Giáo án môn văn học lơp 7 tuần 12

Trường THCS thị trấn Trần Văn Thời Giáo án Ngữ văn 7 TUẦN 12 Tiết 45 TỪ ĐỒNG ÂM I Mục tiêu bài học 1 Kiến thức, kĩ năng, thái độ Kiến thức + Khái niệm từ đồng âm + Việc sử dụng từ đồng âm Kĩ năng + Nh[.]

Trang 1

TUẦN 12 Tiết 45: TỪ ĐỒNG ÂM

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức, kĩ năng, thái độ

- Kiến thức

+ Khái niệm từ đồng âm

+ Việc sử dụng từ đồng âm

- Kĩ năng:

+ Nhận biết từ đồng âm trong văn bản; phân biệt từ đồng âm với từ nhiều nghĩa + Đặt câu phân biệt từ đồng âm

+ Nhận biết hiện tượng chơi chữ bằng từ đồng âm

- Thái độ:

Cẩn thận, tránh gây nhầm lẫn hoặc khó hiểu do hiện tượng đồng âm

2 Năng lực có thể hình thành và phát triển cho học sinh

- Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Năng lực thẩm mĩ

- Năng lực giao tiếp

- Năng lực hợp tác

II Chuẩn bị về tài liệu và phương tiện dạy học

- Giáo viên: SGK, giáo án

- Học sinh: SGK, soạn bài, vở ghi

III Tổ chức các hoạt động học của học sinh: (45’)

1 Hoạt động dẫn dắt vào bài (khởi động): (6’)

* Mục tiêu của hoạt động: Kiểm tra bài cũ và hướng học sinh vào nội dung bài

mới (1’)

Kiểm tra bài cũ:

- GV: Thế nào là từ trái nghĩa ? Cho ví dụ

- HS: Trình bày

Giới thiệu bài mới: Trong khi nói và viết có những từ tuy phát âm giống nhau

nhưng nghĩa lại khác nhau Vậy những từ có nghĩa khác nhau là loại từ nào và sử dụng ra sao, bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu.T

2 Hoạt động hình thành kiến thức: (36’)

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm từ đồng

âm (8’)

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh hiểu

thế nào là từ đồng âm; phân biệt từ đồng

âm với từ nhiều nghĩa.

- GV: Yêu cầu HS đọc ví dụ SGK

- HS đọc

- GV: Em hãy giải thích nghĩa của 2 từ

“lồng” trên.

- HS: Giải thích

- GV: Nghĩa của hai từ “lồng” trên có co

liên quan gì với nhau không ?

- HS: Nghĩa khác xa nhau, không liên quan

I Thế nào là từ đồng âm ?

1 Tìm hiểu ví dụ (sgk/135):

Nghĩa của mỗi từ “lồng”

+ lồng1: chỉ hoạt động nhảy dựng lên

của con ngựa

+ lồng2: chỉ đồ vật làm bằng tre, nứa,

gỗ, sắt,… để nhốt chim

-> Từ “lồng”: âm giống nhau, nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau

Trang 2

gì với nhau.

- GV nhận xét, ghi bảng

- HS: Theo dõi và ghi nhận

- GV: Thế nào là từ đồng âm ?

- HS: Trả lời

- GV: Cho HS đọc ghi nhớ/135 SGK

- HS: Đọc ghi nhớ

- GV: Cho HS lấy VD về từ đồng âm

- HS: Tìm VD

- GV lưu ý: Phân biệt từ đồng âm với từ

nhiều nghĩa Từ “chạy”

+ Chạy cự ly 100 m.

+ Đồng hồ chạy.

+ Chạy ăn, chạy tiền.

- HS: Theo dõi

- GV: Từ “chạy” có phải là từ đồng âm

không ?

- HS: Trả lời

- GV nhấn mạnh: Từ “chạy” không phải là

từ đồng âm Đây là từ nhiều nghĩa vì giữa

chúng có mối liên hệ ngữ nghĩa nhất định

- HS: Nghe và ghi nhớ

* Kết luận (chốt kiến thức): Từ đồng âm là

những từ giống nhau về âm thanh nhưng

nghĩa khác xa nhau, không có liên quan gì

với nhau Còn từ nhiều nghĩa có liên quan

với nhau về nghĩa.

Hoạt động 2: Tìm hiểu việc sử dụng từ

đồng âm (8’)

biết cách sử dụng từ đồng âm.

- GV: Nhờ đâu mà em xác định được nghĩa

của các từ “lồng” ở ví dụ trên ?

- HS: Trả lời

- GV: Câu “Đem cá về kho” nếu tách khỏi ngữ

cảnh có thể hiểu theo mấy nghĩa ?

- HS: Có thể hiểu theo hai nghĩa

- GV nhận xét, ghi bảng

- GV: Em hãy thêm vào câu này một vài từ

để câu trở thành đơn nghĩa ?

- HS: Thực hiện theo yêu cầu

- GV: Như vậy khi sử dụng từ đồng âm, em

cần ghi nhớ điều gì ?

- HS: Trả lời

=> Từ đồng âm

2 Bài học

* Ghi nhớ/135 SGK.

II Sử dụng từ đồng âm

1 Tìm hiểu ví dụ (sgk)

- Ví dụ 1(sgk/135) Dựa vào nghĩa và ngữ cảnh của mỗi

câu mà phân biệt được nghĩa của từ

lồng.

- Ví dụ 2 (sgk/135)

Câu “Đem cá về kho” nếu tách khỏi ngữ cảnh có thể hiểu theo hai nghĩa

+ kho1: một hoạt động chế biến thức

ăn

+ kho2: nơi chứa đựng những đồ vật

khác nhau

Trang 3

- GV: Cho HS đọc ghi nhớ/ 136 SGK.

* Kết luận (chốt kiến thức): Trong giao

tiếp phải chú ý đến ngữ cảnh để tránh hiểu

sai nghĩa của từ hoặc dùng từ với nghĩa

nước đôi do hiện tượng đồng âm.

Hoạt động 3: Luyện tập (10’)

* Mục tiêu của hoạt động: Nhận biết từ

đồng âm trong văn bản ; phân biệt từ đồng

âm với từ nhiều nghĩa Đặt câu phân biệt từ

đồng âm Nhận biết hiện tượng chơi chữ

bằng từ đồng âm.

- GV: Gọi HS đọc bài tập 1 và nêu yêu cầu

- GV nhận xét, bổ sung Hướng dẫn HS làm

bài

- HS: Nghe và thực hiện theo yêu cầu

- GV: Gọi HS đọc bài 2 và nêu yêu cầu

- GV lưu ý HS:

+ (a) -> Từ nhiều nghĩa

+ (b) ->Từ đồng âm

- HS: Lưu ý để thực hiện

- GV: Gọi HS đọc bài tập 3 và nêu yêu cầu

- GV nhận xét, bổ sung Hướng dẫn HS làm

bài

* Kết luận (chốt kiến thức): Khi làm bài

tập hoặc khi giao tiếp cần cẩn thận, phân

biệt được từ đồng âm với từ nhiều nghĩa ;

tránh dùng từ gây nhầm lẫn hoặc khó hiểu

do hiện tượng đồng âm.

2 Bài học

III Luyện tập

Bài tập 1 Tìm từ đồng âm.

- thu: - cao:

+ mùa thu + cây cao + thu tiền + cao sao vàng

- ba: - tranh:

+ số ba + bức tranh + chị ba + tranh thủ (nghỉ ngơi)

- sang: - nam:

+ thu sang + bạn nam + giàu sang + hướng nam

Bài tập 2

a Tìm các nghĩa khác nhau của danh

từ cổ và giải thích mối liên quan giữa

các nghĩa đó

b cổ:

+ cái cổ (dt) + cổ xưa (tt)

Bài tập 3 Đặt câu với mỗi cặp từ đồng

âm

- Mọi người đang ngồi ở bàn, bàn việc.

dt đgt

- Con sâu ăn sâu vào thân cây

dt đgt

- Năm nay con lên năm tuổi.

dt st

3 Hoạt động luyện tập (củng cố kiến thức): (3’)

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh hiểu biết về từ đồng âm và cách sử dụng

từ đồng âm.

Trang 4

- GV: Thế nào là đồng âm ? Khi sử dụng từ đồng âm cần lưu ý những gì ?

- HS: Trả lời

* Kết luận (chốt kiến thức): Nội dung ghi nhớ sgk

4 Hoạt động vận dụng (nếu có)

5 Hoạt động tìm tòi, mở rộng (nếu có)

IV Rút kinh nghiệm

************************

Tiết 46: CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ, MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN BIỂU CẢM

- Kiến thức:

+ Vai trò của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn bản biểu cảm

+ Sự kết hợp các yếu tố biểu cảm, tự sự, miêu tả trong văn bản biểu cảm

- Kĩ năng:

+ Nhận ra tác dụng của các yếu tố miêu tả và tự sự trong một văn bản biểu cảm + Sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả, tự sự trong làm văn biểu cảm

- Thái độ:

Có ý thức phối hợp tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm

- Giáo viên: SGK, giáo án

* Mục tiêu của hoạt động: Kiểm tra bài cũ và hướng học sinh vào nội dung bài

mới

Kiểm tra bài cũ:

- GV: Nêu những cách lập ý của bài văn biểu cảm

- HS: Trình bày

Giới thiệu bài mới: Các em đã làm quen với văn tự sự (kể chuyện) miêu tả (tái

hiện) Vậy vai trò, tác dụng của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm như thế

nào ? Bài học hôm nay giúp các em hiểu nội dung ấy

2 Hoạt động hình thành kiến thức: (35’)

Trang 5

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CẦN ĐẠT Hoạt động 1: Tìm hiểu yếu tố tự sự và miêu tả

trong văn bản biểu cảm (15’)

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh thấy được

vai trò của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn

bản biểu cảm Sự kết hợp các yếu tố biểu cảm, tự

sự, miêu tả trong văn bản biểu cảm.

- GV: Gọi HS đọc lại bài thơ “Bài ca nhà tranh

bị gió thu phá”

- HS: Đọc bài thơ

- GV: Nhắc lại bố cục của bài thơ ?

- HS: Bố cục gồm 4 phần ứng với 4 đoạn

- GV: Hãy chỉ ra yếu tố tự sự, miêu tả trong từng

đoạn và nói rõ ý nghĩa của chúng

- GV: Nhận xét, bổ sung, ghi bảng

- GV cho HS thảo luận (3’): Đọc đoạn văn và

chỉ ra yếu tự sự, miêu tả trong đoạn văn

- HS: Thảo luận và trình bày

- GV: Chốt ý, ghi bảng

- GV: Mục đích dùng yếu tố tự sự và miêu tả

trong đoạn văn trên là gì ?

- HS: Trả lời

- GV: Yếu tố tự sự, miêu tả được sử dụng ở bài

thơ và đoạn văn trên có tác dụng gì ?

- HS: Phát biểu

- GV: Gọi HS đọc ghi nhớ/138 SGK

* Kết luận (chốt kiến thức): Muốn phát biểu suy

nghĩ, cảm xúc đối với đời sống xung quanh, hãy

dùng phương thức tự sự và miêu tả để gợi ra đối

tượng biểu cảm và gửi gắm cảm xúc Tự sự và

miêu tả ở đây nhằm khêu gợi cảm xúc, do cảm

xúc chi phối chứ không nhằm mục đích kể

chuyện, miêu tả đầy đủ sự việc, phong cảnh.

Hoạt động 2: Luyện tập (20’)

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh có ý thức

phối hợp tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm.

- GV: Hướng dẫn HS kể bằng văn xuôi, trong đó vận

dụng yếu tố miêu tả và tự sự Lựa chọn ngôi kể cho

phù hợp nên chọn ngôi thứ nhất (tôi > việc nhà…

-> tình cảm ước mơ của tôi)

- GV: Gọi HS đọc bài văn vừa hoàn thành, nhận

xét

I Tự sự và miêu tả trong văn bản biểu cảm

1 Yếu tố tự sự và miêu tả trong bài thơ “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”

- Đoạn 1: Tự sự (2 câu đầu) miêu

tả (3 câu sau) -> Có vai trò tạo bối cảnh chung

- Đoạn 2: Tự sự kết hợp với biểu cảm -> Uất ức vì già yếu

- Đoạn 3: Tự sự, miêu tả và biểu cảm (hai câu cuối) -> Cam phận

- Đoạn 4: Biểu cảm -> Tình cảm cao thượng, vị tha

2 Đoạn văn (sgk/137)

a Miêu tả bàn chân bố

Kể việc bố ngâm chân vào nước muối, bố đi sớm về khuya

-> Làm nền tảng cho tình yêu thương bố

b Nếu không có yếu tố miêu tả, tự

sự thì yếu tố biểu cảm không bộc

lộ được

II Luyện tập

Bài tập 1 Kể lại bài thơ “Bài ca

nhà tranh bị gió thu phá” của Đỗ Phủ

Trang 6

- HS đọc bài văn.

- GV: Nêu yêu cầu bài tập 2

- HS: Nêu

- GV hướng HS làm bài, chú ý bố cục 3 phần:

+ Mở bài : Ngày ấy, khi tôi còn bé, tôi có một

cái thú mà bây giờ hẳn các bạn sẽ cho là kỳ cục

Thu lượm những bụm tóc rối của mẹ tôi

+ Thân bài : Kể + miêu tả -> biểu cảm về mẹ,

hành động gỡ tóc… -> đổi kẹo mầm

+ Kết bài : Mẹ tôi giờ đã mất nhưng mỗi khi

nghe ai đó rao lên “Ai đổi kẹo” là hình ảnh mẹ

gỡ tóc lại trỗi dậy trong tâm trí tôi

* Kết luận (chốt kiến thức):

+ Dùng yếu tố tự sự, miêu tả nhằm gợi đối

tượng biểu cảm.

+ Tự sự, miêu tả không nhằm kể việc, tả người

mà nhằm bộc lộ cảm xúc.

Bài tập 2 Trên cơ sở văn bản sau,

viết lại thành một bài văn biểu cảm

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh hiểu nội dung kiến thức bài học Có ý thức

trong việc sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm.

- GV: Vai trò của yếu tố miêu tả, tự sự trong văn biểu cảm ?

- HS: Trả lời

- Sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả phù hợp làm cho tình cảm, cảm xúc chi tiết,

cụ thể, sinh động hơn.

- Chuẩn bị tiết sau học văn bản “Cảnh khuya” của tác giả Hồ Chí Minh.

Trang 7

Tiết 47:

Văn bản: CẢNH KHUYA

(Hồ Chí Minh)

- Kiến thức

+ Sơ lược về tác giả Hồ Chí Minh

+ Tình yêu thiên nhiên gắn liền với tình cảm cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh

+ Tâm hồn chiến sĩ - nghệ sĩ vừa tài hoa tinh tế vừa ung dung, bình tĩnh, lạc quan

+ Nghệ thuật tả cảnh, tả tình ; ngôn ngữ và hình ảnh đặc sắc trong bài thơ

+ Tích hợp giáo dục quốc phòng và an ninh: Kể một số câu chuyện hoặc bằng

hình ảnh minh họa trên đường kháng chiến của Bác

- Kĩ năng:

+ Đọc - hiểu tác phẩm thơ hiện đại viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

+ Phân tích để thấy được chiều sâu nội tâm của người chiến sĩ cách mạng và vẻ đẹp mới mẻ của những chất liệu cổ thi trong sáng tác của lãnh tụ Hồ Chí Minh

- Thái độ:

Tình yêu thiên nhiên, tình yêu đất nước

- Giáo viên: SGK, giáo án, tranh ảnh tư liệu về tác giả và tác phẩm

* Mục tiêu của hoạt động: Hướng học sinh vào nội dung bài mới

- GV: Trong các tiết học trước, các em đã được tìm hiểu nhiều bài thơ trong văn học cổ Việt Nam và Trung Quốc Hôm nay chúng ta tìm hiểu về thơ hiện đại Việt Nam, trong đó có bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh là tiêu biểu Tuy là hiện đại nhưng bài thơ này lại rất đậm màu sắc cổ điển, từ thể thơ đến hình ảnh, tứ thơ đến ngôn ngữ Các em có thể vận dụng những hiểu biết về thơ cổ để tìm hiểu bài thơ này

- HS: Theo dõi

2 Hoạt động hình thành kiến thức: (39’)

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung (12’)

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh hiểu biết

sơ lược về tác giả Hồ Chí Minh và tác phẩm

“Cảnh khuya”.

- GV: Trình bày hiểu biết của em về tác giả

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Hồ Chí Minh (1890-1969) Quê:

Trang 8

Hồ Chí Minh.

- HS: Trình bày

- GV: Nói thêm về tên mà Bác Hồ đã dùng

Đặc biệt tên Hồ Chí Minh (Ảnh chân dung

Chủ tịch Hồ Chí Minh)

- HS: Nghe và nhớ

- GV: Bài thơ “Cảnh khuya” được viết theo

thể thơ gì ?

- HS: Phát biểu

- GV: Bài thơ được sáng tác vào thời gian

nào?

- HS: Phát biểu

- GV: Hướng dẫn cách đọc, cách ngắt nhịp

Đọc mẫu, gọi HS đọc

- HS: Nghe và thực hiện theo hướng dẫn

- GV: Nhắc HS xem chú thích SGK

- HS: Xem chú thích

* Kết luận (chốt kiến thức): Hồ Chí Minh là

nhà cách mạng kiệt xuất của nhân dân Việt

Nam ; là nhà văn, nhà thơ lớn, là danh nhân

văn hóa thế giới Bài thơ “Cảnh khuya” ra

đời vào thời kì đầu của cuộc kháng chiến

chống thực dân Pháp xâm lược.

Hoạt động 2: Tìm hiểu chi tiết văn bản

(22’)

nghệ thuật tả cảnh, tả tình ; ngôn ngữ và hình

ảnh đặc sắc của văn bản Bài thơ tình yêu

thiên nhiên gắn liền với tình cảm cách mạng

của chủ tịch Hồ Chí Minh, một tâm hồn chiến

sĩ - nghệ sĩ vừa tài hoa tinh tế vừa ung dung,

bình tĩnh, lạc quan.

- GV: Đọc hai câu đầu bài thơ “Cảnh khuya”

- HS: Đọc

- GV: Hai câu thơ tác giả tả cảnh gì ?

- HS: Trả lời (Cảnh đêm trăng rừng núi, có

tiếng suối, cây, hoa,…)

- GV: Câu thơ đầu tác giả dùng nghệ thuật gì?

Tác dụng của biện pháp nghệ thuật ấy ?

- HS: So sánh Gợi cảm xúc,…

- GV: Từ lồng được nhắc lại mấy lần ? Là

biện pháp tu từ gì ?

- HS: 2 lần, điệp từ

- GV: Qua từ lồng em cảm nhận được khung

cảnh như thế nào ?

- HS: Phát biểu

Kim Liên - Nam Đàn - Nghệ An

- Là vị lãnh tụ cách mạng kiệt xuất của nhân dân Việt Nam ; là nhà văn, nhà thơ lớn, là danh nhân văn hóa thế giới

2 Tác phẩm:

Bài thơ được sáng tác trong thời gian Người ở chiến khu Việt Bắc -thời kì đầu kháng Pháp (1947)

3 Đọc, chú thích

II Tìm hiểu chi tiết văn bản

1 Cảnh đêm trăng

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa, Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa hoa”.

- So sánh tiếng suối với tiếng hát ->

gợi cảm xúc, cảnh sống thật thanh bình

- Điệp từ lồng : khung cảnh có tầng

bậc -> tạo vẻ lung linh, kì ảo, thiên nhiên giao hòa

Trang 9

- GV: Qua hai câu thơ đầu em cảm nhận bức

tranh thiên nhiên như thế nào ?

- HS: Phát biểu

- GV chốt ý: Hai câu thơ đầu kết hợp khéo

léo yếu tố tự sự và miêu tả, tạo nên bức tranh

thiên nhiên trong trẻo, tươi sáng, gợi niềm vui

trong cuộc sống

- HS: Nghe và ghi nhận

- GV: Hai câu thơ cuối tiếp tục sử dụng

những biện pháp tu từ nào ?

- HS: So sánh và điệp từ

- GV: Phép so sánh làm nổi bật hình ảnh nào?

- HS: Cảnh khuya đẹp

- GV: Điệp từ “chưa ngủ” muốn nhấn mạnh,

khắc sâu nỗi niềm gì ?

- HS: Trả lời

- GV giảng: Ngoài các biện pháp tu từ trên tác

giả còn sử dụng phép đối rất chuẩn, ở tiếng

cuối các câu 1, 2, 4 gieo vần “a” tạo âm thanh

vang vọng Bài thơ có nỗi lo nhưng không bi

quan

- HS: Nghe và nhớ

- GV: Qua phần tìm hiểu trên, em có cảm

nhận như thế nào về vị lãnh tụ tên Hồ Chí

Minh

- HS: Nêu theo cảm nhận của cá nhân

Tích hợp giáo dục quốc phòng và an ninh:

- GV: Cho HS xem một số hình ảnh minh họa

trên đường kháng chiến của Bác Nêu cảm

nhận của em sau khi xem các hình ảnh trên

- HS: Quan sát, nêu cảm nhận

- GV: Nhận xét

* Kết luận (chốt kiến thức): Bài thơ tả cảnh,

tả tình đặc sắc, vừa mang phong cách cổ điển

lại giản dị, tự nhiên chứa đựng tình cảm yêu

nước nồng nàn của một tâm hồn nghệ sĩ –

chiến sĩ

Hoạt động 3: Tổng kết nội dung bài học

(5’)

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh thấy

được giá trị nội dung và nghệ thuật của tác

phẩm.

- GV: Nội dung và nghệ thuật của bài thơ ?

- HS: Trình bày

- GV: Cho HS đọc ghi nhớ/143 SGK

* Kết luận (chốt kiến thức): Bài thơ có nhiều

=> Kết hợp yếu tố tự sự và miêu tả, tạo nên bức tranh thiên nhiên trong trẻo, tươi sáng, gợi niềm vui trong cuộc sống

2 Tâm trạng của tác giả

“Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”.

- Phép so sánh làm nổi bật cảnh khuya đẹp

- Điệp từ “chưa ngủ” khắc sâu nỗi lo của Bác đối với vận mệnh đất nước

=> Bác yêu thiên nhiên và yêu Tổ quốc

III Tổng kết

Trang 10

hình ảnh thiên nhiên đẹp, có màu sắc cổ điển

mà bình dị, tự nhiên.

* Mục tiêu của hoạt động: Học sinh hiểu biết kiến thức cơ bản của bài học.

- GV: Giá trị nội dung và nghê thuật bài thơ ?

- HS: Trả lời

- Bài thơ kết hợp tả cảnh và tả tình khéo léo, hài hoà Trong bức tranh thiên nhiên mang màu sắc cổ điển chứa đựng tình cảm yêu nước của một vị lãnh tụ kính yêu.

Tiêu đề	Giáo án Ngữ văn 7 tuần 12 từ đồng âm
Trường học	Trường THCS Thị Trấn Trần Văn Thời
Chuyên ngành	Ngữ văn
Thể loại	Giáo án
Thành phố	Trần Văn Thời

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	198 KB