng húa thụng thường, hàng húa SLĐ khi đc sử dụng sẽ tạo ra một lượng giỏ trị mới lớn hơn giỏ trị bản thõn nú Đú chớnh là nguồn gốc giỏ trị thặng dư

3/ Hàng húa sức lao động là điều kiện để chuyển húa tiền tệ thành TB

Đõy cũng chớnh là chỡa khúa để giải quyết mõu thẫn chung của nhà TB Như vậy, tiền chỉ trở thành TB khi nú đc sử dụng làm phương tiện để mang lại giỏ trị thặng dư cho người cú tiền Điều đú chỉ thực hiện đc khi người cú tiền tỡm được một loại hàng húa đặc biệt là hàng húa SLĐ

4/ Hàng húa SLĐ là loại hàng húa đặc biệt Tớnh chất đặc biệt của nú thể hiện ở 2 thuộc tớnh:

- Giỏ trị hàng húa SLĐ mang tớnh chất tinh thần và lịch sử

- Giỏ trị sử dụng của hàng húa SLĐ khi tiờu dựng nú lại thu đc một lượng giỏ trị lớn hơn giỏ trị của bản thõn nú

Cõu 6: Thế nào là tuần hoàn và chu chuyển của Tư bản? Những nhõn tố làm tăng tốc độ chu chuyển của Tư bản? Tư bản cố định, Tư bản lưu động là gỡ? í nghĩa của việc phõn chia cặp phạm trự trờn.

1) Tuần hoàn t bản:

 Tuần hoàn và 3 giai đoạn tuần hoàn của t bản

- Tuần hoàn t bản là sự vận động liên tục của t bản qua 3 giai đoạn nối tiếp nhau, trong mỗi giai đoạn t bản tồn tại dới hình thái và thực hiện chức năng nhất định

Công thức vận động:

T - H (SLĐ, TLSX) SX H' - T'

- Giai đoạn 1: T - H (SLĐ, TLSX)

- Trong giai đoạn 1 t bản tồn tại dới hình thức t bản tiền tệ, thực hiện chức năng mua các yếu tố sản xuất và sức lao động

- Kết thúc giai đoạn 1, t bản chuyển từ hình thái t bản tiền tệ sang t bản sản xuất

- Giai đoạn 2: H (SLĐ, TLSX) SX H'

- Trong giai đoạn 2 t bản tồn tại dới hình thức t bản sản xuất, thực hiện chức năng sản xuất ra giá trị và giá trị thặng d

- Kết thúc giai đoạn 2, t bản chuyển từ hình thái t bản sản xuất sang t bản hàng hoá

- Giai đoạn 2: H' - T'

- Trong giai đoạn 3 t bản tồn tại dới hình thức t bản hàng hoásản xuất, thực hiện chức năng thực hiện giá trị hàng hoá

- Kết thúc giai đoạn 3, t bản chuyển từ hình thái t bản hàng hoá sang t bản tiền tệ, tiếp tục cho tuần hoàn sau

2) Chu chuyển của t bản:

Nghiên cứu chu chuyển của t bản là nghiên cứu sự vận động của t bản về mặt lợng, tức

là thời gian và tốc độ vận động của t bản

 Thời gian chu chuyển của t bản:

Chu chuyển t bản là sự tuần hoàn của t bản nếu xét đó là quá trình định kỳ đổi mới và lắp đi lắp lại không ngừng

Thời gian chu chuyển của t bản là khoảng thời gian kể từ khi t bản ứng ra dới hình thức nhất định đến khi nó đợc quay trở lại dới hình thức đó nhng có thêm m

Thời gian chu chuyển của t bản = Thời gian sản xuất + Thời gian lu thông

Thời gian sản xuất = Thời gian lao động + Thời gian gián đoạn + Thời gian dự trữ

Thời gian lu thông = Thời gian mua hàng + Thời gian bán hàng + Thời gian hàng hoá trên đờng vận chuyển

* Vòng chu chuyển của T bản (Tốc độ):

CH

n =

-ch n: Số vòng chu chuyển T bản trong một năm,

CH: Thời gian chu chuyển T bản trong một năm (365 ngày),

ch: Thời gian chu chuyển t bản một vòng

3 Các biện pháp tăng tốc độ chu chuyển t bản.

- Rút ngắn thời gian chu chuyển của t bản

+ Rút ngắn thời gian sản xuất: Dựa trên cơ sở tăng năng suất lao động, rút ngắn thời gian gián đoạn bằng biện pháp ứng dụng công nghệ mới

+ Rút ngắn thời gian lu thông:

Thời gian mua hàng, thời gian bán hàng bằng cách nghiên cứu nắm bắt thị trờng, các biện pháp xúc tiến thị trờng, vận chuyển hợp lý

* Lu ý: ý nghĩa thực tiễn trong nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp.

4 T bản cố định và T bản lu động:

Trong quá trình sản xuất, các bộ phận T bản có đặc điểm chu chuyển khác nhau, căn cứ vào phơng thức chu chuyển T bản thì T bản đợc chia thành t bản cố định và T bản lu động

- T bản cố định là bộ phận T bản tồn tại dới hình thái máy móc, thiết bị, nhà xởng nó tham gia toàn bộ quá trình sản xuất nhng giá trị của nó chuyển dần vào sản phẩm theo số năm

sử dụng Trong quá trình sử dụng t bản cố định bị hao mòn Có hai hình thức hao mòn: Hao mòn hữu hình là do sử dụng vào sản xuất và tác động của tự nhiên, hao mòn vô hình là do phát triển của khoa học công nghệ, máy móc mới hiện đại hơn làm cho máy móc cũ bị mất giá trong khi vẫn đang sử dụng

Để khôi phục lại t bản cố định cả về hiện vật và giá trị phải trích lập khấu hao, khấu hao phải phản ánh đợc hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình

- T bản lu động là bộ phận t bản dới hình thái nguyên vật liệu và giá trị sức lao động, nó tham gia vào quá trình sản xuất nhng giá trị chuyển ngay một lần vào sản phẩm, sau quá trình sản xuất đợc trả lại dới hình thức tiền tệ

+ Mục đích ý nghĩa phân chia:

Của T bản cố định và t bản lu động là để phục vụ quá trình quản lý nâng cao hiệu quả sử dụng t bản

+ Cấu thành:

T bản cố định là một bộ phận của t bản bất biến (Bộ phận C1 - T liệu lao động)

T bản lu động lại bao gồm một bộ phận của t bản bất biến (Bộ phận C2 - Đối tợng lao động)

và t bản khả biến

Cõu 7: Thế nào là lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận? Quan hệ của chỳng với giỏ trị thặng

dư và tỷ suất giỏ trị thặng dư.

1 Lợi nhuận và quan hệ của nú với giỏ trị thặng dư.

Lợi nhuận: Nhà t bản sau khi bán hàng thì có doanh thu, giữa doanh thu và chi phí có

một khoản chênh lệch, khoản chênh lệch này mang so với t bản ứng trớc mang hình thái chuyển hoá thành lợi nhuận

Giá trị thặng d là một phần của giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động, do lao

động công nhân tạo ra mà nhà t bản chiếm không Giá trị thặng d là phạm trù trừu tợng, phản

ánh quan hệ bóc lột

Lợi nhuận là hình thái chuyển hoá của Giá trị thặng d khi mang so với t bản ứng trớc,

đ-ợc quan niệm là kết quả của t bản ứng trớc, ký hiệu: P

Về thực chất ,lợi nhuận là hỡnh thức biến tướng của giỏ trị thặng dư.Lợi nhuận che giấu bản chất búc lột của chủ nghĩa tư bản Nguồn gốc của lợi nhuận chớnh là giỏ trị thặng dư do lao động sống của cụng nhõn làm thuờ tạo ra Lợi nhuận là hỡnh thức biểu hiện của giỏ trị thặng dư

Trong thực tế, nhiều trường hợp cụ thể Lợi nhuận và giỏ trị thặng dư cú thể khụng trựng khớp với nhau Lợi nhuậ cú thể lớn hơn hay nhỏ hơn giỏ trị thặng dư, do nú phụ thuộc vào giỏ bỏn của hàng hoỏ cao hoặc thấp do quan hệ cung – cầu quy định Nhưng , xột trờn phậm vi toà XH tổng số lợi nhuận bằng tổng số giỏ trị thặng dư

2 Tỉ suấtlợi nhuận và quan hệ của nú với tỉ suất giỏ trị thặng dư.

- Tỷ suất lợi nhuận là tỷ lệ tính theo % giữa giá trị thặng d và t bản ứng trớc:

m p’= - x100%

C+V p’ : Tỷ suất lợi nhuận m: giá trị thặng d C+V: T bản ứng trớc

P’ phản ánh mức sinh lời hiệu quả sử dụng của t bản.

- Tỷ suất giá trị thặng d: Là tỷ lệ % giữa giá trị thặng d và t bản khả biến

m m’= - x100%

V

m’ phản ánh trình độ bóc lột của t bản

Tỉ suất lợi nhuận ( p’ )khỏc tỉ suất giỏ trị thặng dư ( m’)

Nếu xột về chất , p’ núi lế mức độ doanh lợi của tư bản đầu tư và chỉ ra cho cỏc nhà đầu

tư đầu tư vào ngành nào cú lợi hơn Cũn m’ biểu hiện mức độ búc lột của tư bản đối với lao động làm thuờ

Câu 8: Trình bày nguyên nhân hình thành và đặc điểm của chủ nghĩa Tư bản độc quyền? Từ đó, xác định xu hướng vận động của chủ nghĩa Tư bản ngày nay.

 Nguyên nhân hình thành:

- Sự phát triển của lực lượng sản xuất dưới tác động của cách mạng khoa học kỹ thuật đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung tư bản, dẫn đến tích tụ tập trung sản xuất, sản xuất tập trung vào các xí nghiệp qui mô lớn

- Tác động của các qui luật kinh tế của CNTB đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình tập trung sản xuất:

• Trước hết là qui luật kinh tế cơ bản (sản xuất giá trị thặng dư), để đạt mục đích sản xuất ngày càng nhiều giá trị thặng dư cho nhà tư bản thì các nhà tư bản phải không ngừng tích lũy mở rộng sản xuất, nâng cao năng suất, nâng cao trình độ bóc lột

• Tác động của quy luật cạnh tranh để giành lợi thế trong cạnh tranh thì từng nhà tư bản không ngừng tích lũy, mở rộng sản xuất, sản xuất quy mô lớn có lợi thế trong cạnh tranh

- Cạnh tranh diễn ra ngày càng gay gắt, hàng loạt xí nghiệp nhỏ bị xí nghiệp lớn thôn tính, một số các xí nghiệp nhỏ dưới áp lực của cạnh tranh tự nguyện sáp nhập lại thành xí nghiệp lớn, chính cạnh tranh đã đẩy mạnh quá trình tập trung sản xuất

- Khủng hoảng kinh tế nỗ ra, hàng loạt các xí nghiệp nhỏ bị phá sản, một số xí nghiệp thoát

ra khỏi khủng hoảng thì tiến hành đổi mới trang thiết bị, máy móc, sử dụng máy móc hiện đại hơn, do đó dẫn đến sản xuất tập trung

- Hệ thống tín dụng phát triển tạo điều kiện di chuyển tư bản và tập trung tư bản, dẫn đến tập trung sản xuất

- Khi sản xuất tập trung đến trình độ nhất định thì dẫn thẳng đến độc quyền và sự ra đời của các tổ chức độc quyền

 Đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền:

quyền khái quát 5 đặc điểm sau đây:

• Tích tụ tập trung sản xuất và sự hình thành độc quyền:

- Cạnh tranh thúc đẩy tích tụ tập trung tự bản dẫn đến tập trung sản xuất, sản xuất tập trung được biểu hiện là:

+ Số lượng công nhân trong các xí nghiệp quy mô lớn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lực lượng lao động xã hội, số lượng sản phẩm sản xuất ra trong các xí nghiệp qui mô lớn chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng sản phẩn xã hội

+ Sản xuất tập trung vào một số xí nghiệp quy mô lớn thì chúng có khuynh hướng liên minh thỏa thuận với nhau, dẫn đến hình thành tổ chức độc quyền

* Vậy: Tổ chức độc quyền là liên minh các xí nghiệp qui mô lớn nắm trong tay hầu hết việc sản xuất và tiêu thụ một hoặc một số loại sản phẩm, chúng có thể quyết định được giá cả độc quyền nhằm thu được lợi nhuận độc quyền cao.

- Quá trình hình thành của độc quyền diễn ra từ thấp đến cao, từ lưu thông đến sản xuất

và tái sản xuất, cụ thể:

+ Cácten là hình thức độc quyền trong lưu thông ở trình độ thấp nó quyết định về mặt hàng và giá cả

+ Xanhdica là hình thức độc quyền trong lưu thông ở trình độ cao hơn Cácten, nó quyết định về mặt hàng , giá cả và thị phần

+ Tơ rơt là hình thức độc quyền sản xuất, nó quyết định ngành hàng, qui mô đầu tư + Congsoocion là hình thức độc quyền liên ngành tái sản xuất từ cung ứng vật tư - sản xuất - tiêu thụ

• Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính:

- Sự hình thành độc quyền trong ngân hàng và vai trò mới của Ngân hàng: Cùng với sự hình thành độc quyền trong công nghiệp thì trong ngân hàng cũng diễn ra cạnh tranh quyết liệt, hàng loạt ngân hàng nhỏ bị các ngân hàng lớn thôn tính, một số ngân hàng nhỏ tự nguyện sáp nhập lại thành ngân hàng lớn, một số ngân hàng lớn thì có xu hướng liên minh, thỏa thuận với nhau hình thành độc quyền trong ngân hàng

Khi độc quyền trong ngân hàng ra đời thì ngân hàng có một vai trò mới, thể hiện: Giữa

tư bản ngân hàng và tư bản công nghiệp thâm nhập vào nhau thông qua chế độ tham dự bằng việc mua cổ phiếu để các công ty cử người vào HĐQT của ngân hàng, giám sát hoạt động của ngân hàng và ngược lại thì ngân hàng cử người vào HĐQT của các công ty

Sự dung nhập giữa tư bản ngân hàng vàtư bản công nghiệp bằng cách trên làm xuất hiện một loại tư bản mới gọi là tư bản tài chính

- Tư bản tài chính và đại diện cho nó là bọn đầu sỏ tài chính, chúng lũng đoạn cả về kinh tế và chính trị:

+ Về kinh tế: Bằng cổ phiếu khống chế để nắm công ty mẹ, chi phối các công ty con, các chi nhánh

+ Về xã hội: Bằng sức ép tập đoàn để nắm giữ các vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước

• Xuất khẩu tư bản:

Xuất khẩu tư bản là đưa tư bản ra nước ngoài để kinh doanh nhằm thu lợi nhuận cao:

- Trong giai đoạn cạnh tranh tự do, xuất khẩu tư bản chủ yếu là tư bản hàng hóa, tức là đưa hàng ra nước ngoài để thực hiện giá trị

- Trong giai đoạn độc quyền, xuất khẩu tư bản chủ yếu là tư bản hoạt động từ những nước phát triển đến những nước đang phát triển hoặc kém phát triển ở những quốc gia nhân

công, nguyên liệu rẻ, hậu quả xuất khẩu tư bản là dẫn đến nền kinh tế phụ thuộc, cạn kiệt tài nguyên

• Sự hình thành các tổ chức độc quyền quốc tế và phân chia ảnh hưởng kinh tế:

Xu hướng tòan cầu hóa diễn ra cạnh tranh quyết liệt, cạnh tranh giữa các quốc gia, các tập đoàn, dẫn đến hình thành các liên minh kinh tế quốc tế rất đa dạng (liên minh về thương mại, thuế quan, sản xuất,…)

Các liên minh này phân chia nhau khu vực ảnh hưởng kinh tế

• Các cường quốc phân chia lãnh thổ thế giới:

- Do sự hoạt động của quy luật phát triển không đều trong giai đoạn độc quyền thì một nước đang phát triển có thể đuổi kịp, vượt một nước đã phát triển

- Sự phát triển không đều về kinh tế dẫn đến không đều về quân sự, chính trị làm thay đổi tương quan lực lượng và đòi phân chia lại lãnh thổ thế giới dẫn đến xung đột quân sự để chia lại lãnh thổ thế giới, đó là nguyên nhân dẫn đến 2 cuộc chiến tranh thế giới (14-18 và 39-45)

 Xu hướng vận động của chủ nghĩa Tư bản ngày nay

- Ngày nay cả thế giới đang hướng tới một nền văn minh mới- xã hội cộng sản một cách hiện thực hơn và thực tiễn hơn Khi nào chủ nghĩa công sản tạo ra được một năng suất lao động lớn hơn năng suất lao động của CNTB hiện nay…

- CNTB ngày nay còn đang phát triển và có khả năng tự điều chỉnh để phát triển nhưng những mâu thuẫn cơ bản vẫn chưa giải quyết

- CNTB hiện tại là sự chuẩn bị đầy đủ nhất về vật chất và tinh thần cho xã hội chủ nghĩa của loài người

Các Mác và Ăngghen đã chỉ rõ: “đối với chúng ta, chủ nghĩa công sản không phải là một trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là lý tưởng mà hiện thực phải tuân theo Chúng

ta gọi chủ nghĩa công sản là một phong trào hiện thực, nó xóa bỏ trạng thái hiện nay Những điều kiện của phong trào ấy là do những tiền đề hiện tại tạo ra”

Câu 9: Trình bày những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân.

- Do địa vị kinh tế - xã hội khách quan, giai cấp công nhân là giai cấp gắn với lực lượng sản xuất tiên tiến nhất dưới chủ nghĩa tư bản Và, với tính cách như vậy, nó là lực lượng quyết định phá vỡquan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Sau khi giành chính quyền, giai cấp công nhân, đại biểu cho sự tiến bộ của lịch sử, là người duy nhất có khả năng lãnh đạo xã hội xây dựng