(Luận Văn Thạc Sĩ) Sử Dụng Phương Pháp Đóng Vai Vào Dạy Học Môn Giáo Dục Công Dân Lớp 10 Ở Một Số Trường Trung Học Phổ Thông Trên Địa Bàn Thành Phố Thái Nguyên.pdf

Untitled ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM MAI HẰNG GIANG SỬ DỤNG PHƢƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở MỘT SỐ TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI[.]

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Ngành: LL & PPDH b ộ môn Lý luận Chính trị

Mã s ố: 8.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THU HẠNH

THÁI NGUYÊN - 2020

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy

trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” là do chính bản thân tôi đã thực hiện

Các kết quả, số liệu trong luận văn là trung thực Nếu sai tôi xin hoàn toàn

chịu trách nhiệm

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2020

Tác gi ả đề tài

MAI H ẰNG GIANG

Đ c iệt m xin trân trọn cảm n cô i o TS Nguyễn Thu Hạnh đã

n iệt t n t m uyết truy n i c o m n n m c tri t c i n t ôn oa

ọc đ y đ đồn t i đã n n t n n i un p n p p n i n c u

đ uận văn đ c o n t iện n

Em c n xin đ c i i cảm n s u sắc t i an i m iệu tr n

T PT T i N uy n t i ia đ n n đồn n iệp đã đ n vi n i p đ

t o đi u iện đ m c t o n t n a ọc v o n t t uận văn n y

H ọc viên

Mai H ằng Giang

M ỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ SƠ ĐỒ viii

M Ở ĐẦU 1

1 Lý do chọn đ tài 1

2 M c đ c v nhiệm v nghiên c u c a đ tài 4

3 Đối t ng và ph m vi nghiên c u 4

4 Giả thuyết khoa học 5

5 P n p p n i n c u c a đ tài 5

6 Ý n ĩa t ực tiễn v đ n p c a đ tài 6

7 Kết c u c a đ tài 7

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN L ỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1 Tổng quan nghiên c u v n đ 8

1.1.1 Nh ng công trình nghiên c u n c ngoài v s d n p n p p đ n vai tron y học 8

1.1.2 Nh ng công trình nghiên c u tron n c v PPĐV v s d ng PPĐV tron y học môn GDCD 10

1.1.3 Nh ng giá trị c a các công trình nghiên c u i n quan đến đ tài và nh ng v n đ luận văn tiếp t c làm sáng tỏ 14

1.2 M t số khái niệm công c 16

1.2.1 Khái niệm p n p p p n p p đ n vai tron y học 16

1.2.2 Khái niệm p n p p đ n vai v u n c đi m trong PPĐV 17

1.3 S d n p n p p đ n vai tron y học môn Giáo d c công

dân l p 10 ở tr ng THPT 25

1 3 1 C n tr n i o c công dân l p 10 25

1 3 2 Ưu t ế c a việc s d n p n p p đ n vai tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 34

1.3.3 M c tiêu s d n PPĐV tron y học c n tr n i o c công dân l p 10 37

1.3.4 N i dung s d n PPĐV tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 ở tr ng THPT 39

1.3.5 Hình th c s d n PPĐV tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 ở tr ng THPT 41

Kết luận c n 1 44

Chương 2 TH ỰC TRẠNG VÀ QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN L ỚP 10 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PH Ố THÁI NGUYÊN 45

2.1 Thực tr ng c a việc s d ng p n p p đ n vai trong d y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 45

2 1 1 K i qu t đ c đi m tình hình chung c a c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 45

2.1.2 S d n p n p p đ n vai tron y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 48

2 2 Đ xu t quy trình thực hiện việc s d n PPĐV tron y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn DCD p 10 ở m t số tr ng THPT trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 56

2.2.1 Các nguyên tắc xây dựng quy trình 56

2.2.2 Quy trình thiết kế 61

Kết luận c n 2 70

Chương 3 THỰC NGHIỆM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO

HI ỆU QUẢ VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG

D ẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở MỘT SỐ

TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 72

3.1 Thực nghiệm s p m 72

3.1.1 Kế ho ch thực nghiệm 72

3.1.2 N i dung thực nghiệm 74

3.1.3 Kết quả thực nghiệm s p m 77

3.2 M t số giải pháp nhằm nâng cao ch t ng c a việc s d n p n p p đ n vai tron y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn DCD p 10 ở m t số tr ng T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 86

3 2 1 Đối v i đ i n i o vi n 86

3 2 2 Đối v i học sinh 87

3 2 3 Đối v i n tr ng 88

Kết luận c n 3 89

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PH Ụ LỤC

DANH M ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNXH : C n ĩa xã i

ĐC : Đối c n GDCD : i o c côn n

GV : Giáo viên

HS : Học sinh Nxb : Nhà xu t bản PPDH : P n p p y ọc PPĐV : P n p p đ n vai

SL : Số n THPT : Trun ọc p ổ t ông

TN : T ực n iệm

Bảng 3.2: M c đ h ng thú học tập c a học sin đối v i môn GDCD

sau tiết d y thực nghiệm bằn PPĐV 79

Bảng 3.3: T i đ học tập c a học sin đối v i gi học s d n PPĐV 80

Bảng 3.4: Kết quả ki m tra 1 tiết môn GDCD ở tr ng THPT Thái

N uy n T PT L n N ọc Quyến sau thực nghiệm 83

DANH M ỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Bi u đồ 3.1: Kết quả ki m tra 1 tiết môn GDCD ở tr ng THPT Thái

N uy n T PT L n N ọc Quyến sau thực nghiệm 84

M Ở ĐẦU

1 Lý do ch ọn đề tài

Giáo d c đ o t o đ c xem là chính sách, biện pháp quan trọng hàng

đ u đ phát tri n ở nhi u quốc gia trên thế gi i và Việt Nam không phải là ngo i lệ Đ phát tri n giáo d c, m t trong nh ng biện p p đan đ c đ t ra cho chúng ta là phải đổi m i giáo d c m tr c hết đổi m i v p n pháp d y học Nghị quyết số 29 c a Ban Ch p hành Trun n Đảng khóa

XI v đổi m i căn ản và toàn diện giáo d c đã n u rõ: “Tiếp tục đổi mới

Tron c n tr n i o c phổ thông, GDCD là môn học gi vai trò ch

đ o trong việc giúp học sinh hình thành, phát tri n ý th c và hành vi c a n i công dân Thông qua các bài học v lối sốn đ o đ c, pháp luật, kinh tế, môn GDCD góp ph n bồi ng cho học sinh nh ng phẩm ch t ch yếu v năn ực

cốt lõi c a n i côn n đ c biệt là tình cảm, ni m tin, nhận th c, cách ng x phù h p v i chuẩn mực đ o đ c v quy định c a pháp luật c ĩ năn sống và

bản ĩn đ học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và h i nhập quốc tế [7; tr.2] C t n i môn DCD đ n vai trò quan trọn tron việc i o c t c v n vi c a n i côn n c o S ôn c ỉ tran ị c o n i ọc n n tri t c đ o đ c m

đi u quan trọn r n uyện c o S t i qu n ỹ năn t ực iện n vi iao tiếp n x p ù p v i c uẩn mực đ o đ c c a xã i

Việc đổi m i p n p p y ọc môn DCD tron n n năm qua ở

c c tr n T PT n i c un các tr n T PT tr n địa n t n p ố Thái

N uy n n i ri n c o t y m c ù đã c n i u cố ắn tron đổi m i c c y

c c ọc n n ết quả đ t đ c c a t n x n v i y u c u đòi ỏi c a t ực tiễn Đ c iệt c n tr n DCD p 10 v i n n tri t c tr u t n v mang tính khái quát hóa cao c a đ c V quan t m t ỏa đ n ằn việc đổi

m i p n p p n t c tổ c c y ọc c o p ù p

Đối v i p n n V y môn DCD ở các tr n T PT tr n địa n Thái Nguyên, PPĐV tuy ôn còn xa ù đã đ c n i u V vận n n n

t n oa ọc v iệu quả c a cao N n t n uốn đ a ra đ S sắm vai còn

đ n điệu c a tập trun v o m c ti u i ọc n t m c ti u p t tri n ỹ năn i o c t i đ c o S T o đ n ởi ọc tập v t n t c cực c a

S tron việc t m tòi n i n c u ảo n iệm đ iải quyết v n đ m t c c

s n t o c a đ c p t uy ở m c đ cao Việc tìm iếm c c t c tổ c c y

ọc đ t u t S t c cực iải quyết v n đ t o PPĐV đảm ảo t n p ù p

v i m c đ c y u c u n i un i ọc v n đến r n uyện p t tri n năn

ực n i ọc đan y u c u đ t ra tron đổi m i p n p p y ọc DCD

p 10 ở các tr n T PT tr n địa n t n p ố T i N uy n iện nay

Trên thực tế, việc thực hiện đổi m i PPDH hiện nay có vai trò hết s c quan trọn đối v i ho t đ ng d y và học ở n c ta Đ c biệt đối v i môn GDCD

ở c c tr ng THPT, muốn n n cao đ c ch t ng d y và học môn học này,

tr c hết giáo viên c n phải ch đ ng trong việc đổi m i, lựa chọn các PPDH tích cực, hiệu quả i i đ c ở n i học sự h ng thú, nhu c u khám phá và mong muốn chiếm ĩn đ c tri th c c a môn học, biến nó thành tri th c, kỹ năn c a bản thân mình Vận d n đ c n tron đ i sống thực tiễn

M t trong nh ng PPDH tích cực hiện nay đ c giáo viên d y môn GDCD s d n đ PPĐV đ kết h p v i c c PPD c n t uyết trình,

đ m t o i, nêu v n đ , d y học tình huống, thảo luận nhóm S d ng PPDH này, gi học trở n n sin đ ng, học sin c đi u kiện suy n ĩ s u sắc v m t

v n đ bằng cách tập trung vào m t sự kiện c th m n i học v a thực hiện

ho c quan sát Tuy nhiên, không phải n i dung nào c a c n tr n môn DCD i o vi n c n c t thực hiện PPĐV C n ôn p ải giáo viên nào

c n có th s d ng tốt p n p p n y tron y học môn GDCD cho học sinh phổ thông Bởi, khi s d n PPĐV i o vi n p ải có kinh nghiệm tổ ch c, học sinh c n phải m nh d n, tình huốn đ a ra đ học sin đ n vai p ải phù

h p v i kiến th c c a bài học v năng lực “ iễn” c a học sinh Chính nh ng khó

ăn n y iến i o vi n t ng ng i và r t ít s d n PPĐV đ d y học môn

GDCD ở c c tr ng THPT hiện nay.Việc giáo viên s d n PPĐV tron y học môn DCD tron c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên l i càng h n chế Đối v i c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố T i N uy n đổi

m i PPDH môn GDCD trong nh n năm qua c o t y, m c ù đã c n i u cố gắn tron t ay đổi cách d y và học c a cả giáo viên l n học sin n n ết quả đ t

đ c c a môn học v n c a đ p n đ c yêu c u đòi ỏi thực tế c a xã h i Nhi u giáo viên c a c c tr ng c n đã s d ng các PPDH tích cực trong d y học môn DCD đ nhằm nâng cao ch t ng c a môn học Song, trên thực tế nh ng PPDH m i, tích cực mà giáo viên s d ng v n c a n i u ch yếu p n p p nêu v n đ p n p p t ảo luận nhóm kết h p v i các PPDH truy n thốn n thuyết tr n đ m t o i Cho nên, học sinh c a c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên v n c a t ật coi trọn v t c t đối v i môn học GDCD, v n xem môn học n môn p , không m y đ u t t i ian đ học tập

Do vậy, giáo viên d y môn GDCD ở c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên ngoài nh n PPD đã s d ng, ở m t số n i dung c a c n trình GDCD l p 10, 11, 12 nên kết h p v i thiết kế bài giản i hình th c nh ng

v n đ , nh ng tình huống giả định, giúp học sinh tập trung vào m t sự kiện, m t

v n đ c th nhằm phát huy tính sáng t o và phát tri n năn ực c a n i học Gi học sẽ trở n n sin đ ng và h p d n cuốn t đối v i cả n i học l n n i d y

T thực tiễn d y học, cùng v i việc tham khảo ở đồng nghiệp v ch t

ng học tập môn GDCD c a học sinh các tr n T PT tr n địa n t n

p ố Thái Nguyên, tôi nhận th y việc s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 là hoàn toàn phù h p v i n i dung kiến th c môn học, phù h p

v i m c tiêu giáo d c hiện nay Đ c biệt v i đối t ng học sinh ở các tr ng THPT Thái Nguyên, T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên

c c m c tr n đ nhận th c t n đối tốt so v i m t bằng chung c a học sin tr n địa bàn tỉnh Việc luận giải, khảo sát và thực nghiệm d y học theo PPĐV không chỉ c n ĩa uận m còn c n ĩa t ực tiễn góp ph n vào

việc đổi m i PPDH phát tri n năn ực, phẩm ch t c a học sinh

Xu t phát t nh ng lý do trên, tôi lựa chọn đ tài “Sử dụng phương

pháp đóng vai vào dạy học môn GDCD lớp 10 ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” m đ tài luận văn th c sĩ c a mình

2 M ục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Tr n c sở lý luận và nhận diện m t số v n đ đ t ra t thực tr ng d y

học môn DCD c n tr n p 10 ở tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên, luận văn đ xu t quy tr n v đi u kiện s d n p n p p

đ n vai nhằm nâng cao ch t ng d y học môn DCD c n tr n p

10 t o ng phát huy năn ực vận d ng kiến th c vào thực tiễn c a HS

- Làm rõ c sở lý luận c a việc s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD

l p 10 ở tr ng THPT

- Đ n giá thực tr n v đ xu t quy trình s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

- Tiến hành thực nghiệm v đ ra m t số giải pháp nhằm s d ng có hiệu

quả PPĐV trong d y môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên c u thực tr n v đ xu t quy trình s d ng PPĐV trong d y học GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

- Trong ph m vi c a đ tài luận văn t c sĩ n y c n tôi c ỉ gi i h n nghiên c u việc s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn dân v i đ o đ c” ở ba tr ng: THPT Thái Nguyên, T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên

- Đ tài tiến hành khảo sát đối v i học sinh khối 10 bao gồm các l p: 10A1, 10A2, 10A3, 10A4, 10 chuyên Tin và 10 chuyên S c a a tr ng:

T PT T i N uy n T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên, năm ọc 2019 - 2020

4 Gi ả thuyết khoa học

Việc s d ng PPĐV trong d y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên nếu

đ c làm sáng tỏ c sở lý luận c sở thực tiễn v đ ra đ c quy tr n đi u kiện

c n thiết đ thực hiện t sẽ p t uy đ c tính tích cực, tự giác, ch đ ng, sáng

t o c a HS trong phát hiện và giải quyết tình huống thực tiễn, t o sự h ng thú trong học tập c a HS, góp ph n nâng cao ch t ng d y học c n tr n GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

+ Phươn pháp lịch sử và lôgíc: Nghiên c u và thu thập các tài liệu

tham khảo t sách báo chuyên ngành, t các công trình nghiên c u đi tr c v PPĐV và s d ng PPĐV trong d y học môn DCD đ t đ c n ng thông tin t iệu c n thiết ph c v cho n i dung nghiên c u c a đ tài

thập đ c t các tài liệu tham khảo, tác giả tiến hành tổng h p, phân t c đ làm sáng tỏ c sở lý luận c a việc s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD

l p 10 ở tr ng THPT Thái Nguyên T PT L n Ngọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên

+ Phươn pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết: T các kết quả thu

đ c c a việc phân tích tài liệu tham khảo, luận văn tiến hành phân lo i,

chọn lọc t ôn tin đ lựa chọn c c quan đi m lý thuyết v PPĐV và s

d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn n v i đ o

đ c” đ c c sở đ xu t quy trình và các giải pháp nhằm s d ng có hiệu

quả PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phươn pháp phỏng vấn: Tác giả tiến hành phỏng v n trực tiếp giáo

viên d y GDCD và học sinh khối 10 ở tr ng THPT Thái Nguyên, THPT

L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên đ tìm hi u thực tr ng s

d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10

+ Phươn pháp điều tra xã hội học: Xây dựng bản anket v i hệ thống

câu hỏi đ n v c u ỏi mở dành cho giáo viên và học sinh khối 10 ở tr ng THPT Thái Nguyên T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên nhằm khảo sát v thực tr ng s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10

ở các tr ng THPT này Tr n c sở đ đ n i v đ xu t quy trình cùng các giải pháp nhằm s d ng có hiệu quả PPDH này ở m t số tr ng THPT

tr n địa bàn thành phố T i N uy n tron iai đo n hiện nay

+ Phươn pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm quy

tr n đã đ xu t, nhằm ki m định l i t n đ n đắn c a giả thuyết khoa học

m đ t i đ a ra tr n c sở đ r t ra c c ết luận đ xu t giải pháp và kiến nghị nhằm đ m i hiệu quả khi giáo viên s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn n v i đ o đ c” ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

5.3 Phương pháp bổ trợ

xây dựng bảng, bi u r t ra đ c các kết luận khoa học đ p n đ c m c tiêu và nhiệm v m đ tài nêu ra

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

- Đ tài hoàn thành sẽ góp ph n làm sáng tỏ c sở lý luận và thực

tiễn c a việc s d ng PPĐV tron y học môn GDCD l p 10 ph n

“Côn n v i đ o đ c” ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

- Quy trình s d ng PPĐV trong d y học ph n “Côn n v i đ o

đ c” môn DCD p 10 và nh ng giải p p m đ tài nêu ra sẽ góp ph n nâng cao hiệu quả s d ng PPDH này trong d y học môn GDCD l p 10 ở

m t số tr ng T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên nhằm phát huy tính tích cực c a HS

- Đ tài có th s d ng làm tài liệu tham khảo cho học viên cao học, sin vi n n n s p m GDCT; giáo viên d y học GDCD ở các tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên trong việc đổi m i p n pháp d y học

7 K ết cấu của đề tài

Ngoài ph n mở đ u, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn ồm 3 c n ,

7 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP

ĐĨNG VAI TRONG DẠY HỌC MƠN GIÁO DỤC CƠNG DÂN LỚP 10

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THƠNG 1.1 T ổng quan nghiên cứu vấn đề

đĩng vai trong dạy học

Đ n vai m t trong nh n p n p p đ c s d ng ch yếu tron ĩn vực nghệ thuật Nh ng năm n đ y p n p p n y đã đ c

c c n s p m s d ng đ t ay đổi cách d y và học nhằm nâng cao ch t

tự giác, ch đ ng, sáng t o c a n i học Tron đ t c iả c n đã đ cập t i

việc s d n đ n vai tron y học kết h p v i c c PPD c đ giúp HS

khắc ph c nh ng h n chế n t n r t rè, khả năn p tác v i nhau trong quá trình thực hiện các nhiệm v học tập Tuy nhiên, tác giả chỉ m i d ng l i ở việc

đ cập t i PPĐV c a n u rõ c c c thực hiện ay đ n i v u n c

đi m c a PPDH này

Tác giả Kanokwan Manorom and Zoë Pollock v i tài liệu “Ro p ay as

a Teaching Method: A Practical ui ” ( ng d n thực n : đ n vai n

m t p n p p y học) đã tiếp cận v n đ đ n vai tr n p n iện PPDH Theo tác giả: “Đ n vai m t cơng c giảng d y h u ích vì nĩ giúp phát tri n kỹ năn t ực hành và kiến th c học thuật c uy n mơn V đ n vai

c n n đến nhu c u c a sin vi n đ ọ t ng thích cách tiếp cận

thực n đ học và mở r ng hi u biết v cu c đ m p n c a các bên liên quan thông qua quá trình mô phỏng kinh nghiệm” [42] V i quan niệm n y đã cho th y tính tích cực khi GV s d n PPĐV tron y học sẽ mang l i hiệu

quả nh t định nhằm kích thích tính sáng t o ở n i học

T c iả Ju ow tron i o “Using role play as a teaching

c “T ac in Pu ic A ministration” n y 1/3/1992 vo XII n 01 t tran

69 - 75 đã n u ra vai trò c a việc s n PPĐV tron y ọc sẽ t u t

đ c t t cả S t am ia m t c c t c cực ằn c c iến c o S đ n vai

ọ cảm t y c v n đ trải n iệm căn t ẳn v xun đ t t am ia v o

t n n v p t c T o t c iả: i s n PPĐV sẽ tăn vai trò

t am ia c a ọc sin c t c sự n t c a ọ đối v i môn ọc uyến

c ọ t c cực ọc n [25; tr.69 - 70] V i c c tiếp cận n y PPĐV đ c

x m m t tron n n PPD t c cực p t uy đ c năn ực c a S tron

qu tr n ọc tập

Petty Gheossrey (2012) v i cuốn s c “Hướng dẫn thực hành, dạy học

n na ” c a Nx Stan y T oorrn y c n đã đ cập đến v n đ đ n vai

diễn kịch và mô phỏng Tác giả đã c ỉ ra tính tích cực khi s d n PPĐV trong quá trình tổ ch c d y học Theo tác giả: “Đ n vai c t c t c ng trong việc phát tri n kỹ năn iao tiếp cho học sinh, t o c i thực tập kỹ năn tron môi tr n đ c đảm bảo” [32; tr.224]

Robert J.Marzand, Debra J.Pickering, Jane E.Pollock (2011), Các phươn pháp dạy học hiệu quả (N i dịch: Nguyễn Hồng Vân), Nxb Giáo

d c Việt Nam, Hà N i Trong công trình này các tác giả đã n u ra c c PPD

hiệu quả tron đ c PPĐV T o n m t c iả: Đóng vai là không chỉ đòi

hỏi nhân vật vào vai phải nhận th c đ n đắn đ y đ v n i un m còn đòi

hỏi kỹ thuật bi u l xúc cảm, kỹ năn t uy và x lý tình huống Vì thế,

đ n vai c n t iết thực bao nhiêu thì kỹ năn t n ng c a n i học càng

đ c hình thành và phát tri n b y nhiêu

Tác giả rn M i r N uyễn Văn C n (2018) Lý luận dạ học hiện đại: Cơ sở đổi mới mục tiêu, Nội dun v phươn pháp dạ học, Nx Đ i ọc

S p m Ở côn tr n n i n c u n y c c t c iả đã n u ra quan niệm v PPĐV: đ n vai m t PPD t ôn qua mô p ỏn v t n c t n c t trò

c i (còn ọi trò c i đ n vai) C n i u n t c trò c i y ọc n trò c i tự o trò c i đ n vai c c trò c i quy tắc trò c i ập ế o c

i u iễn ịc i u iễn tự o [2; tr 141] Đồn t i c c t c iả c n đã c ỉ

ra c c n t c đ n vai v tiến tr n c a trò c i đ n vai Qua đ c o t y

đ n vai m t tron n n PPD t c cực p t tri n đ c năn ực c a S

n năn ực iao tiếp iễn xu t ả năn đồn cảm đ n i …

Các công trình nghiên c u tr n đ y c a các tác giả n c n o i đ u đã t nhi u khái quát v PPD đ n vai v c o t y tính tích cực khi s d ng PPDH này nhằm p t uy năn ực c o n i học Đ y n n c sở lý

luận quan trọn đ tác giả luận văn t am ảo, nghiên c u và s d ng trong khi giải quyết các nhiệm v m đ tài luận văn n u ra

Cuốn s c “Phươn pháp luận nghiên cứu khoa học” c a tác giả Ph m

Viết V ng (2000), Nxb Quốc gia, Hà N i Trong cuốn sách này, tác giả đã đ

cập t i PPĐV Ôn quan niệm: sắm vai là m t hình th c c a p n p p trò

c i t u c n m p n p p t ực hành Theo ông, s d n trò c i m t PPDH nhẹ nhàng, h p d n, lôi cuốn học sinh, v a c i v a học, học tập có hiệu

quả Đ y c n u đi m c a PPĐV i V s d ng trong quá trình d y học

Tác giả Phan Trọng Ngọ (2005), Dạy học v phươn pháp dạy học

tron nh trường, Nx Đ i học S p m Hà N i Ở cuốn sách này, tác giả

c n đã luận bàn v vai trò c a PPĐV n u ra i niệm v c c đ c đi m

c a PPDH này Tuy nhiên, tác giả c a m rõ u n c đi m c a PPDH này so v i các PPDH khác

Tác giả Nguyễn Văn C Nguyễn Duy Nhiên (2007), Dạy và học môn

ph m Tr n c sở khái quát v nh ng v n đ v lí luận và thực tiễn d y và học môn GDCD ở tr ng THPT, cho th y c n phải đổi m i PPD đ nâng cao

ch t ng d y và học môn học này ở tr ng THPT Tron đ cuốn s c đã

đ đến PPĐV - m t trong nh n p n p p c trọng kỹ năn t ực hành,

vận d ng kiến th c đã ọc vào thực tiễn đ phát tri n năn ực cá nhân

Tác giả V ồng Tiến (2007), Dạy và học môn GDCD ở trường

cuốn sách này, tác giả đã nêu ra nh n u đi m c a PPĐV đ : “ y

đ c h ng thú c a HS, t o đi u kiện làm nảy sinh óc sáng t o, giúp cho HS rèn luyện thực hành nh ng kỹ năn ng x và bày tỏ t i đ hành vi theo chuẩn mực đ o đ c và chính trị - xã h i” [39; tr.61- 63]

Nhóm tác giả Đin Văn Đ c D n Thị Thúy Nga (2011) v i cuốn giáo trình Phươn pháp dạy học môn GDCD ở trường THPT Nx Đ i học

S p m Hà N i c n đã đ cập đến quan niệm v PPĐV v i t c c o t

đ n “tổ ch c c o n i học thực hành, làm th m t số cách ng x n o đ trong m t tình huống giả địn ” [18; tr.170]

Nhóm tác giả V Đ n ảy (Ch i n) Đ n Xu n Đi u, Nguyễn

T n Min V Văn T c (2015), Lí luận dạy học môn GDCD ở trường phổ

niệm, cách tiến n đ n i v u n c đi m c a PPĐV v ẳn định:

“đ y PPD n ằm i p S suy n ĩ s u sắc v m t v n đ bằng cách tập trung vào m t sự kiện c th m n i học v a thực hiện ho c quan sát Việc

diễn không phải ph n chính c a p n p p n y m đi u quan trọng là sự

thảo luận sau ph n diễn” [1; tr.100]

Hai là, nh ững bài viết về PPĐV được đăn tron tạp chí và hội thảo

Nghiên c u v PPĐV tron y học nói chung và trong d y học môn GDCD nói riêng có r t nhi u các bài báo khoa học n :

Tác giả L u Thu Th y (2013) v i bài viết “Đổi mới phươn pháp dạy

sinh” Kỷ yếu H i thảo quốc gia v giáo d c đ o đ c công dân trong giáo d c

phổ thông Việt Nam, Nxb Giáo d c Việt Nam, 2013 Ở bài viết này, tác giả

đã n i đến vai trò c a PPĐV đối v i việc phát tri n năn ực giao tiếp năn lực giải quyết v n đ năn ực sáng t o c a HS trong d y học môn GDCD

Tác giả Ph m Thị Minh Phúc v i bài viết “Kinh nghiệm sử dụng PPĐV

xahoinhanvan.cdsptw.edu.vn Tác giả đã n u ra quan niệm v PPĐV v c c

c tiến hành s d n PPĐV tron d y học môn GDCD cho HS trung học

c sở đ : c 1 Giáo viên gi i thiệu tình huống vào cuối tiết học tu n

tr c đ HS xây dựng kịch bản và phân công sắm vai; c 2 Th hiện kịch

bản (tình huốn ); c 3 Học sinh nhận xét rút ra bài học; c 4: Giáo viên

nhận xét đ n i V i c c c nêu ra c a tác giả đã i p c o V i s

d n PPĐV tron y học môn GDCD trở nên hiệu quả n

Tác giả Lê Thị May (2019), Sử dụng PPĐV trong dạy học môn ngữ văn

ở trườn THPT N hĩa Dân, H i thảo c uy n môn “Vận d n p n p p

kỹ thuật d y học tích cực trong d y học môn Ng văn” t i tr ng THPT Tr n

n Đ o Báo cáo khẳn địn đ n vai p n p p tổ ch c cho HS

thực n đ trình bày nh n suy n ĩ cảm nhận và ng x theo m t vai giả định T đ i p S suy n ĩ s u sắc v m t v n đ bằn c c đ ng t ch

đ ng, góc nhìn c a n i trong cu c

Tác giả L u T ị Biên (2010), Vận dụng PPĐV vào dạy học phần “Công

ới đạo đức” môn GDCD ở trườn THPT Đo n Thị Điểm - Hà Nội, Luận

văn t c sĩ K oa ọc giáo d c Trong công trình này tác giả đã i qu t c sở lý

luận và thực tiễn v vận d n PPĐV tron y học ph n “Côn n v i đ o

đ c” môn DCD ở tr n T PT Đo n T ị Đi m n u ra quy tr n c c đi u

kiện đ thực hiện quy trình s PPĐV tron y học môn GDCD l p 10 nhằm nâng cao ch t ng d y học môn học này c a n tr ng

Tác giả Đ o T ị ng (2011), Sử dụn phươn pháp tình huống kết

trường THPT Lê Viết Thuận, Thành phố Vinh), Luận văn t c sỹ khoa học

Giáo d c Đ i học Vinh

Tác giả Nguyễn Thị Quyên (2014), Kết hợp phươn pháp tình huống

địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, Luận văn t c sĩ oa ọc Giáo

d c Đ i học Vinh

Tác giả Nguyễn Thị Nga (2014), Vận dụng PPĐV vào dạy học môn Giáo

Đôn , Th nh phố Hà Nội, Luận văn t c sĩ K oa ọc Giáo d c Đ i học S

ph m Hà N i

Tác giả Nguyễn Thị Bích H nh (2017), Sử dụng PPĐV trong dạy học

Khoa học giáo d c Đ SP T i N uy n

Tác giả V T ị Bốn (2017), Vận dụng PPĐV trong dạy học phần công

học Giáo d c, Khoa học Giáo d c Đ i học S p m Hà N i

Các công trình nghiên c u tr n đ y đ u đã đ a ra đ c quan niệm v PPĐV c c tiến hành, chỉ ra nh n u, n c đi m c a PPD n y Tr n c

sở phân tích thực tr ng s d n PPĐV tron d y học môn GDCD ở các nhà

tr ng c th đ đ a ra quy tr n s d n PPĐV tron y học và thực nghiệm s p m đ khẳn định quy trình nêu ra là h p lý, hiệu quả góp ph n nâng cao ch t ng d y học môn GDCD trong c c n tr ng

Qua nghiên c u các công trình khoa học c a các tác giả đi tr c cho

th y, việc s d n PPĐV tron y học nói chung và d y học môn GDCD ở

tr ng phổ thông là phù h p và c n thiết đ i p V p t uy đ c năn ực

c a S c t c đ c tính sáng t o, ch đ ng, tích cực ở n i học Tuy nhiên, m i bài học có n i dung khác nhau, m i tr ng học l i có nh n đi u

kiện v c sở vật ch t p n tiện d y học đối t n n i học khác nhau nên việc s d n PPĐV tron y c n phải đ c GV vận d ng khéo léo cho phù h p m i có th p t uy đ c n t n u việt c a PPDH này

Có th nói, m t khối ng tri th c phong phú v i nhi u công trình nghiên c u v PPĐV cho th y s c h p d n ay t n đ c biệt quan trọng c a

v n đ n y đối v i đổi m i PPDH môn GDCD Giá trị khoa học c a các công trình nghiên c u nêu trên có th đ c khái quát ở các bình diện sau:

học ở nhi u bình diện c n au n n đ u xem việc s d n PPĐV trong

d y học môn DCD p n p p p p n phát tri n kỹ năn iao tiếp,

ng x , giải quyết tình huốn năn ực t uy đ c lập v t uy p ản biện

c a n i học

đ n i v m rõ n ng n i un c ản v khái niệm đ c đi m, cách tiến hành PPĐV trong d y học nói chung và trong d y học môn GDCD ở tr ng THPT nói riêng

công trình nghiên c u nêu trên đã phân tích m rõ vai trò u n c đi m

c a PPĐV luận bàn tính c n thiết c a việc đổi m i p n p p này theo

ng tích cực hóa ho t đ ng nhận th c, chiếm ĩn tri t c, rèn luyện và phát tri n kỹ năn t n ng c a HS

B ốn là tr n c sở khảo s t p n t c đ n i t ực tr ng vận d ng

PPĐV trong d y học GDCD, nhi u luận văn t c sỹ đã đ xu t đ c quy

tr n đi u kiện d y học GDCD bằng PPĐV ở m t số tr ng THPT và tiến hành thực nghiệm, rút ra nh ng kết luận s p m c n thiết đ nâng cao hiệu

quả việc s d n p n p p n y ở c c địa bàn nghiên c u c th

Tuy n i n c a c côn tr n n i n c u nào trực tiếp bàn luận v v n

đ s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên; c n c a c côn tr n nghiên c u n o đ cập và luận giải đ y đ v nh ng v n đ đ t ra trong vận

d ng PPĐV vào d y học môn GDCD l p 10 ph n “Công dân v i đ o đ c” ở các tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

Dựa tr n c sở kết quả nghiên c u đã c i n quan đến đ tài, tác giả

tiếp t c nghiên c u đ làm rõ nh ng n i dung sau:

xu t quy trình, thực nghiệm s p m đối v i quy tr n đ ra và nêu lên các

biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả s d ng PPĐV trong d y học GDCD l p

10 ph n “Côn n v i đ o đ c” ở tr ng THPT Thái Nguyên T PT L n

Ngọc Quyến, THPT Chuyên tỉnh Thái Nguyên

- Nêu ra m t số khuyến nghị đ s d ng PPĐV trong d y học GDCD

l p 10 ph n “Côn n v i đ o đ c” ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên m t cách hiệu quả và khoa học

1.2 M ột số khái niệm công cụ

Thuật ng “p n p p” c n uồn gốc tiếng Hy L p “M t o os”

c n ĩa con đ ng, cách th c ho t đ ng nhằm đ t đ c m c đ c n t định Có th x m p n p p n m t nghệ thuật đòi ỏi m i ch th phải

biết sắp xếp các biện pháp, cách th c ho t đ ng sao cho khoa học, hiệu quả

nhằm đ t đ c m c ti u đ t ra Đ hiện thực hóa m t m c tiêu, m i n i có

th s d n c c p n p p ôn iống nhau nên khái niệm p n p p còn bao hàm cả sự sáng t o trong cách th c ho t đ ng c a m i ch th t o

n n t n đa ng, phong phú, nhi u chi u c a khái niệm p n p p

Ho t đ ng d y học qu tr n t n t c i a V v S đ qu trình chuy n giao, x lí thông tin địn ng c a GV và quá trình tiếp nhận,

x lí, tái t o thông tin, chiếm ĩn tri t c, hình thành và phát tri n năn ực

c a HS Bản ch t c a quá trình d y học là việc s d ng hệ thốn p n p p

d y và học tron đ p n p p y c a GV quyết địn t c đ ng và chi

phối đến p n p p ọc c a HS Theo tác giả V Đ n ảy: “PPDH là

cách th c con đ ng tiến hành ho t đ ng d y học tron đ c o t đ ng d y

c a th y và ho t đ ng học c a trò gắn bó mật thiết

Tác giả Phan Thị Hồng Vinh quan niệm “PPDH là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của GV và HS trong quá trình dạy học được tiến

h nh dưới vai trò chủ đạo của GV nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các

đ ng qua l i c a GV và HS trong việc thực hiện m c tiêu d y học Tron đ

V đ n vai trò c đ o địn ng, d n dắt ho t đ ng nhận th c c a HS

T việc chỉ ra mối t n quan i a d y và học, tác giả Ph m Viết V ng cho

rằn “PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợp của GV và HS, tron đó phươn pháp dạy chỉ đạo phươn pháp học, nhằm giúp học sinh

N vậy, ph n l n các ý kiến đ a ra đ u hi u PPDH là sự t n t c hay giao tiếp gi a GV và HS đ giải quyết các nhiệm v d y học, giúp HS

ĩn i tri th c và phát tri n năn ực Có th khái quát l i: PPDH là tổ hợp cách th ức hoạt động của GV và HS trong quá trình dạy học dưới sự định hướng của GV nhằm i p H tự giác, tích cực khám phá, chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển các kỹ năn tươn ứng

Theo T đi n tiếng Việt c a Hoàng Phê: “Đón vai l thể hiện nhân

m ột vấn đề, một chủ đề n o đó tron cuộc sống hiện thực được xây dựng

n y đ n vai đ c hi u v i n ĩa sự hóa thân vào nhân vật c a n i diễn viên nhằm th hiện n i dung c a kịch bản

Tác giả Ph m Thị Châu cho rằn “Trẻ đ n m t vai c i c th đ tái t o l i

nh ng n t ng, nh ng xúc cảm mà trẻ thu nhận đ c t m t môi tr ng xã h i c a

n i l n nh sự tham gia tích cực c a tr t ởn t n ” [11 tr 158] Quan niệm này tiếp cận khái niệm đ n vai v i t c c m t d ng th c trò c i ở đ trẻ hóa

t n t n n i khác, ch không phải là m t p n p p y học

Theo tôi, đ n vai p n p p tổ ch c cho HS thực n “ m

th ” m t số cách ng x n o đ tron m t tình huống giả địn Đ y

p n p p n ằm i p S suy n ĩ s u sắc v m t v n đ bằng cách tập trung vào m t sự việc c th mà các em v a thực hiện ho c quan s t đ c Việc “ iễn” ôn p ải là ph n chính c a p n p p n y m đi u quan trọng là sự thảo luận sau ph n diễn y

V i bình diện tiếp cận là m t PPDH, có nhi u quan niệm khác nhau v PPĐV C th :

T quan niệm x m đ n vai m t p n p p man t n c t trò

c i n ằm t o h n t c o n i học, tác giả Nguyễn Văn C ng: “Đóng vai là m t p n p p y học thông qua mô phỏn v t ng có tính ch t trò c i ay còn ọi trò c i đ n vai” [12; tr.42] Đóng vai đ c coi là

m t PPD i d ng tổ ch c trò c i tron đ V n t n ịch bản có

n i dung học tập, yêu c u ng i học đ n c c vai iễn đã đ c phân công theo hình th c trò c i đ n vai

M t số tác giả quan niệm PPĐV c n n t c đ n ịch trong tổ

ch c d y học Theo tác giả Phan Trọng Ngọ: “P n p p đ n ịch trong

d y học là GV cung c p kịch bản v đ o diễn, học sin n đ ng theo các vai diễn Qua đ ọ học đ c c c suy n ĩ t hiện t i đ v n đ ng

c n n c c ỹ năn ng x khác c a nhân vật trong kịch bản” [30; tr.283] Đồn quan đi m, tác giả Tr n Thị Tuyết Oanh cho rằn “Đ n ịch là

ph n p p y học tron đ V tổ ch c quá trình d y học bằng cách xây

dựng kịch bản và thực hiện kịch bản đ n ằm giúp HS hi u sâu sắc n i dung

học tập” [31; tr.227] Các quan niệm đ a ra n y đ u c đi m chung trong t

uy x m đ n vai PPDH mà vai trò c a n i GV là xây dựng kịch bản và

tổ ch c cho HS nhập vai thành nhân vật có trong kịch bản, t đ tiếp nhận n i dung kiến th c c a bài học

Tác giả V ồng Tiến chỉ rõ: “PPĐV c u đi m y đ c h ng thú c a

học sinh, t o đi u kiện làm nảy sinh óc sáng t o, giúp cho học sinh rèn luyện

thực hành nh ng kỹ năn ng x và bày tỏ t i đ hành vi theo chuẩn mực đ o

đ c và chính trị xã h i” [39; tr.61-63] Tác giả đã tiếp cận PPĐV t o ng phát tri n năn ực n i học, ở đ V n n c o t n uống mở ôn c o tr c

“ ịch bản” v n i học sẽ tự sáng t o kịch bản, l i tho i i n quan đến n i dung

kiến th c t i đ , kỹ năn c n đ t đ c c a bài học đ đ n vai

N vậy, PPĐV t n đ c thực hiện thông qua các ti u phẩm do HS tự dàn dựn i sự cố v n, tr giúp c a GV Tác giả Đin Văn Đ c - D n T ị Thúy Nga cho rằn : “PPĐV p n p p tổ ch c cho HS thực hành m t số cách ng x n o đ tron t n uống giả địn đ nắm v ng n i dung bài học” [18; tr 22] Đ y p n p p t ực hành mang tính ch đ ng, sáng t o, gây sự

c t u t n i học tham gia vào bài giảng, t đ p t tri n t uy tr tuệ,

kỹ năn t ực hành, t o ra b u không khí sôi nổi cho l p học n i d y v n i

học trở lên thân thiện g n i v i n au n n đ i học đ t hiệu quả cao

Tác giả Đin Văn Đ c - D n T ị Thúy Nga cho rằn “p n p p đ n vai p n p p tổ ch c cho HS thực hành m t số cách ng x n o đ tron t n huống giả địn đ nắm v ng n i dung bài học” [18 tr 22] Đ y p n p p t ực hành mang tính ch đ ng, sáng t o, gây sự c t u t n i học tham gia vào bài giảng, t đ p t tri n t uy tr tuệ, kỹ năn t ực hành, t o ra b u không khí sôi nổi cho l p học n i d y v n i học trở lên thân thiện g n i v i n au n

nh đ i học đ t hiệu quả cao

Tác giả Trịnh Quang T trong bài viết: “P n p p đ n vai mô n a

ho t đ ng ngh nghiệp trong d y học các môn khoa học kỹ thuật” đăn tr n T p chí Giáo d c số 100 (T n 3/2004) c n bàn v p n p p y học đ n vai mô hình hóa ho t đ ng ngh nghiệp Tác giả cho rằng, trong quá trình thực hiện đ n vai, học vi n t n t c r n u c v i nhau theo m t kịch bản nh t định phù h p

v i m c đ c v n iệm v d y học Kịch bản đ c o p ép v đòi ỏi học viên phải

ch đ ng th hiện n đ n suy n ĩ c a m n n tron m t trò c i c không

phải n c c vai iễn c a các kịch bản nghệ thuật Chính do học vi n đ c ch

đ ng, sáng t o th hiện vai diễn n t ế nên họ ĩn i đ c n i dung d y học đã thiết kế trong tình huống v i sự h ng thú và n lực r t cao

P n p p đ n vai còn đ c quan niệm p n p p y học thông qua hình th c đ n ịch, diễn xu t - sự nhập tâm, hoá thân c a HS vào nh ng nhân vật c th và th hiện t i đ t t ởng, hành vi ng x c a nh ng nhân vật đ tr n

c sở đ i p S t ực hành, trải nghiệm và rút ra nh ng bài học nhận th c và kỹ năn sống phù h p, tích cực [19, tr.15].

Tóm l i, có th hi u đ n vai PPDH n đến phát tri n năn ực

n i học thông qua vai trò ch đ o c a GV trong ho t đ n địn ng, tổ

ch c quá trình xây dựng kịch bản, tổ ch c c o n i học sắm vai đ th hiện chính kiến quan đi m, lập tr ng cá nhân; th hiện t i đ t t ởng và cách

ng x , cách giải quyết tình huống nảy sinh trong thực tiễn qua đ S tự giác chiếm ĩn tri t c và hình thành kỹ năn t n ng

Qua các cách tiếp cận v PPĐV c n tôi t ống nh t v i cách hi u c a tác giả Nguyễn Thị ng: PPĐV thực chất l phươn pháp tổ chức cho

n ười học thực h nh, “l m thử” một số cách ứng xử n o đó, tron một số

- C n nhận diện p n p p đ n vai ở m t số đi m c ản sau:

M t p n p p đ n vai p n p p y học dựa trên việc giao

c o n i học giải quyết m t tình huống c th t ôn qua đ n vai

Hai là, tình huốn tron p n p p đ n vai c v i tình huống trong nêu v n đ ở ch , tình huốn n y t n đ c thiết kế i d ng kịch bản do

GV xây dựng, lựa chọn ho c do HS tự xây dựng theo yêu c u n i dung bài học

c n c t là tình huốn đã v đan nảy sinh trong thực tiễn

a đ n vai p n p p đ c đ c tr n ởi việc S đ t mình vào tình huống c n giải quyết, hóa thân vào các nhân vật giả định C c n đ ng

c a HS, cách giải quyết v n đ , cách ng x c a S đ c xu t phát t chính sự

hi u biết c t ởn t ng và trí sáng t o c a HS, thậm chí có nh ng tình huống không nh t thiết phải m t th i gian tập t hay dàn dựng

Bốn p n p p đ n vai ôn p ải là sự chuy n hóa m t cách tuyệt đối, HS có th man v o đ n ng cách cảm c c n ĩ c c ng x c a

ri n m n tr n c sở tôn trọng các nguyên tắc, chuẩn mực c a xã h i Đ y c n

là ti n đ đ S p t uy đ c khả năn s n t o c a mình

Năm ản ch t c a p n p p đ n vai tron y học chính là việc

ng d ng các giá trị c a nghệ thuật đ n ịch vào d y học n n ôn ẹp

ở khuôn khổ c a hình th c đ n ịch - m t lo i hình nghệ thuật m đi u quan trọng là t việc đ n vai y S r t ra đ c bài học nhận th c n t n đ c

t i đ tích cực đ n đắn và các kỹ năn t n ng

PPĐV là PPDH dựa trên việc iao c o n i học giải quyết m t tình huống c th t ôn qua đ n vai C c c tiến n PPĐV ao ồm:

* Giai đoạn chuẩn bị:

+ i o vi n x c địn đ tài, mô phỏng các tình huống và các vai c n

diễn đối v i HS

+ Thông tin cho học sinh v ch đ và các vai diễn

+ Chia nhóm và giao ch đ , tình huống, yêu c u đ n vai c o t ng nhóm c th

+ HS chọn các vai, ch yếu dựa trên các nguyên tắc tự nguyện, GV có

th g i ý, khuyến khích

+ C n có quy định rõ th i gian chuẩn bị, th i gian diễn cho m i nhóm

* Giai đoạn tiếp nhận ( iai đo n làm quen):

+ GV c n giải thích cho rõ n i dung, yêu c u c a tình huống, hay ch

đ nêu ra và các vai diễn t n ng

+ Ki m tra l i xem nh n n i cùn c i c nắm rõ vai trò c a mình

ay ôn tron qu tr n đ ng vai

+ X c định các tiêu chí và giao nhiệm v quan sát

+ N i c i m qu n v i các vai c a mình, có th s d ng các thẻ mô

tả vai diễn cho HS

* Giai đoạn tương tác ( iai đo n diễn vai ):

Đ y iai đo n HS thực hiện đ n vai v t hiện n i dung diễn c a mình cho GV và HS cả l p cùng xem

+ N i c i tự nhập vào vai c a mình đ diễn theo kịch bản đã x y

dựng phản ánh n i dung, yêu c u học tập mà GV nêu ra

+ Nh n n i không trực tiếp t am ia đ n vai t c vai trò

nh n n i quan sát

Ở iai đo n này sẽ x c địn v đ n i v n i dung các vai diễn có

đ p n đ c yêu c u GV nêu ra, tinh th n t i đ c a n i học khi tham

ia đ n vai v quan s t

+ N i c i tự đ n i v việc trình diễn, v các vai diễn và cảm

nhận c a mình

+ N i quan sát nhận xét v cách ng x c a các nhân vật c th ho c các tình huống trong vở diễn

+ Cả l p thảo luận đ n i vai diễn

+ GV nhận xét, kết luận và rút ra nh ng kiến th c t trò c i

* Ưu điểm:

Thứ nhất S đ c rèn luyện, thực hành kỹ năn iao tiếp, ng x và

bày tỏ t i đ tron môi tr ng giáo d c an to n tr c khi làm trong thực

tiễn S c c i làm việc nhóm, cùng h p tác v i n au đ hoàn thành nhiệm v đ c giao Thông qua việc hóa thân vào các vai diễn, x lý các tình

huống giả định sẽ giúp học sinh hi u sâu sắc n iến th c lý thuyết đ c

học, có thêm kinh nghiệm, sự tự tin đ c vào cu c sốn Đ y sự c n thiết tron đổi m i PPD i p S đ c trải nghiệm nhi u n đối v i kiến

th c c a môn học

Th ứ hai, s d n PPĐV c ệ sự t ay đổi t i đ , hành vi c a các

m đ m i cho HS sự h ng thú, tập trung cao, t o đi u kiện thuận l i đ các

m đ c khám phá, tìm tòi tri th c, rèn luyện cho HS các kỹ năn iải quyết

v n đ , kỹ năn iao tiếp, ch đ ng x lý tình huống trong thực tế Vì thế, HS

sẽ cảm th y hào h n n tron c c i học khi s d ng PPDH này

đ ng và hiệu quả c a l i n i o c việc làm mà các vai diễn đã t ực hiện Bởi

lẽ, m i m t vai diễn đ u mang m t n i dung truy n tải nh t định t i n i xem Thông qua nh ng l i n i v việc làm c a vai diễn đ n i xem sẽ

đ n i đ c đi u đ p ù p ay ôn p ù p qua đ iến th c c a bài học sẽ đ c chuy n tải trực tiếp đến n i học

tác gi a HS v i GV, HS v i S S c c i đ đ c b c l bản thân c a mình qua diễn xu t đ n vai qua i nh n đ n i n ận xét đối v i các vai

diễn Qua đ S c n ắc ph c đ c tính r t rè, e ng i khi tham gia vào các

ho t đ ng chung c a nhóm V phía giáo viên kịp th i uốn nắn HS đi u

t iện n n n c c c a m n Đ n vai t o c đ i ọc DCD đ c iệt ở

p n côn n v i đ o đ c c n ĩa t iết t ực tron việc t c đ n trực tiếp đến

t i đ t n cảm c a S

Thứ sáu p n p p đ n vai c u t ế tron việc t o n t ọc tập

c o S T ay v c yếu n t uyết iản v i p n p p đ n vai S đ c trực tiếp t m tòi tri t c t m tòi c c iải quyết v n đ v c c n x n n S sẽ cảm t y o n n tron vai trò c a c t m p v trải n iệm N vậy c t n c a i ọc c n đ t iệu quả cao n D y ọc DCD ôn

đ n t u n truy n t tri t c m đi u i n địn n qu tr n n ận t c

c a n i ọc i p n i ọc c đ n t c cực tron việc c iếm ĩn iến

t c r n uyện t ực n ỹ năn v c ả năn n n in o t v o t ực tiễn K i V tăn c n s n c c t n uốn c c c u c uyện c c iện t n tron t ực tế c c v n đ c x c tron xã i ựn t n ịc ản đ p n t c đối c iếu min ọa c o i iản sẽ i p S c n t tron ọc tập

Thứ bảy s n p n p p đ n vai tron y ọc c n tr n

DCD p 10 c t c n r n uyện c o S ỹ năn p ản iện ỹ năn iải quyết v n đ năn ực c đ n s n t o x t n uốn tron t ực tế

P n p p đ n vai tron y ọc c n tr n DCD p 10 m t tron

n n p n p p y ọc iến t o c trọn p t tri n năn ực s n t o c a

S Qua p n p p đ n vai S đ c t ực n v i c c vai iễn đ c đ a

ra c n iến c a m n i sắm vai a t n v o t n uốn P n p p đ n vai c u t ế đ i o c v p t tri n ỹ năn iao tiếp p t c s n t o v tự

c c o S Đ y n n ỹ năn r t c n t iết c a côn n tron ối cản ia tăn c n tran v i n ập

mình, diễn sai n i dung, yêu c u c a nhận vật c đ ết quả sẽ ôn đ t

đ c n mon muốn, gi học sẽ th t b i

Th ứ hai, s d n PPĐV tron y học chỉ có th tiến hành thuận l i v i

nh n n i c c sở vật ch t là l p học c n phải r ng, c n c in p đ chuẩn bị đ o c , trang ph c, HS c n m nh d n, tích cực, có h ng thú tham gia vào các vai diễn… Trong thực hiện đ n vai nếu ôn c yếu tố a tran

ho c đ o c sẽ giảm hiệu quả c a gi học, không t o đ c h ng thú cho

n i xem, HS sẽ cảm th y nh t nhẽo, gi học th t b i

tiết học Nếu GV không có kinh nghiệm tổ ch c sẽ ản ởn đến các n i dung tiếp theo c a môn học Khi tổ ch c cho HS diễn kịch nếu GV không bao quát, quản lý l p tốt, trật tự l p học r t dễ bị p v p học trở nên m t trật

tự, ồn ào ản ởn đến các l p khác, m c tiêu học tập đ t đ c

Thứ tư, kết thúc c a việc đ n vai p học dễ bị l n x n, giáo viên khó

ổn định l p n ay đ tiếp t c p n y c a mình tiếp theo M t khác, m c dù vai diễn đã ết t c n n m c a vai diễn v n còn đọng l i khiến nhi u

HS m t tập trung, phân tâm, c a t bắt nhịp ngay vào bài giảng c a GV

Đi u n y c n y ản ởng nh t định t i gi học

Tóm l i, m i PPD đ u c u đi m và h n chế c a nó Vì thế n i

GV khi s d ng phải éo éo đ có th p t uy đ c thế m nh c a PPDH

đ v ắc ph c nh ng h n chế đ nhằm mang hiệu quả cao nh t trong quá trình truy n th tri th c đến n i học

1.3 S ử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục công dân l ớp 10 ở trường THPT

1.3.1 Chương trình Giáo dục công dân lớp 10

V m c tiêu c a c n tr n DCD p 10 Ở tr ng phổ thông, m i môn học đ u có vị trí vai trò nh t địn đối v i việc giáo d c và phát tri n toàn

diện nhân cách c a n i học

GDCD là m t trong nh ng môn học c ản v c n ĩa quan trọng góp ph n giáo d c thế gi i quan và nhân sinh quan khoa học, cách m ng, giáo d c lập tr ng chính trị t t ởng và các phẩm ch t đ o đ c cho HS

Chỉ thị số 30/1998/CT- D & ĐT c a B D&ĐT c n ẳn định: Môn

GDCD ở tr ng THPT có vị tr n đ u trong việc địn ng phát tri n nhân cách c a HS thông qua việc cung c p hệ thống tri th c c ản v giá trị

đ o đ c - n n văn đ ng lối chính sách l n c a Đản N n c và pháp

luật, kế th a các truy n thốn đ o đ c, bản sắc dân t c Việt Nam; trung thành v i t ởn đ c lập dân t c và xã h i ch n ĩa; tiếp thu nh ng giá trị

tốt đẹp c a nhân lo i và th i đ i

D y học bằn PPĐV r t thích h p v i các môn khoa học xã h i, trong

đ c môn DCD L m t trong nh ng môn học c n ĩa r t quan trọn đối

v i việc hình thành và phát tri n nhân cách HS, môn GDCD giúp các em phát tri n toàn diện v đ o đ c, trí tuệ, th ch t, thẩm mĩ v c c ỹ năn c ản,

n t n n n c c con n i Việt Nam xã h i ch n ĩa S d n PPĐV trong d y học DCD đ c xem là m t trong nh n đổi m i c a V đ tham gia vào quá trình hiện đ i a v đổi m i giáo d c trong bối cảnh hiện nay

Dựa trên các quan niệm v PPĐV, theo chúng tôi s d n PPĐV tron

d y học môn GDCD là:

- V địn ng ho t đ ng nhận th c, giáo d c t i đ , hình thành và phát tri n kỹ năn c a HS thông qua ho t đ ng thiết kế, tổ ch c c o n i học sắm vai các tình huống gắn v i kiến th c môn học GDCD đ th hiện chính kiến quan đi m, lập tr ng cá nhân; th hiện t i đ t t ởng và cách

ng x , cách giải quyết tình huống nảy sinh trong thực tiễn

- Môn GDCD ở tr ng THPT là m t hệ thống kiến th c i n quan đến nhi u ĩn vực n triết học đ o đ c học, kinh tế chính trị học, ch n ĩa xã

h i khoa học, pháp luật đ ng lối quan đi m c a Đảng, m t số chính sách quan trọng c a N n c Việt Nam Cho nên, n i un ĩn vực đ n vai trong d y học môn GDCD r t p on p v đa n Đ c t là nh ng tình

huống nảy sin i n quan đến thế gi i quan v p n p p uận; các tình

huốn tron ĩn vực đ o đ c gắn v i chuẩn mực xã h i; c n c t là nh ng tình huống nảy sin tron đ i sống kinh tế tron ĩn vực chính trị hay nh ng

v n đ thu c ĩn vực công dân v i pháp luật, v i quan đi m đ ng lối c a Đảng và nh ng chính sách quan trọng c a N n c Việt Nam

- Sự đa ng c a PPĐV tron y học môn GDCD ở tr ng THPT th

hiện ở ch nó có th đ c s d ng ở nhi u đ n vị kiến th c khác nhau t l p 10 đến l p 12 v đ c thực hiện trong nh ng tình huống c th i n quan đến nhi u

ĩn vực khác nhau c a đ i sống kinh tế, chính trị văn a đ o đ c và pháp luật

- Thực ch t s d n PPĐV tron y học DCD p n p p m

V địn n đ chính HS xây dựng kịch bản, tập luyện và diễn tr c l p

v m t ch đ n o đ ắn v i n i dung bài học DCD qua đ r t ra n ng

n i dung kiến th c và kỹ năn c n thiết cho bản thân

- PPĐV tron y học DCD đòi ỏi GV và HS, HS v i HS phải gia tăn sự t n t c tron đ GV phải khuyến khích HS thâm nhập v o đ i

sống thực tế và th đ t mình vào các vị tr c n au đ giải quyết các tình

huống c th c a cu c sống S d n PPĐV tron y học DCD đòi ỏi GV

và HS phải biết đ t mình vào các tình huống c th gắn v i tình hình thực tế

c a đ i sống xã h i, sự phát tri n c a thế gi i, c a đ t n c, c a con n i

Việt Nam qua đ t hiện n i dung diễn xu t gắn v i n i dung bài học, m c tiêu c n đ t v kiến th c, kỹ năn t i đ

- S d n PPĐV tron y học môn GDCD khác v i p n p p iễn

kịch Nếu trong diễn kịch, kịch bản t ng có sẵn, quy mô l n đòi ỏi nhi u

n i tham gia v i yêu c u nghệ thuật r t cao t PPĐV tron y học có th

V ôn c o tr c kịch bản, HS phải tự so n kịch bản theo ch đ , ho c theo tình huống m V đ a ra Quy mô c a PPĐV đ c thực hiện trong

nh ng tình huống c th , ngắn, có m c đ c t ực hành cách ng x , cách giải quyết v n đ c a HS là ch yếu

- Đ PPĐV t ực sự có hiệu quả ta c n tiến n t o c c c:

c 1 Giáo viên nêu ch đ , chia nhóm và giao tình huốn đ n vai Tình huốn n u ra c o S đ n vai c t là tình huống giả địn c n c t

là tình huống có thật trong thực tế; GV nêu yêu c u đ n vai c a t ng nhóm, tron đ qui định rõ th i gian chuẩn bị, th i ian đ n vai c a m i nhóm

c 2 S đ n vai t hiện n i dung kịch bản

c 3 HS nhận xét rút ra bài học

c 4 Giáo viên nhận xét đ n i v ết luận n i dung bài học

Tựu chung l i, s d n PPĐV tron y học môn DCD V n i địn ng, tổ ch c quá trình nhận th c, chiếm ĩn tri t c, hình thành kỹ năn c o S t ôn qua o t đ n n i học sắm vai các tình huống gắn v i tri th c c a môn GDCD m t cách tích cực, ch đ ng, sáng t o, giúp HS học

tập h n t v đ c trải nghiệm v i nh ng tình huống nảy sinh trong thực

tiễn, t đ t o lập tâm thế ch đ n đ gia nhập v o đ i sống xã h i

C n tr n DCD p 10 v i hệ thống tri th c v triết học đ o đ c, giúp học sinh có nh ng hi u biết v nh ng nguyên lý, quy luật c ản cùng

nh ng phẩm ch t c n thiết c a côn n t n ai T nh ng kiến th c này, môn học n đến trang bị thế gi i quan và nhân sinh quan, giáo d c t i đ tôn trọng luật pháp và các chuẩn mực đ o đ c xã h i cho HS, giúp HS phổ thông biết nhìn nhận đ n i sự vật, hiện t ng m t cách khách quan và chính xác; biết đ a ra v ảo vệ quan đi m cá nhân c a bản t n; đ u tranh

v i nh n quan đi m sai trái, ng h cái m i, cái tiến b

Môn GDCD l p 10 trực tiếp địn ng và giúp HS hi u đ c nh ng quy luật phát tri n t t yếu khách quan c a xã h i o i n i, giúp HS nhận th c đ n đắn, sống và làm việc theo chuẩn mực đ o đ c, có ý th c trách nhiệm cao đối v i

c n đồn đối v i Tổ quốc đối v i nhân dân, v i ia đ n v đối v i chính bản

t n m n Qua đ “ i p S p t tri n toàn diện v đ o đ c, trí tuệ, th ch t, thẩm

mỹ và các kỹ năn c ản, phát tri n năn ực cá nhân, t n năn đ ng và sáng

t o n t n n n c c con n i Việt Nam xã h i ch n ĩa x y ựn t c c

và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp t c học n v đi v o cu c sống lao

đ ng, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [38; tr.21]

V i m c tiêu tổn qu t đã n u c n tr n DCD p 10 kích thích

m n mẽ sự phát tri n năn ực trí tuệ n t uy tr u t ng, logic, biện

ch ng và rèn luyện t ao t c t uy n : p n t c tổng h p, so sánh, khái quát

c n n năn ực t uy in o t đ c lập, sáng t o c a HS

C n tr n đ c thực hiện v i th i ng 37 tiết d y học trong 37 tu n C th :

+ Học kỳ I: 19 tiết, d y học trong 19 tu n gồm các bài t i 1 đến hết bài 9 (tron đ ao ồm cả 1 tiết ki m tra định kỳ và 1 tiết ki m tra cuối học kỳ I)

+ Học kỳ II: 18 tiết, d y học trong 18 tu n gồm các bài t i 10 đến bài 16 (tron đ ao ồm cả 1 tiết ki m tra định kỳ và 1 tiết ki m tra cuối học kỳ II)

N i dung c th c a t ng ph n n sau:

Ph ần thứ nhất: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phươn pháp

lu ận khoa học Ở ph n th nh t này gồm 9 bài:

B i 1 Thế iới quan du vật v phươn pháp luận biện chứn N i un c a

i n y n i v vai trò c a t ế i i quan v p n p p uận Triết ọc

Bài 2 Th ế giới vật chất tồn tại khách quan (Theo phân phối c n tr n

i 2 iảm tải - y u c u S đọc t m)

B i 3 ự vận độn v phát triển của thế iới vật chất i ọc làm rõ khái

niệm vận đ n vai trò c a vận đ ng v i t n c c p n t c tồn t i c a c c sự vật v iện t n tron t ế i i c quan; m rõ i niệm p t tri n iải t c

đ c p t tri n uyn n t t yếu c a qu tr n vận đ n c a sự vật v iện

t n tron t ế i i c quan

B i 4 N uồn ốc vận độn , phát triển của sự vật v hiện tượn i ọc trang

bị cho học sinh nh ng tri th c khoa học v m u t u n đ u tran i a c c m t đối ập

c a m u t u n n uồn ốc c quan c a mọi sự vận đ n p t tri n c a sự vật v iện t n

B i 5 Cách thức vận độn , phát triển của sự vật v hiện tượn T khái

niệm c t v n c a sự vật iện t n ; n i un c ản c a bài học m rõ

c c t c vận đ n p t tri n c a sự vật iện t n

B i 6 hu nh hướn phát triển của sự vật v hiện tượn Bài này nói v p

địn v p địn iện c n t đ i qu t uyn n p t tri n c a sự vật v iện t n

B i 7 Thực tiễn v vai tr của thực tiễn đối với nhận thức N i un c a

i tập trung vào các v n đ n ận t c t ực tiễn v vai trò c a thực tiễn đối

ra ịc s ; i u đ c con n i m c ti u c a sự p t tri n xã i; c n min

đ c mọi i trị c a vật c t v tin t n c a xã i o con n i t o ra

Có th nói, 9 bài d y thu c ph n th nh t c a c n tr n t n đối

tr u t ng và có tính khái quát hóa cao so v i tr n đ nhận th c c a học sinh,

n n đ c sắp xếp học ngay ở l p 10, vì theo logic, thế gi i quan v p n pháp luận phải đ c trang bị tr c m c sở lí luận cho ph n kiến th c th hai liên quan tr ực tiếp đến quy n l i n ĩa v , trách nhiệm c a m t công dân khi gia nhập đ i sống c n đồn n các v n đ v đ o đ c, kinh tế, chính trị - xã

+ Học sinh hi u rõ đ c mối quan hệ biện ch ng gi a ch th v i khách

th nhận th c thế gi i qua các mối quan hệ: Thực tiễn v i nhận th c, tồn t i xã

h i v i ý th c xã h i con n i là ch th c a lịch s và là m c tiêu phát tri n

c a xã h i