chuyên đề kỹ năng sống cho học sinh trường trong nhà trường phổ thông

Theo quan điểm phân loại xã hội học: a Nhóm kỹ năng chung:  Kỹ năng nhận thức: Tư duy phê phán, giải quyết vấn đề, nhận thức hậu quả, ra quyết định, khả năng sáng tạo, tự nhận thức v

VIỆN MEKONG - TRƯỜNG THCS & THPT NHÂN VĂN

MỤC TIÊU CHUYÊN ĐỀ :

 Trang bị cho HS những kiến thức, giá trị, thái độ và kỹ

năng phù hợp Trên cơ sở đó hình thành cho HS những

hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những

hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày.

 Tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt quyền, bổn phận

của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.

NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC KNS: 5T

 Tương tác : KNS không thể được hình thành qua việc nghe giảng &

tự đọc tài liệu Vì vậy, HS cần tham gia các hoạt động, tương tác GV

và HS trong quá trình giáo dục KNS.

 Trải nghiệm : Người học cần được đặt vào các tình huống để trải

nghiệm & thực hành.

 Tiến trình : Nhận thức  hình thành thái độ  thay đổi hành vi.

 Thay đổi hành vi : Mục đích cao nhất là giúp người học thay đổi hành

vi theo hướng tích cực.

 Thời gian : GDKNS cần thực hiện ở mọi nơi, mọi lúc và thực hiện

càng sớm càng tốt.

ƯỚC MƠ CỦA CÁC EM LÀ GÌ?

………

………

………

………

………

ƯỚC MƠ CỦA CÁC EM LÀ GÌ?

KHÁM PHÁ GIÁ TRỊ TỪ BẢN THÂN….!

 Tình huống: Cây viết chuyền tay và “chiếc bánh hòa bình”.

 Tình huống: Các nhóm thi đua cắt giấy thủ công thành hình ba

ngọn nến lung linh (tượng trưng cho một gia đình ấm cúng), ngôi sao mơ ước, những bông hoa tươi thắm, các loài động thực vật,…

 Khi lớp học bắt đầu ồn ào, giáo viên yêu cầu học sinh nhắm mắt lại

và tưởng tượng mình là ngôi sao may mắn lấp lánh giữa bầu trời

KHÁM PHÁ GIÁ TRỊ TỪ BẢN THÂN (tt)….!

 Lần 1: Cây viết được chuyền tay…

 Lần 2: GV yêu cầu các HS dành 30s nghĩ về sự tôn trọng trước khi

chuyền cây viết ngược lại.

 Có gì khác biệt giữa hai lần chuyền viết ? “Lần đầu đơn giản chỉ là

chuyền viết Lần thứ hai phải làm sao cho người nhận viết hiểu

được mình đang tôn trọng họ”.

 Cảm giác khi được tôn trọng ? Vui sướng, hạnh phúc, tự thấy mình

có trách nhiệm phải tôn trọng lại,… Nếu bản thân không được tôn trọng? Cách thể hiện sự tôn trọng?,

 “Mỗi người là một loài hoa với hương sắc khác biệt và đẹp với một

nét rất riêng,… Hãy nhớ lại một lần mình được tôn trọng…”.

I QUAN NIỆM VỀ KỸ NĂNG SỐNG KHÁI NIỆM KỸ NĂNG SỐNG:

 Khả năng làm chủ bản thân của mỗi người.

 Khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với XH.

 Khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống.

HỌC SINH

MỐI QUAN HỆ

B

II PHÂN LOẠI KỸ NĂNG SỐNG: 1.

1 Theo quan điểm phân loại xã hội học:

a) Nhóm kỹ năng chung:

 Kỹ năng nhận thức: Tư duy phê phán, giải quyết vấn đề, nhận thức hậu

quả, ra quyết định, khả năng sáng tạo, tự nhận thức về bản thân, đặt mục tiêu, xác định giá trị,…

 Kỹ năng đương đầu với cảm xúc: Động cơ, ý thức trách nhiệm, cam kết,

kiềm chế căng thẳng, kiểm soát được cảm xúc, tự quản lí, tự giám sát và tự điều chỉnh,…

 Kỹ năng xã hội hay kỹ năng tương tác: Kỹ năng giao tiếp, tính quyết đoán,

kỹ năng thương thuyết hay từ chối, lắng nghe tích cực, hợp tác, sự thông cảm, nhận biết sự thiện cảm của người khác,…

II PHÂN LOẠI KỸ NĂNG SỐNG (tt): b) Nhóm kỹ năng chuyên biệt:

 Ngoài những KNS chung như đã nêu trên, KNS còn thể hiện trong

những vấn đề cụ thể khác nhau trong đời sống xã hội như: Các vấn đề

về giới tính, sức khoẻ; vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh sức khoẻ,

vệ sinh dinh dưỡng; ngăn ngừa và chăm sóc người bệnh HIV/AIDS; vấn đề sử dụng rượu, thuốc lá, ma tuý; ngăn ngừa thiên tai, bạo lực và rủi ro; đề phòng tai nạn thương tích; hoà bình và giải quyết xung đột; gia đình và cộng đồng; giáo dục công dân; bảo vệ thiên nhiên và môi trường; văn hoá; ngôn ngữ; công nghệ,…

II PHÂN LOẠI KỸ NĂNG SỐNG (tt):2.

2 Theo quan điểm phân loại tâm lý học:

a) Nhóm kỹ năng nhận biết và sống với chính mình:

♦ Kỹ năng tự nhận thức ♦Lòng tự trọng

♦ Sự kiên quyết ♦ Đương đầu với cảm xúc

♦ Đương đầu với căng thẳng

b) Nhóm kỹ năng nhận biết và sống với người khác:

♦ Quan hệ (tương tác liên nhân cách) ♦ Cảm thông

♦ Đứng vững trước sự lôi kéo của bạn bè, người khác

♦ Thương lượng ♦ Giao tiếp có hiệu quả

c) Nhóm kĩ năng ra quyết định một cách hiệu quả:

♦ Tư duy phê phán

♦ Tư duy sáng tạo

♦ Ra quyết định

♦ Giải quyết vấn đề

CÁC EM CÓ NHẬN XÉT GÌ TỪ PHÂN LOẠI KỸ NĂNG SỐNG?

 Dù đứng ở góc độ nào để phân loại thì chúng ta cũng cần nắm

vững các quan điểm phân loại này trong một thể thống nhất của

chúng

 Trong thực tế các KNS không hoàn toàn tách rời nhau Cuộc sống

luôn đặt mỗi cá nhân trước những tình huống, hoàn cảnh bất ngờ không bình thường, nên khi cần quyết định vấn đề một cách hiệu quả thì nhiều kỹ năng được huy động đan xen , hòa trộn nhau để vận dụng.

III CÂU CHUYỆN THỎ & RÙA:

 Ngày xửa ngày xưa: Có 1 con rùa và 1 con thỏ

cãi nhau xem ai nhanh hơn.

 Chúng quyết định giải quyết việc tranh luận

bằng một cuộc thi chạy đua.

 Chúng đồng ý lộ trình và bắt đầu cuộc đua.

 Thỏ xuất phát nhanh như bắn và chạy thục mạng một hồi, và sau khi thấy

rằng đã bỏ khá xa bạn Rùa

Lâu lắm cậu ta mới đuổi kịp mình

 Thỏ ngồi dưới bóng cây và nhanh chóng

ngủ thiếp đi

 Rùa từ từ vượt qua thỏ và sớm kết thúc đường đua, dành chiến thắng.

 Thỏ giật mình tỉnh giấc và nhận ra rằng nó đã bị thua.

 Bài học của câu chuyện trên là:

Chậm và ổn định đã chiến thắng nhanh nhưng cẩu thả , hời hợt

trong cuộc đua.

 Thỏ vô cùng thất vọng vì để thua và nó cố suy

nghĩ Thỏ nhận ra rằng nó đã thua chỉ vì quá

tự tin , bất cẩn và thiếu kỷ luật Nếu nó không

xem mọi thứ quá dễ dàng và chắc thắng , thì

Rùa không thể nào “có cửa” hạ được nó.

CÂU CHUYỆN TIẾP TỤC,…

Tại sao mình lại thua?

 Vì thế, nó quyết định thách thức một cuộc

đua mới Rùa đồng ý.

Chúng ta đua vòng khác?

Ok

 Lần này, Thỏ chạy với tất cả sức lực của nó và

chạy suốt một mạch về đích Nó bỏ xa Rùa đến mấy dặm đường.

 Bài học của câu chuyện này là gì?: Nhanh và vững chắc sẽ chiến thắng cái chậm và ổn định Nếu có 2 người trong công ty của

bạn: một người chậm, nguyên tắc và đáng tin cậy; một người

khác nhanh và vẫn đáng tin cậy ở những việc anh ta làm Người nhanh và đáng tin cậy chắc chắn sẽ được thăng chức nhanh hơn Chậm và chắc là điều tốt, nhưng nhanh và tin cậy là điều tốt hơn

NHƯNG CÂU CHUYỆN CŨNG KHÔNG DỪNG LẠI Ở ĐÂY,…

 Rùa đã suy ngẫm kết quả và nhận ra rằng: Nó không

có cách nào thắng được Thỏ trên đường đua vừa

rồi Nó suy nghĩ thêm một tí nữa và rồi thách Thỏ

thắng?

 Nhưng có một chút thay đổi về đường đua . Thỏ đồng ý.

Đồng ý!

Chúng ta

sẽ đua vòng khác?

 Họ bắt đầu cuộc đua Như đã tự hứa với lòng mình

là phải luôn nhanh, Thỏ bắt đầu chạy và chạy với

tốc độ cao nhất cho đến bên bờ sông Vạch đích đến

lại còn đến 2 Km nữa ở bên kia sông!

Đích

 Thỏ đành ngồi xuống và tự hỏi không biết làm sao đây Trong lúc đó,

Rùa đã đến nơi, lội xuống sông và bơi qua bờ bên kia, tiếp tục chạy và kết thúc đường đua.

Tôi sẽ làm gì?

 Ý nghĩa từ câu chuyện này?

Trước tiên, cần phải xác định ưu thế của mình , và sau đó là biết chọn sân chơi phù hợp

CÂU CHUYỆN VẪN CHƯA DỪNG LẠI,…

 Đến đây, Thỏ và Rùa đã trở thành đôi bạn thân thiết và họ cùng nhau suy

ngẫm Cả hai nhận ra rằng cuộc đua sau cùng có lẽ sẽ có kết quả tốt hơn

 Vì thế, chúng quyết định tổ chức một cuộc đua cuối cùng, nhưng chúng sẽ

cùng chạy chung một đội.

Đúng, chúng ta sẽ nhanh chóng

chiến thắng?

Chiến thắng! tôi nghĩ 2 chúng ta giúp đỡ nhau

 Cuộc đua bắt đầu, Thỏ cõng Rùa chạy đến bên bờ sông.

 Rùa lội xuống sông và cõng Thỏ bơi qua bên kia bờ sông

 Lên đến bờ, Thỏ lại cõng Rùa đưa cả hai cùng về đích Và chúng cùng

nhận ra rằng đã về đích sớm hơn rất nhiều so với các lần đua trước

 Bài học của câu chuyện này là gì? Thật tuyệt vời nếu mỗi

các bạn cùng làm việc với nhau trong một đội và cùng chia sẻ,

hiện công việc được hoàn hảo bởi vì luôn luôn có những

trường hợp bạn không thể làm tốt hơn người khác.

được người có ưu thế về lĩnh vực mà họ làm trưởng nhóm.

BÀI HỌC TỪ CÂU CHUYỆN THỎ & RÙA:

 Còn nhiều bài học nữa từ câu chuyện này Lưu ý rằng cả thỏ và

rùa đều không hề đầu hàng hay nản chí sau thất bại Thỏ quyết

tâm làm việc hăng hơn và cố gắng nhiều hơn sau khi phải thất bại cay đắng Rùa phải thay đổi chiến lược vì nó đã cố gắng làm việc hết sức Trong cuộc sống, khi phải chịu đựng, đối mặt với thất bại,

có thể đó cũng là thời điểm thích hợp để cố gắng hơn và nỗ lực nhiều hơn nữa, nhưng đôi khi cũng cần phải thay đổi chiến lược

và thử tìm kiếm giải pháp khác Và đôi khi phải làm cả hai.

 Thỏ và rùa cũng đã học thêm một bài học để đời khác: thay vì

chúng chống đối (hay cạnh tranh) với nhau, chúng bắt đầu tìm

cách giải quyết tình huống giải quyết tình huống , và chúng đã cùng nhau làm tốt hơn rất

nhiều.

BÀI HỌC TỪ CÂU CHUYỆN THỎ & RÙA (tt):

 Khi Roberto Goizueta đảm nhận vị trí CEO của Coca Cola vào những

năm 1980, ông đã phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt với Pepsi Nhân viên của ông ta đang tập trung vào cạnh tranh với Pepsi và cố gắng tăng thị phần từng 0.1%.

cách chiếm thị phần Ông ta hỏi các nhân viên và biết rằng trung bình

mỗi ngày, mỗi người Mỹ uống các loại nước là 14 ounces (đơn vị đo

lường của Mỹ), trong đó thì Coke chỉ có 2 ounces/ngày/người Rõ ràng việc cạnh tranh không chỉ là Pepsi mà còn là nước, trà, cà phê, sữa và các loại nước trái cây

quyết định đầu tư các máy bán coca cola tự động ở khắp các góc đường Doanh thu tăng nhảy vọt và cho đến nay thì Pepsi vẫn không thể nào theo kịp.

BÀI HỌC TỪ CÂU CHUYỆN THỎ & RÙA (tt):

 Kết luận: Câu chuyện ngụ ngôn Thỏ và Rùa đã dạy cho chúng ta khá

bạn, đầu tư nhiều tài nguyên và làm việc theo nhóm sẽ luôn chiến thắng

bại

cuộc chiến

BÀI HỌC TỪ CÂU CHUYỆN THỎ & RÙA (tt):

IV PHÂN TÍCH 21 KỸ NĂNG SỐNG CƠ BẢN:

1 Kỹ năng tự nhận thức :

 Là khả năng con người hiểu về chính bản thân mình , như cơ thể, tư tưởng,

các mối quan hệ XH của bản thân; biết nhìn nhận , đánh giá đúng về tiềm

năng, tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh, điểm yếu,…của bản thân mình; quan tâm và luôn ý thức được mình đang làm gì, kể cả nhận ra lúc bản thân đang cảm thấy căng thẳng.

 Là một KNS rất cơ bản của con người, là nền tảng để con người giao tiếp,

ứng xử phù hợp và hiệu quả với người khác cũng như để có thể cảm thông được với người khác Ngoài ra, có hiểu đúng về mình, con người sẽ có

những quyết định, những sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng của bản thân, với điều kiện thực tế và yêu cầu xã hội Ngược lại, đánh giá không đúng về bản thân có thể dẫn con người đến những hạn chế, sai lầm, thất bại trong cuộc sống và trong giao tiếp với người khác.

 Để tự nhận thức đúng về bản thân cần phải được trải nghiệm qua thực tế ,

đặc biệt là giao tiếp với người khác.

2 Kỹ năng xác định giá trị :

 Giá trị là những gì con người cho là quan trọng, là có ý nghĩa đối với bản

thân mình, có tác dụng định hướng cho suy nghĩ, hành động và lối sống của bản thân trong cuộc sống Giá trị có thể là những chuẩn mực đạo đức, những chính kiến, thái độ, và thậm chí là thành kiến đối với một điều gì đó…

 Giá trị có thể là giá trị vật chất hoặc giá trị tinh thần, có thể thuộc các lĩnh

vực văn hóa, nghệ thuật, đạo đức, kinh tế,…

 Mỗi người đều có một hệ thống giá trị riêng Kỹ năng xác định giá trị là khả

năng con người hiểu rõ được những giá trị của bản thân mình Kỹ năng xác định giá trị có ảnh hưởng lớn đến quá trình ra quyết định của mỗi người Kỹ năng này còn giúp người khác biết tôn trọng người khác, biết chấp nhận

rằng người khác có những giá trị và niềm tin khác.

 Giá trị không phải là bất biến mà có thể thay đổi theo thời gian, theo các

giai đoạn trưởng thành của con người Giá trị phụ thuộc vào giáo dục, nền văn hóa, môi trường sống, học tập và làm việc của cá nhân.

3 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc :

huống nào đó và hiểu được ảnh hưởng của cảm xúc đối với bản thân và đối với người khác thế nào, đồng thời biết cách điều chỉnh và thể hiện cảm xúc một các phù hợp Kỹ năng xử lý cảm xúc còn có nhiều tên gọi khác như: xử lý cảm xúc, kiềm chế cảm xúc, làm chủ cảm xúc, quản lí cảm xúc.

giao tiếp và thương lượng hiệu quả hơn, giải quyết mâu thuẫn một cách hài hòa và mang tính xây dựng hơn, giúp ra quyết định và giải quyết vấn

đề tốt hơn.

năng ứng xử với người khác và kỹ năng ứng phó với căng thẳng, đồng thời góp phần củng cố các kỹ năng này.

4 Kỹ năng ứng phó với căng thẳngKỹ năng ứng phó với căng thẳng:

thẳng như là một phần tất yếu của cuộc sống, là khả năng nhận biết sự căng

thẳng, hiểu được nguyên nhân, hậu quả của căng thẳng, cũng như biết cách suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi bị căng thẳng

việc điều dộ, có kế hoạch, thường xuyên luyện tập thể dục thể thao, sống vui vẻ, chan hòa, tránh gây mâu thuẫn không cần thiết với mọi người xunh quanh,

không đặt ra cho mình những mục tiêu quá cao so với điều kiện và khả năng của bản thân,…

- Duy trì được trạng thái cân bằng, không làm tổn hại sức khỏe thể chất và tinh thần của bản thân,…

- Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp, không làm ảnh hưởng đến người xung quanh

5 Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ:

- Ý thức được nhu cầu cần giúp đỡ

- Biết xác định được những địa chỉ đáng tin cậy

- Tự tin và biết tìm đến các địa chỉ đó

- Biết bày tỏ nhu cầu cần giúp đỡ một cách phù hợp

- Cư xử đúng mực và tự tin

- Cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, ngắn gọn

- Giữ bình tĩnh khi gặp sự cố đối xử thiếu thiện chí Nếu vẫn cần sự hỗ trợ của người thiếu thiện chí, cố gắng tỏ ra bình thường, kiên nhẫn nhưng không sợ hãi

- Nếu bị cự tuyệt, đừng nản chí, hãy kiên trì tìm kiếm sự hỗ trợ từ các địa chỉ khác, người khác

6 Kỹ năng thể hiện sự tự tin :

 Tự tin là có niềm tin vào bản thân ; tự hài lòng với bản thân; tin rằng

mình có thể trở thành một người có ích và tích cực, có niềm tin về

tương lai, cảm thấy có nghị lực để hoàn thành các nhiệm vụ.

 Kỹ năng thể hiện sự tự tin giúp cá nhân giao tiếp hiệu quả hơn, mạnh

dạn bày tỏ suy nghĩ và ý kiến của mình, quyết đoán trong việc ra

quyết định và giải quyết vấn đề, thể hiện sự kiên định, đồng thời cũng giúp người đó có suy nghĩ tích cực và lạc quan trong cuộc sống.

 Kỹ năng thể hiện sự tự tin là yếu tố cần thiết trong giao tiếp, thương

lượng, ra quyết định, đảm nhận trách nhiệm.

7 Kỹ năng giao tiếp:

 Là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hình thức nói, viết hoặc sử dụng

ngôn ngữ cơ thể phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa, đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu, mong muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ sự giúp đỡ và sự tư vấn cần thiết

 Giúp con người biết đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một

cách phù hợp, hiệu quả, cởi mở bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc nhưng không làm hại gây tổn thương cho người khác Kỹ năng này giúp chúng ta có mối quan hệ tích cực với người khác, bao gồm biết gìn giữ mối quan hệ tích cực với các thành viên trong gia đình- nguồn hỗ trợ quan trọng cho mỗi chúng ta, đồng thời biết cách xây dựng mối quan hệ với bạn bè mới và đây là yếu tố rất quan trọng đối với niềm vui cuộc sống

Kỹ năng này cũng giúp kết thúc các mối quan hệ khi cần thiết một cách xây dựng

 Là yếu tố cần thiết cho nhiều kỹ năng khác như bày tỏ sự cảm thông, thương lượng,

hợp tác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết mâu thuẫn, kiếm soát cảm xúc Kỹ năng này giúp ta dung hòa đối với mong đợi của những người khác, có cách ứng xử khi

làm việc cùng và ở cùng với những người khác trong một môi trường tập thể, quan tâm đến những điều người khác quan tâm và giúp họ có thể đạt được những điều họ mong muốn một cách chính đáng