bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o céng hoµ x héi chñ nghÜa viÖt nam BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI LƢU TRẦN MINH ANH QUẢN LÝ THU BHXH TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NAM TỪ LIÊM – THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN T[.]
Tính cấp thiết của đề tài
Bảo hiểm xã hội (BHXH) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội, cần xác định rõ vai trò của BHXH và tác động của nó đối với đời sống người lao động cũng như xã hội Chính sách BHXH ngày càng được hoàn thiện để phù hợp với sự đổi mới của nền kinh tế-xã hội Nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn của bảo hiểm xã hội là vấn đề cấp bách và thiết yếu không chỉ đối với nhà nghiên cứu và quản lý mà còn đối với người lao động, vốn vừa là đối tượng hưởng lợi vừa là chủ thể của chính sách này.
Quỹ BHXH giữ vai trò quan trọng hàng đầu trong hoạt động của bảo hiểm xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến việc chi trả các chế độ cho người lao động và đảm bảo sự ổn định của chính sách BHXH trong tương lai Việc quản lý thu Quỹ BHXH là nhiệm vụ then chốt của ngành BHXH để đảm bảo nguồn lực tài chính vững mạnh Để đạt hiệu quả cao trong quản lý thu, cần tổ chức hệ thống quản lý chặt chẽ, thống nhất, khoa học từ lập kế hoạch, phân cấp thu đến quản lý tiền thu BHXH.
Hoạt động thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận Nam Từ Liêm đã đạt được một số thành công nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế do nguyên nhân chính như quản lý thu chưa hiệu quả và sự phối hợp giữa các đơn vị liên quan chưa chặt chẽ và đồng bộ Ngoài ra, các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện chính sách BHXH, BHYT, BHTN, đặt ra những vấn đề cần giải quyết nhằm nâng cao hiệu quả thu và thực hiện các chế độ, chính sách liên quan.
Không có cơ quan quản lý nhà nước nào chịu trách nhiệm và nắm rõ số DN ngoài nhà nước ở từng thời điểm có bao nhiêu đơn vị còn đang tồn tại, hoạt động, quản lý sử dụng lao động như thế nào? Tên của chủ DN là gì? Địa chỉ ở đâu? Việc sản xuất kinh doanh ra sao? Chấp hành pháp luật thế nào?
Việc đăng ký tham gia BHXH của các doanh nghiệp còn hạn chế, nhiều doanh nghiệp trốn đóng, không đăng ký hoặc đăng ký không đủ số lượng người lao động theo quy định Quản lý lao động tại các doanh nghiệp vẫn còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Tình trạng nợ đọng tiền bảo hiểm xã hội (BHXH) diễn ra thường xuyên, gây ảnh hưởng đáng kể đến việc thực hiện chính sách BHXH đối với người lao động Nhiều doanh nghiệp lợi dụng quỹ BHXH để chiếm dụng tiền của người lao động nhằm phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, dẫn đến mất cân đối trong quỹ BHXH Hành động này không chỉ làm giảm hiệu quả quản lý và thu hút nguồn lực cho an sinh xã hội mà còn gây khó khăn trong việc đảm bảo quyền lợi của người lao động theo luật định.
Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về chính sách BHXH của cơ quan BHXH và các đơn vị chưa thường xuyên công tác kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật đốivới các chủ sử dụng lao động cố tình không đóng, đóng không đúng, không kịp thời hay không đầy đủ BHXH cho NLĐ còn chưa thực sự quyết liệt; giải quyết nợ đọng BHXH là một trong những vấn đề gây bức xúc hiện nay.
Quản lý thu bảo hiểm xã hội (BHXH) ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu của quỹ BHXH và việc thực hiện chính sách BHXH trong tương lai Việc thu nộp BHXH phải đảm bảo đúng, đủ và kịp thời để duy trì nguồn lực chi trả các chế độ cho người lao động Nếu không thu được đầy đủ, quỹ BHXH sẽ không có nguồn tài chính để chi trả các chế độ đã cam kết, ảnh hưởng đến cuộc sống của người lao động và hoạt động của các doanh nghiệp Do đó, công tác thu BHXH đóng vai trò quyết định và then chốt trong việc duy trì sự ổn định cho người lao động và đảm bảo hoạt động bình thường của các doanh nghiệp sử dụng lao động.
Quản lý thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng và khó khăn của ngành BHXH, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn quỹ phát triển bền vững Để khắc phục hạn chế hiện tại và thúc đẩy tăng trưởng nguồn thu, cần triển khai các giải pháp thiết thực, hiệu lực và hiệu quả trong thời gian tới Việc mở rộng nguồn thu BHXH sẽ góp phần đảm bảo an sinh xã hội và phát triển bền vững hệ thống an toàn xã hội của đất nước.
Từ nhận định nêu trên, học viên đã lựa chọn đề tài:
“Quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Nam Từ Liêm – Thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình
Với mục tiêu giúp các cơ quan chức năng quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Nam Từ Liêm nângcao năng lực, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình.
Tổng quan tình hình nghiên cứu
Các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề quản lý thu bảo hiểmxã hội tạiViệt Nam đã được công bố, đáng chú ý như:
- Năm 2000, Bảo hiểm xã hội Việt Nam có đề tài nghiên cứu khoa học
Nghiên cứu này tập trung xây dựng các luận cứ khoa học cơ bản nhằm hoàn thiện hệ thống bảo hiểm xã hội tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả và bền vững của chính sách an sinh xã hội Tiến sĩ Nguyên Huy Ban chủ trì đề tài, đề xuất các phương pháp tiếp cận dựa trên căn cứ khoa học để thúc đẩy sự phát triển của hệ thống bảo hiểm xã hội phù hợp với thực tiễn Việt Nam Cuộc nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện hệ thống bảo hiểm xã hội nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động và tăng cường an toàn xã hội toàn diện.
Tác giả đã nêu những quan điểm và định hướng cơ bản để phát triển BHXH ở Việt Nam, đồng thời đề ra một số giải pháp cho việc hoạch định chính sách BHXH ở Việt Nam, phân tích đánh giá những thành tựu, cũng như những mặtđạt được của hệ thống chính sách BHXH và tổ chức thực hiện chính sách đó ở Việt Nam
- Năm 2005, Bảo hiểm xã hội Việt Nam có đề tài nghiên cứu khoa học cấp
Bộ mã số CB2005-10-51: “Nghiên cứu xây dựng lộ trình thực hiện Bảohiểm xã hội đối với người lao động ở Việt Nam”; do Tiến sĩ Nguyên TiếnPhúc chủ đề tài Đề tài đánh giá thực trạng về lao động và việc làm của Việt Nam trong thời gian qua, nêu được các thành tựu cũng như mặt hạn chế yếukém ảnh hưởng đến thu nhập và khả năng tham gia BHXH của người laođộng như thế nào Đồng thời đề tài cũng sơ lược về quá trình phát triển kinh tế, xã hội ở nước ta trong những năm gần đây, nêu rõ những thành tựu vànhững tồn tại ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng lộ trình thực hiện BHXHở nước ta trong thời gian tới.
- Năm 2008, Bảo hiểm xã hội Việt Nam có đề tài nghiên cứu khoa họccấp Bộ mã số CB2008-08-05: “Cơ sở khoa học xây dựng dữ liệu phục vụ cho mục tiêu tính toán cấn đối quỹ Bảo hiểm xã hội” do TS Trịnh Thị Hoa làmchủ nhiệm đề tài Đề tài đánh giá được thực trạng hoạt động thống kê hiện nay của BHXH Việt Nam Hoàn thiện hệ thống dữ liệu phục vụ hoạt động thống kê trong tính toán cân đối quỹ BHXH Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Chiến lược phát triển bảo hiểm xã hội phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế –xã hội đến năm 2020” chủ nhiệm đề tài là TS Nguyễn Huy Ban Đề tài tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển BHXH, những mục tiêu cơ bản trong phát triển nền kinh tế và xã hội ở Việt Nam; hoạt động BHXH là nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế; những yêu cầu để phát triển BHXH đáp ứng sự phát triển kinh tế và xã hội Đề tài đã nêu những quan điểm và định hướng cơ bản để phát triển BHXH ở Việt Nam, đồng thời đề ra một số giải pháp cho việc hoạch định chính sách BHXH ở Việt Nam, như dự báo dân số và lao động đến năm 2020; vấn đề BHXH cho các loại hình lao động thuộc các khuvực kinh tế khác nhau; các nguồn đóng góp,mức đóng góp và cơ chế quản lý sử dụng quỹ BHXH
Các công trình nghiên cứu tập trung vào thực trạng chất lượng quản lý thu bảo hiểm xã hội trong các cơ quan, đơn vị bảo hiểm xã hội gần đây, với hướng nghiên cứu rộng và đa dạng, từ tổng thể đến các khía cạnh riêng biệt như triết học, xã hội học, kinh tế học Trong thực tiễn, việc thực hiện chính sách BHXH, BHYT, BHTN tại quận Nam Từ Liêm đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng cũng nảy sinh một số vấn đề cần giải quyết như hiệu quả quản lý thu, công tác tuyên truyền và phối hợp giữa các bên liên quan.
- Nhận thức, hiểu biết về BHXH của người lao động và DN còn hạn chế; ý thức chấp hành pháp luật về BHXH chưa cao.
Quản lý thu bảo hiểm xã hội (BHXH) đối với các doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc quản lý các doanh nghiệp và người lao động bắt buộc tham gia BHXH Các vi phạm pháp luật về BHXH tại doanh nghiệp ngày càng gia tăng, điều này gây áp lực lớn cho công tác quản lý và thực thi pháp luật Do đó, nghiên cứu về quản lý thu BHXH có tính cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu vi phạm trong lĩnh vực này.
Các mục tiêu nghiên cứu
Trong phần lý luận, bài viết tập trung nghiên cứu các vấn đề cơ bản về quản lý thu BHXH, bao gồm hoạt động thu BHXH và nội dung quản lý thu Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu BHXH của cơ quan BHXH cũng được phân tích kỹ lưỡng Ngoài ra, bài viết còn nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thu BHXH của các địa phương khác nhằm rút ra bài học quý giá để nâng cao hiệu quả công tác thu của BHXH quận Nam Từ Liêm.
- Về thực tiễn: Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH, chỉ ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân của những thành công, hạn chế trong quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Nam Từ Liêm giai đoạn 2017 - 2019
- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Nam Từ Liêm giai đoạn 2020 – 2025.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Các quy phạm pháp luật về Bảo hiểm xã hội (BHXH) liên quan đến quản lý thu BHXH được áp dụng tại quận Nam Từ Liêm, đảm bảo tuân thủ các quy định nghiệp vụ về quản lý thu BHXH của BHXH Việt Nam Những quy định này đảm bảo tính minh bạch, chính xác trong quá trình thu và quản lý quỹ BHXH, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống bảo hiểm xã hội tại địa phương.
- Không gian nghiên cứu: Phạm vi của đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Nam Từ Liêm – TP Hà Nội
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ năm 2017 đến 2019 nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Nam Từ Liêm Mục tiêu của nghiên cứu là nâng cao hiệu quả quản lý và thu bảo hiểm xã hội trong giai đoạn 2020 – 2025, góp phần phát triển bền vững hệ thống an sinh xã hội tại địa phương.
Nghiên cứu tập trung vào các vấn đề liên quan đến thu, nộp BHXH của người lao động, người sử dụng lao động và cơ quan BHXH, nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến số thu BHXH và đối tượng nộp BHXH Đồng thời, bài viết phân tích các phương thức thu, quy trình tổ chức quản lý thu, cũng như nguyên nhân dẫn đến trốn tránh nghĩa vụ nộp BHXH Các biện pháp chống thất thu BHXH cũng được đề cập nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu và đảm bảo quyền lợi cho người lao động.
Phương pháp nghiên cứu
- Luận văn sử dụng phương pháp tiếp cận thực tế quan sát, điều tra, thu thập số liệu, phương pháp xử lý tài liệu lý luận, thực tế như thống kê, so sánh, tổng hợp và phân tích số liệu
- Phương pháp dự đoán, so sánh, phân tích định hướng hoạt động để xây dựng giải pháp phù hợp
Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu được thu thập từ BHXH thành phố
Hà Nội; BHXH quận Nam Từ Liêmvà các nguồn bên ngoài khác, bao gồm:
- Sách, giáo trình về quản lý thu BHXH
- Dữ liệu thu thập từ tài liệu, thông tin báo cáo của BHXH thành phố Hà Nội: + Tài liệu giới thiệu về cơ quan: Lịch sử hình thành, cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, các quy định ban hành về quản lý thu BHXH quận Nam Từ Liêm
+ Các báo cáo hoạt động thu BHXH của đơn vị giai đoạn 2017 – 2019 và định hướng hoạt động của cơ quan đến năm 2025
Dữ liệu được thu thập từ các nguồn bên ngoài như website của Bảo hiểm xã hội, tạp chí BHXH và các bài viết của chuyên gia kinh tế, giúp nâng cao độ chính xác và uy tín của nội dung Các nguồn này cung cấp thông tin phong phú, đa dạng và cập nhật, đảm bảo bài viết có giá trị và phù hợp với các tiêu chuẩn SEO Việc khai thác dữ liệu từ các tài liệu và chuyên khảo này giúp xây dựng nội dung chất lượng, đáp ứng nhu cầu tìm kiếm của độc giả và tối ưu hóa khả năng xếp hạng trên các công cụ tìm kiếm.
Ý nghĩa của nghiên cứu
- Luận văn góp phần hệ thống hóa cơ sở lýluậnvề quản lý thu BHXH của cơ quan BHXH
- Phân tích thực trạng, từ đó đề ra những giải pháp cụ thể khả thi nhằm hoàn hiện quản lý thu BHXH tại BHXH quận Nam Từ Liêm, góp phần phát triển bền vững quỹ BHXH cũng như đảm bảo ổn định chính trị - xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an sinh xã hộitrên địa bànquận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.
Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo; phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương chính:
Chương 1 : Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận, huyện
Chương 2 : Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận Nam Từ
Trong Chương 3, bài viết đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội trong thời gian tới Cần tăng cường công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về quyền lợi cũng như nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội Việc xây dựng các chính sách linh hoạt, phù hợp với thực tế địa phương sẽ góp phần thúc đẩy việc thu đúng, thu đủ và nâng cao hiệu quả quản lý Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nhằm đảm bảo công bằng và minh bạch trong công tác thu bảo hiểm xã hội Các kiến nghị này hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả trong quản lý, mở rộng diện bao phủ và đảm bảo sự bền vững của hệ thống bảo hiểm xã hội tại quận Nam Từ Liêm trong tương lai.
MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN, HUYỆN
Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội quận, huyện
1.1.4.2 Vai trò thu BHXH của cơ quan BHXH quận, huyện
Hệ thống an sinh xã hội cần phải đa dạng, toàn diện và có tính chia sẻ giữa nhà nước, xã hội và người dân để đảm bảo sự bền vững và công bằng Vai trò và sứ mệnh của BHXH trong giai đoạn hiện nay rất quan trọng, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững BHXH là trụ cột trong các chính sách an sinh xã hội, góp phần đảm bảo an toàn tài chính bằng cách cân đối thu – chi và thực hiện trả các chế độ cho người lao động Tuy nhiên, để có thể chi trả các chế độ này, cần đảm bảo nguồn thu ổn định, vì "muốn chi thì phải thu, có thu mới có chi."
- Thu có đủ, đúng, kịp thời thì chi trả mới nhanh chóng, kịp thời
- Thu đúng, thu đủ góp phần đảm bảo quyền lợi cho người lao động được tham gia đầy đủ
- Thu đúng, thu đủ nhằm đảm bảo cânđối quỹ BHXH
- Thu đúng, thu đủ đảm bảo sự công bằng giữa những người lao động, đảm bảo công bằng trong xã hội
Như vậy có thể nói thu BHXH đóng vai trò rất quan trọng, là yếu tố quyết định sự tồn tại vàphát triển của qũy BHXH và hoạt động của ngành BHXH.
1.2 Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận, huyện
1.2.1 Các chính sách pháp luật về thu bảo hiểm xã hội
Sau một thời gian triển khai thi hành Luật BHXH, Chính phủ, các bộ, ngành đã chủ động xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành tương đối đầy đủ hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành Luật BHXH, Luật Việc làm, Luật An toàn, vệ sinh lao động… Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH Cơ quan quản lý nhà nước cũng đã kịp thời nghiên cứu, đề xuất với cấp có thẩm quyền hướng xử lý các vướng mắc liên quan đến các quy định mới của Luật BHXH năm
Năm 2014, hướng dẫn thực hiện chính sách BHXH bắt buộc đối với người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam được ban hành Chính sách này cũng xử lý chênh lệch giữa mức lương hưu đối với người nghỉ hưu trước và sau ngày 1/1/2018 Hiện nay, theo thống kê của tác giả, có tổng cộng 11 Nghị định, 13 Thông tư và 2 Nghị quyết còn hiệu lực đang thi hành các chính sách liên quan đến BHXH tại Việt Nam.
1.1 Nghị định72/2018/NĐ-CP quy định về mức lương cơ sở đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang
1.2 Nghị định157/2018/NĐ-CP quy định về mức lương tối thiểu vùng đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động
1.3 Nghị định143/2018/NĐ-CP quy định chi tiết luật bảo hiểm xã hội và luật an toàn, vệ sinh lao động về BHXH bắt buộc cho người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam
1.4 Nghị định140/2018/NĐ-CP về việc sửa đổi, bổ sung các Nghị định liên quan đến điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Bộ LĐ-TB&XH
1.5 Nghị định55/2016/NĐ-CP điều chỉnh mức lương hưu, trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp hằng tháng và trợ cấp đối với giáo viên mầm non có thời gian làm việc trước năm 1995 cùng với các đối tượng là cán bộ, công chức, viên chức, quân nhân
1.6 Nghị định33/2016/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội về BHXH bắt buộc đối với quân nhân, công an nhân dân và người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân.
1.7 Nghị định 30/2016/NĐ-CP quy định chi tiết hoạt động đầu tư từ quỹ BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
1.8 Nghị định115/2015/NĐ-CP hướng dẫn luật BHXH về bảo hiểm xã hội bắt buộc
1.9 Nghị định134/2015/NĐ-CP hướng dẫn luật BHXH về bảo hiểm xã hội tự nguyện.
1.10 Nghị định95/2013/NĐ-CP Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
1.11 Nghị định88/2015/NĐ-CP về sửa đổi một số điều của Nghị định 95/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
2.1 Thông tư 56/2017/TT-BYT quy định chi tiết một số điều của Luật bảo hiểm xã hội và Luật an toàn vệ sinh lao động thuộc lĩnh vực y tế
2.2 Thông tư 46/2016/TT-BYT ban hành Danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày và quy định trách nhiệm thực hiện Danh mục các Bệnh cần nghỉ việc để chữa trị dài ngày được Bộ Y tế ban hành ngày 30/12/2016
2.3 Thông tư liên tịch 105/2016/TTLT-BQP-BCA-BLĐTBXH hướng dẫn chế độ bảo hiểm xã hội đối với quân nhân, công an nhân dân và người làm công tác cơ yếu theo Luật Bảo hiểm xã hội và Nghị định 33/2016/NĐ-CP về các chế độ ốm đau, thai sản, tử tuất và hưu trí
2.4 Thông tư 23/2016/TT-BLĐTBXHhướng dẫn điều chỉnh mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng theo Nghị định 55/2016/NĐ-CP điều chỉnh mức lương hưu, trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp hằng tháng và trợ cấp đối với giáo viên mầm non làm việc trước 1995.
2.5 Thông tư 68/2018/TT-BTC hướng dẫn xác định nguồn và phương thức chi thực hiện điều chỉnh mức lương cơ sở theo Nghị định 72/2018/NĐ-CP được ban hành ngày 06/8/2018
2.6 Thông tư 56/2017/TT-BYT về hướng dẫn Luật bảo hiểm xã hội và Luật an toàn vệ sinh lao động thuộc lĩnh vực y tếdo Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành
2.7 Thông tư 37/2017/TT-BQP hướng dẫn quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội bắt buộc trong Bộ Quốc phòng do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành
Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận, huyện
1.3.1.1 Cơ chế chính sách thu BHXH Ở mỗi thời kỳ phát triển khác nhau của nền kinh tế, với thể chế kinh tế khác nhau, thì công tác thu BHXH cũng khác nhau Cụ thể, từ năm 1980 -1990 việc thu BHXH do Bộ Tài chính thực hiện và được tính vào khoản thu NSNN mà không có quỹ BHXH độc lập Thời kỳ này, việc chi chế độ hưu trí, mất sức lao động và tử tuất do NSNN đảm nhiệm, được tinh trong kế hoạch chi ngân sách hàng năm Từ sau 1995, cùng với sự phát triển kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, công tác thu BHXH bắt buộc được cải cách cho phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước
Vì thế, các văn bản pháp lý về thu BHXH ở từng thời kỳ phải phù hợp với bối cảnh lịch sử cụ thể của đất nước, mà chủ yếu là phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
Việc xây dựng các quy tắc, quy định và văn bản pháp luật chặt chẽ, đầy đủ, đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tế và kinh tế của người lao động là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả thu bảo hiểm xã hội Khi chính sách BHXH được hướng dẫn rõ ràng và phù hợp, nguồn thu sẽ ổn định hơn, góp phần bảo đảm cuộc sống ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động Ngược lại, nếu các quy định về BHXH thiếu đồng bộ hoặc không rõ ràng, quá trình thu BHXH sẽ kém hiệu quả, ảnh hưởng tiêu cực đến mục tiêu phát triển hệ thống an sinh xã hội của đất nước.
1.3.1.2 Trình độ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn quản lý Đây là yếu tố có ảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp đến thu BHXH và kết quả thu BHXH Thực tế cho thấy, những nơi có nguồn thu BHXH lớn là những địa phương có trình độ phát triển kinh tế - xã hội cao hơn so với nơi khác Chẳng hạn như, thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội là những địa phương có nguồn thu BHXH rất lớn Đó là bởi vì, ở những địa phương này kinh tế - xã hội phát triển, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp lớn, nơi mà người dân có mức thu nhập cao hơn, dẫn đến hiểu biết và ý thức chấp hành nghĩa vụ tham gia BHXH của NLĐ cao hơn
Khi hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả, người sử dụng lao động tự giác và có trách nhiệm trong việc đóng đủ nghĩa vụ BHXH cho nhân viên Điều này giúp khắc phục tình trạng trốn đóng BHXH và nợ đọng kéo dài hiện nay Nâng cao ý thức đóng góp BHXH không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người lao động mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Chỉ khi có điều kiện về kinh tế khá, người lao động mới có khả năng và ý thức tham gia bảo hiểm xã hội Các quốc gia có nền kinh tế phát triển thường chứng kiến sự mở rộng và nâng cao của hệ thống bảo hiểm xã hội, góp phần đảm bảo cuộc sống cho người dân Ngược lại, ở các nước có nền kinh tế còn yếu kém, thu nhập thấp và trình độ dân trí chưa cao, hệ thống bảo hiểm xã hội thường gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển và mở rộng.
1.3.2.1 Khả năng nhận thức và ý thức trách nhiệm của người tham gia bảo hiểm xã hội
Các doanh nghiệp cần xác định rằng việc tham gia Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách nhằm đảm bảo tính ổn định nhân sự, từ đó giúp doanh nghiệp tự tin đề ra chiến lược sản xuất kinh doanh dài hạn và ký kết hợp đồng để tăng doanh thu, lợi nhuận Tham gia BHXH là trách nhiệm của người sử dụng lao động (NSDLĐ) đối với người lao động (NLĐ), việc này góp phần nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp và làm tăng tổng thu BHXH, từ đó củng cố sự bền vững của quỹ BHXH Đơn vị sử dụng lao động cần trích nộp BHXH theo đúng mức lương hoặc thu nhập thực tế của NLĐ để tăng quỹ BHXH, đồng thời đảm bảo mức hưởng các chế độ BHXH cao, giúp ổn định chi phí khi NLĐ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc thất nghiệp, đặc biệt là mức lương hưu để đảm bảo cuộc sống ổn định khi về già Người lao động cần nhận thức rõ rằng tham gia BHXH là quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm bắt buộc để bảo vệ quyền lợi của chính mình.
1.3.2.2 Năng lực quản lý, điều hành của lãnh đạo & cán bộ BHXH Đây là yếu tố phản ánh trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả công tác quản lý, điều hành, khai thác nguồn thu của cơ quan BHXH; là quá trình vận dụng, triển khai chủ trương, chính sách BHXH bắt buộc để tổ chức thực hiện vào mỗi địa phương theo những mục tiêu đã định
Năng lực tổ chức và điều hành công tác thu bảo hiểm xã hội (BHXH) đóng vai trò quyết định đến hiệu quả thu và giảm thiểu các hiện tượng bỏ sót nguồn thu, thu thiếu, chây ỳ nợ đọng Một bộ máy tổ chức hoàn chỉnh và vận hành đồng bộ, trong đó các bộ phận thực hiện tốt chức năng, quyền hạn và trách nhiệm của mình, sẽ góp phần nâng cao kết quả thu BHXH hiệu quả.
Yếu tố chính thể hiện phẩm chất và năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý, điều hành và cán bộ thu BHXH đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả công tác thu bảo hiểm xã hội Nếu đội ngũ này có năng lực, chuyên môn vững vàng và phẩm chất đạo đức tốt, thì hiệu quả tổ chức, quản lý và điều hành công tác thu BHXH sẽ được nâng cao và đạt kết quả tích cực Ngược lại, thiếu năng lực và phẩm chất tốt sẽ làm giảm hiệu quả công tác thu BHXH, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của hệ thống bảo hiểm xã hội.
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NAM TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ
Giới thiệu chung về quận Nam Từ Liêm và bảo hiểm xã hội quận Nam Từ Liêm , thành phố Hà Nội
Liêm, thành phố Hà Nội
2.1.1 Đặc điểm địa lý, đặc điểm tự nhiên và tình hình kinh tế xã hội quận Nam
Từ Liêm ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH
Huyện Từ Liêm được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai quận cũ Hà Nội là quận 5 và quận 6, bao gồm các xã như Cổ Nhuế, Xuân Đỉnh, Đông Ngạc, Thụy Phương, Xuân La, Nhật Tân, Quảng An, Phú Thượng, Tứ Liên (thuộc quận 5 cũ), cùng với các xã Dịch Vọng, Mai Dịch, Nghĩa Đô, Mễ Trì, Mỹ Đình, Nhân Chính, Yên Lãng (thuộc quận 6 cũ), và một số xã khác như Trung Văn, Tây Tựu, Liên Mạc, Phú Diễn, Minh Khai, Thượng Cát, góp phần nâng cao phát triển đô thị và hạ tầng của huyện.
Dựa trên quyết định số 78/QĐ ngày 31 tháng 5 năm 1961 của Chính phủ, huyện Hoài Đức và Đan Phượng gồm 26 xã, trong đó có các xã nổi bật như Cổ Nhuế, Dịch Vọng, Đông Ngạc, Hữu Hưng, Liên Mạc, Mai Dịch, Mễ Trì, Minh Khai, Mỹ Đình, Nghĩa Đô, Nhân Chính, Nhật Tân, Phú Diễn, Phú Thượng, Quảng An, Tây Tựu, Thượng Cát, Thụy Phương, Trung Hòa, Trung Văn, Tứ Liên, Xuân Đỉnh, Xuân La, Xuân Phương, Yên Hòa và Yên Lãng.
Đến đầu năm 2013, huyện Từ Liêm bao gồm 16 đơn vị hành chính, gồm thị trấn Cầu Diễn và 15 xã như Cổ Nhuế, Đại Mỗ, Đông Ngạc, Liên Mạc, Mễ Trì, Minh Khai, Mỹ Đình, Phú Diễn, Tây Mỗ, Tây Tựu, Thượng Cát, Thụy Phương, Trung Văn, Xuân Đỉnh, Xuân Phương.
Ngày 27 tháng 12 năm 2013, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã ký ban hành Nghị quyết 132/NQ-CP điều chỉnh địa giới hành chính huyện Từ Liêm để thành lập hai quận mới làBắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm Từ đó, huyện Từ Liêm bị giải thể
Từ Liêm giáp hai huyệnHoài Đức và Đan Phượngvề phía tây, giápquận Cầu Giấy, Tây Hồ và Thanh Xuân về phía đông,quận Hà Đôngvề phía nam, và huyệnĐông Anh về phía bắc Thành lập quận Nam Từ Liêm và 10 phường trực thuộc trên cơ sở diện tích tự nhiên và dân số của các xã: Mễ Trì, Mỹ Đình, Trung
Quận Nam Từ Liêm bao gồm các phường như Văn, Tây Mỗ, Đại Mỗ và một phần diện tích của xã Xuân Phương cùng với phần tự nhiên của thị trấn Cầu Diễn, tổng diện tích tự nhiên là 3.227,36 héc-ta và dân số khoảng 232.894 người Các phường trực thuộc quận gồm có Trung Văn, Đại Mỗ, Tây Mỗ, Mễ Trì, Phú Đô và một số phường khác, giữ vai trò quan trọng trong phát triển đô thị và quản lý hành chính của quận Nam Từ Liêm.
Mỹ Đình 1; Phường Mỹ Đình 2; Phường Cầu Diễn; Phường Phương Canh; Phường Xuân Phương.
Theo quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến 2030, tầm nhìn 2050, quận Nam
Từ Liêm là một trong những đô thị lõi, là trung tâm hành chính, dịch vụ, thương mại của Thủ đô Hà Nội Quận Nam Từ Liêm có nhiều công trình kiến trúc hiện đại và quan trọng của Quốc gia và Thủ đô Hà Nội Quận cũng là địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh và mạnh mẽ trong các quận, huyện thuộc Thành phố, với nhiều dự án trọng điểm đã và đang được triển khai.
Quận Nam Từ Liêm, thuộc vùng đất Từ Liêm, sở hữu truyền thống lịch sử và văn hóa lâu đời, mang đậm nét đặc trưng của nền văn minh sông Hồng và gắn liền với những thăng trầm lịch sử của đất Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến Nhân dân Từ Liêm, đặc biệt là quận Nam Từ Liêm, nổi bật với lòng yêu nước nồng nàn, tính cần cù, sáng tạo và đã có nhiều đóng góp quan trọng trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Thủ đô và đất nước Sự phát huy truyền thống tốt đẹp đó giúp Đảng bộ, chính quyền và nhân dân quận Nam Từ Liêm cùng nhau vững bước trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng quê hương trở thành đô thị văn minh, giàu đẹp và góp phần vào sự nghiệp phát triển chung của Thủ đô Hà Nội và đất nước.
2.1.2 Lịch sử hình thành và phát triển của Bảo hiểm xã hội quận Nam Từ Liêm 2.1.2.1 Lịch sử hình thành
Bảo hiểm xã hội Huyện Từ Liêm thuộc Bảo hiểm xã hội Thành phố Hà Nội được thành lập theo quyết định số 01/QĐ-TCCB ngày 12/7/1995 của Giám đốc BHXH Thành phố Hà Nội.
Theo Nghị quyết 132/NQ-CP của Chính phủ, huyện Từ Liêm, Hà Nội sẽ được chia tách thành hai quận mới là Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm Các đơn vị hành chính cũ của huyện Từ Liêm (15 xã, 01 thị trấn) được sắp xếp lại thành 23 phường; trong đó 13 phường thuộc quận Bắc Từ Liêm, 10 phường thuộc quận Nam
Theo Nghị quyết của Chính phủ, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam đã ký các quyết định thành lập BHXH quận Bắc Từ Liêm (Quyết định số 118/QĐ-BHXH) và BHXH quận Nam Từ Liêm trực thuộc BHXH thành phố (Quyết định số 119/QĐ-BHXH), nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân tại các khu vực này.
Hà Nội và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/04/2014.
BHXH thành phố Hà Nội đã nhanh chóng triển khai các bước chuẩn bị theo chỉ đạo của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam để thành lập BHXH quận Nam Từ Liêm và Bắc Từ Liêm Tổ công tác được thành lập gồm 15 thành viên do Phó Giám đốc BHXH thành phố phụ trách, có nhiệm vụ bố trí, sắp xếp và phân chia BHXH huyện Từ Liêm thành hai cơ quan mới, đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi và hiệu quả.
Hà Nội Nguyễn Đức Hòa làm tổ trưởng Để tạo thuận lợi cho quá trình thực hiện, văn bản hướng dẫn các nội dung công việc cụ thể cũng được BHXH thành phố ban hành Theo đó, việc thành lập cơ quan BHXH hai quận mới phải đảm bảo duy trì các hoạt động thường xuyên trong suốt quá trình chia tách, đảm bảo thực hiện đầy đủ, liên tục kịp thời chế độ chính sách BHXH trên địa bàn hai quận mới Các nội dung công việc như tổ chức bộ máy, bàn giao tài sản, tài chính, thanh quyết toán, lưu trữ hồ sơ tài liệu…đều được hướng dẫn thực hiện cụ thể Công tác thu, giải quyết chế độ chính sách BHXH, chi BHXH hàng tháng, chi 01 lần, chi ngắn hạn được BHXH thành phố Hà Nội yêu cầu chú trọng, đảm bảo thực hiện trong quá trình chia tách
Giám đốc BHXH thành phố Hà Nội ký quyết định bố trí, sắp xếp 24 người làm việc tại BHXH quận Nam Từ Liêm; từ ngày 01/ 04/ 2014 quyết định điều động và bổ nhiệm có thời hạn đồng chí Lê Mạnh Quân Giám đốc BHXH huyện Từ Liêm giữ chức vụ Giám đốc BHXH quận Nam Từ Liêm.
BHXH quận Nam Từ Liêm, dù là đơn vị còn non trẻ sau khi tách ra từ BHXH huyện Từ Liêm, luôn nhận được sự quan tâm và chỉ đạo từ BHXH thành phố Hà Nội để hoàn thành tốt nhiệm vụ Trong 3 năm liên tiếp từ 2009 đến 2011, đơn vị đã được công nhận là “Đơn vị văn hóa” và nhiều lần nhận bằng khen của BHXH Hà Nội, Chính phủ cùng Huân chương Lao động Hạng Ba nhằm ghi nhận những thành tích xuất sắc trong công tác.
2.1.2.2 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ a Vị trí, chức năng củaBHXH quận Nam Từ Liêm
Đánh giá thực trạng chung qua nghiên cứu quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội
Bảo hiểm xã hội (BHXH) đã mở rộng đối tượng tham gia tới mọi thành phần kinh tế, góp phần nâng cao quy mô và phát triển quỹ BHXH Nhờ đó, số đơn vị tham gia ngày càng tăng, cùng với số lao động tham gia BHXH cũng gia tăng đáng kể Hiện nay, BHXH đã mở rộng đối tượng đến tất cả những người làm công ăn lương, bao gồm cả cán bộ xã, nhằm đảm bảo quyền lợi và an toàn tài chính cho nhân viên trong mọi lĩnh vực kinh tế.
Tính đến năm 2018, phường đã có 2.610 đơn vị tham gia Bảo hiểm Xã hội bắt buộc, với tổng số lao động là 3.451 người This indicates a significant contribution of local enterprises to social security coverage, góp phần đảm bảo quyền lợi cho người lao động tại khu vực.
Trong ngày thứ hai, công tác thu và quản lý đối tượng tham gia BHXH đã được thực hiện hiệu quả tại quận Nam Từ Liêm Dù đối tượng tham gia BHXH lớn, nhưng BHXH quận đã quản lý chặt chẽ các đơn vị theo loại hình, lĩnh vực hoạt động và từng cá nhân, tạo điều kiện thuận lợi cho người tham gia Kết quả thể hiện rõ khi số đơn vị, lao động và quỹ lương tham gia BHXH hàng năm đều tăng trưởng, và số thu BHXH về quỹ năm sau cao hơn năm trước, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo hiểm xã hội tại địa phương.
Tính đến năm 2018, công tác ứng dụng và khai thác hiệu quả công nghệ thông tin trong quản lý BHXH đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, khi mọi hoạt động từ thành phố đến quận, huyện đều được thực hiện thống nhất thông qua các phần mềm do BHXH Việt Nam cung cấp như quản lý thu, giải quyết chế độ chính sách và kế toán Hệ thống mạng toàn quốc đã được triển khai, giúp đảm bảo tính chính xác, thống nhất và liên tục trong quản lý dữ liệu, nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ một cách chính xác, minh bạch.
Thứ tư, thực hiện cải cách hành chính, chuyển biến phong cách làm việc hành chính sang tác phong phục vụ Những năm qua, cùng với việc tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn, BHXH quận Nam Từ Liêm rất chú trọng đến việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao tinh thần và ý thức phục vụ theo hướng đẩy mạnh cải cách hành chính trên tất cả các mặt hoạt động, tạo điều kiện thuận lợi cho người tham gia và người thụ hưởng chính sách BHXH Thực hiện Quyết định số 93/QĐ-
TTg ngày 22/06/2007 của Thủ tướng Chính phủ ban hành quy chế thực hiện „„một cửa liên thông‟‟, tại các cơ quan hành chính Nhà nước, BHXH quận Nam Từ Liêm đã tổ chức bộ phận một cửa từ tháng 06/2016 Đơn vị chỉ đến cơ quan BHXH một lần nộp hồ sơ và một lần nhận kết quả, công việc còn lại do các bộ phận nghiệp vụ của BHXH thành phố phối hợp với nhau để giải quyết, điều này đã giảm bớt phiền hà, tạo điều kiện thuận lợi cho đối tượng tham gia và thụ hưởng
Trong năm 2017, Bảo hiểm xã hội quận Nam Từ Liêm đã triển khai khai báo giao dịch điện tử toàn hệ thống, giúp giảm sai sót trong kê khai và tiết kiệm thời gian đi lại, chờ đợi của doanh nghiệp Đồng thời, doanh nghiệp có thể dễ dàng kiểm tra kết quả giao dịch điện tử ngay trên phần mềm giao dịch BHXH điện tử - iBHXH, nâng cao hiệu quả và tiện lợi trong quá trình thực hiện thủ tục.
Vào thứ năm, hệ thống BHXH TP Hà Nội đã thực hiện quản lý, điều hành, chỉ đạo tập trung, thống nhất để đạt hiệu quả cao trong toàn ngành Trong bối cảnh biến động về chính trị, kinh tế, xã hội, hệ thống BHXH đã nhanh chóng ổn định tổ chức và xây dựng cơ chế hoạt động phù hợp với chính sách BHXH mới Quản lý thống nhất đảm bảo mọi hoạt động từ thành phố đến quận, huyện diễn ra hiệu quả và phù hợp với thực tiễn nhiệm vụ chuyên môn Hệ thống BHXH tập trung khắc phục tình trạng mâu thuẫn, không rõ chức năng nhiệm vụ, đồng thời thực hiện nghiêm túc các văn bản của Chính phủ để đảm bảo hiệu quả hoạt động.
BHXH Việt Nam trong thực hiện công tác thu BHXH, tạo được mối liên hệ 3 bên: cơ quan BHXH, đơn vị sử dụng lao động và NLĐ Số thu lớn nhưng đã quản lý đến từng NLĐ, quản lý nguồn thu chặt chẽ, hệ thống sổ sách đầy đủ, rõ ràng việc chuyển tiền thu về BHXH Việt Nam kịp thời đúng quy định, không có tiêu cực trong những năm qua
2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hoạt động thu BHXH tại quận Nam
Từ Liêmvẫn còn nhiều hạn chế Đó là:
Mặc dù đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đã được mở rộng, nhưng số lao động tham gia còn chưa nhiều, cho thấy hệ thống BHXH vẫn còn thụ động và lúng túng trong việc triển khai Các giải pháp tích cực và hữu hiệu trong việc khai thác mở rộng đối tượng tham gia cũng như đôn đốc thu nợ BHXH chưa được thực hiện hiệu quả Thêm vào đó, các ngành liên quan và cơ quan chức năng thiếu sự hỗ trợ tích cực từ cơ quan BHXH trong việc thực hiện nhiệm vụ, đặc biệt là quản lý thông tin, số liệu thống kê của các cơ quan quản lý doanh nghiệp tư nhân như Thống kê, Kế hoạch - Đầu tư, Thuế, Lao động, Liên đoàn Lao động… còn cập nhật chưa đầy đủ và thiếu sự thống nhất, ảnh hưởng đến công tác mở rộng và thu nợ BHXH.
Nhiều doanh nghiệp cố tình không tham gia BHXH cho người lao động, kê khai quỹ lương thấp để trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội Tình trạng nợ đọng BHXH kéo dài chưa có giải pháp hiệu quả nhằm ngăn chặn hoạt động chiếm dụng và trốn đóng bảo hiểm xã hội Đây là vấn đề nhức nhối trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, gây thiệt thòi cho quyền lợi của người lao động và gây khó khăn trong công tác quản lý của cơ quan chức năng.
Tồn tại của BHXH là do nhận thức chưa đầy đủ của người sử dụng lao động và người lao động về quyền lợi, trách nhiệm trong việc thực hiện chính sách BHXH Ý thức chấp hành pháp luật chưa nghiêm, thiếu tính tự giác dẫn đến nhiều hình thức trốn tránh nghĩa vụ tham gia BHXH nhằm giảm chi phí kinh doanh Các dạng vi phạm chủ yếu bao gồm việc không tham gia đầy đủ hoặc cố tình trốn đóng BHXH để trốn thuế và giảm chi phí doanh nghiệp.
- Tuyển dụng lao động tuỳ tiện, không thực hiện ký kết hợp đồng lao động hoặc ký kết hợp đồng lao động không rõ ràng, ảnh hưởng tới quyền lợi hợp pháp NLĐ
- Không khai báo việc sử dụng lao động, không tham gia BHXH cho NLĐ hoặc tham gia với số lượng ít
- Kê khai mức đóng BHXH không đầy đủ, thấp hơn mức lương thực tế trả cho NLĐ
- Kéo dài thời gian thử việc quá quy định, NLĐ được tham gia BHXH thường chậm hơn so với quy định
Nợ bảo hiểm xã hội (BHXH) hiện nay diễn biến phức tạp với nhiều hình thức như trốn đóng, đóng chậm, nợ lâu ngày với số tiền lớn, khiến nhiều đơn vị mất khả năng thanh toán hoặc chờ bản án của cơ quan pháp luật nhưng vẫn chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chuyển tiền đóng BHXH, gây khó khăn cho việc thu hồi nợ Đặc biệt, một số đơn vị chưa thực hiện thủ tục giải thể hoặc phá sản theo quy định pháp luật nhưng đã bán toàn bộ tài sản để trả nợ vay ngân hàng hoặc dính tranh chấp bất động sản, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động khi nghỉ việc hoặc bị ốm đau, nhiều NLĐ chưa được hưởng chế độ BHXH do doanh nghiệp còn nợ tiền đóng Mặc dù BHXH Việt Nam và các địa phương đã tích cực triển khai nhiều biện pháp thu hồi nợ và giảm nợ đọng, nhưng tình trạng chậm nộp và trốn đóng BHXH vẫn phổ biến, đặc biệt trong khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh, với các khoản nợ trên 6 tháng là khó thu, chủ yếu do các đơn vị gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh hoặc cố tình sử dụng tiền đóng BHXH để bổ sung vốn hoạt động Không ít doanh nghiệp còn trích lương của người lao động để nộp BHXH nhưng không thực hiện đầy đủ, chỉ nộp khi bị thanh tra hoặc xử lý, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của người lao động.
Chưa có các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với các vi phạm chế độ BHXH, đặc biệt là các hành vi chiếm dụng, nợ đọng tiền đóng BHXH ngày càng gia tăng, dẫn đến các đơn vị nợ phải treo nhiều năm và nhiều doanh nghiệp chây ỳ, trong đó các ngành xây dựng, cầu đường chịu trách nhiệm nợ hàng tỷ đồng Mặc dù BHXH Quận Nam Từ Liêm đã đẩy mạnh kiểm tra, phát hiện vi phạm và đôn đốc thực hiện, nhưng thiếu chế tài và quyền hạn xử lý hiệu quả khiến các vi phạm vẫn diễn ra, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của người lao động.