Người đọc là ai? Có những loại độc giả nào? Để phát triển một nền văn học thì yêu cầu đối với độc giả là gì? Có cần độc giả tài năng? Thực trạng đọc sách ở nước ta?

NGUYÊN LÝ – LÝ LUẬN VĂN HỌC Vấn đề Theo anhchị người đọc là ai? Có những loại độc giả nào? Để phát triển một nền văn học thì yêu cầu đối với độc giả là gì? Có cần độc giả tài năng? Thực trạng đọc sác. Theo Từ điển Thuật ngữ Văn học (NXB Giáo dục – 2006) : “Tiếp nhận văn học là quá trình chiếm lĩnh các giá trị tư tưởng, thẩm mỹ của tác phẩm văn học, bắt đầu từ cảm thụ văn bản ngôn từ , hình tượng nghệ thuật, tình cảm, quan niệm nghệ thuật, tài nghệ của nhà văn… đến sản phẩm sau khi đọc: cách hiểu, ấn tượng, trí nhớ,ảnh hưởng trong hoạt đông sáng tạo bản dịch”. Tiếp nhận văn học là một lĩnh vực quan trọng của lý luận văn học. Theo Huỳnh Như Phương: “Tiếp nhận văn học là sự tiếp xúc và tri nhận của người đọc đối với một hiện tượng văn học, chủ yếu là tác phẩm”. Đây là một ngành khoa học khá mới trong giới nghiên cứu, bởi lẽ người ta thường chú trọng nhiều đến tác giả, tác phẩm, quá trình tạo nên một tác phẩm mà lại ít chú ý đến đối tượng tiếp nhận những tác phẩm đó. Sự lơ là này đã khiến tiếp nhận văn học trở thành một lĩnh vực nghiên cứu non trẻ mặc dù sự tồn tại của nó luôn song hành cùng mọi tác phẩm ở mọi thời đại. Một tác phẩm có thời gian sáng tác dù ngắn hay dài, dù là một vài tháng hay dài đến vài chục năm thì khoảng thời gian đó đều ngắn hơn quá trình mà nó được tiếp nhận. Nghĩa là quá trình cảm thụ một tác phẩm luôn là một quá trình dài, mà ở mỗi thời đại thì nó lại được thực thi theo một cách khác nhau. Có những tác phẩm khi mới sáng tác không có ý nghĩa gì với độc giả đương thời, thậm chí còn không được chấp nhận nhưng đến một thời gian dài sau này, thậm chí là hàng thế kỷ thì tác phẩm đó lại trở thành một kiệt tác. Ví như thời kì đầu xuất hiện của phong trào Thơ mới, nó đã tạo ra một cuộc tranh luận gay gắt trong giới văn học. Đây được xem như một cuộc cách mạng thi ca dân tộc, đem đến nhiều luồng tư tưởng sáng tác mới. Việc phạm trù thi ca mới, thi pháp mới, một kiểu trữ tình mới xuất hiện đã gây nên một luồng song phản đối mạnh mẽ trong xã hội vốn dã quen với những cái cũ. Đây là một điểm cần đề cập đến, có thể xem là khá quan trọng với vấn đề lý luận tiếp nhận

NGUYÊN LÝ – LÝ LUẬN VĂN HỌC

Vấn đề: Theo anh/chị người đọc là ai?

Có những loại độc giả nào?

Để phát triển một nền văn học thì yêu cầu đối với

độc giả là gì? Có cần độc giả tài năng?

Thực trạng đọc sách ở nước ta?

1 LÝ LUẬN TIẾP NHẬN – MỘT LĨNH VỰC CỦA LÝ LUẬN VĂN HỌC

1.1 Khái quát về tiếp nhận văn học

Theo Từ điển Thuật ngữ Văn học (NXB Giáo dục – 2006) : “Tiếp nhận văn học là quátrình chiếm lĩnh các giá trị tư tưởng, thẩm mỹ của tác phẩm văn học, bắt đầu từ cảm thụvăn bản ngôn từ , hình tượng nghệ thuật, tình cảm, quan niệm nghệ thuật, tài nghệ củanhà văn… đến sản phẩm sau khi đọc: cách hiểu, ấn tượng, trí nhớ,ảnh hưởng trong hoạtđông sáng tạo bản dịch”

Tiếp nhận văn học là một lĩnh vực quan trọng của lý luận văn học Theo Huỳnh NhưPhương: “Tiếp nhận văn học là sự tiếp xúc và tri nhận của người đọc đối với một hiệntượng văn học, chủ yếu là tác phẩm” Đây là một ngành khoa học khá mới trong giớinghiên cứu, bởi lẽ người ta thường chú trọng nhiều đến tác giả, tác phẩm, quá trình tạonên một tác phẩm mà lại ít chú ý đến đối tượng tiếp nhận những tác phẩm đó Sự lơ lànày đã khiến tiếp nhận văn học trở thành một lĩnh vực nghiên cứu non trẻ mặc dù sự tồntại của nó luôn song hành cùng mọi tác phẩm ở mọi thời đại

Một tác phẩm có thời gian sáng tác dù ngắn hay dài, dù là một vài tháng hay dài đến vàichục năm thì khoảng thời gian đó đều ngắn hơn quá trình mà nó được tiếp nhận Nghĩa làquá trình cảm thụ một tác phẩm luôn là một quá trình dài, mà ở mỗi thời đại thì nó lạiđược thực thi theo một cách khác nhau Có những tác phẩm khi mới sáng tác không có ýnghĩa gì với độc giả đương thời, thậm chí còn không được chấp nhận nhưng đến một thờigian dài sau này, thậm chí là hàng thế kỷ thì tác phẩm đó lại trở thành một kiệt tác

Ví như thời kì đầu xuất hiện của phong trào Thơ mới, nó đã tạo ra một cuộc tranh luậngay gắt trong giới văn học Đây được xem như một cuộc cách mạng thi ca dân tộc, đemđến nhiều luồng tư tưởng sáng tác mới Việc phạm trù thi ca mới, thi pháp mới, một kiểutrữ tình mới xuất hiện đã gây nên một luồng song phản đối mạnh mẽ trong xã hội vốn dãquen với những cái cũ Đây là một điểm cần đề cập đến, có thể xem là khá quan trọng vớivấn đề lý luận tiếp nhận

1.2 Phạm vi của lý luận tiếp nhận

Theo GS Trần Đình Sử, tiếp nhận văn học là một lĩnh vực rộng lớn, có quan hệ chặt chẽvới nhau và được xem xét theo nhiều quan điểm dưới các phương pháp luận khác nhau

Về thực chất, có thể chia ra thành ba phương diện:

Thứ nhất, nghiên cứu tác phẩm văn học như là một sản phẩm nghệ thuật được sáng tác ra

để tiếp nhận, thưởng thức, tác phẩm như một văn bản, một thông báo nghệ thuật, như một

mã hiệu đặc thù, một cấu trúc cảm thụ hướng tới trí tưởng tượng người đọc, tác phẩmnhư một quá trình

Thứ hai, về sự đọc, cắt nghĩa tác phẩm, các quy luật của giao tiếp và tiếp nhận, tâm lý

học tiếp nhận văn học, giải thích học, sự đồng sáng tạo của người đọc

Thứ ba, các quy luật và các vấn đề lịch sử - xã hội của tiếp nhận: cách đọc phân tâm học,

huyền thoại như một phương tiện giao tiếp của đại chúng

1.3 Lý luận tiếp nhận văn học truyền thống và hiện đại

 Lý luận tiếp nhận văn học truyền thống:

Thế kỷ I TCN, Đổng Trọng Thư nêu ra mệnh đề: “Thi vô đạt hỗ”, nghĩa là một bài thơ sẽ

có nhiều cách hiểu khác nhau, không có cách nào giống cách nào cả, không thể xác định

được chính xác Từ mệnh đề này đã hình thành nên quan niệm tiếp nhận tri âm và ký thác.

Tri âm nghĩa là người đọc tiếp nhận tác phẩm bằng cách đồng cảm với chính tác giả Tuy

nhiên quan niệm này có nhiều hạn chế, bởi lẽ không phải độc giả nào cũng hiểu được tácgiả đang nghĩ gì để đồng cảm với họ Thậm chí, khi cho ra đời một tác phẩm, nhiềutrường hợp tác giả cũng chưa thật sự biết được hết những thứ mình muốn gửi gắm vào

đó Và trên thực tế, không phải ai cũng có cơ hội được gặp, được trò chuyện hay tìm hiểu

về tiểu sử tác giả để đồng cảm và “tri âm” được với họ, để biết thế nào là đã “hiểu đúng”được tác phẩm

Ký thác là một quan niệm cho rằng người đọc có thể lấy chính cảm nhận của mình đặt lên

chính tác phẩm, nghĩa là chưa xem xét đến dụng ý mà tác giả đã gửi vào tác phẩm thìngười đọc vẫn có thể tạo nên ý nghĩa cho tác phẩm ấy bằng những gì mình cảm được ở

nó Tư tưởng này phát triển đến ngày nay, được J P Sartre và R Barthes phát triển thêmmột bước cực đoan mới: chức năng chủ yếu của nghệ thuật là phát triển trí tưởng tượng,giải phóng nhân tố sáng tạo của con người, nên tác phẩm gần như là cái cớ để hoạt độngtưởng tượng

 Lý luận tiếp nhận hiện đại

Nếu đối tượng mà lý luận tiếp nhận truyền thống quan tâm tới là là sự giao tiếp giữangười đọc và người sáng tác thì lý luận tiếp nhận hiện đại còn đề cập thêm một yếu tốrất quan trọng, không thể tách rời, đó là sự ảnh hưởng của nền tảng lịch sử văn hóa –

xã hội Điều này đã lý giải được cho hoạt động tiếp nhận của một tác phẩm, từ khi nó

ra đời cho đến hiện tại, từ đó làm sáng tỏ được số phận của nó Vấn đề này sẽ đượcchúng tôi làm rõ ở những phần sau

2 ĐỐI TƯỢNG TIẾP NHẬN VĂN HỌC (trả lời cho câu hỏi “người đọc là ai? Cónhững loại độc giả nào?”)

2.1 Khái niệm độc giả

Số phận của một tác phẩm văn học được quyết định bởi người tiếp nhận nó, đó là độcgiả

Theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Khuê chủ biên) thì độc giả là: ‘Người đọc sách báo,trong quan hệ với tác giả, nhà xuất bản, cơ quan báo chí, thư viện”

Từ ngày xưa, Heghen trong Triết học tinh thần đã yêu cầu việc xem xét tác phẩmtrong hệ thống “tác giả - tác phẩm – người đọc” vì ông cho rằng sự tồn tại của tácphẩm chỉ tồn tại trong ba yếu tố quan hệ cơ hữu với nhau ấy thôi Còn người TrungQuốc xưa, lại cho rằng tác phẩm tồn tại trong lòng của người tri kỉ chứ không trên

trong giấy; vì thế việc viết văn là việc là việc của tấm lòng Chính vì thế, tác phẩm chỉthực sự tồn tại khi người ta ý thứ được về nó mà thôi Người đọc là người cứu tácphẩm ra khỏi hầm mộ của sách, giúp nó sống lâu và bước đi giữa cuộc đời và hồnngười.

Theo tổng hợp của nhóm, người đọc là đối tượng tiếp nhận tác phẩm, cụ thể hóa vàhiện thực hóa tác phẩm trong trí tưởng tượng của mình trong mối quan hệ với tác giả

và hoàn cảnh lịch sử - xã hội

Mỗi độc giả có một tầm đón nhận khác nhau Khái niệm tầm đón nhận do nhà triết

học và xã hội học người Đức Karx Manheim nêu ra, được Jauss vận dụng vào văn

học Tầm đón nhận là tiền đề tiếp nhận tác phẩm của người đọc, được biểu hiện cụ thể

ở ba phương diện như sau:

(1) Sự hứng thú và đòi hỏi đối với hình thức, phong cách, thi pháp của tác phẩm, gắnliền với những hình thức thể loại đã biết

(2) Năng lực cảm nhận, trình độ lý giải gắn với một môi trường lịch sử văn học cụ thể.(3) Sự đối lập của tưởng tượng và thực tại, của các chức năng thực tế và chức năngnghệ thuật của ngôn ngữ

Tầm đón nhận đặc trưng cho từng giai đoạn khác nhau gắn với từng thế hệ người đọckhác nhau, nó lý giải cho việc tiếp nhận văn học ở mỗi thời kì lại có những quy chuẩnnhất định; lý giải cách những quy chuẩn đó đặt lên đối tượng tiếp nhận như thế nào

2.2 Phân loại độc giả

Vậy, tại sao cần phân loại độc giả?

Khác với các lĩnh vực khác như toán học, vật lý, thiên văn học,… thì nghệ thuậtmang tính đại chúng rất cao Bởi bất kì ai trong chúng ta cũng có thể tham gia vàoquá trình sáng tác ra một tác phẩm nghệ thuật, dù nó không được công bố, khôngđược thừa nhận, thì đối với người nghệ sĩ, đó vẫn là một tác phẩm hoàn chỉnh, mộtđứa con tinh thần của mình Và Văn học – một trong bảy loại hình nghệ thuật với

đặc trưng chất liệu sáng tạo là ngôn ngữ cũng không tách rời số đó Chính vì vậy,với một số lượng đông đảo người tiếp nhận, chúng ta cần phải phân loại để hiểu rõđược bản chất của từng nhóm đối tượng Đi từ mức độ thấp nhất, một tác phẩmvăn học được đưa đến công chúng chủ yếu bằng văn bản nhưng cũng có những đốitượng không thể đọc được, do đó họ sẽ có những cách tiếp nhận đặc thù như nghe

kể, nghe hát,… và bằng cách nghe kể, hát này, họ cũng tiếp nhận cùng một vănbản những khả năng hiểu, cách hiểu của họ sẽ khác với đối tượng tự đọc được vănbản Ví như trong thơ, ta biết ý niệm của một bài thơ không chỉ nằm trong kí tự,hình tượng thơ mà còn nằm rất nhiều trong thể loại, tiết tấu và thanh điệu Khinghe người khác đọc, mỗi người lại đọc theo một giọng điệu khác nhau và cũng vìthế mà sự tiếp nhận trong tâm tưởng người nghe cũng sẽ theo một cách khác nhau.Xét đến một phương diện khác, khi đối tượng tiếp nhận ở những độ tuổi và vị trí

xã hội khác nhau sẽ có cách nhìn nhận và đánh giá tác phẩm riêng biệt Vì độ tuổikhác nên kinh nghiệm sống tích lũy được để hiểu được một tác phẩm cũng khôngnhư nhau Những độc giả theo trường phái nào thì lại cảm thụ tác phẩm theo tưduy của trường phái ấy Và còn rất nhiều, rất nhiều những yếu tố chi phối đếnngười đọc, có thể kể đến văn hóa, nghề nghiệp, tôn giáo,… Chính vì vậy, cần phảiđặt vấn đề phân loại người đọc lên mức quan trọng để tác giả có thể định hướngđược đối tượng mà mình muốn tiếp cận, từ đó dễ dàng phát triển năng lực bảnthân Cùng với đó, đối với một nền văn học, việc phân loại người đọc có ý nghĩađặc biệt, vì văn học tự nó không tồn tại được mà cần phải có người đọc Văn họcchân chính lại cần phải có người đọc chân chính Người đọc chân chính là người

có ý thức đóng góp vào văn bản mình cảm nhận được bằng sự chân thành, không

vụ lợi, không thiên vị, chỉ nhằm mục đích làm cho mỹ cảm tốt đẹp hơn Ngược lại,với những đối tượng luôn có tư tưởng tiêu cực, bài trừ tuyệt đối, phiếm diện thì sẽkhiến văn học chân chính tàn lụi trong chính nơi nó ra đời

Lý luận tiếp nhận văn học hiện đại xem xét đối tượng tiếp nhận trong tính quy luật

lịch sử của văn học Tại đó, độc giả được chia làm hai phạm trù: độc giả thực tế và độc giả trong quan niệm.

2.2.1 Độc giả thực tế

Là những người thực hiện hoạt động đọc, bao gồm người đọc bình thường vàngười đọc chuyên nghiệp (nhà văn, nhà phê bình, nhà nghiên cứu)

Người đọc bình thường là mọi đối tượng ở bất kì địa vị, tuổi tác, giới tính, nghề

nghiệp, khuynh hướng, trình độ nào Họ thực hiện hoạt động đọc của mìnhkhông nhằm một mục đích khoa học nào Những cảm nhận và đánh giá dànhcho tác phẩm thường xuất phát từ sự vô thức, ngây ngô

Người đọc chuyên nghiệp là những người có chuyên môn, chuyên nghiên cứu

và phê bình Họ có những kiến thức chuyên sâu về tác giả, thể loại, thi pháp,…hay bất cứ một đặc trưng nào có ở tác phẩm Bằng chuyên môn của mình, họđánh giá, phê bình và thường là lực lượng quyết định xem tác phẩm có phải làmột tác phẩm có giá trị hay không (tại thời điểm đó)

2.2.2 Độc giả trong quan niệm

Là quan niệm về người đọc vừa phản ánh người đọc thực tế, vừa thể hiện niềmmong ước của nhà văn Đọc giả trong quan niệm lại được chia làm hai loại: ngườiđọc định hướng và người đọc tiềm ẩn

Người đọc dự định hướng tới là đối tượng bên ngoài mà nhà văn nhắm đến Nghĩa

là đối tượng mà nhà văn muốn khi viết ra thì đó là đối tượng đông đảo, chính yếunhất tiếp nhận tác phẩm của mình

Người đọc tiềm ẩn là vai trò người đọc ấy hiện diện trong tác phẩm Nhà lý luận

người Đức Wolfgang Iser có công trình “Người đọc tiềm ẩn” nghiên cứu sự biếnđổi cấu trúc nội tại của tiểu thuyết từ thế kỷ XVII đến nay và xác nhận có sự hiện

diện của người đọc này Qua một tác phẩm, tác giả có thể bộc bạch những cảmxúc, bày tỏ tư tưởng của mình và nhân tố người đọc vẫn luôn tồn tại khách quantrong suốt quá trình hình thành của tác phẩm, họ là những người mà người viếtmuốn tâm tình, sẻ chia, lên án,… những ai đó Nhưng nếu đã vậy, thì buộc phảithừa nhận thêm rằng những bóng dáng người đọc trong tâm tưởng nhà văn ítnhiều, trực tiếp hoặc gián tiếp đã chuyển hóa thành một yếu tố trong kết cấu củavăn bản tác phẩm Những gì vô hình trong tâm tưởng đã được hình thức hóa, “vậtchất hóa”, văn bản hóa với một mức độ nào đó Quan niệm như vậy có thể thấythuật ngữ người đọc tiềm ẩn của mĩ học tiếp nhận giàu màu sắc thao tác hơn – nógiúp người nghiên cứu phê bình tác phẩm, muốn khảo sát bóng dáng người đọc trởnên khả thi trong việc tìm luận cứ.

2.3 Vai trò của độc giả

Trong quyển Lí luận văn học, Huỳnh Như Phương có viết : “Từ góc độ của lýthuyết tiếp nhận, không thể quan niệm một đời sống văn học toàn diện mà khônglưu ý đặc biệt đến vai trò của người đọc với tư cách là chủ thể của sự tiếp nhân/Nếu nhà văn là người chiếm lĩnh nghệ thuật về hiện thực thì bạn đọc là ngườichiếm lĩnh thẩm mỹ về văn bản” hay “người đọc không chỉ là chủ thể tiếp nhậnvăn học mà còn có vai trò tích cực và chủ động trong toàn bộ tiến trình văn học.Bằng một sư hiện diện thầm lặng mà liên tục, người đọc chi phối cả quá trình sángtạo, biên tập, phổ biến, phê bình và thưởng ngoạn văn học.” Hoặc trong cuốnNghề viết văn Hiến Lê cũng có viết “Nhà văn có thể không cần tiền, cũng khôngcần vàng, nhưng nhất định là phải cần độc giả.” Qua những nhận định đó có thểthấy vai trò của người đọc đối với việc tiếp nhận một tác phẩm văn học là vô cùngquan trọng Dưới đây là những vai trò nổi bật của người đọc mà chúng tôi thamkhảo cũng như dựa trên những quan điểm cá nhân của mình

2.3.1 Người đọc góp phần định hình tác phẩm

J P Satre nhận định “Tác phẩm như một con quay kỳ lạ, chỉ có thể xuất hiện vàvận động Muốn làm cho nó xuất hiện phải có một hoạt động cụ thể gọi là sự đọc.

Và tác phẩm văn học chỉ kéo dài chừng nào sự đọc còn có thể tiếp tục Ngoài sựđọc ra, nó chỉ là những vết đen trên giấy trắng.”

Không thể phủ nhận vai trò to lớn của người nghệ sĩ trong việc hình thành một tácphẩm văn học nhưng nếu không có người đọc, một tác phẩm văn học sẽ khó có thểhoàn thành hết sứ mệnh của nó Một tác phẩm trước khi được xuất bản thì trướctiên nó được nhà biên tập đọc qua, đó có thể được xem là bạn đọc đầu tiên Trongquá trình biên tập, sẽ có những chỉnh lý, thay đổi nhỏ của bạn đọc này, và đây làquá trình cụ thể nhất của công việc “góp phần hoàn chỉnh tác phẩm”

Tác phẩm được sinh ra từ ý đồ của nhà văn, thông qua sự sáng tạo, được mã hóabằng ký tự và chỉ thực sự được cụ thể hóa khi đến tay độc giả Nó chỉ thực sự bắtđầu hành trình của mình khi được đưa đến tay người đọc, được người đọc tiếp thu,cảm nhận, nghiền ngẫm để từ đó nó tác động đến nhận thức, suy nghĩ, hành độngcủa họ Như thế một tác phẩm mới có giá trị và truyền tải được những thông điệp

mà nhà văn muốn gửi gắm

Thứ đầu tiên mà chúng ta hay nói đến ở một tác phẩm cụ thể như “chủ đề”, “đềtài”, “vấn đề”,… thường tự thân tác phẩm lẫn tác giả không đặt ra cho nó màchính những độc giả, những nhà phê bình, nhà lý luận,… là người cắt nghĩa và gáncho nó và tập trung lại thành một phả hệ

Chẳng hạn, “đề tài” mà ngày nay chúng ta nhìn thấy ở Truyện Kiều là đề tài về số

phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến, về số phận và quyền sống của con

người Những quay ngược thời gian, ở quá khứ, trong Tựa Kruyện Kiều, Mộng Liên Đường chủ nhân viết “Trong trời đất đã có người tài tình tuyệt thế, tất thế nào cũng có việc khảm kha bất bình Tài mà không được gặp gỡ, tình mà không được hả hê đó là cái căn nguyên của hai chữ đoạn trường vậy”(Bùi Kỷ, Trần Trọng Kim dịch) ta thấy rằng, chủ đề được đặt ra ở đây là người tài, người tình.

Còn với Chu Mạnh Trinh, ông chỉ đơn giản xem đây là truyện về một “ngườitình”, một “mối tình”.

Không dừng lại ở đó, một nhà văn khi đặt bút xuống trang giấy, người đầu tiênông nghĩ đến chính là độc giả Có một số trường hợp nhà văn viết để thỏa mãn cáitôi, sự cô đơn của mình còn lại đa phần họ sẽ quan tâm viết như thế nào, chủ đềnào để người nhận đón nhận và hài lòng, hoặc viết làm sao để người đọc có thểhiểu được vấn đề mà tác giả quan tâm gửi vào Vì vậy có thể nói người đọc luônhiện diện trong quá trình sáng tác của nhà văn “Cái bóng của độc giả đang cúixuống sau lưng nhà văn khi nhà văn ngồi dưới tờ giấy trắng Nó có mặt ngay cảkhi nhà văn không thừa nhận sự có mặt đó Chính độc giả đã ghi lên tờ giấy trắngcái dấu hiệu vô hình không thể tẩy xoá được của mình.” (Sách Lí luận văn học)

Ví dụ điển hình là giới trẻ Việt Nam hiện nay rất yêu thích truyện ngắn, tiểu thuyếtngôn tình, tản văn…nên có nhiều tác giả đang phát triển theo thể loại ấy Điều đóchứng minh vai trò của độc giả trong quá trình hình thành và định hướng chủ đềsáng tác của nhà văn

2.3.2 Người đọc đồng sáng tạo ra tác phẩm văn học

Đỗ Đức Hiếu trong cuốn Đổi mới phê bình văn học có đề cập đến quan điểm củaYuri Borev về vai trò tích cực của người đọc trong đời sống văn học thế này

“Người đọc không chỉ đơn thuần là người có nhu cầu về các sản phẩm nghệ thuật,không chỉ là đối tượng của sự tác động tư tưởng – nghệ thuật của tác phẩm Ngườiđọc là người cùng tham gia vào tiến trình sáng tạo để xây dựng ý nghĩa của tácphẩm nghệ thuật, là người đồng sáng tạo, là chủ thể thực hiện quá trình đọc nhưmột hành động sáng tạo có tính chất xây dựng” Trong cuốn “Đi tìm Nguyễn Du”,

Tô Thùy Yên cũng cho rằng “Người đọc đúng đắn có bổn phận góp phần sáng tạovới tác giả, một tác phẩm hoàn thành bao giờ cũng chỉ mới xong một nửa, còn môtnữa để dành cho người đọc” Điều này không có nghĩa là người đọc tham gia trựctiếp vào quá trình sáng tác cùng nhà văn, mà sự đồng sáng tạo ấy được thể hiện