(Luận Văn Thạc Sĩ) Quản Lý Xây Dựng Văn Hóa Nhà Trường Đáp Ứng Yêu Cầu Đổi Mới Giáo Dục Ở Các Trường Tiểu Học Thị Xã Phổ Yên, Tỉnh Thái Nguyên.pdf

Untitled ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ LÝ QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ XÃ PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN T[.]

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ LÝ

ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ XÃ PHỔ YÊN,

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ LÝ

ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ XÃ PHỔ YÊN,

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Huyền

THÁI NGUYÊN - 2020

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác gi ả luận văn

Đặc biệt, với tấm lòng thành kính, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến

PGS.TS Nguy ễn Thị Thanh Huyền, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận

tình giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn Lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo thị

xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, lãnh đạo các trường tiểu học thị xã Phổ Yên cùng bạn bè, người thân đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn đồng nghiệp

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác gi ả luận văn

M ỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

M Ở ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới 5

1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 10

1.2.1 Văn hóa, văn hóa nhà trường 10

1.2.2 Xây dựng, xây dựng văn hóa nhà trường 12

1.2.3 Quản lý, quản lý xây dựng văn hóa trường tiểu học 12

1.3 Xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học 14

1.3.1 Những yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay đối với trường tiểu học 14

1.3.2 Mục tiêu xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay 17

1.3.3 Nội dung xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi

mới giáo dục hiện nay 19

1.3.4 Con đường xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay 25

1.4 Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học 30

1.4.1 Lập kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học 30

1.4.2 Tổ chức xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học 31

1.4.3 Chỉ đạo xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học 32

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học 33

1.4.5 Vai trò của Hiệu trưởng trong xây dựng văn hóa nhà trường 34

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học 36

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 36

1.5.2 Các yếu tố khách quan 37

Kết luận chương 1 41

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ XÃ PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN 42

2.1 Khái quát về địa bàn khảo sát 42

2.1.1 Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội ở thị xã Phổ Yên 42

2.1.2 Khái quát về giáo dục tiểu học ở thị xã Phổ Yên 43

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 44

2.2.1 Mục đích khảo sát 44

2.2.2 Nội dung khảo sát 44

2.2.3 Đối tượng khảo sát 45

2.2.4 Phương pháp khảo sát 45

2.3 Thực trạng xây dựng VHNT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên 45

2.3.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV về xây dựng VHNT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 45

2.3.2 Thực trạng mục tiêu xây dựng VHNT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 46

2.3.3 Thực trạng nội dung xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên 48

2.3.4 Thực trạng các con đường xây dựng VHTN đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên 53

2.4 Thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 55

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học 55

2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học 58

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo triển khai kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học 60

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học 62

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay 63

2.6 Đánh giá chung 65

2.6.1 Những kết quả đạt được 65

2.6.2 Tồn tại, hạn chế 67

Kết luận chương 2 68

C hương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ T RƯỜNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ XÃ PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN 69

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 69

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 69

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 69

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 69

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả, tính khả thi 70

3.2 Đề xuất các biện pháp quản lý văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 70

3.2.1 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và các lực lượng xã hội về xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 70

3.2.2 Đổi mới lập kế hoạch xây dựng văn hoá nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 73

3.3.3 Tổ chức huy động các lực lượng giáo dục cùng tham gia trong xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 77

3.3.4 Xây dựng bộ công cụ đánh giá văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 79

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 86

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 87

K ẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 91

1 Kết luận 91

2 Khuyến nghị 92

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 94

PH Ụ LỤC

DANH M ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Bộ GDĐT: Bộ Giáo dục Đào tạo CBQL: Cán bộ quản lý GV: Giáo viên HS: Học sinh VHNT Văn hóa nhà trường

DANH M ỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu xây

dựng VHNT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 46 Bảng 2.2 Đánh giá về thực trạng nội dung xây dựng VHTN đáp ứng yêu

cầu đổi mới giáo dục 48 Bảng 2.3 Đánh giá của học sinh về xây dựng văn hóa học tập đáp ứng

yêu cầu đổi mới giáo dục 51 Bảng 2.4 Đánh giá về thực trạng các con đường xây dựng VHNT đáp

ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 53 Bảng 2.5 Đánh giá thực trạng lập kế hoạch xây dựng VHTN đáp ứng yêu

cầu đổi mới giáo dục 55 Bảng 2.6 Đánh giá thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng

VHTN đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 58 Bảng 2.7 Thực trạng chỉ đạo xây dựng VHTN đáp ứng yêu cầu đổi mới

giáo dục 60 Bảng 2.8 Thực trạng kiểm tra, đánh giá xây dựng VHTN đáp ứng yêu cầu

đổi mới giáo dục 62 Bảng 2.9 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý xây dựng VHNT

trong bối cảnh đổi mới giáo dục 64 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 88 Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất 89

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Văn hóa nhà trường là hệ thống niềm tin, giá trị, chuẩn mực, truyền thống hình thành trong quá trình phát triển của nhà trường, được tất cả các thành viên trong nhà trường thừa nhận, gìn giữ và phát triển, văn hóa nhà trường thể hiện trong các giá trị vật chất và các giá trị văn hóa tinh thần Văn hóa nhà trường có vai trò quan trọng trong phát triển khả năng tư duy sáng tạo trong nhà trường và điều chỉnh hành vi, nhận thức của các thành viên trong nhà trường theo hướng thân thiện, tích cực, giúp hạn chế các biểu hiện tiêu cực trong nhà trường và tạo động lực cho sự phát triển của nhà trường

Việc xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đã chú trọng xây dựng văn hóa nhà trường tích cực, phù hợp sẽ tạo ra mối quan hệ tốt đẹp giữa cán bộ, giáo viên, nhân viên trong tập thể sư phạm, giữa giáo viên với học sinh tạo ra bầu không khí thoải mái, vui vẻ, lành mạnh trong công việc, giúp cho học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt Văn hóa nhà trường tạo ra một môi trường quản lý ổn định, giúp cho nhà trường thích nghi với môi trường bên ngoài, tạo ra sự hòa hợp bên trong để nâng cao hiệu quả hoạt động của nhà trường trong thực hiện đổi mới tổ chức, quản lý giáo dục Các nhà trường đã xây dựng văn hóa nhà trường thân thiện, tích cực giúp nâng cao chất lượng giáo dục, giúp nhà trường gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa cốt lõi, duy trì những giá trị truyền thống tốt đẹp và ngăn chặn được những ảnh hưởng tiêu cực từ phía môi trường xã hội

Văn hóa nhà trường ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên hiện nay đã hướng đến việc bảo lưu, gìn giữ các hệ giá trị văn hóa tích cực, xây dựng đồng thời hình thành những giá trị văn hóa hiện đại và phù hợp với mục tiêu phát triển của nhà trường, tuy nhiên, nhận thức về xây dựng văn hóa nhà trường của một bộ

phận cán bộ, giáo viên ở một số trường tiểu học trên địa bàn thị xã Phổ Yên chưa đồng đều, nhất là về ý nghĩa của xây dựng văn hóa nhà trường, một bộ phận giáo viên, học sinh cán bộ phục vụ chưa ý thức được đầy đủ trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với việc xây dựng văn hóa nhà trường Bên cạnh đó, khó khăn về kinh phí, CBQL các trường tiểu học chưa biết phối hợp một cách đồng bộ và chặt chẽ với các tổ chức xã hội, doanh nghiệp, các đoàn thể, Ban đại diện cha mẹ học sinh trong việc xây dựng văn hóa nhà trường nên công tác xây dựng văn hóa nhà trường chưa đạt hiệu quả nhất định

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài: “Quản lý xây dựng văn

hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã

2 M ục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, thực trạng quản lý xây dựng văn hóa trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đề xuất một số biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

- Thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

- Đề xuất và khảo nghiệm các biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

5 Giả thuyết khoa học

Hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên trong thời gian qua đã được quan tâm thực hiện nhưng chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục Nếu đề xuất được các biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường phù hợp với đặc điểm của trường tiểu học, quy định của ngành giáo dục, yêu cầu phát triển kinh tế xã hội địa phương thì sẽ nâng cao được hiệu quả xây dựng VHNT đáp ứng được đổi mới giáo dục

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung đi sâu nghiên cứu biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục của Hiệu trưởng các trường tiểu học trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Khách thể điều tra: 20 CBQL gồm Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn, 98 GV, nhân viên, 150 HS ở các trường tiểu học Ba Hàng, tiểu học Bãi Bông, tiểu học Bắc Sơn, tiểu học Đồng Tiến, tiểu học Minh Đức, tiểu học Phúc Thuận III, tiểu học Phúc Tân

Địa bàn: Thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 4 năm 2020

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các vấn đề lý luận trong các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài, các văn bản chỉ đạo của ngành Giáo dục, sách, báo tạp chí liên quan đến vấn đề lý thuyết về xây dựng văn hóa nhà trường để làm cơ sở lý luận cho đề tài

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (anket)

Phương pháp này được sử dụng trong đề tài với mục đích nhằm tìm hiểu thực trạng xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, quản

lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và nguyên nhân của thực trạng

7.2.2 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tổng kết kinh nghiệm về việc quản lý xây dựng văn hóa nhà trường thông qua báo cáo trong các hội nghị của Phòng GDĐT thị xã Phổ Yên, báo cáo của các trường tiểu học thị xã Phổ Yên và kinh nghiệm tích lũy được của cá nhân trong quá trình làm công tác quản lý nhà trường

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Được sử dụng với mục đích tìm hiểu những nhận xét, đánh giá của giáo viên, cán bộ quản lý của các trường tiểu học về vấn đề quản lý xây dựng văn hóa nhà trường

7.2.4 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến chuyên gia về các biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên mà đề tài đề xuất

7.3 Nhóm phương pháp xử lý kết quả điều tra

Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý và phân tích các số liệu từ các bảng hỏi thu thập được về mặt định lượng

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng

yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học

Chương 2: Thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu

cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Chương 3: Biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu

cầu đổi mới giáo dục ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới

Tác giả Purkey và Smith (1982), xác định văn hóa nhà trường như một kết cấu, một quá trình và một không gian của các giá trị và chuẩn mực có khả năng dẫn các thành viên (các giáo viên, học sinh và cán bộ nhân viên) theo hướng dạy

và học chất lượng Như vậy, tác giả này nhấn mạnh đến yếu tố giá trị và chuẩn mực trong văn hóa nhà trường Yếu tố có vai trò định hướng điều chỉnh các hoạt động của người dạy và người học, của các cán bộ nhân viên của nhà trường Nói cách khác các giá trị, chuẩn mực của nhà trường của xã hội định hướng và điều chỉnh hành vi của các thành viên trong tổ chức nhà trường [dẫn theo 6]

Tác giả Edgar H Schein (2004), khi nghiên cứu văn hóa nhà trường đã cho rằng văn hóa nhà trường gồm 3 thành tố cấu thành Đó là: a) Những quá trình và cấu trúc hữu hình ; b) Hệ thống giá trị được tuyên bố; 3) Những quan niệm chung

Ba thành tố này nằm trong mối quan hệ hữu cơ, tạo nên văn hóa nhà trường như một tổng thể Nói cách khác, văn hóa nhà trường theo tác giả Edgar H Schein gồm hai thành tố cơ bản: Thành tố vật chất và thành tố tinh thần [34]

Theo Eller, John, and Sheila Eller (2009), Creative strategies to transform school culture (Chiến lược sáng tạo để biến đổi văn hóa học đường), Thousand Oaks, CA: Corwin Press, Thousand Oaks, CA: Corwin Press, các tác giả cho rằng văn hoá nhà trường là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong hoạt động của sinh viên và cán bộ nhân viên Môi trường tích cực sẽ thúc đẩy thành tích cao, trong khi môi trường tiêu cực sẽ làm nản lòng cả người học, các nhà giáo dục và các phụ huynh Theo đó, các tác giả đã đề ra các chiến lược nhằm cải thiện môi trường và văn hoá nhà trường, bao gồm: Nuôi dưỡng mối quan hệ giao tiếp và cộng tác cá nhân giữa các thành viên; phát triển các mối quan hệ cộng tác trong

công việc; cải thiện các cuộc họp nhân viên; giải quyết các vấn đề liên quan đến hoạt động nhà trường; xử lý xung đột một cách thích hợp Với các ý tưởng sáng tạo này, lãnh đạo nhà trường có thể tạo ra một môi trường giảng dạy và học tập hợp tác [dẫn theo 7]

Về vai trò của văn hóa nhà trường đối với các hoạt động dạy và học của nhà trường, tiêu biểu có một số công trình nghiên cứu sau: Barth (2002) cho rằng văn hoá nhà trường tác động đến toàn bộ các thành viên trong nhà trường; tác động

đến sự thành công, hiệu quả hoạt động của nhà trường Tác giả nhấn mạnh: “Văn hoá nhà trường còn có sức ảnh hưởng mạnh mẽ hơn đến các hoạt động và việc

h ọc tập trong trường học hơn là tổng thống của quốc gia, Bộ giáo dục, hội đồng nhà trường, hay thậm chí là hiệu trưởng, giáo viên và các phụ huynh” [30] Tương tự, Peterson (2002) cho rằng “Môi trường văn hoá nhà trường tích cực, các thành viên luôn có ý th ức chung về sự kết nối giữa các cá nhân, ý thức được chia s ẻ rộng rãi về sự tôn trọng và chăm sóc cho mọi người Còn môi trường văn hóa ch ứa đựng các yếu tố tiêu cực sẽ tác động xấu đến hiệu quả giáo dục cũng như các hoạt động khác của nhà trường” [33]

Tác giả Kytle và Bogotch (2000), đã tìm hiểu hiệu quả cải cách của nhà trường thông qua một mô hình về văn hóa Kết quả đã chỉ ra rằng, sự phát triển của nhà trường một cách bền vững phải dựa trên sự xây dựng văn hóa của nhà trường Trong việc xây dựng văn hóa nhà trường, hiệu trưởng có vai trò quan trọng Hiệu trưởng là người dẫn dắt tất cả các thành viên của nhà trường, đề ra mục đích phấn đấu của nhà trường, phải có phong cách lãnh đạo phù hợp thu hút được mọi người tham gia,… Xây dựng văn hóa nhà trường là xây dựng hệ giá trị, xây dựng các chuẩn mực và nguyên tắc hoạt động của nhà trường, là xây dựng phong cách ứng xử văn minh giữa các bộ phận và cá nhân trong nhà trường [32] Các tác giả Blase J và Kirby P.C.(2000), đã tìm hiểu về hiệu quả hoạt động quản lý của hiệu trưởng Hiệu quả này phụ thuộc vào các giáo viên của nhà trường Khi các giáo viên hợp tác thì hiệu trưởng quản lý các hoạt động của nhà

trường có hiệu quả tốt Kết quả nghiên cứu của tác giả cũng cho thấy mối quan hệ giữa giáo viên và hiệu trưởng trong nhà trường là một trong những thành tố quan trọng tạo nên văn hoá nhà trường, bởi giáo viên và hiệu trưởng là 2 đối tượng chính tham gia vào quá trình đào tạo và giáo dục nhà trường [31]

1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam

Nguyễn Trường Lưu (1998) trong Văn hóa đạo đức và tiến bộ xã hội nhấn mạnh, thông qua văn hoá nhà trường, giảng viên và sinh viên nhận thấy điểm mạnh và điểm yếu của chính mình, từ đó chủ thể xây dựng văn hóa sẽ điều chỉnh được bản thân, góp phần tạo nên giá trị văn hoá nhà trường [16]

Tác giả Phạm Hồng Quang (2006) trong cuốn sách “Môi trường giáo dục”

đã đánh giá những tác động của môi trường văn hóa giáo dục, đến quá trình đào tạo đồng thời tác giả đã làm sáng tỏ các quy luật tác động của môi trường văn hóa giáo dục đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách, do vậy, công trình nghiên cứu của ông đã xác định những vấn đề quan trọng có giá trị trong các công trình nghiên cứu tiếp theo về văn hóa sau này [24]

Nhóm tác giả Phạm Văn Khanh, Lê Ngọc Việt trong bài viết “Giải pháp xây dựng văn hóa nhà trường dưới góc độ của mô hình trường học thân thiện, học sinh tích cực” [13] lại phân tích mô hình văn hóa nhà trường dưới góc độ của mô

hình trường học thân thiện, học sinh tích cực do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động được thể hiện ở ba yếu tố sau:

- Xây dựng cảnh quan sư phạm: xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp và an toàn

- Xây dựng môi trường sư phạm: xây dựng các điều kiện thuận lợi cho các hoạt động giáo dục, vui chơi, giải trí trong trường học mang tính giáo dục cao

- Xây dựng văn hóa giao tiếp sư phạm: xây dựng các chuẩn mực, thói quen trong giao tiếp ứng xử giữa các thành viên trong nhà trường, cộng đồng xã hội Khi nghiên cứu về “Văn hóa tổ chức Đại học Quốc gia Hà Nội đáp ứng yêu

c ầu đổi mới và hội nhập”, tác giả Nguyễn Viết Lộc (2009) đã xem xét văn hoá nhà trường ở góc độ văn hoá tổ chức, tác giả cho rằng: “Đây là một tổ chức đặc thù

g ồm các tổ chức con với những khác biệt về văn hóa (các trường thành viên, đơn

v ị trực thuộc) tạo thành một tổ chức lớn”; ông khẳng định: “Văn hóa tổ chức có vai trò h ết sức quan trọng trong việc tạo nên sự phát triển đột phá và bền vững cho t ổ chức nhờ phát huy được nguồn lực nội sinh và tìm kiếm, dung nạp các ngu ồn lực ngoại sinh Qua đó, tác giả cho rằng xây dựng văn hóa tổ chức có vai trò r ất quan trọng trong việc phát huy tính liên thông, liên kết, chia sẻ nguồn lực

gi ữa các tổ chức con và đồng thời khắc phục những tồn tại, mâu thuẫn, xung đột làm ảnh hưởng, cản trở quá trình phát triển bền vững” [15, tr.21-26]

Luận án tiến sĩ của tác giả Vũ Thị Mai Hường (2016), đã nghiên cứu về quản

lý trường tiểu học theo tiếp cận quản lý dựa vào nhà trường Từ cách tiếp cận

quản lý dựa vào nhà trường tác giả đã xác định các nội dung quản lý trường tiểu học gồm: Xây dựng văn hoá nhà trường có sự chia sẻ và tham dự; Vận hành hội đồng trường có sự tham gia của các bên liên quan; Thực hiện chức năng ra quyết định; Xác lập vai trò của hiệu trưởng Như vậy, trong nghiên cứu của mình, tác giả

đã xác định việc xây dựng văn hoá nhà trường có sự chia sẻ và tham dự là một trong những nội dung cơ bản của quản lý trường tiểu học theo tiếp cận quản lý dựa vào nhà trường [12]

Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Duy Phấn (2017) về Xây dựng tiêu chí văn hóa nhà trường trong các trường cao đẳng kỹ thuật công nghiệp, đã

nhấn mạnh đến tiêu chí VHNT khi hoàn thiện sẽ là công cụ có tính chuẩn mực để đánh giá VHNT trong các trường cao đẳng kỹ thuật công nghiệp một cách chính xác, khách quan Tiêu chí VHNT làm cơ sở cho việc định hướng, phát triển, giúp các nhà quản lý tìm ra được những điểm mạnh, điểm yếu từ đó hoàn thiện VHNT trong các trường cao đẳng kỹ thuật công nghiệp [22]

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Quốc Đạt (2018), đã nghiên cứu về Quản

lý xây d ựng văn hoá nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh, trên cơ

sở nghiên cứu lí luận, khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở, đề xuất một số giải pháp quản lý xây dựng văn hóa

nhà trường ở các trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh về sự cần thiết của việc xây dựng văn hóa nhà trường; Tổ chức xây dựng và kế thừa các giá trị văn hóa vật chất của nhà trường; Tổ chức xây dựng và kế thừa các giá trị văn hóa tinh thần của nhà trường; Xây dựng tiêu chí văn hóa nhà trường trung học cơ

sở thành phố Hồ Chí Minh [7]

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị La (2019) về Quản lý xây dựng văn

hóa nhà trường tại Học viện Hành chính Quốc gia, trên cơ sở nghiên cứu lý luận

và đánh giá thực trạng xây dựng văn hoá nhà trường và quản lý xây dựng văn hoá nhà trường của trường đại học, học viện từ đó đề xuất một số giải pháp quản lý xây dựng văn hoá nhà trường tại Học viện Hành chính Quốc gia góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xây dựng văn hoá nhà trường tại Học viện Hành chính Quốc gia trong giai đoạn hiện nay: Tiếp tục hoàn thiện quy trình, thủ tục làm việc và nội quy, quy chế của Học viện Hành chính Quốc gia; Nâng cao hiệu quả lập kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường tại Học viện Hành chính Quốc gia; Xây dựng tiêu chí về văn hóa nhà trường tại Học viện Hành chính Quốc gia; Tổ chức thường xuyên sự kết nối, tương tác tích cực giữa cán bộ, giảng viên và học viên, sinh viên trong Học viện; Chỉ đạo giảm bớt đào tạo lý thuyết, tăng cường thực hành, đào tạo

kỹ năng cho học viên, sinh viên đáp ứng yêu cầu của thực tiễn [14]

Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu như: Lê Thị Ngoãn (2009), Biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường ở trường cao đẳng công nghiệp Nam Định [19]; Lưu Văn Mùi (2012), Xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường trung học phổ thông huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh [17]; Phạm Văn Thái (2013), Biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường ở trường trung học phổ thông Hưng Đạo, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương [26]; Tòng Văn Sung (2012), Biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường ở trường cao đẳng kinh tế kĩ thuật Điện Biên theo hướng tiếp cận ISO 9001; 2008 [25]

Những công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước cho thấy, các công trình đã đề cập đến tầm quan trọng của người hiệu trưởng việc định hình văn hoá

nhà trường; một số tác giả tiếp cận VHNT từ góc độ tổ chức và từ lý thuyết quản

lý hiện đại (xây dựng các công cụ đánh giá) Song tựu chung đều hướng nghiên cứu về (khái niệm, cấu trúc, các biểu hiện, vai trò của văn hoá nhà trường…) các biện pháp, cách thức nhằm xây dựng và quản lý xây dựng văn hoá nhà trường

Đến nay quản lý xây dựng văn hoá nhà trường ở các trường tiểu học thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên vẫn còn một khoảng trống cần được khai thác và nghiên cứu Điều này cho thấy tính cấp thiết của đề tài mà tác giả lựa chọn nghiên cứu

1.2 M ột số khái niệm cơ bản của đề tài

* Văn hóa

Theo UNESCO (2002) cho rằng: “Văn hóa là tổ hợp các đặc điểm tinh

th ần, vật chất, trí tuệ, tình cảm nổi bật của xã hội hay nhóm xã hội, bao hàm cả ngh ệ thuật, văn học, lối sống, cùng với đường đời, hệ giá trị, truyền thống và niềm tin UNESCO cũng đưa ra khái niệm rất khái quát về văn hóa: Văn hóa là toàn bộ

nh ững giá trị vật chất và tinh thần” [7]

Theo tác giả Thái Duy Tuyên: “Văn hóa là những giá trị vật chất và tinh

th ần của nhân loại, là kinh nghiệm của lịch sử xã hội loài người đã được hệ thống hóa, tích lũy lại qua nhiều thế kỷ và có thể truyền lại cho các thế hệ sau” [28]

Dựa trên các định nghĩa đã nêu, theo chúng tôi: Văn hóa là một tập hợp của

nh ững đặc trưng về tinh thần, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một

nh óm người trong xã hội mà nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật còn có cả

c ách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin”

* Văn hóa nhà trường

Tác giả Vũ Dũng cho rằng: “Văn hóa học đường là hành vi ứng xử của các

ch ủ thể tham gia hoạt động đào tạo trong nhà trường, là lối sống văn minh trong trường học Văn hóa học đường thể hiện ở một số khía cạnh sau: Ứng xử của người thầy với người học (Biết quan tâm đến người học, hết lòng yêu thương người học; Biết tôn trọng người học, biết phát hiện ra những ưu điểm và nhược

c ủa người học; gương mẫu trước học sinh); Ứng xử của người học đối với người

th ầy (Kính trọng, yêu quý thầy cô; nhận thức và thực hiện những điều chỉ bảo dạy

d ỗ của thày cô); Ứng xử giữa người lãnh đạo nhà trường và giáo viên (chú ý đến năng lực của các cá nhân trong tập thể, vị tha độ lượng, công bằng, khách quan…); Ứng xử giữa các đồng nghiệp (tôn trọng, thân thiện, hợp tác…)” [6]

Các tác giả Nguyễn Vũ Bích Hiền (chủ biên), Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Nguyễn Xuân Thanh cho rằng: Văn hoá nhà trường là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử,…Văn hoá nhà trường là những nét đặc trưng riêng biệt tạo nên sự khác biệt của nhà trường với các tổ chức khác và sự khác biệt giữa trường này với trường khác Văn hoá nhà trường liên quan tới toàn bộ đời sống vật chất và tinh thần của một nhà trường Văn hoá nhà trường là những giá trị tốt đẹp được hình thành bởi một tập thể và được mỗi cá nhân trong nhà trường chấp nhận Văn hoá nhà trường tốt hướng tới chuẩn chất lượng cao [10]

Phạm Minh Hạc (1994) cho rằng: “Văn hoá nhà trường bao gồm chủ thể là

gi ảng viên, sinh viên, cán bộ công nhân viên; khách thể là hệ thống các giá trị văn hóa, các hình th ức vận động văn hóa, cảnh quan văn hóa…” [dẫn theo 9]

Khi nghiên cứu về “Văn hóa tổ chức Đại học Quốc gia Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới và hội nhập”, tác giả Nguyễn Viết Lộc (2009) đã xem xét văn hoá

nhà trường ở góc độ văn hoá tổ chức, tác giả cho rằng: “Đây là một tổ chức đặc thù g ồm các tổ chức con với những khác biệt về văn hóa (các trường thành viên, đơn vị trực thuộc) tạo thành một tổ chức lớn” [15, tr.21-26]

Trên cơ sở những quan niệm và định nghĩa khác nhau về văn hóa, theo chúng tôi, văn hóa nhà trường là các giá trị vật chất và các giá trị tinh thần của

nhà trường được các thế hệ xây dựng, tích lũy lại qua thời gian và có thể truyền

l ại cho các thế hệ sau

Với khái niệm này cần chú ý sau:

- Văn hóa nhà trường gồm hai thành tố cấu thành cơ bản: các giá trị vật chất

và các giá trị tinh thần của nhà trường

- Các giá trị này được các thế hệ thầy và trò của nhà trường xây dựng và tích lũy qua thời gian và được giáo dục cho các thế hệ giữ gìn và phát huy, phát triển trong điều kiện mới

1.2.2 Xây dựng, xây dựng văn hóa nhà trường

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Xây dựng là làm cho hình thành một tổ chức

hay m ột chỉnh thể về xã hội, chính trị, kinh tế, văn hóa theo một phương hướng

nh ất định” [29]

Theo Edgar H Schein (2004), các giá trị văn hoá nhà trường không phải là được hình thành ngay từ ban đầu mà phải cần có thời gian sáng tạo của các thành viên nhà trường; các giá trị này được sàng lọc, tích lũy theo thời gian và được các thành viên của nhà trường thừa nhận Tác giả khẳng định “Văn hoá nhà trường

được xây dựng thông qua quá trình học hỏi, tương tác Có nghĩa là, một tổ chức

mu ốn xây dựng một nền văn hoá chung, mạnh thì các thành viên của tổ chức phải

có cơ hội học tập kinh nghiệm chung” Vì vậy, văn hoá nhà trường hoàn toàn có

thể thay đổi và được điều chỉnh, tăng cường các yếu tố tích cực, loại bỏ những yếu

tố tiêu cực để phục vụ hiệu quả cho hoạt động giáo dục trong nhà trường [34]

Phạm Quang Huân (2007) khẳng định “để tạo lập và phát triển bản sắc văn

hóa, m ỗi nhà trường cần nhận thức rõ bản chất của văn hóa của trường mình; đồng thời, quá trình xây dựng và phát triển văn hóa ở một nhà trường phải là việc làm lâu dài, có ch ủ đích rõ ràng và tiếp nối của các chủ thể quản lý nhà trường cùng v ới sự thống nhất, đồng thuận của tập thể sư phạm” [11]

Trên cơ sở những quan niệm và định nghĩa khác nhau về văn hóa, theo chúng tôi, xây dựng văn hoá nhà trường là quá trình tác động của chủ thể quản lý

t ới các thành viên trong nhà trường để xây dựng văn hoá vật chất và văn hóa tinh

th ần, phát triển những giá trị văn hoá vật chất, tinh thần phù hợp, tốt đẹp của nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo

1.2.3 Quản lý, quản lý xây dựng văn hóa trường tiểu học

Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý là một quá trình định

hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý là một hệ thống là quá trình tác động đến

h ệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định” [20, tr.8]

Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: Quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [5]

Trên cơ sở những quan niệm và định nghĩa khác nhau về văn hóa, theo chúng tôi, Quản lý là tác động có định hướng, có mục đích của chủ thể quản lý

đến khách thể quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra

Từ khái niệm này cho thấy một số điểm cần chú ý sau:

- Thứ nhất, quản lý là hoạt động có mục đính, có định hướng của con người

- Hai là, hệ thống quản lý gồm có hai phân hệ: chủ thể và khách thể quản lý

- Ba là, tác động quản lý thường mang tính tổng hợp bao gồm nhiều giải pháp khác nhau

Quản lý xây dựng văn hóa trong trường tiểu học là một nhiệm vụ then chốt nhằm làm cho các giá trị văn hóa tốt đẹp của nhà trường được tiếp tục phát huy và góp phần nâng cao giá trị chất lượng giáo dục trong trường tiểu học Do

đó, việc quản lý văn hóa trong trường tiểu học trước hết thuộc về quản lý văn hóa nhà trường nói chung Có nhiều cách tiếp cận về quản lý xây dựng văn hóa trường tiểu học

Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng trong quá trình quản lý xât dựng văn hóa nhà trường người cán bộ quản lý phải xây dựng các thiết chế, các thông điệp quản

lý và các nội dung xây dựng văn hóa nhà trường [1]

Tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt nhận thấy tầm quan trọng của hoạt động quản lý của chủ thể quản lý trong quá trình xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học nhằm đạt được mục tiêu của quá trình xây dựng văn hóa nhà trường [20]

Từ phân tích các khái niệm ở trên có thể đưa ra khái niệm quản lý xây dựng

văn hóa trường tiểu học như sau: Quản lý xây dựng văn hóa trường tiểu học là sự tác động có định hướng, có mục đích, có hệ thống thông tin của chủ thể quản lý

t ới khách thể quản lý nhằm xây dựng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục

Căn cứ vào định nghĩa này cho thấy:

- Mục tiêu cụ thể của quản lý xây dựng văn hoá nhà trường là xây dựng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần Xây dựng văn hóa vật chất gồm xây dựng cảnh quan môi trường xanh, sạch, đẹp; Xây dựng cơ sở vật chất, đầu tư trang thiết bị,

đồ dùng dạy học; Xây dựng văn hóa tinh thần: Xây dựng bầu không khí lành mạnh, sư phạm, dân chủ trong nhà trường, xây dựng văn hóa giảng dạy tích cực của giáo viên trong nhà trường, xây dựng văn hóa học tập sáng tạo, tích cực, phát huy phẩm chất và năng lực của HS

- Chức năng quản lý xây dựng văn hoá nhà trường bao gồm: chức năng lập

kế hoạch; chức năng tổ chức thực hiện; chức năng chỉ đạo, phối hợp và chức năng kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần

- Chu trình các hoạt động quản lý xây dựng văn hoá nhà trường bao gồm: lập kế hoạch; tổ chức thực hiện; chỉ đạo, phối hợp và kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng văn hoá nhà trường

- Nội dung quản lý xây dựng văn hoá nhà trường bao gồm quản lý các hoạt động trong chu trình xây dựng văn hoá nhà trường (lập kế hoạch; tổ chức thực hiện; chỉ đạo, phối hợp và kiểm tra, đánh giá việc xây dựng xây dựng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần)

- Chủ thể quản lý là: Hiệu trưởng trường tiểu học

- Khách thể quản lý: Các hoạt động trong chu trình xây dựng văn hoá nhà trường (lập kế hoạch; tổ chức thực hiện; chỉ đạo, phối hợp và kiểm tra, đánh giá xây dựng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần)

1.3 Xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ở trường tiểu học

1.3.1 Những yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay đối với trường tiểu học

Yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay đòi hỏi tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và

định hướng nghề nghiệp để góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hoà đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh Đối với giáo dục tiểu học, đổi mới giáo dục giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt

Đổi mới giáo dục thể hiện ở nội dung, phương pháp giáo dục từ chương trình giáo dục phổ thông mới đã tác động mạnh mẽ tới sự phát triển của nhà trường tiểu học, vừa mở ra cơ hội hướng tới xây dựng một nền giáo dục tiểu học tiên tiến, hiện đại và hội nhập, đồng thời cũng đặt cấp học nền tảng này đứng trước những thách thức không nhỏ về xây dựng môi trường vật chất, môi trường tinh thần… trong nhà trường

Trường tiểu học là bậc học đặt nền móng cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân Nghị quyết số 29/NQ-TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng về “Đổi

m ới căn bản và toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh t ế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” [18] đã chỉ

ra yêu cầu phải đổi mới giáo dục phổ thông trong đó có giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở Do vậy, xây dựng VHNT cần phải xây dựng các mối quan hệ trong nhà trường: quan hệ thầy - trò, trò- trò, thầy - thầy dân chủ và hài hòa Xây dựng văn hóa học tập, văn hóa giảng dạy, văn hóa quản lý phải lấy định hướng dân chủ hóa làm kim chỉ nam để đảm bảo xây dựng một VHNT ổn định

và công bằng

Để đáp ứng yêu cầu của quá trình đổi mới giáo dục, đặt ra yêu cầu đổi mới giáo dục tiểu học toàn diện về các mặt như mục tiêu dạy học, nội dung và chương trình giáo dục tiểu học

V ề mục tiêu giáo dục tiểu học: Giáo dục tiểu học nhằm hình thành những cơ

sở ban đầu cho sự phát triển về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, năng lực của học sinh; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên trung học cơ sở [4]

V ề nội dung và chương trình giáo dục tiểu học: Giáo dục tiểu học phải bảo

đảm cho học sinh có hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người;

có kỹ năng cơ bản về nghe, nói, đọc, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật [4]

Chương trình giáo dục tiểu học thể hiện mục tiêu giáo dục tiểu học là hiện đại, tinh gọn; tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trênvà hướng tới năng lực của người học

Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo hướng phát triển năng lực, thông qua những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kì vọng Theo cách tiếp cận này, chương trình giáo dục sẽ hình thành và phát triển cho học sinh 5 phẩm chất chủ yếu với 10 năng lực cốt lõi

V ề phương pháp, hình thức giáo dục tiểu học

Phương pháp giáo dục tiểu học phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học; gắn kiến thức với thực tiễn địa phương Các phương pháp giáo dục cần phát huy đượcnăng lực của học tránh lối học vẹt, lối truyền thụ kiến thức một chiều, ghi nhớ máy móc.Ứng dụng công nghệ thông tin vào việc cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học

Hình th ức tổ chức giáo dục tiểu học

Hình thức tổ chức giáo dục được đa dạng hóa, từ mô hình dạy học trên lớp chuyển sang đa dạng hoá hình thức học tập, kết hợp hoạt động dạy học trên lớp vớicác hoạt động xã hội và nghiên cứu khoa học, kết hợp dạy học trên lớp với cáchoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm mục tiêu vừa đảm bảo chất lượng giáo dục chung và vừa phát triển tiềm năng của cá nhân học sinh

V ề cách kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục tiểu học

Đánh giá chất lượng giáo dục phải đảm bảo yếu tố phản ánh mức độ đạt chuẩn chương trình (của cấp học, môn học); phải cung cấp thông tin đúng, khách quan, kịp thời cho việc điều chỉnh hoạt động dạy, hướng dẫn hoạt động học nhằm nâng cao dần năng lực học sinh

Chương trình giáo dục tiểu học mới phải được đổi mới theo hướng đa dạng hóa phương pháp đánh giá như quan sát, vấn đáp, kiểm tra viết trên giấy, trình bày báo cáo, dự án học tập kết hợp việc sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của học sinh; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội

Trong quá trình xây dựng VHNT cần huy động toàn bộ lực lượng giáo dục trong nhà trường Xây dựng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần là trách nhiệm chung của toàn bộ lực lượng giáo dục trong nhà trường mà trọng tâm là cán bộ quản lý, GV, học sinh

giáo dục hiện nay

Thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh; tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân

có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời

đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới Cụ thể: “Chương trình giáo dục

ti ểu học giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho s ự phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, n ền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt” [18]

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, giáo dục tiểu học muốn đạt được mục tiêu phát triển của mình thì người cán bộ quản lý nhà trường buộc phải thay đổi, phải đối diện với nhiều cái mới Để đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới, đội ngũ cán bộ quản lí giáo dục phải chỉ đạo, triển khai, kiểm tra việc dạy học theo hướng tích hợp của GV; chỉ đạo xây dựng các chương trình giáo dục nhằm phát triển toàn diện học sinh đồng thời phải có năng lực hiện đại như kỹ năng hợp tác, năng lực tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, tạo động lực, phải có tầm nhìn sâu rộng, biết cách phân tích, liên hệ, so sánh giữa giáo dục Việt Nam với các nền giáo dục khác trên thế giới Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, mục tiêu giáo dục tiểu học không chỉ chú ý chuẩn bị cho học sinh những cơ sở ban đầu cho

sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở mà còn chú ý yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực của HS tiểu học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức, kĩ năng cơ bản, thiết thực, hiện đại; hài hoà đức, trí, thể, mĩ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống Trong đó mục tiêu của quá trình quản lý xây dựng văn hóa trường tiểu học cần hướng tới các mục tiêu như sau:

Thứ nhất, VHNT phải hướng tới việc thúc đẩy HS học tập tích cực hơn, tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết

để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới

Thứ hai, VHNT phải hướng tới việc cải thiện mối quan hệ thân thiện giữa cán bộ, GV trong nhà trường, VHNT phải chứa đựng một bầu không khí hết sức

cởi mở, dân chủ, hợp tác, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên trong nhà trường Ở đó, con người được coi trọng, được cổ vũ hoàn thành công việc và công nhận sự thành công của mỗi người

Thứ ba, xây dựng văn hóa giảng dạy gắn với đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi học sinh, phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức, kĩ năng cơ bản, thiết thực, hiện đại; hài hoà đức, trí, thể, mĩ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống

Thứ tư, giúp nhà trường có cơ sở vật chất khang trang, sạch đẹp hơn như cổng vào, tường rào đẹp, đảm bảo an ninh và an toàn trường học Nhằm xây dựng cảnh quan khuôn viên nhà trường sạch, đẹp, có công trình văn hóa trong nhà trường…

Thứ năm, nhằm xây dựng bầu không khí tâm lí thân thiện, tích cực, gìn giữ các hệ giá trị văn hóa tích cực, xây dựng đồng thời hình thành những giá trị văn hóa tích cực, hiện đại Trong môi trường văn hóa tích cực, mỗi cán bộ, giáo viên đều biết rõ công việc mình phải làm, hiểu rõ trách nhiệm, luôn có ý thức chia sẻ trách nhiệm, tích cực tham gia vào các hoạt động của nhà trường; được khuyến khích tham gia đóng góp ý kiến trong mọi hoạt động của nhà trường; được khuyến khích đổi mới, sáng tạo, cải tiến phương pháp nâng cao chất lượng dạy và học

giáo dục hiện nay

1.3.3 1 Xây dựng môi trường vật chất

Cảnh quan nhà trường

Xây dựng một môi trường cảnh quan an toàn, sạch đẹp Hình thành thái độ

và hành động giữ gìn, bảo vệ hệ thống cơ sở vật chất khi sử dụng Thực hành tiết kiệm điện nước trong nhà trường Cùng với quá trình sử dụng là quá trình giữ gìn, tái sử dụng Với mỗi cá nhân trong nhà trường cần nêu cao tinh thần tự chủ trong quá trình làm việc Một khi môi trường nhà trường được xây dựng và gìn giữ tốt thì sẽ đạt được kết quả cao trong quá trình sử dụng

Xây dựng cảnh quan nhà trường còn thể hiện ở việc xây dựng logo, biểu tượng nhà trường Đối với các trường chưa có logo, biểu tượng thì xây dựng logo,

biểu tượng mới của mình Đối với những trường đã có logo, biểu tượng, nhưng nó không còn phù hợp, không đáp ứng được yêu cầu của giáo dục thì cần phải thay đổi thì sửa đổi logo, biểu tượng đã có cho phù hợp hoặc xây dựng logo, biểu tượng hoàn toàn mới

Cơ sở vật chất: phòng làm việc của GV, phòng học, lớp học của HS

Xây dựng một môi trường nhà trường đầy đủ về cơ sở vật chất, tiện nghi

Vì vậy, CBQL nhà trường cần tiến hành xây dựng hệ thống cơ sở vật chất đạt chuẩn theo quy định như:

- Số lượng phòng học đủ cho các lớp học để không học ba ca Phòng học được xây dựng đúng quy cách, đủ ánh sáng

- Bàn ghế học sinh đảm bảo yêu cầu về vệ sinh trường học; có bàn ghế phù hợp cho học sinh khuyết tật học hòa nhập

- Kích thước, màu sắc, cách treo của bảng trong lớp học đảm bảo quy định

về vệ sinh trường học

- Khối phòng phục vụ học tập bao gồm: thư viện, phòng để thiết bị giáo dục; khối phòng hành chính quản trị bao gồm: phòng hiệu trưởng, phòng họp

Phương tiện kỹ thuật dạy học phục vụ hoạt động dạy và học của cô và trò

Phương tiện kỹ thuật là một trong những thành tố quan trọng của quá trình dạy học, có vai trò hỗ trợ tích cực cho việc thực hiện nội dung, phương pháp dạy học Việc sử dụng hợp lý, có hiệu quả các phương tiện kỹ thuật dạy học sẽ phát huy tính tích cực học tập, giúp cho HS tăng khả năng tiếp thu kiến thức, thu nhận được lượng thông tin lớn trong thời gian ngắn; đồng thời giảm nhẹ sức lao động của GV, làm cho quá trình dạy học trở nên sinh động, hấp dẫn, góp phần thiết thực nâng cao chất lượng dạy học Chính vì vậy, việc phát triển các phương tiện dạy học ở nhà trường tiểu học đang trở thành yêu cầu khách quan và cấp thiết

Mặt khác, việc đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường tiểu học cũng như các bậc học khác là chủ trương đúng đắn của Đảng về giáo dục; song để

có hiệu quả phải gắn với phát triển phương tiện dạy học, vì nó là công cụ trực tiếp

hỗ trợ cho đổi mới phương pháp dạy học Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII của Đảng xác định đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học Đây vừa là phương hướng, vừa là yêu cầu đòi hỏi việc nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường tiểu học phải tích cực đổi mới đồng bộ các nhân tố của quá trình dạy học, trong đó cần quan tâm đúng mức đến đầu tư, phát triển phương tiện dạy học

Trong quá trình đổi mới phương tiện dạy học đáp, các nhà trường cần chú đảm bảo:

- Thiết bị dạy học tối thiểu phục vụ giảng dạy và học tập đảm bảo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo như: máy tính, máy chiếu, loa đài,…

- Nhà trường có các loại thiết bị giáo dục theo danh mục tối thiểu do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định

- Mỗi giáo viên có ít nhất một bộ văn phòng phẩm cần thiết trong quá trình giảng dạy, một bộ sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn giảng dạy và các tài liệu cần thiết khác

- Mỗi học sinh phải có ít nhất một bộ sách giáo khoa, các đồ dùng học tập tối thiểu Học sinh người dân tộc thiểu số được áp dụng các phương pháp dạy học,

tổ chức các hoạt động giáo dục, được hỗ trợ các tài liệu, đồ dùng học tập phù hợp

1.3.3.2 Xây d ựng môi trường tinh thần

Xây d ựng tầm nhìn, mục tiêu của nhà trường

Xây dựng mới hoặc điều chỉnh tầm nhìn và mục tiêu của nhà trường cần hướng tới xây dựng nhà trường thành trường chuẩn quốc gia, xây dựng nhà trường

thành trường có chất lượng cao Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, nhà trường cần xem lại hệ giá trị của mình; Xây dựng phong cách lãnh đạo và phong cách làm việc, đó là phong cách lãnh đạo vừa đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển kinh tế thị trường

và hội nhập, vừa tranh thủ được trí tuệ của tập thể giáo viên, phụ huynh,… Cũng với xây dựng phong cách lãnh đạo, hiệu trưởng nhà trường cần xây dựng cho mình và cho giáo viên, cán bộ của nhà trường phong cách làm việc hiệu quả, chuyên nghiệp, văn minh, lịch sự trong thực hiện nhiệm vụ của mỗi người

Xây d ựng bầu không khí lành mạnh, sư phạm, dân chủ trong nhà trường:

Đó là các hoạt động xây dựng và cải thiện mối quan hệ hợp tác giữa các thành viên trong nhà trường Quan tâm xây dựng mối quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường, đặc biệt là mối quan hệ giữa giáo viên - giáo viên, giữa cán bộ quản lý - giáo viên - học sinh và phụ huynh HS

Duy trì sự an toàn trong quá trình giảng dạy và học tập tại nhà trường của

GV và học sinh Định hướng được quá trình học tập cho học sinh và phát triển các giá trị tích cực trong hành vi ứng xử của các thành viên trong nhà trường

Phát huy ý thức, sự tận tâm của cán bộ, GV và nhân viên đối với quá trình học tập của học sinh

Bản thân mỗi CBQL phải xây dựng được phong cách lãnh đạo và quản lý cho đội ngũ Ban giám hiệu và cho bản thân mình Tổ chức xây dựng hình ảnh của Ban giám hiệu thông qua một loạt các hoạt động cụ thể như thường xuyên đi thăm lớp dự giờ, tổ chức trao đổi, tọa đàm với học sinh, GV, phụ huynh HS giải quyết các vấn đề vướng mắc của người học nhanh chóng, đảm bảo quyền lợi học tập và giảng dạy cho người dạy và người học Hiệu trưởng phải là người chia sẻ với đội ngũ nhân viên những niềm vui, nỗi buồn hay cả những thất bại trong cuộc sống Phong cách lãnh đạo còn thể hiện qua từng biểu hiện cụ thể như: ứng xử, hành vi, thái độ; vấn đề sử dụng thời gian; cách ra quyết định và giải quyết vấn đề Lãnh đạo nhà trường phải hiểu rõ rằng tác phong hay phong cách lãnh đạo là hình ảnh

mà các thành viên trong nhà trường thường xuyên cảm nhận được, nó có thể trở

thành một giá trị ngầm để các thành viên tự nhìn nhận và đánh giá hiệu quả quản

lý của người lãnh đạo Nó là cái đầu tiên ảnh hưởng và tạo nên một giá trị văn hóa đặc trưng trong nhà trường

Xây d ựng văn hóa giảng dạy tích cực của giáo viên trong nhà trường đáp

ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Chương trình giáo dục phổ thông mới đặt ra những yêu cầu về năng lực mới cho giáo viên như:

- Năng lực dạy học tích cực liên môn;

- Năng lực dạy học phân hóa;

- Năng lực tổ chức hoạt động dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược;

- Năng lực phát triển chương trình giáo dục;

- Năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm;

- Năng lực đánh giá học sinh tiếp cận năng lực;

Vì vậy, để xây dựng văn hóa giảng dạy tích cực GV phải thi đua dạy tốt,

có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực này cho GV, đặc biệt hướng vào đổi mới phương pháp dạy học để phát triển năng lực cho học sinh Đồng thời thay đổi cách kiểm tra, đánh giá theo tiếp cận năng lực học sinh Người thầy không phải chỉ đơn thuần là người truyền thụ kiến thức mà là người thúc đẩy việc học hành Trong một nền giáo dục mới, vai trò truyền thụ kiến thức một cách thụ động của người thầy sẽ giảm đi, nhưng phải làm tốt hơn vai trò của một người hướng dẫn các quá trình tìm kiếm tri thức, gợi mở những con đường phát hiện tri thức, qua đó trau dồi khả năng độc lập tư duy và sáng tạo cho người học Công tác bồi dưỡng giáo viên cần tập trung phát triển về năng lực dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh Trong thời đại bùng nổ thông tin, khi học sinh có nhiều kênh tiếp nhận thông tin thì trường học phải là kênh duy nhất truyền đạt kiến thức một cách có hệ thống, trong đó, thầy giáo đóng vai trò

là người hướng dẫn

Đội ngũ GV có kinh nghiệm, năng lực và thành tích trong giảng dạy tham gia vào quá trình rèn luyện và trau dồi chuyên môn, tổ chức các hội thảo, lớp bồi

dưỡng để giúp cho giáo viên không chỉ trau dồi kiến thức mà còn phát huy được những phẩm chất năng lực của một người thầy

Để xây dựng văn hóa giảng dạy tích cực thì Hiệu trưởng nhà trường cần tổ chức các hoạt động phong trào để giáo viên có cơ hội tham gia và phát triển năng lực chuyên môn của mình Hiệu trưởng tổ chức kiểm tra, đánh giá năng lực chuyên môn của giáo viên định kỳ theo học kỳ, năm học để GV nhận thấy sự yếu kém về năng lực nào từ đó có ý thức tự bồi dưỡng

Xây d ựng văn hóa học tập sáng tạo, tích cực, phát huy phẩm chất và năng

l ực của HS

Để xây dựng văn hóa học tập sáng tạo, tích cực, phát huy phẩm chất và

năng lực của HS thì GV phải xây dựng các bài giảng phát huy được tính sáng tạo,

khả năng hợp tác của học sinh, giáo dục cho HS các kỹ năng sống, định hướng giá

trị nhân cách, từ đó trau dồi phẩm chất, đạo đức của bản thân Thông qua đó, học sinh có thể tự mình kiến tạo bản thân qua môi trường văn hóa được tiếp cận, các chỉ dẫn văn hóa đã lĩnh hội tiến đến có hành vi văn hóa chuẩn mực Làm được điều đó học sinh phải tích cực như có ý chí, động lực, động cơ hoạt động với điều kiện phải hiểu được tri thức văn hóa; có tình cảm, niềm tin về giá trị văn hóa để có hành vi văn hóa tự mình

Xây d ựng văn hóa ứng xử lành mạnh và chuẩn mực trong nhà trường

Xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường là duy trì những yếu tố tích cực trong các mối quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường Đó là ứng xử người dạy và người học, trong đó, người dạy không chỉ có một nhân cách tốt mà cần có cách ứng xử mang tính văn hóa GV thường xuyên quan tâm đến học sinh và hết lòng vì học sinh Đối với HS thì phải biết kính trọng yêu quý GV, phải có tôn trọng, lễ phép với GV

Mặt khác, ứng xử giữa lãnh đạo với GV thể hiện ứng xử có văn hóa của người lãnh đạo, người lãnh đạo không chỉ có chuyên môn tốt mà phải có năng lực

tổ chức hoạt động dạy học trong nhà trường, quan tâm và tạo điều kiện cho GV

phát triển và học tập, chú ý đến năng lực cá nhân của từng người để giao việc phù hợp, vị tha độ lượng, tôn trọng GV với tư cách là đồng nghiệp

Ứng xử giữa các đồng nghiệp thể hiện qua sự tôn trọng nhau về chuyên

môn, cá tính và nhu cầu cá nhân Hơn nữa phải biết thân thiện để tìm tiếng nói chung nhiều hơn, hợp tác và giúp đỡ nhiều hơn tạo ra một bầu không khí nhà trường lành mạnh

Ứng xử giữa thầy cô với HS: Mối quan hệ giao tiếp rất cần cả hai bên tôn

trọng nhau Học sinh phải lễ phép, tôn trọng và vâng lời thầy cô giáo Thân thiện nhưng giữ khoảng cách thầy trò, tránh lợi dụng Đối với thầy cô cần tôn trọng ý kiến cá nhân, ứng xử công bằng Biết lắng nghe và cùng chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống Ứng xử thân thiện, hòa nhã, không phân biệt đối xử Giúp đỡ quan tâm các em có hoàn cảnh đặc biệt Thấu hiểu nỗi buồn riêng, hoàn cảnh riêng của mỗi học sinh Tùy vào từng đối tượng học sinh cụ thể mà có cách ứng xử riêng Có tinh thần trách nhiệm cao trong cách cư xử đối với học sinh Luôn là tấm gương sáng, mẫu mực cho học sinh noi theo Luôn đặt tình thương và trách nhiệm lên trên hết

Ứng xử giữa học sinh với học sinh: Mối quan hệ giữa học sinh với học sinh

là quan hệ bạn bè có mục đích cơ bản chung là học tập sao cho đạt kết quả tốt Quan hệ giữa học sinh với học sinh là bình đẳng, hồn nhiên và vô tư Quan hệ cùng học để lại nhiều dấu ấn khó phai mờ trong mỗi con người Rất nhiều người giữ được mối quan hệ thân tình này đến già, và chúng càng ngày càng trở nên thân mật hơn

mới giáo dục hiện nay

Để xây dựng văn hóa nhà trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, CBQL cần thực hiện qua các con đường sau:

- Thông qua vi ệc xây dựng nội quy, quy chế, nề nếp dạy học

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, thông qua việc xây dựng những nội quy và quy chế về hoạt động dạy và học của GV và học sinh Việc xây dựng

những quy định về xây dựng nội quy, quy chế, nề nếp dạy học là một việc làm cần thiết, bởi nó là cơ sở cho việc xây dựng nội dung giáo dục văn hóa trong nhà trường Đồng thời nó đảm bảo cho việc tạo dựng một môi trường giáo dục có văn hóa mà ở đó “trường ra trường, lớp ra lớp, thầy ra thầy và trò ra trò” và các hoạt động giáo dục có tính định hướng văn hóa Mọi sự vật hiện tượng đi vào đúng bản chất của nó

Bản chất của xây dựng văn hóa học đường là hoạt động Hoạt động của người dạy (nhà trường, nhà giáo dục) và hoạt động của người học sinh Trong đó người dạy vừa tạo ra môi trường văn hóa vừa đưa những chỉ dẫn, định hướng văn hóa đến người học nhằm mục tiêu xây dựng văn hóa tổ chức, văn hóa ứng xử, văn hóa môi trường, văn hóa chất lượng… mà nhà trường đã lựa chọn xây dựng Hoạt động này của người dạy diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau như sinh hoạt lớp,

tư vấn cá nhân, lồng ghép qua môn học, đánh giá giáo dục… Người dạy qua hoạt động này cũng phải gương mẫu trong thực hiện các chỉ bảo văn hóa này như đối với người học Điều đó không thể không có và cũng là nhằm tạo ra môi trường văn hóa chung của nhà trường Do đó trong quá trình xây dựng VHNT, cần đưa các hoạt động dạy của nhà trường và học động học của học sinh vào khuôn khổ, vào nề nếp Có như thế mới tạo dựng một môi trường giáo dục có văn hóa mà ở đó

“trường ra trường, lớp ra lớp, thầy ra thầy và trò ra trò” và các hoạt động giáo dục

có tính định hướng văn hóa

- Thông qua xây d ựng phong trào thi đua dạy tốt, học tốt

Tích cực đẩy mạnh các phong trào thi đua “dạy tốt - học tốt”; cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”; “Dân chủ, kỷ cương, tình thương, trách nhiệm”… gắn với Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” sâu rộng trong đội ngũ CB, GV Cụ thể hóa các phong trào đó, mỗi đơn vị, trường học đều xây dựng cho mình nội quy, quy chế làm việc, tác phong giảng dạy, vận động thầy, cô giáo thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn, tích cực viết sáng kiến kinh nghiệm, làm đồ dùng dạy học, tìm tòi phương pháp dạy học hay để áp dụng vào thực tiễn, nâng cao hiệu quả, chất lượng giảng dạy

Cùng với các cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” và “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học

và sáng tạo”, để tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục toàn diện cho học sinh, việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” có ý nghĩa lớn lao đối với việc xây dựng văn hóa trường tiểu học

Tùy vào đặc điểm của mỗi nhà trường mà các trường có thể lựa chọn những nội dung phù hợp với đặc điểm của trường mình như:

a) Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn

- Bảo đảm trường an toàn, sạch sẽ, có cây xanh, thoáng mát và ngày càng đẹp hơn, lớp học đủ ánh sáng, bàn ghế hợp lứa tuổi học sinh

- Tổ chức để học sinh trồng cây vào dịp đầu xuân và chăm sóc cây thường xuyên

- Có đủ nhà vệ sinh được đặt ở vị trí phù hợp với cảnh quan trường học, được giữ gìn vệ sinh sạch sẽ

- Học sinh tích cực tham gia bảo vệ cảnh quan môi trường, giữ vệ sinh các công trình công cộng, nhà trường, lớp học và cá nhân

b) Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ở mỗi địa phương, giúp các em tự tin trong học tập

- Thầy, cô giáo tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh

- Học sinh được khuyến khích đề xuất sáng kiến và cùng các thầy cô giáo thực hiện các giải pháp để việc dạy và học có hiệu quả ngày càng cao

c) Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh

- Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm

- Rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác

- Rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội

d) Tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh

- Tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao một cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của học sinh

- Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khác phù hợp với lứa tuổi của học sinh

đ) Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch

sử, văn hóa, cách mạng ở địa phương

- Mỗi trường đều nhận chăm sóc một di tích lịch sử, văn hóa hoặc di tích cách mạng ở địa phương, góp phần làm cho di tích ngày một sạch đẹp hơn, hấp dẫn hơn; tuyên truyền, giới thiệu các công trình, di tích của địa phương với bạn bè

- Mỗi trường có kế hoạch và tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc và tinh thần cách mạng một cách hiệu quả cho tất cả học sinh; phối hợp với chính quyền, đoàn thể và nhân dân địa phương phát huy giá trị của các di tích lịch sử, văn hóa và cách mạng cho cuộc sống của cộng đồng ở địa phương và khách du lịch

- Thông qua xây d ựng văn hóa ứng xử trong nhà trường:

Hành vi ứng xử là biểu hiện rõ nhất của văn hóa nhà trường Chính vì vậy,trong xây dựng văn hóa nhà trường cần xây dựng hành vi ứng xử có văn hóa của lãnh đạo, cán bộ phục vụ, giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinh khi đến trường

- Xây dựng văn hóa học tập, văn hóa giảng dạy giúp cho HS tiểu học hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hoà

về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực của HS

- Xây dựng văn hóa giao tiếp giữa GV với GV, GV với lãnh đạo thẳng thắn, cởi mở hợp tác và làm việc đạt hiệu quả, lan tỏa được bầu không khí tích cực của các thành viên trong nhà trường

- Xây dựng văn hóa giảng dạy gắn với đổi mới phương pháp dạy học, thầy,

cô giáo tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đã khiến

mối quan hệ thầy - trò trong nhà trường bắt đầu có sự thay đổi Phát huy vai trò tích cực của học sinh thể hiện tinh thần hứng thú, tự giác, tự tin, chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập và rèn luyện cũng như phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và các hoạt động xã hội một cách phù hợp và hiệu quả

- Xây dựng văn hóa ứng xử lành mạnh và chuẩn mực trong nhà trường: văn hóa giao tiếp giữa GV và HS, GV coi trọng sự tiến bộ của HS, khích lệ HS trong học tập; bầu không khí tâm lí thân thiện, tích cực, để mọi thành viên trong nhà trường có thái độ tôn trọng, hợp tác

Các hành vi ứng xử mà nhà trường xây dựng phải đảm bảo văn minh, lịch sự,tôn trọng lẫn nhau, thân thiện, vị tha,

Xây d ựng cảnh quan nhà trường xanh, sạch, đẹp: Thông qua các hoạt động

như tổ chức cho HS xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn, bảo đảm trường

an toàn, sạch sẽ, có cây xanh, thoáng mát và ngày càng đẹp hơn, lớp học đủ ánh sáng, bàn ghế hợp lứa tuổi học sinh Tổ chức để học sinh trồng cây vào dịp đầu xuân và chăm sóc cây thường xuyên Học sinh tích cực tham gia bảo vệ cảnh quan môi trường, giữ vệ sinh các công trình công cộng, nhà trường, lớp học và cá nhân

- Thông qua vi ệc huy động các nguồn lực tăng cường đầu tư cơ sở vật

ch ất đáp ứng yêu cầu dạy và học: Trường học là công trình văn hóa giáo dục có

mức đầu tư lớn và sử dụng lâu dài; là nơi thực hiện việc dạy học, giáo dục tập trung phải có kiến trúc xây dựng và cảnh quan phù hợp với nhiệm vụ trước mắt

và lâu dài phù hợp với giáo dục - đào tạo hướng tới tương lai Cơ sở vật chất, thiết bị đồ dùng dạy học là điều kiện cơ bản quyết định sự hình thành và phát triển của nhà trường là yếu tố quan trọng đảm bảo yêu cầu nâng cao chất lượng dạy và học Ðối với các trường tiểu học, số phòng cơ bản đáp ứng nhu cầu dạy hai buổi/ngày nhưng khó khăn chung của các nhà trường hiện nay còn thiếu tất

cả các phòng học bộ môn (âm nhạc, mỹ thuật, ngoại ngữ, tin học, phòng chức năng của bộ môn hóa, sinh) và trang thiết bị… ảnh hưởng đến việc đổi mới, nâng cao chất lượng dạy và học

Ngoài ra cần huy động sự tham gia đầu tư của các lực lượng giáo dục vào việc đầu tư xây dựng phòng truyền thống; Thư viện; Khu vui chơi, giải trí, sinh hoạt, hội họp cần được củng cố phát triển đồng bộ, khai thác có hiệu quả, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động đáp ứng nhu cầu sáng tạo, hưởng thụ văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí của giáo viên, cán bộ, nhân viên và học sinh

1.4 Q uản lý xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Việc lập kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường phải đáp ứng được các yêu cầu sau:

CBQL nhà trường phân tích đánh giá thực trạng hoạt động xây dựng văn hoá nhà trường Kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường được tích hợp vào kế hoạch chung của nhà trường Kế hoạch bao quát hết các nội dung như: xây dựng bầu không khí lành mạnh, xây dựng văn hóa ứng xử, xây dựng văn hóa giảng dạy tích cực, xây dựng cảnh quan, cơ sở vật chất… Kế hoạch chỉ rõ các mốc thời gian, các nội dung cần phát huy để thực hiện xây dựng văn hóa nhà trường

CBQL xây dựng kế hoạch tuyên truyền về những nội dung cần xây dựng văn hóa nhà trường, trong đó nhấn mạnh đến tính trách nhiệm của các thành viên thông qua bảng phân công nhiệm vụ rõ ràng Lập kế hoạch tuyên truyền thông qua

tổ chức hoạt động giáo dục xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực và