VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ của THỊ TRƯỜNG kỳ hạn TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH của NGÂN HÀNG THƯƠNG mại

VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ của THỊ TRƯỜNG kỳ hạn TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH của NGÂN HÀNG THƯƠNG mại

Đề tài:VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG KỲ HẠN TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Phần 1: VAI TRÒ CÁC SẢN PHẨM PHÁI SINH TRÊN THỊ TRƯỜNG KÌ HẠN

TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.Thị trường kỳ hạn

1.1 Khái niệm

- Thị trường tài chính phái sinh là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán quyền sử dụng các công cụ tài chính phái sinh thông qua những phương thức nhất định

- Thị trường kỳ hạn là nơi tiến hành các giao dịch hàng hóa có tính kỳ hạn

1.2 Vai trò

- Quản trị rủi ro

Thị trường sản phẩm phái sinh cho phép những người muốn làm giảm rủi ro của mình chuyển giao rủi ro cho những người sẵn sàng chấp nhận nó, đó là những nhà đầu

cơ Vì vậy, thị trường này rất có hiệu quả trong việc phân phối lại rủi ro giữa các nhà đầu

tư, không có ai cần phải chấp nhận một mức rủi ro không phù hợp với bản thân mình Và cũng vì thế mà họ sẵn sàng cung cấp nhiều vốn hơn cho thị trường tài chính, điều này tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển, phát huy khả năng huy động vốn và giảm chi phí sử dụng vốn Bên cạnh đó, thị trường các sản phẩm phái sinh cũng là một công cụ hiệu quả cho hoạt động đầu cơ Bởi người muốn phòng ngừa rủi ro phải tìm được một người khác

có nhu cầu đối lập hoàn toàn với mình, tức là rủi ro của người muốn phòng ngừa rủi ro phải được hấp thụ bởi các nhà đầu cơ Tại sao các giao dịch này lại có thể được thực hiện, khi mà thực tế rõ ràng là khi một bên có lợi thì tất yếu bên còn lại sẽ không thể tránh khỏi những thiệt hại? Bởi mỗi nhà đầu tư có một “khẩu vị rủi ro” khác nhau, khả năng chấp nhận rủi ro cũng khác nhau Tuy nhiên, ai cũng có mong muốn là giữ cho các khoản đầu

tư của mình ở một mức rủi ro có thể chấp nhận được Và thế là họ gặp nhau và tiến hành việc chuyển giao một phần rủi ro của mình cho đối tác

Không giống như người ta thường nghĩ, thị trường phái sinh không dẫn vốn trong nền kinh tế vào những âm mưu đầu cơ khủng khiếp Những nhà đầu cơ không phải là những tay cờ bạc Chỉ đơn giản là thay vì giao dịch cổ phiếu, họ giao dịch các sản phẩm

phái sinh và chính việc đầu tư vào công cụ tài chính phái sinh lại tạo điều kiện cho việc phòng ngừa các rủi ro ít tốn kém hơn và hiệu quả hơn Bởi cần khẳng định chắc chắn rằng, thị trường phái sinh không hề tạo ra mà cũng chẳng thể phá huỷ được tài sản, chúng chỉ là những phương tiện chuyển giao rủi ro trên thị trường, những rủi ro sẵn có cuả thị trường tài sản, chuyển những khoản rủi ro đó từ những không đủ khả năng chấp nhận nó sang những người sẵn sàng tiếp nhận nó, chính là những nhà đầu cơ Không có thêm bất

kỳ một rủi ro nào được sinh ra trên thị trường này Và lợi ích từ thị trường không chỉ bó hẹp trong lợi ích của những nhà đầu cơ mà nó lan toả ra toàn xã hội

- Thông tin hiệu quả hình thành giá

Các thị trường kỳ hạn và tương lai là nguồn thông tin quan trọng đối với giá cả Đặc biệt, thị trường tương lai được xem là một công cụ chủ yếu để xác định giá giao ngay của tài sản Điều này không hề bất bình thường, bởi có rất nhiều hàng hoá được giao dịch trên thị trường tương lai nhưng thị trường giao ngay của nó rất rộng lớn và phân tán nên rất khó có thể xác định được giá giao ngay của chúng Ở đây, thường giá tương lai của những giao dịch sớm nhất sẽ được xác định là giá giao ngay Thêm nữa, thị trường giao sau, trên thế giới thường nhộn nhịp hơn nên các thông tin do nó cung cấp có tính tin cậy cao hơn Những thông tin được cung cấp trên thị trường phái sinh dù trực tiếp hay gián tiếp đều góp phần hình thành giá giao ngay trong tương lai một cách có hiệu quả mà những người tham gia thị trường có thể chốt lại trong giới hạn chấp nhận của mình

- Các lợi thế về hoạt động và tính hiệu quả.

Thứ nhất, chi phí giao dịch thấp hơn Điều này làm cho việc chuyển hướng từ các giao dịch giao ngay sang phái sinh ngày càng dễ dàng và hấp dẫn hơn

Thứ hai, tính thanh khoản cao hơn hẳn so với thị trường giao ngay Trước hết đó là yêu cầu một mức vốn để tham gia thị trường là tương đối thấp Thêm nữa, tỷ suất sinh lời

và rủi ro có thể được điều chỉnh ở bất cứ mức độ nào như mong muốn

Thứ ba, Các giao dịch bán khống được thực hiện dễ dàng hơn Ngoài ra, các nhà đầu tư có thể tìm kiếm được những khoản lợi nhuận đáng kể từ chênh lệch giá, chênh lệch lãi suất Tất cả các chủ thể tham gia thị trường đều có thể tìm thấy lợi nhuận

Thị trường phái sinh giúp các tín hiệu thị trường khó bị bóp méo Vì thế, các nhà đầu cơ với ý định thao túng thị trường cũng có những khó khăn nhất định Chính vì thế, đặt bên cạnh thị trường giao ngay, sự hiệu quả của thị trường phái sinh giúp nâng cao tính lành mạnh cho thị trường đó

- Đầu cơ rủi ro: là việc nhà đầu tư đưa ra dự đoán biến động tương lai của thị trường và

đánh cược với dự đoán đó Các hợp đồng phái sinh là công cụ hữu hiệu để thực hiện việc đầu cơ bằng việ duy trì trạng thái “trường” hoặc “đoản” đối với các gốc phái sinh phù hợp Ví dụ nhà đầu tư tin rằng giá cổ phiếu sẽ tăng, họ có thể thực hiện mua hợp đồng cổ phiếu có kỳ hoặc mua quyền chọn mua cổ phiếu Ngược lại, nếu nhà đầu tư tin rằng giá

cổ phiếu sẽ giảm, họ có thể thực hiện bán hợp đồng cổ phiếu có kỳ hạn hoặc mua quyền chọn bán cổ phiếu

2 Vai trò công cụ tài chính phái sinh của thị trường kỳ hạn trong các ngân hàng thương mại.

Kinh doanh các nghiệp vụ phái sinh sẽ mang lại cho các ngân hàng nhiều lợi ích

Thứ nhất, hoạt động kinh doanh của ngân hàng có nhiều rủi ro, kinh doanh nghiệp vụ

phái sinh giúp các ngân hàng có thể bù đắp được rủi ro thông qua hoạt động bù trừ giữa các giao dịch

Thứ hai, kinh doanh nghiệp vụ phái sinh sẽ làm sản phẩm kinh doanh của ngân hàng

thêm đa dạng, phong phú, từ đó làm tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng

Thứ ba, kinh doanh nghiệp vụ phái sinh đòi hỏi ngân hàng phải có đội ngũ nhân viên

giỏi, có hệ thống công nghệ hiện đại, do đó sẽ nâng cao uy tín, thương hiệu của các ngân hàng không chỉ trong nước mà cả ở nước ngoài

Các nghiệp vụ phái sinh là sản phẩm tất yếu của thị trường tài chính hiện đại Đó thực chất là các hợp đồng tài chính mà giá trị của nó phụ thuộc vào một hợp đồng mua bán cơ sở Các nghiệp vụ tài chính phái sinh bao gồm: giao dịch kỳ hạn (Forward), tương lai (Futures), quyền chọn (Options) và hoán đổi (Swaps) Trong đó, giao dịch kỳ hạn, hoán đổi chỉ được thực hiện trên thị trường OTC (thị trường phi tập trung); giao dịch tương lai được thực hiện trên thị trường tập trung; còn giao dịch quyền chọn có thể thực hiện trên cả hai thị trường

2.1 Hợp đồng kỳ hạn

2.1.1 Hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ

Trong hoạt động ngoại thương, thời điểm ký kết hợp đồng và thời điểm thanh toán thường có độ lệch thời gian nhất định, do đó, nhà kinh doanh xuất nhập khẩu phải đối mặt với rủi ro tỷ giá Tuy nhiên nhà nhập khẩu và xuất khẩu không phải là những chuyên

gia trong thương mại quốc tế, họ không kỳ vọng lãi từ chênh lệch tỷ giá mà họ kỳ vọng vào lãi từ chênh lệch giữa giá mua và giá bán hàng hóa là chính Chính vì vậy họ thường mong muốn tỷ giá được ổn định hoặc được cố định từ trước, để tập trung vào việc kinh doanh chính của mình đồng thời có thể hạch toán được lỗ lãi một cách chắc chắn đối với từng thương vụ Đáp ứng nhu cầu đó các NHTM đã cung cấp các sản phẩm phái sinh, một trong những sản phẩm phái sinh đó là hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ

Vậy loại hợp đồng này đã cung cấp phương tiện phòng ngừa rủi ro hối đoái cho các chủ thể tham gia thị trường, tức là rủi ro phát sinh do sự biến động bất thường của tỷ giá gây ra Với tư cách là công cụ phòng ngừa rủi ro, hợp đồng có kỳ hạn được sử dụng

để cố định khoản thu nhập hay chi trả theo một tỷ giá cố định đã biết trước, bất chấp sự biến động tỷ giá trên thị trường

Một ứng dụng nữa của hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ là các nhà đầu tư quốc tế cần mua ngoại tệ để đầu tư Họ cần bán ngoại tệ từ nguồn thu nhập như cổ tức, lãi suất và thu hồi vốn

2.1.2 Hợp đồng kỳ hạn lãi suất

Nhà đầu tư mua hợp đồng kì hạn lãi suất sẽ thanh toán lãi suất cố định đồng thời nhận lãi suất tham chiếu tính cho khoản vay tham chiếu trong một kì hạn định trước Ngược lại, nhà đầu tư bán hợp đồng kì hạn lãi suất sẽ nhận lãi suất cố định và thanh toán lãi suất tham chiếu

Hợp đồng kì hạn lãi suất có thể sử dụng như một công cụ giảm thiểu rủi ro đối với sự biến động của lãi suất hoặc cho mục đích đầu cơ biến động lãi suất Nhà đầu tư có thể sử dụng hợp đồng kì hạn lãi suất nhằm

- Cố định thu nhập đối với một khoản đầu tư hay chi phí đối với một khoản vay

- Bảo hiểm giá trị danh mục đầu tư

- Lấp khe hở kì hạn danh mục đầu tư

- Đầu cơ xu hướng biến động lãi suất

Nhưng ở Việt Nam hiện nay thì rất ít áp dụng

Những vai trò riêng của mỗi loại trong hợp đồng kỳ hạn lãi suất:

+Hợp đồng kì hạn trái phiếu

Giữa thị giá trái phiếu với mức lãi suất thị trường có mối quan hệ nghịch biến, nên nhà quản trị NH có thể sử dụng quy tắc này để phòng ngừa rủi ro lãi suất đối với trái phiếu Chẳng hạn, nếu lãi suất thị trường dự báo sẽ tăng (nghiã là giá trái phiếu giảm), nhà quản trị NH có thể bán kì hạn các trái phiếu theo giá hiện tại Khi hợp đồng kì hạn đến hạn nếu

lãi suất tăng lên đúng như dự báo, nhà quản trị sẽ thực hiện việc bán trái phiếu cho người mua theo giá đã thỏa thuận cố định trong hợp đồng, do đó tránh được thiệt hại do giá trái phiếu giảm Ngược lại, nếu NH dự báo lãi suất thị trường sẽ giảm, nhà quản trị có thể kí kết các hợp đồng mua kì hạn các trái phiếu để phòng ngừa rủi ro lãi suất

+ Hợp đồng kì hạn tiền gửi

Như chúng ta đã biết đặc trưng kinh doanh của NH là huy động tiền gửi có thời hạn ngắn

để tài trợ cho các khoản cho vay có thời hạn dài hơn Nếu các khoản cho vay có lãi suất

là cố định, trong khi đó, theo dự báo của NH thì lãi suất thị trường lại có xu hướng tăng lên trong tương lai Tình huống này đặt NH đứng trước rủi ro lãi suất Để tránh rủi ro lãi suất, NH có thể tiến hành kí một hợp đồng kì hạn tiền gửi (Forward – Forwars Deposit – FFD) với một đối tác khác, với các nội dung được mô tả theo ví dụ sau:

- Hôm nay, NH kí một hợp đồng tín dụng với khách hàng có mức lãi suất cố định, thời hạn từ to đến t2

- Hiện tại, NH chỉ huy động được nguồn vốn có thời hạn từ t0 đến t1

- Để phòng ngừa rủi ro do lãi suất có thể tăng tại thời điểm t1 (trong đó; to<t1<t2) ngân hàng phải huy động vốn để tài trợ tiềp cho khoản tín dụng trong khoảng thời gian còn lại từ t1 đến t2 Ngay ngày hôm nay, ngân hàng kí một hợp đồng kì hạn với một đối tác, rằng: Tại thời điểm t1, ngân hàng cam kết sẽ nhận và phía đối tác cam kết sẽ gửi một lượng tiền nhất định, với mức lãi suất cố định, thời hạn từ t1

đến t2

Với hợp đồng kì hạn tiền gửi này, ngân hàng đã hoàn toàn tránh được rủi ro lãi suất, nghĩa là thu nhập của NH từ chênh lệch lãi suất cho vay và huy động là một số biết trước

và chắc chắn, nghĩa là không phụ thuộc vào biến động của lãi suất thị trường trong suốt khoảng thời gian từ t0 đến t2 Ngoài ra, với hợp đồng kì hạn tiền gửi này, NH cũng đồng thời tránh được rủi ro thanh khoản

2.2 Hợp đồng tương lai

*Khái niệm: hợp đồng tương lai là một hợp đồng cam kết có kỳ hạn, cam kết mua bán

trong tương lai với mức giá thỏa thuận này tại thời điểm hiện tại theo quy chuẩn của sở giao dịch

*Vai trò:

- Đầu cơ

Hoạt động giao dịch trên thị trường tương lai là hoạt động đầu cơ Người mua hợp đồng tương lai dự đoán thị trường giá tăng (ngoại tệ) tăng, sẽ có lời và được ghi có vào tài

khoản và ngược lại Đối với người bán hợp đồng tương lai khi giá sẽ xuống, sẽ lãi và ghi

có vào tài khoản và ngược lại Khi đó nhà đầu tư trở thành những nhà đầu cơ thực hiện các hoạt động mua bán nhằm mục đích sinh lời

- Phòng chống rủi ro

Ngoài ứng dụng trong hoạt động đầu cơ, hợp đồng tương lai còn được sử dụng để quản lý

và phòng chống rủi ro Với hoạt động ngoại hối có thể giải thích như sau: khi một nhà đầu tư đang có một khoản nợ bằng ngoại, nhà đầu tư đó sẽ mua một hợp đồng tương lai bằng ngoại tệ Khi đó có thể tạo ra hai trạng thái ngoại tệ trái ngược nhau: một là, trạng thái âm khi nợ một khoản phải trả; hai là, trạng thái dương khi mua hợp đồng tương lai với cùng loại ngoại tệ đó Hai trạng thái ngoại tệ tráichiều nhau ấy sẽ tự hóa giải rủi ro Trường hợp có một khoản phải thu, thay vì khoản phải trả, thì làm ngược lại

2.3 Hợp đồng hoán đổi

2.3.1 Hợp đồng hoán đổi hối đoái

+ Giảm thiểu rủi ro tỷ giá, hối đoái

Nhà đầu tư có nguồn thu tương lai bằng ngoại tệ sẽ muốn bảo hiểm tỷ giá bằng cách cố định tỷ giá cho tương lai ngay tại thời điểm hiện tại

+ Thay thế ngoại tệ cho mục đích đầu tư ra nước ngoài

Nhà đầu tư có nhu cầu ngoại tệ để đầu tư, thay vì vay ngoại tệ, có thể thực hiện hợp đồng hoán đổi hối đoái để hoán đổi nội tệ lấy ngoại tệ để đầu tư ra nước ngoài mà không chịu rủi ro tỷ giá Đến cuối mỗi kỳ đáo hạn, nhà đầu tư có thể đảo hợp đồng hoán đổi hối đoái

+ Gia hạn hợp đồng ngoại tệ kỳ hạn

Khi nhà đầu tư ký kết một hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ muốn gia hạn tiếp trong một khoảng thời gian 3 tháng, thay vì thực hiện một giao dịch trao ngay và giao dịch kỳ hạn với một cách riêng biệt, có thể ký kết một giao dịch hoán đổi hối đoái trong vòng 3 tháng Việc thực hiện giao dịch hối đoái trong trường hợp này sẽ giảm thiểu chi phí giao dịch, đồng thời giúp nhà đầu tư thương lượng mức giá tốt nhất với ngân hàng, do đó tiết kiệm chi phí Đây là một trong những ứng dụng quan trọng của hợp đồng hoán đổi mà được nhà đầu tư rất quan tâm

2.3.2 Hợp đồng hoán đổi tiền tệ

+ Chuyển đối cơ cấu tiền tệ của tài sản hoặc nguồn vốn

Hợp đồng hoán đổi tiền tệ có thể chuyển đổi có cấu tiền tệ của tài sản hoặc nguồn vốn một cách hiệu quả Với ví dụ trên, nếu kết hợp dòng tiền mặt của việc doanh nghiệp

vay 18 tỷ VND với hợp đồng hoán đổi tiền tệ (bán VND, mua USD), kết quả cũng giống như chúng ta có một gioa dịch tương tự như việc doanh nghiệp di vay 1 triệu USD Nếu kết hợp dòng tiền mặt của việc doanh nghiệp đầu tư 1 triệu USD và hợp đồng hoán đổi tiền tệ (bán VND, mua USD), kết quả cũng giống như việc doanh nghiệp đầu tư 18 tỷ VND Như vậy hợp đồng hoán đổi tiền tệ giúp doanh nghiệp hoán đổi cơ cấu tiền tệ của tài sản hoặc nguồn vốn một cách dễ dàng Trong trường hợp lãi suất vay VND cao hơn nhiều so với USD và doanh nghiệp tin tưởng tỷ giá USD/VND sẽ được duy trì ổn định, nhà đầu tư có thể thực hiện hợp đồng hoán đổi tiện tệ để chuyển khoản vay VND thành khoản vay USD Hàng tháng doanh nghiệp sẽ trả lãi suất vay trên USD, tuy nhiên chịu rủi ro về tỷ giá USD/VND tăng cao Bản chất của chiến thuật này là một dạng khai thác chênh lệch lãi suất Chiến thuật này phù hợp với doanh nghiệp có nguồn thu ổn định bằng ngoại tệ

Trong trường hợp ngược lại, một nhà đầu tưu nước ngoài có tài sản bằng USD song muốn đầu tư vào Việt Nam bằng VND mà không chịu rủi ro ngoại hối do lo ngại VND mất giá có thể giam gia hợp đồng hoán đổi tiền tệ để chuyển khoản đầu tư USD thành một khoản đầu tư VND Hàng tháng, nhà đầu tư sẽ trả lãi suất VND để nhận lại lãi suất USD Nếu tỷ giá USD/VND được duy trì ổn định thì nhà đầu tư sẽ bị thiệt về lãi suất

+ Tạo sự phù hợp về đồng tiền giữa cơ cấu tài sản và nguồn vốn

Khi một doanh nghiệp tiếp cận vay vốn nước ngoài song muốn tránh rủi ro về tỷ giá khi chuyển nguồn vốn này sang đồng tiền nội địa có thể thực hiện hợp đồng hoán đổi tiền tệ Kết quả là doanh nghiệp sẽ thanh toán lãi suất bằng đồng nội địa Chiến lược này phù hợp với doanh nghiệp có thu nhập bằng đồng tiền nội địa nhưng lại muốn vay nợ nước ngoài hoặc trong trong nước bằng ngoại tệ

+ Tiết kiệm chi phí lãi suất và tăng cường thu nhập

Một số tập đoàn đa quốc gia có hoạt động trên toàn cầu có nhu cầu vốn bằng nhiều đồng tiền khác nhau Việc tập trung vốn từ nước mẹ có thể giúp việc thực hiện dễ dàng hơn thông quan hiệu quả kinh tế theo qui mô Do đó, tập đoàn có thể huy động vốn bằng một đồng tiền thông dụng và sau đó thực hiện hợp đồng hoán đổi tiền tệ để chuyển đổi khoản vay sang các đồng tiền khác nhau cho các công ty con tại các quốc gia khác nhau Ngược lại, một tập đoàn có các công ty con tại nước ngoài có các khoản đầu tưu bằng ngoại tệ có lãi suất thấp hơn ddoognf tiền của nước mẹ có thể thực hiện hợp đồng hoán

đổi tiền tệ để chuyển hóa khoản đầu tư ngoại tệ với lãi suất thấp sang đông tiền nước mẹ

có lãi suất cao hơn

2.3.3 Hợp đồng hoán đổi cổ phiếu

+ Tạo đòn bẩy tài chính

Hợp đồng hoán đổi cổ phiếu được sử dụng như một công cụ đầu tư vào thị trường

cổ phiếu rất hiệu quả mà không cần số vốn ban đầu lớn Thông thường nhà đầu tư chỉ cần

bỏ ra một số vốn nhất định để ký quỹ với ngân hàng đầu tư và thanh toán chi phí vốn định kỳ Do đó nhà đầu tư có thể sử dụng đòn bẩy tài chính

+ Khắc phục rào cản đầu tư trực tiếp

Hợp đồng hoán đổi cổ phiếu là một công cụ hữu hiệu giúp các nhà đầu tư nước ngoài có thể thực hiện đầu tư vào một thị trường nội địa mà không vấp phải các rào cản

về địa lý, chênh lệch múi giờ, ngôn ngữ, qui định ngoại hối và hạn chế tỷ lệ sở hữu đối với nhà đầu tư nước ngoài Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với nhà đầu tư vào các thị trường mới nổi với các hạn chế hết sức ngặt nghèo Nhà đầu tư còn có thể giảm thiểu chi phí đầu tư so với đầu tư trực tiếp và tránh rủi ro ngoại hối

+ Đầu cơ bán khống cổ phiếu

Hợp đồng hoán đổi cổ phiếu là một công cụ đầu cơ hữu hiệu, cho phép một bên có thể thực hiện bán khống cổ phiếu một cách hiệu quả Thông thường bên thanh toán lợi nhuận đầu tư cổ phiếu sẽ trung hòa trạng thái đầu tư của mình bằng việc mua cổ phiếu trực tiếp hoặc thông qua các công cụ phái sinh khác như mua quyền chọn mua cổ phiếu Trong trường hợp bên thanh toán lợi nhuận đầu tư cổ phiếu tin rằng giá cổ phiếu sẽ xuống, họ sẽ chấp nhận trạng thái đoản và hưởng lợi từ giá cổ phiếu giảm cúng như nhận chi phí sử dụng vốn từ đối tác của hợp đồng hoán đổi

Đối với các quốc gia không cho phép bán khống cổ phiếu như ở Việt Nam thì nhà đầu tư nước ngoài có thể thực hiện bán khống trên thị trường quốc tế đối với các cổ phiếu Việt Nam thông qua các sản phẩm phái sinh

2.4 Hợp đồng quyền chọn

Quyền chọn là một công cụ tài chính phái sinh cho phép người nắm giữ nó được phép mua (quyền chọn mua – call option), hoặc bán (quyền chọn bán – put option) một khối lượng hàng hoá nhất định với giá nhất định và trong một khoảng thời gian xác định (quyền chọn kiểu Mỹ) hoặc điểm thời gian xác định (quyền chọn kiểu Châu Âu) Một điều quan trọng là người nắm giữ quyền chọn có thể thực hiện hoặc không thực hiện hợp đồng Vì vậy khi rủi ro xảy ra, thị trường không theo đúng hướng dự đoán của người nắm

giữ quyền chọn thì lỗ lãi được tối thiểu hoá chỉ ở mức giá của hợp đồng quyền chọn Hàng hoá ở đây có thể là thương phẩm, cổ phiếu, trái phiếu, vàng, ngoại tệ… + Nâng cao hiệu quả vốn đầu tư

Khi giá chứng khoán trên thị trường có xu hướng tăng giá, người đầu tư thường có

ý định mua chứng khoán ở thời điểm hịên tại và sẽ bán chúng khi giá chứng khoán tăng lên Khi đó nhà đầu tư sẽ thu được lợi nhuận Song để đạt được mục tiêu lợi nhuận như mong muốn khi giá chứng khoán có xu hướng gia tăng không nhất thiết phải thực hiện theo con đường kinh điển đó Thay vì việc bỏ vốn mua chứng khoán, nhà đầu tư có thể mua quyền chọn mua Khi giá chứng khoán trên thị trường về tới mức giá như nhà đầu tư

đã dự đoán, anh ta sẽ thực hiện quyền mua đồng thời bán ngay số chứng khoán mua được theo giá thị trường hiện hành Như vậy, với phương thức này giao dịch này đã giúp cho nhà đầu tư nâng cao hiệu suất vốn đầu tư của mình

+Phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro

Giảm thiểu rủi ro là mong muốn của mọi nhà đầu tư Trên TTCK, quyền chọn được coi là một trong các công cụ hạn chế rủi ro hiệu quả khi mà giá thị trường của chứng khoán biến động theo xu hướng bất lợi cho người nhà đầu tư chứng khoán Bằng việc sử dụng quyền chọn nhà đầu tư luôn giới hạn được mức thua lỗ luôn nhỏ hơn hoặc cao nhất bằng số tiền bỏ ra mua quyền chọn (phí quyền chọn)

Phần 2: THỰC TRẠNG PHÁT HUY VAI TRÒ THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH TẠI

CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

1.Tổng quan về thị trường phái sinh tại các NHTM Việt Nam

Nghiệp vụ tài chính phái sinh đã xuất hiện ở Việt Nam từ những năm 1990, chủ yếu là tại các ngân hàng có giao dịch với các ngân hàng nước ngoài Một số ngân hàng lớn như: Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV), Ngân hàng Công thương (Viettinbank)…cũng đã triển khai các nghiệp vụ như: mua bán ngoại tệ kỳ hạn, hoán đổi, hợp đồng tương lai…cho các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng ngoại tệ và trao đổi hàng hóa, dịch vụ trong thanh toán quốc

tế Tuy nhiên, các sản phẩm công cụ phái sinh hiện nay tại các ngân hàng còn ít, chưa thu hút được các doanh nghiệp sử dụng Vì thế, thu nhập từ các công cụ phái sinh còn chiếm

tỷ trọng rất nhỏ trong tổng thu nhập của ngân hàng Đơn cử số liệu về thu nhập và lợi

nhuận từ công cụ phái sinh của 3 ngân hàng thương mại hàng đầu hiện nay để có thể

thấy được thực tế này

Bảng 1: Thu nhập và lợi nhuận từ công cụ phái sinh tại một số NHTM Năm Chỉ tiêu BIDV Vietinbank Vietcombank

TriệuVNĐ % TriệuVNĐ % TriệuVNĐ %

2007

Tổng thu nhập 7.794.275 100 6.648.680 100 5.763.393 100 Trong đó:

Thu từ các công cụ phái

Tổng lợi nhuận 2.028.246 100 1.529.085 100 3.192.119 100 Trong đó:

Dịch vụ phái sinh 8.829 0,04 -6.464 0 0 0

2008

Tổng thu nhập 7.570.430 100 8.694.253 100 10.991.219 100 Trong đó:

Thu từ các công cụ phái

sinh 363.288 4,79 74.764 0,86 52.492 0,04 Tổng lợi nhuận 2.368.018 100 2.436.388 100 3.525.877 100 Trong đó:

Dịch vụ phái sinh 237.930 10,04 -120.042 0 52.492 1,4

2009

Tổng thu nhập 9.687.959 100 5.428.316 100 9.286.804 100 Trong đó:

Thu từ các công cụ phái

sinh 91.272 0,94 200.587 3,70 6.420 0,06 Tổng lợi nhuận 3.605.469 100 1.678.289 100 5.004.374 100 Trong đó:

Dịch vụ phái sinh -171.695 0 -289.517 0 -288.777 0

(Nguồn: Báo cáo thường niên của các NHTM)

Nhìn vào bảng số liệu trên ta thấy, tỷ trọng doanh thu và lợi nhuận của công cụ phái

sinh là rất nhỏ so với tổng doanh thu và lợi nhuận của các ngân hàng Tại BIDV, năm

2007, thu từ công cụ phái sinh là 19.110 triệu đồng, chiếm 0,24% tổng thu nhập, năm

2008 tăng lên 363.288 triệu đồng, chiếm 4,79 % tổng thu nhập nhưng đến năm 2009 chỉ

đạt 91.272 triệu đồng chiếm 0.94 % tổng thu nhập; và lợi nhuận năm 2007 là 8.829 triệu

đồng, chiếm 0,04% tổng lợi nhuận, năm 2008 tăng lên 237.930 triệu đồng chiếm 10,04%

tổng lợi nhuận nhưng đến năm 2009 lại giảm mạnh, lỗ 171.695 triệu đồng

Tại Vietinbank, thu nhập từ công cụ phái sinh tăng qua các năm, năm 2007 chỉ là

4.256 triệu đồng, chiếm 0,06% tổng thu nhập, đến năm 2008 đã tăng lên 74.764 triệu