TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC QUY LUẬT LƯỢNG CHẤT

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN MÔN HỌC TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN Đề tài Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triể.

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

 TIỂU LUẬN

MÔN HỌC: TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề tài: Phân tích lý luận của phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới Anh (Chị) hãy vận dụng lý luận này vào hoạt động nhận thức

và thực tiễn của bản thân.

Giảng viên hướng dẫn: Đỗ Hương Giang

Mã lớp học phần: 22C1PHI51002318 Sinh viên thực hiện: Nguyễn Ngọc Mỹ Quyên Lớp: AC009 MSSV: 31221021981

TP.HCM, ngày 30 tháng 12 năm 2022.

MỤC LỤC

Lời nói đầu

Nội dung

Phần 1: Kiến thức cơ bản

1 Q uy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật

2 Phép biện chứng duy vật về cách thức vận động và phát triển

2.1 Quy luật lượng - chất 2.1.1 Chất

2.1.2 Lượng 2.1.3 Mối quan hệ giữa lượng - chất 2.1.4 Ý nghĩa phương pháp luận Phần 2: Kiến thức vận dụng

1 Về nhận thức

2 Về thực tiễn

3 Vận dụng

3.1 Vận dụng đối với bản thân

3.2 Áp dụng trong học tập

3.3 Áp dụng trong cuộc sống

Kết luận

TÀI LIỆU KHAM KHẢO

LỜI NÓI ĐẦU

Các quy luật của tự nhiên của xã hội cũng như của tư duy con người đều mang tính khách quan Con người không thể tạo ra hoặc tự xoá bó được quy luật mà chỉ nhận thức và vận dụng nó trong thực tiễn Phép biện chứng duy vật sẽ tác động trực tiếp đến cách nhìn nhận hay xử lí vấn đề của một con người, rộng hơn là sẽ tiếp thu hay hình thành từ các môi trường sống xung quanh như gia đình, cộng đồng và giáo dục và từ

đó cũng ảnh hưởng quyết định lên tính cách và cách hành xử của con người đó và ũng

có thể mở rộng ra là về sự phát triển của xã hội loài người Với tư cách là một sinh viên, một công dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, qua bài tiểu luận này, em muốn tìm hiểu kĩ hơn về Triết học Mác- Lênin, cụ thể đó là về phép biện chứng duy vật về cách thức vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới và vận dụng lý luận này vào hoạt động nhận thức và thực tiễn của bản thân mình Trong quá trình hoàn thành bài tiểu luận, vì trình độ kiến thức của em còn nhiều hạn chế, nên việc sai sót có lẽ là không thể tránh khỏi Rất mong quý thầy cô thông cảm và góp ý, sửa chữa để em hoàn thiện kiến thức hơn Em xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô

Cuối lời, em xin gửi lòng biết ơn sâu sắc đến giảng viên Đỗ Hương Giang, người

đã hết mình chỉ dạy, hỗ trợ em trong suốt quá trình học tập Chân thành cảm ơn cô, kính chúc cô gặt hái được nhiều thành quả trong cuộc sống và quá trình giảng dạy trong tương lai

PHẦN NỘI DUNG

Kiến thức cơ bản

1 Quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật

Mọi quy luật đều thể hiện cái phổ biến vốn có ở các giai đoạn vận động, thể hiện

sự thống nhất các đối tượng đa dạng Nội dung những quy luật phổ biến của phép biện chứng duy vật khái quát về cách thức, nguyên nhân và khuynh hướng vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, chúng phản ánh bản chất biện chứng của thế giới khách quan vốn được con người rút ra từ trong lịch sử của giới tự nhiên và lịch sử của xã hội loài người Các quy luật này định hướng việc nghiên cứu các quy luật đặc thù, mối liên

hệ giữa chúng tạo ra cơ sở khách quan cho mối liên hệ giữa triết học duy vật biện chứng với khoa học chuyên ngành

2 Phép biện chứng duy vật về cách thức vận động và phát triển

2.1 Quy luật lượng - chất

Quy luật chỉ ra được cách thức chung nhất của sự vận động và phát triển, nội dung quy luật được vạch ra thông qua việc làm rõ các khái niệm, phạm trù có liên quan Các phương thức chung của quá trình vận động, phát triển là những sự thay đổi về chất của

sự vật, hiện tượng có cơ sở tất yếu từ những sự thay đổi về lượng của sự vật, hiện tượng và ngược lại, những sự thay đổi về chất lại tạo ra những biến đổi mới về lượng trên các phương diện khác nhau Đó là mối liên hệ tất yếu, khách quan, phổ biến, lặp

đi lặp lại trong mọi quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng thuộc mọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy

2.1.1 Chất

Khái niệm: chất dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện

tượng; là sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng làm cho sự vật, hiện tượng là nó mà không phải là sự vật, hiện tượng khác

Đặc điểm cơ bản: của chất là có tính ổn định tương đối, nghĩa là khi nó chưa

chuyển hóa thành sự vật, hiện tượng khác thì chất của nó vẫn chưa thay đổi Mỗi sự vật, hiện tượng không phải chỉ có một chất mà có nhiều chất Chất và sự vật có mối quan hệ chặt chẽ, không tách rời Chất của sự vật được biểu hiện qua những thuộc tính của nó, nhưng không phải thuộc tính nào cũng biểu hiện chất của sự vật, có thuộc tính

1

cơ bản và thuộc tính không cơ bản và chỉ mang tính tương đối Chất của sự vật không những được quy định bởi chất của những yếu tố tạo thành mà còn bởi kết cấu của sự vật Trong hiện thực các sự vật được tạo thành bởi các yếu tố như nhau, song chất của chúng lại khác nhau Sự thay đổi về chất của sự vật phụ thuộc cả vào sự thay đổi các yếu tố cấu thành sự vật lẫn sự thay đổi phương thức liên kết giữa các yếu tố ấy

2.1.2 Lượng

Khái niệm: lượng dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật, hiện tượng về

mặt quy mô, trình độ phát triển, các yếu tố biểu hiện ở số lượng các thuộc tính, ở tổng

số các bộ phận, đại lượng, tốc độ và nhịp điệu của sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng Còn biểu hiện ở kích thước dài hay ngắn, số lượng lớn hay nhỏ, tổng

số ít hay nhiều, trình độ cao hay thấp, tốc độ vận động nhanh hay chậm, màu sắc đậm hay nhạt

Đặc điểm cơ bản: của lượng là tính thường xuyên biến đổi và tính khách quan vì

nó chiếm một vị trí nhất định trong không gian và thời gian Có nhiều loại lượng khác nhau, có lượng là yếu tố quy định bên trong, hay thể hiện yếu tố bên ngoài sự vật, hiện tượng càng phức tạp thì lượng của chúng cũng phức tạp theo Trong tự nhiên và phần nhiều trong xã hội, lượng có thể đo, đếm được; nhưng trong một số trường hợp nhất là trong tư duy lượng khó đo được bằng số liệu cụ thể mà chỉ có thể nhận biết được bằng năng lực trừu tượng hóa

2.1.3 Mối quan hệ giữa lượng – chất

Mối quan hệ giữa các khái niệm cấu thành quy luật chỉ ra rằng các sự thay đổi về lượng tất yếu sẽ dẫn tới sự chuyển hoá về chất Tuy nhiên không phải sự thay đổi về lượng nào cũng dẫn đến sự thay đổi về chất, giới hạn mà sự thay đổi về lượng chưa làm chất thay đổi gọi là độ Độ dùng để chỉ tính quy định, mối liên hệ giữa chất và lượng, là khoảng giới hạn mà ở đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi căn bản chất của sự vật, hiện tượng tức là sự vật, hiện tượng vẫn còn là nó Lượng thay đổi đến một giới hạn nhất định thì dẫn tới sự thay đổi về chất đó gọi là điểm nút và thay đổi về lượng khi đạt tới điểm nút với các điều kiện xác định tất yếu dẫn tới sự ra đời chất mới gọi là bước nhảy Khi chất mới ra đời sẽ tác động trở lại lượng mới Chất mới tác động tới lượng mới làm thay đổi kết cấu, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển của sự Vì thế mọi đối tượng đều là sự thống nhất của hai mặt đối lập chất và

2

lượng, những sự thay đổi dần dần về lượng vượt quá giới hạn của độ sẽ dẫn đến sự thay đổi căn bản về chất của nó thông qua bước nhảy, chất mới ra đời tiếp tục tác động trở lại duy trì sự thay đổi của lượng

2.1.4 Ý nghĩa phương pháp luận

Trong sự phát triển của sự vật, hiện tượng bao giờ cũng diễn ra bằng cách tích luỹ dần về lượng Vì vậy, trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn phải biết tích luỹ về lượng để có biến đổi về chất, không được nôn nóng

Ví dụ: Xã hội phong kiến – Xã hội chủ nghĩa – Cộng sản Việt Nam

Quy luật xã hội diễn ra thông qua các hoạt động có ý thức của con người Vì vậy, khi lượng đã đạt đến điểm nút thì thực hiện bước nhảy là yêu cầu khách quan chống tư tưởng bảo thủ, trì trệ không dám thực hiện bước nhảy Trong hoạt động thực tiễn, phải

có quyết tâm và nghị lực để thực hiển bước nhảy khi điều kiện đã chín muồi

Ví dụ: tình bạn – tình yêu – hôn nhân

Sự thay đổi về chất còn phụ thuộc vào phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành sự vật, hiện tượng Vì vậy, trong hoạt động của mình, phải biết lựa chọn phương pháp phù hợp để tác động vào phương thức liên kết của sự vật trên cơ sở hiểu

rõ bản chất, quy luật của chúng

Ví dụ: Để hoàn thành tốt bài thi kết thúc học phần, sinh viên cần trang bị đủ kiến thứccần thiết, việc không nắm rõ các nội dung bài học sẽ dẫn đến kết quả thi không tốt

Kiến thức vận dụng

1.Về nhận thức

Bất kể sự vật hiện tượng nào cũng có hai mặt chất và lượng, do đó khi nhận thức

sự vật thì cần nhận thức cả hai mặt để có tri thức toàn diện phong phú về sự vật Cần phải làm rõ quy luật phát triển của sự vật bằng cách xác định giới hạn độ, điểm nút, bước nhảy. Nếu nhận thức không có được những tri thức đúng đắn và sâu sắc về thế

giới thì chứng tỏ thực tiễn sai lệch Nếu tuyệt đối hóa vai trò của thực tiễn mà không

có nhận thức thì sẽ rơi vào chủ nghĩa thực dụng và kinh nghiệm chủ nghĩa và nhận thức đóng vai trò trong giải thích, phân tích, tư duy, tổng hợp cho những hoạt động thực tiễn trong thế giới khác quan

3

2.Về thực tiễn

Quá trình hoạt động thực tiễn luôn luôn nảy sinh các vấn đề đòi hỏi con người phải giải đáp Trong quá trình hoạt động cần tránh không mang tư tưởng chủ quan nôn nóng Chỉ biết nhấn mạnh đến bước nhảy, xem nhẹ tích lũy về lượng sẽ dễ dẫn đến các hành động suy nghĩ mạo hiểm, tư tưởng bảo thủ, trì trệ, ngại khó không dám thực hiện bước nhảy về chất Hay chỉ nhấn mạnh đến sự biến đổi dần dần về lượng, từ đó rơi vào chủ nghĩa cải lương và tiến hóa luận Phải có một thái độ khách quan, khoa học có quyết tâm thực hiện bước nhảy khi điều kiện thực hiện đã chín muồi Thực tiễn mà không có lý luận khoa học, tư duy của nhận thức, cách mạng khoa học soi sáng thì nhất định sẽ biến thành mù quáng Khi đã có những nhận thức đúng đắn từ thực tiễn ta

đã đạt được những tiêu chuẩn của chân lý

3.Vận dụng

3.1 Vận dụng đối với bản thân

Khi nhận thức rõ được các vấn đề lý luận trong thực tiễn ngày nay ta mới thấy được sự phát triển của bản thân mỗi người nếu muốn thành công phải luôn đi với tri thức, kiến thức và nó là cả một biển lớn bao la vô tận Quá trình học tập phát triển ở mỗi người đều khác nhau nó tùy thuộc vào mục đích, khả năng, điều kiện của từng người, sự vận động và phát triển trong tự nhiên hay xã hội dù nhanh hay chậm thì sớm muộn cũng sẽ làm con người có được sự thay đổi nhất định, tức là có sự biến đổi về chất Quá trình biến đổi này trong bản thân con người diễn ra vô cùng đa dạng, phong phú đó là một quá trình dài đòi hỏi nỗ lực không từ bất kì người nào khác ngoài chính

sự nỗ lực và khả năng tự học của bản thân người đó Trên nền tảng mới, trình độ, kết cấu cũng như quy mô nhận thức của sinh viên cũng thay đổi, tiếp tục hướng sinh viên lên tầm tri thức cao hơn Ví dụ như ở bậc học phổ thông, quá trình tích lũy các học phần của sinh viên chính là độ, các kì thi chính là điểm nút và việc vượt qua các kì thi chính là bước nhảy, trong đó bước nhảy quan trọng nhất chính là kì thi tốt nghiệp, mỗi ngày chúng ta dành một chút thời gian để học, dần sẽ thành một thói quen như tính cách chúng ta vậy Từ đó nó sẽ quyết định cuộc sống của mỗi chúng ta Việc duy trì là không hề dễ dàng nhưng nếu chúng ta kiên cường phát triển thói quen ấy, ắt hẳn sẽ có được thành công

3.2 Áp dụng trong học tập

4

Sự vận động và phát triển của từng sự vật, hiện tượng được quy định bởi bản chất của sự vật, hiện tượng đó Bản chất của việc sinh viên năm nhất gặp phải những khó khăn, trở ngại trong quá trình học tập và rèn luyện của mình nằm ở việc chưa tiếp thu được kiến thức một cách đúng và đủ cũng như phương pháp học tập chưa hiệu quả hay

ý thức, thái độ học tập còn kém Những kiến thức ấy được tiếp nhận không chỉ qua sách vở, qua thầy cô mà còn qua những hoạt động ngoại khóa, qua việc tham gia các câu lạc bộ trong và ngoài trường để giao lưu học hỏi, tự mình tìm hiểu chủ động tích luỹ những tri thức mới Những kiến thức và kinh nghiệm ấy được tiếp thu ra sao, ở mức độ như thế nào sẽ được thể hiện qua kết quả học tập sau mỗi kỳ thi, cụ thể qua điểm số, số hạng, thành tích, trong suốt quá trình học tập, mỗi cá nhân sẽ phải trải qua rất nhiều cột mốc hay điểm nút quan trọng Những cột mốc như một bài kiểm tra, giúp mỗi người trong chúng ta nhận thức được số lượng kiến thức tích lũy của mình đang ở mức nào, đồng thời cũng là mục tiêu, chất xúc tác thúc đẩy ta không ngừng tiến lên phía trước Quãng đời sinh viên không chỉ dừng lại ở việc học tập, nó sẽ còn trải dài cho cuộc hành trình khai phá những lượng tri thức mới để đạt được những vật chất, thành quả mới

3.3 Áp dụng trong cuộc sống

Khi chúng ta nắm rõ được quy luật đó khi áp dụng vào cuộc sống sẽ cho ta có cái nhìn tổng quan, toàn diện hơn và xác định đúng phương pháp, lộ trình thực hiện công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội nước ta ngày nay Theo tính chất, ý nghĩa và phạm vi bao quát ta được biết đổi mới là một quá trình mang tính cách mạng cần phải thực hiện đổi mới thành công trên từng lĩnh vực của đời sống xã hội để tạo ra bước nhảy về chất ở đó Sự thành công trên nhiều lĩnh vực giúp ta có cơ sở thực tế để đổi mới thành công toàn diện về nhiều mặt Đó là khi ta tạo được bước nhảy về chất của toàn quá trình nói chung và những bước nhảy trong quá trình tiếp nhận kiến thúc có thể là kết quả của quá trình thay đổi về lượng thích hợp Do đó, bất kỳ sự nôn nóng, chủ quan, ảo tưởng nào đều có thể gây ra những tổn thất lớn không mang lại hiệu quả Mỗi sinh viên cần có ý thức phấn đấu, nỗ lực hằng ngày để trở thành sinh viên giỏi, có phẩm giá, đạo đức và kĩ năng tốt Sinh viên phải có được phương pháp để tiếp thu tri thức thời đại, rồi vận dụng thật tốt những tri thức đó vào thực tế góp phần xây dựng một xã hội ngày càng phồn vinh, tươi đẹp

5

PHẦN KẾT LUẬN

Việc hiểu rõ và vận dụng các quy luật biện chứng vào quá trình học tập, nghiên cứu và phát triển của học sinh, sinh viên là rất cần thiết và quan trọng Chúng không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối quan hệ tác động qua lại của các phạm trù mà từ

đó ta có thể vận dụng mối quan hệ giữa sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất để

áp dụng vào thực tiễn như các ví dụ đã nói trên Quy luật mối quan hệ giữa chất và lượng chỉ ra cách thức chung nhất của sự vận động và phát triển, một sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng là kết quả của việc tích luỹ những thay đổi về lượng đến một mức độ nhất định Và sự vận động và phát triển vừa diễn ra một cách có tuần tự theo sự thay đổi của lượng, vừa có bước nhảy đột phá từ sự biến đổi của chất

TÀI LIỆU KHAM KHẢO

1 Giáo trình Triết học Mác - Lênin (Sử dụng trong các trường đại học – hệ không chuyên lý luận chính trị); Bộ giáo dục và đào tạo

2 Bộ Giáo dục và đào tạo: Giáo trình triết học Mác – Lenin (Dùng trong các trường đại học và cao đẳng), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006

3.Tài liệu hướng dẫn ôn tập môn Triết học Mác – Lênin khoa lý luận chính trị Trường đại học Kinh Tế TP.HCM