Nghiên cứu thử nghiệm một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh trong xây dựng rừng giống, vườn giống keo tai tượng ở vùng Hàm Yên-Tuyên Quang

Nghiên cứu thử nghiệm một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh trong xây dựng rừng giống, vườn giống keo tai tượng ở vùng Hàm Yên-Tuyên Quang

Mục lục

BỘ CÔNG THƯƠNG TỔNG CÔNG TY GIẤY VIỆT NAM

VIỆN NGHIÊN CỨU CÂY NGUYÊN LIỆU GIẤY

BÁO CÁO KẾT QUẢ ĐỀ TÀI

CẤP BỘ NĂM 2009

TÊN ĐỀ TÀI:

NGHIÊN CỨU, THỬ NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT LÂM SINH TRONG XÂY DỰNG RỪNG GIỐNG VÀ VƯỜN GIỐNG KEO TAI TƯỢNG

Ở VÙNG HÀM YÊN – TUYÊN QUANG

CƠ QUAN CHỦ QUẢN : BỘ CÔNG THƯƠNG

CƠ QUAN CHỦ TRÌ: VIỆN NGHIÊN CỨU CÂY NGUYÊN LIỆU GIẤY CHỦ NGHIỆM ĐỀ TÀI: Ths NGUYỄN ĐỨC THẾ

CỘNG TÁC VIÊN: Ths HÀ VĂN HUY

Ks HOÀNG NGỌC HẢI

Ks HÀ THẾ HOÀNG

774702/3/2010Phú Thọ, năm 2009

TT NỘI DUNG TRANG

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TÓM TẮT BÁO CÁO

4

5

1 Cơ sở pháp lý……… 7

2 Tính cấp thiết của đề tài……… 8

3 Tình hình nghiên cứu trên thế giới……… 9

4 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 10

II MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12 1 2 Mục tiêu nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu

12 12 3 3.1 3.1.1 3.1.2 3.2 3.2.1 3.2.2 4 Phương pháp nghiên cứu………

Rừng giống………

Thí nghiệm bón phân trong rừng giống………

Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ trong rừng giống………

Vườn giống………

Thí nghiệm bón phân trong vườn giống………

Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ trong vườn giống………

Xử lý số liệu 13 13 14 14 15 16 16 17 III KẾT QUẢ ĐIỀU TRA NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 18 1 Phân tích các mẫu đất trước khi thiết lập thử nghiệm 18

2 Nhiệt độ, lượng mưa nơi trồng rừng giống, vườn giống 18

3 Trồng rừng giống Keo tai tượng từ hạt của các cây trội……… 19

3.1 Thí nghiệm bón phân cho rừng giống giống Keo tai tượng………… 19

3.1.1 3.1.2 3.2 Các gia đình tham gia trồng rừng giống

Thí nghiệm bón phân trong rừng giống

Thí nghiệm trồng xen các loài cây phù trợ trong rừng giống

19

19

21

3.2.1

3.2.2

4

4.1

4.1.1

Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ trong rừng giống

Sinh trưởng của các loài cây phù trợ

Trồng vườn giống Keo tai tượng từ mắt ghép của các cây trội

Thí nghiệm bón phân cho vườn giống Keo tai tượng ghép

Các Gia đình tham gia trồng vườn giống

21 22 23 23 23 4.1.2 4.2 Thí nghiệm bón phân trong vừơn giống

Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ trong vườn giống

24 26 4.2.1 Thí nghiệm trồng xen các loài cây phù trợ trong vườn giống 26

4.2.2 Sinh trưởng của các loài cây phù trợ 29

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 29 1 Kết luận……… 29

2 Kiến nghị……… 30

Tài liệu tham khảo 31

Sơ đồ bố trí thí nghiệm trồng rừng giống………

Sơ đồ bố trí thí nghiệm trồng vườn giống………

Một số hình ảnh tư liệu………

32

34

35

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

NLG

CHXHCN

Nguyên liệu giấy

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa

Dg Đường kính gốc

Dt Đường kính tán

Hvn Chiều cao vút ngọn

TÓM TẮT BÁO CÁO

Được sự quan tâm giúp đỡ của Bộ Công Thương, năm 2009, Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy đã thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học về việc

thực hiện đề tài: “Nghiên cứu, thử nghiệm một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh

trong xây dựng rừng giống và vườn giống Keo tai tượng ở vùng Hàm Yên – Tuyên Quang”

Căn cứ vào mục tiêu, nội dung đề cương được Bộ Công Thương phê duyệt, đề tài đã hoàn thành được các nội dung sau:

™ Trồng rừng giống Keo tai tượng (Acacia mangium) từ hạt của các cây trội

Đề tài thiết lập được 2 ha rừng giống cho loài Keo tai tượng, trong đó bố trí 2 kiểu thí nghiệm:

- Thí nghiệm bón phân cho rừng giống

- Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ, cải tạo đất trong rừng giống

Rừng giống đạt tỷ lệ sống đạt cao > 90%, cây trồng chính và cây phù trợ, cây cải tạo đất sinh trưởng tốt

Tuy nhiên do phải chờ giải phóng hiện trường sau khai thác, nên rừng trồng bị muộn, số liệu mới thu thập sau trồng 2 tháng tuổi (trồng tháng 9/2009,

đo tháng 11/2009) chưa phân tích, phản ánh kết quả giữa các công thức thí nghiệm

™ Trồng vườn giống ghép Keo tai tượng (Acacia mangium) từ mắt ghép của các cây trội

Đề tài cũng thiết lập được 2 ha vườn giống ghép loài Keo tai tượng, trong

đó bố trí 2 kiểu thí nghiệm:

- Thí nghiệm các công thức bón phân cho vườn giống

- Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ, cải tạo đất trong vườn giống

Vườn giống đạt tỷ lệ sống cao > 90%, cây trồng chính và cây phù trợ cải tạo đất sinh trưởng tốt

Cũng do nguyên nhân khách quan:

Do cây Keo tai tượng ghép có tỷ lệ sống rất thấp so với các loài cây khác, cho nên phải tiến hành ghép nhiều lần mới đủ số lượng cây giống ghép để trồng

2 ha Sau ghép, phải chăm sóc trong thời gian dài cây mới liền vết ghép, mắt ghép nảy chồi ra lá, sinh trưởng xanh tốt, khi đó cây ghép mới đủ tiêu chuẩn trồng rừng giống

Do phải chờ giải phóng hiện trường sau khai thác, nên rừng trồng bị muộn, số liệu mới thu thập sau trồng 1 tháng tuổi (trồng đầu tháng 11/2009, đo cuối tháng 11/2009) nên nội dung báo cáo của đề tài mới chỉ thiết lập xong thí nghiệm, thu được số liệu về tỷ lệ sống, đường kính gốc, chiều cao vút ngọn và chưa phân tích được sự sai khác giữa các công thức thí nghiệm

Đề tài hoàn thành mục tiêu và nội dung theo đề cương được phê duyệt Tổng số 4 ha rừng trồng các cây giống đã bố trí trồng đúng với tiêu chuẩn của rừng giống, vườn giống theo quy định Đặc biệt rừng giống Keo tai tượng được gây trồng từ hạt của các cây trội và vườn giống Keo tai tượng được trồng bằng cây ghép từ cành ghép của các cây trội ở rừng giống Quốc gia tại Hàm Yên, tỉnh

Tuyên Quang

I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở pháp lý

Đề tài “Nghiên cứu, thử nghiệm một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh trong xây dựng rừng giống và vườn giống Keo tai tượng ở vùng Hàm Yên – Tuyên Quang” là một trong các đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ được Bộ Công Thương phê duyệt và giao cho Viện nghiên cứu cây NLG thực hiện theo "Quyết định về việc giao kế hoạch khoa học và công nghệ năm 2009 số: 1999/QĐ-BCT ngày 03 tháng 12 năm 2007”

Đề tài thực hiện trên khuân khổ "Hợp đồng đặt hàng sản xuất và cung cấp dịch vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ số: 081.09.RD/HĐ-KHCN"

ký ngày 04 tháng 3 năm 2009 giữa Bộ Công Thương và Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy

Giao cho chủ nhiệm đề tài chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện theo "Quyết định của Viện trưởng Viện nghiên cứu cây NLG về việc giao nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ số: 16 /QĐ-KHTH" ký ngày 05 tháng 03

năm 2009

Tuân thủ theo các văn bản về giống lâm nghiệp như: Pháp lệnh giống cây

trồng số 15/2004/PL-UBTVQH11 ngày 24/3/2004 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam Quyết định số 89/2005QĐ-BNN, ngày 29 tháng

12 năm 2005 về việc ban hành quy chế giống cây trồng lâm nghiệp của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT

Tiêu chuẩn ngành 04 TCN 147 – 2006, kèm theo Quyết định số 4108 / QĐ BNN – KHCN ngày 29 tháng 12 năm 2006 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Căn cứ vào khả năng cung cấp giống và thực trạng về nhu cầu giống Keo tai tượng để trồng rừng nguyên liệu giấy

2 Tính cấp thiết của đề tài:

Theo quyết định của Bộ trưởng Bộ NN & PTNN về việc phê duyệt Chiến

lược phát triển giống cây lâm nghiệp giai đoạn 2006 - 2020, Số:

62/2006/QĐ-BNN, ngày 16 tháng 8 năm 2006 đã nêu rõ:

Xây dựng ngành giống lâm nghiệp hiện đại, đảm bảo cung cấp đủ giống

có chất lượng cao phục vụ nhu cầu trồng rừng; áp dụng khoa học công nghệ mới theo hướng sử dụng ưu thế lai, từng bước áp dụng công nghệ sinh học trong lai tạo giống, giữ được tính đa dạng sinh học; hình thành hệ thống sản xuất và dịch

vụ giống cây lâm nghiệp được quản lý chặt chẽ, phù hợp với cơ chế thị trường

Mục tiêu về cung cấp giống: đến năm 2010 bảo đảm cung cấp 60% giống

từ nguồn giống được công nhận, trong đó 40% giống từ nhân giống sinh dưỡng cho trồng rừng; đến năm 2015 bảo đảm cung cấp 80% giống từ nguồn giống được công nhận, trong đó 50% giống từ nhân giống sinh dưỡng cho trồng rừng

Mục tiêu về quản lý giống: đến hết năm 2006 xây dựng và hoàn thiện đầy

đủ các văn bản có liên quan đến quản lý giống cây lâm nghiệp, đến hết năm 2008

cơ bản hoàn thành các tiêu chuẩn kỹ thuật về giống cây lâm nghiệp; hoàn thiện

bộ máy và công cụ quản lý đủ để kiểm soát chất lượng giống cây lâm nghiệp theo thủ tục giám sát chuỗi hành trình giống đối với các loài cây trồng chính vào năm 2007

Mục tiêu về nghiên cứu giống: chọn tạo được nhiều giống mới có năng

suất cao, có khả năng chống chịu sâu bệnh hại và các điều kiện bất lợi Đảm bảo rừng được trồng từ sau năm 2020, đối với cây mọc nhanh năng suất bình quân 30m3/ha/năm, cây gỗ lớn đạt 15m3/ha/năm

Đối với nguồn hạt giống trồng rừng nguyên liệu giấy cũng phải đáp ứng được các mục tiêu trên Rừng giống và vườn giống được thiết lập bởi những cây giống qua chọn lọc, rừng giống và vườn giống sinh trưởng, phát triển tốt cho sản lượng hạt giống cao và chất lượng hạt tốt Như vậy nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật lâm sinh trong xây dựng rừng giống và vườn giống là cần thiết nhằm xác

định các kỹ thuật tác động làm cho rừng giống, vườn giống sinh trưởng phát triển tốt, sức sản xuất hạt cao, sản lượng hạt ổn định và chất lượng hạt tốt

3 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Một số loài Acacia mọc nhanh phân bố ở vùng hẻo lánh của phía bắc Australia, Papua New Guinea và Indonesia Việc thu hái hạt ở các quần thụ rừng

tự nhiên này rất khó khăn và tốn kém về mặt tài chính (Gunn and Midgley 1991) Các lô rừng trồng bằng những cây giống có nguồn gen phong phú của một hoặc vài xuất xứ tốt từ quần thụ rừng tự nhiên, để từ đây làm cơ sở cho việc lựa chọn các cá thể đáp ứng mục đích sản xuất hạt giống có chất lượng gen tốt và hạ giá thành sản phẩm hạt giống Áp dụng phương pháp tỉa thưa là con đường cải thiện nguồn gen thông qua giữ lại các cá thể đáp ứng yêu cầu về kiểu hình và mục tiêu kinh tế (Zobel and Talbret 1984) hạt giống thu được từ những lô rừng được thiết lập như trên sẽ có chất lượng tốt

Nhận thấy nhu cầu của thế giới về số lượng và chất lượng hạt giống ngày một tăng cao đối với các loài Acacia và Eucalyptus thì CSCIRO’s Australian Tree Seed Centre (ATSC) đã thiết lập 30 ha rừng sản xuất giống từ năm 1988 ở phía bắc Australia Trong 30 ha rừng sản xuất giống này bao gồm các loài Acacia và Eucalyptus trong đó có loài Keo tai tượng (Acacia mangium)

Tại Parungpanjang (Bogor, west Java), Indonesia rừng giống Acacia mangium được thiết lập năm 1987, đến năm 1997 bắt đầu thu hái hạt giống và trồng khảo nghiệm thì cho kết quả sinh trưởng của cây trồng có nguồn gốc từ rừng giống tốt hơn hẳn hạt giống có nguồn gốc thu hái từ rừng sản xuất ở địa phương (Subanjeriji và Riam Kiwa) Như vậy hạt giống từ rừng giống, vườn giống có ảnh hưởng tốt đến sinh trưởng của cây con sau khi trồng so với hạt giống thu hái sô bồ tại các lâm phần rừng trồng sản xuất hay rừng tự nhiên

Tạp chí Forest Ecology and Management, Volume 194, Issues 1-3, 14 June

2004, Page 215-222 các tác giả nghiên cứu (U.Ilstedt, A Malmer, A.Nordgren,

P.Liau) cho thấy khi bón phân NPK cho Acacia mangium thì sinh trưởng về chiều cao tăng 62% so với đối chứng

Xây dựng rừng giống theo phương pháp sử dụng hạt từ những cây trội trong các quần thụ tốt để trồng, sau đó áp dụng tỉa thưa giữ lại những cây có thân hình đẹp, có hoa quả nhiều và thu hái hạt từ chúng để trồng rừng là phương pháp được áp dụng cho việc xây dựng các khu rừng sản xuất hạt giống Ngoài việc lựa chọn nguồn gốc hạt để trồng rừng giống thì kỹ thuật lâm sinh về tỉa thưa là biện pháp không kém phần quan trọng nhằm loại bỏ những cây xấu, chất lượng quả hạt kém, giữ lại những cây có phẩm chất di truyền tốt Ngoài tỉa thưa, việc bón phân, chăm sóc kiểm soát cỏ dại ngay từ khi mới thiết lập rừng giống, tạo điều kiện cho cây sinh trưởng phát triển tốt là hoạt động không thể thiếu Cần phải được đầu tư thích đáng cho rừng giống trong thời gian rừng sản xuất hạt như việc bón phân, chăm sóc, duy trì độ ẩm và phòng chống sâu bệnh hại để rừng ra hoa kết quả, sản lượng hạt cao và duy trì sức sản xuất hạt của rừng giống

4 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Ở nước ta hiện nay phần lớn các khu rừng giống cây lâm nghiệp được chuyển hoá từ rừng trồng hoặc rừng tự nhiên Tương tự như vậy các khu rừng giống Keo tai tượng hiện đang thu hái hạt trên cả nước đều được chuyển hoá từ rừng trồng Chính vì vậy chưa có nghiên cứu nào về trồng xen cây cải tạo bảo vệ đất, hoặc thử nghiệm bón phân cho rừng giống và vườn giống Keo tai tượng ngay từ những năm đầu mới thiết lập, khi rừng giống, vườn giống chưa khép tán Đối với loài cây Cao su, các công ty cao su Phú Riềng, Đắk Lắk, Gia Lai, Kon Tum,v.v… trong những năm đầu khi rừng Cao su chưa khép tán, rừng Cao

su đều được trồng xen các loài cây họ đậu thân bò như đậu mèo ngồi (Mucuna pruriens), đậu ma, Lạc dại (Arachis pintoi), v.v… Các loài cây họ đậu này có tác dụng che phủ, bảo vệ chống xói mòn đất và còn có tác dụng loại trừ cỏ dại Theo Tiến sỹ Lê Quốc Doanh và các cộng tác viên ở Viện khoa học nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc cho biết hàng năm cây Lạc dại có thể cung cấp tổng năng suất chất xanh 148,7 tấn/ha, với lượng chất xanh này đã trả lại cho đất một lượng dinh dưỡng tương đương 559kg N, 140 kg P2O5, 200 kg K2O/ha/năm Ngoài ra

hệ rễ của cây Lạc dại có khả năng cố định đạm tự nhiên cung cấp 200 - 300kg đạm/ha/năm

Như vậy có thể khẳng định việc trồng xen cây phù trợ trong giai đoạn rừng chưa khép tán có tác dựng che phủ bảo vệ chống xói mòn đất, kiểm soát sự xâm lấn của cỏ dại và có tác dụng cải tạo đất do hệ rễ cây trồng xen là những loài có khả năng cố định đạm tự nhiên Ngoài ra cây phù trợ hàng năm còn cung cấp trả lại một lượng chất hữu cơ cho đất Với nguyên lý trên rừng giống và vườn giống Keo tai tượng khi mới trồng cần thiết xác định loài cây phù trợ thích hợp trồng xen trong giai đoạn rừng chưa khép tán sẽ có tác dụng tốt đến sinh trưởng và phát triển của cây Keo

Theo dự án xây dựng vùng nguyên liệu phục vụ mở rộng nhà máy giấy Bãi Bằng giai đoạn II thì vùng nguyên liệu giấy Trung tâm Bắc Bộ được mở rộng ra các tỉnh Sơn La và Hoà Bình có tổng diện tích đất trồng rừng nguyên liệu giấy 164.440 ha Công suất của nhà máy giấy Bãi Bằng giai đoạn II là 318.000 tấn bột giấy/năm (nhà máy cũ công suất 68.000 tấn bột giấy/năm; nhà máy mới 250.000 tấn bột giấy/năm) Để sản xuất 1 tấn bột giấy tẩy trắng phải cần 4,7 tấn gỗ Keo hoặc Bạch đàn hoặc 5 tấn tre nứa, như vậy sau khi nhà máy giấy Bãi Bằng giai đoạn II đi vào hoạt động thì hàng năm phải khai thác và trồng lại khoảng 20.000

- 21.000 ha rừng Ngoài ra, hàng năm các công ty lâm nghiệp địa phương, các dự

án trồng rừng theo các chương trình của Chính phủ bởi các tỉnh và hộ gia đình trong vùng cũng vượt con số 21.000 ha/năm Nếu mật độ trồng rừng là 1333 cây/ha thì hàng năm cả vùng cần đến 58 - 60 triệu cây giống, tương đương với 1,0 - 1,1 tấn hạt Keo/năm Do đặc điểm cây Keo tai tượng có khả năng sinh trưởng nhanh, chống chịu được gió bão, sản lượng gỗ cao, chất lượng gỗ tốt cho

cả chế biến bột giấy và sản xuất đồ gia dụng, xây dựng cơ bản và gỗ chống lò Mặt khác cây Keo tai tượng còn có khả năng cải tạo đất do hệ rễ có khả năng cố định đạm tự nhiên, tán lá Keo tai tượng dày, thường xanh và hàng năm trả lại một lượng lớn cành rơi lá rụng, như vậy đất dưới tán rừng Keo được bảo vệ chống xói mòn rất tốt Chính vì những đặc tính ưu việt của loài Keo tai tượng như vậy mà các Công ty lâm nghiệp của Tổng công ty giấy, các Công ty lâm nghiệp, các dự án 661, cũng như các hộ gia đình của các tỉnh Vĩnh Phúc, Phú

Thọ, Tuyên Quang, Hà Giang, Lao Cai và Yên Bái đều sử dụng giống Keo tai tượng được sản xuất từ hạt là loài chính để trồng rừng

Hiện tại vùng nguyên liệu giấy Trung tâm Bắc Bộ chỉ có 10,6 ha rừng giống Quốc gia Keo tai tượng ở Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang và 4,3 ha rừng Keo tai tượng đang trong giai đoạn chuyển hoá từ rừng trồng thành rừng giống ở huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang Khu rừng giống 10,6 ha cung cấp khoảng 200 kg hạt giống mỗi năm không đủ cung cấp cho nhu cầu người trổng rừng trong vùng Chính vì vậy năm 2006 Tổng công ty giấy nhập 200 kg hạt giống từ Australia để trồng rừng năm 2007 Năm 2007 Tổng công ty lại tiếp tục nhập 400 kg cũng từ Australia để trồng rừng năm 2008 Giá mỗi kg hạt Keo nhập nội từ 5,5 - 6,5 triệu đồng, trong khi đó giá một kg hạt của rừng giống Quốc gia ở Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang chỉ từ 0,5 - 1,0 triệu đồng (giá rẻ hơn 11,13 lần so với hạt ngoại) Cho đến thời điểm hiện nay (sau khi trồng 2 năm) tỷ lệ sống và sinh trưởng của rừng trồng từ 2 nguồn gốc hạt nêu trên chưa thấy có sự khác biệt rõ rệt giữa chúng

Với tình hình thực tế như hiện nay việc trồng các diện tích rừng giống và vườn giống, đặc biệt là kỹ thuật trồng, chăm sóc và bón phân là hoạt động thực

sự cần thiết cho vùng nguyên liệu giấy Trung tâm nhằm xây dựng những khu rừng giống sinh trưởng phát t riển tốt, sản lượng hạt cao và chất lượng hạt tốt để cung cấp cho nhu cầu trồng rừng của vùng nguyên liệu giấy Trung tâm và nhu cầu trồng rừng của người trồng rừng khác trong vùng

II MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Mục tiêu của đề tài

Đánh giá ảnh hưởng của phân bón và ảnh hưởng của việc trồng xen cây phù trợ đến sự sinh trưởng và phát triển của rừng giống và vườn giống Keo tai tượng

2 Nội dung nghiên cứu

- Thử nghiệm bón phân cho rừng giống và vườn giống Keo tai tượng

- Thử nghiệm trồng xen các loài cây phù trợ bảo vệ, cải tạo đất, chống xâm lấn cỏ dại cho rừng giống và vườn giống Keo tai tượng

- Phân tích các mẫu đất về hàm lượng N, P, K, pH, mùn, trước khi thiết lập thử nghiệm

- Đo đếm, thu thập số liệu về sinh trưởng đường kính, chiều cao, đường kính tán, tỷ lệ sống của cây trồng chính Tình hình sinh trưởng và sản lượng chất xanh của các loài cây phù trợ

- Phân tích, đánh giá sinh trưởng của Keo tai tượng và cây phù trợ trong các công thức thí nghiệm

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Rừng giống

Diện tích rừng giống: 2 ha

Địa điểm thiết lập thí nghiệm: tại vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang

Trồng rừng giống: Kích thước hố 40cm x 40cm x 40cm Cây trồng theo cụm, 3 cây cụm, cự ly cây x cây = 1m theo hình tam giác đều; khoảng cách các cụm tính từ tâm của tam giác này đến tam giác kia: cụm x cụm = 4,5 m, hàng x hàng = 4,5m Mật độ trồng 500 cụm/ha, 3 cây trong cụm là cây cùng một gia đình Bố trí trồng các cụm cây phải đảm bảo không có các cụm cây cùng gia đình trồng liền kề nhau mà phải cách bởi một cụm cây của gia đình khác để tránh thụ phấn đồng huyết (theo hướng dẫn kỹ thuật trồng rừng giống - Tuyển tập tài liệu về quản lý và kỹ thuật giống cây trồng lâm nghiệp Việt Nam)

Cây con trồng rừng giống: là cây con tạo từ hạt của 19 cây trội tuyển chọn trên diện tích 10,6 ha rừng giống Quốc gia ở Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang (kế thừa những cây trội đã tuyển chọn của các đề tài cấp Tổng công ty và cấp Viện) Những cây đem trồng rừng giống là những cây sinh trưởng vượt trội trong số những cây con gieo ươm từ hạt của 19 cây trội

Trên 2 ha rừng giống, thiết lập 2 thí nghiệm riêng rẽ:

3.1.1 Thí nghiệm bón phân:

Diện tích 1 ha gồm 4 công thức thí nghiệm trong đó có:

- Công thức R1: Công thức đối chứng, bón phân và chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu giấy của Tổng công ty giấy Bón lót 200 gam phân NPK (10-5-5), chăm sóc 3 năm, năm thứ nhất chăm sóc 2 lần, năm thứ hai 2 lần, năm thứ ba 1 lần

- Công thức R2: Bón lót 1,5 kg phân chuồng hoai + 100 gam lân, lần chăm sóc thứ hai bón thúc 200 gam NPK cho một cây Keo

- Công thức R3: Bón lót 1,5 kg phân chuồng hoai + 100 gam lân, lần chăm sóc thứ hai bón thúc 300 gam NPK cho một cây Keo

- Công thức R4: Bón lót 1,5 kg phân chuồng hoai + 100 gam lân, lần chăm sóc thứ hai bón thúc 400 gam NPK cho một cây Keo

Thí nghiệm bố trí ngẫu nhiên theo khối, lặp lại 3 lần, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 830 m2

Ba công thức thí nghiệm chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu

giấy của Tổng công ty giấy Việt Nam

3.1.2 Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ

Diện tích 1 ha gồm 4 công thức thí nghiệm trong đó có:

- Công thức R5: Công thức đối chứng, bón phân và chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu giấy của Tổng công ty giấy Việt Nam

- Công thức R6: Trồng xen cây Lạc dại (Arachis pintoi)

- Công thức R7: Trồng xen Keo lá bạc (Acacia holosericea)

- Công thức R8: Trồng xen Cốt khí (Tephrosia candida)

Đối với 3 công thức trồng xen, kỹ thuật trồng như sau:

- Lạc dại trồng vụ xuân - hè, trồng theo rạch cự ly cách nhau 30 cm, cự ly giữa các nhánh Lạc 15 cm Hom Lạc dại được cắt có độ dài 25-30cm, hom Lạc đặt giữa luống và lấp sâu 2/3 hom sau đó ép chặt đất Khi trồng Lạc dại, chừa xung quanh gốc Keo 1,5m

- Keo lá bạc gieo vụ xuân - hè và trồng theo cự ly 2m, cách gốc Keo 1m Hố trồng Keo lá bạc có kích thước = 25cm x 25cm x 25cm, lấp đất nhỏ đầy hố, mỗi

hố gieo 3 hạt, hạt lấp sâu 2 cm

- Cốt khí gieo vụ xuân - hè, gieo theo rạch, rạch song song với hàng Keo theo đường đồng mức, cự ly giữa các rạch 1,2m, rạch rộng 20cm, sâu 15 - 20cm, lấp đầy đất, gieo hạt ở giữa rạch, 3 hạt/khóm, lấp hạt sâu 1cm, cự ly giữa các khóm

10 - 15cm

Kỹ thuật chăm sóc cây trồng đối với 3 công thức trồng xen như sau:

- Cây trồng chính thực hiện chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu giấy

- Cây phù trợ, khi hạt gieo đã nảy mầm xới, nhổ cỏ, vun gốc cây phù trợ khi cỏ dại cạnh tranh với chúng Phần diện tích đất giữa các băng cây phù trợ, thực bì

cỏ dại được phát quang sát mặt đất

- Tuỳ thuộc vào sinh trưởng tán lá và độ cao của những cây phù trợ, tiến hành cắt tỉa khi tán giao nhau hoặc gây ảnh hưởng tới sinh trưởng của cây trồng chính Cành lá cây phù trợ sau khi cắt tỉa phủ xung quanh gốc cây trồng chính để giữ

ẩm, ngăn ngừa cỏ dại và bảo vệ chống xói mòn đất

3.2 Vườn giống:

Diện tích vườn giống: 2 ha

Địa điểm thiết lập thí nghiệm: vùng Hàm Yên, Tuyên Quang

Trồng vườn giống: Cây con trồng vườn giống là cây ghép với mắt ghép lấy từ 20 cây trội tuyển chọn trên diện tích 10,6 ha rừng giống Quốc gia ở Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang (kế thừa những cây trội đã tuyển chọn của các đề tài cấp Tổng công ty và cấp Viện) Kích thước hố 50cm x 50cm x 50cm, cự ly cây x cây = 7m, hàng x hàng = 7m Mật độ trồng 204cây/ha, bố trí trồng các cây giống đảm bảo không có các cây cùng cây mẹ trồng liền kề nhau và phải cách bởi một cây giống từ cây mẹ khác để tránh thụ phấn đồng huyết (theo hướng dẫn kỹ thuật trồng vườn giống - Tuyển tập tài liệu về quản lý và kỹ thuật giống cây trồng lâm nghiệp Việt Nam)

Trên diện tích 2 ha vườn giống thiết lập 2 thí nghiệm riêng rẽ:

3.2.1 Thí nghiệm bón phân

Diện tích 1 ha gồm 4 công thức thí nghiệm trong đó có:

- Công thức V1: Công thức đối chứng, bón phân và chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu giấy của tổng công ty giấy như đa nêu ở công thức R1

- Công thức V2: Bón lót 1,5 kg phân chuồng hoai + 100 gam lân, lần chăm sóc thứ hai bón thúc 200 gam NPK cho một cây Keo

- Công thức V3: Bón lót 1,5 kg phân chuồng hoai + 100 gam lân, lần chăm sóc thứ hai bón thúc 300 gam NPK cho một cây Keo

- Công thức V4: Bón lót 1,5 kg phân chuồng hoai + 100 gam lân, lần chăm sóc thứ hai bón thúc 400 gam NPK cho một cây Keo

Thí nghiệm bố trí ngẫu nhiên theo khối, lặp lại 3 lần, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 830 m2

Ba công thức thí nghiệm chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu giấy của Tổng công ty giấy Việt Nam

3.2.2 Thí nghiệm trồng xen cây phù trợ

Diện tích 1 ha gồm 4 công thức thí nghiệm trong đó có:

- Công thức V5: Công thức đối chứng, bón phân và chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu giấy của Tổng công ty giấy Việt Nam như công thức R1

- Công thức V6: Trồng xen cây Lạc dại (Arachis pintoi)

- Công thức V7: Trồng xen Keo lá bạc (Acacia holosericea)

- Công thức V8: Trồng xen Cốt khí (Tephrosia candida)

Đối với 3 công thức trồng xen, kỹ thuật trồng như sau:

- Lạc dại trồng vụ xuân - hè, trồng theo rạch cự ly cách nhau 30 cm, cự ly giữa các nhánh Lạc 15 cm Hom Lạc dại được cắt có độ dài 25-30cm Hom Lạc đặt giữa luống và lấp đất 2/3 hom sau đó ép chặt đất Khi trồng Lạc dại, chừa xung quanh gốc Keo 1,5m

- Keo lá bạc trồng vụ xuân - hè và trồng theo cự ly 2m, cách gốc Keo 1m Hố trồng Keo lá bạc có kích thước = 25cm x 25cm x 25cm, lấp đất nhỏ đầy hố, mỗi

hố gieo 3 hạt, hạt lấp sâu 2 cm

- Cốt khí gieo vụ xuân - hè, gieo theo rạch, rạch song với hàng Keo theo đường đồng mức, cự ly giữa các rạch 1,2m, rạch rộng 20cm, sâu 15 - 20cm, lấp đầy đất, geo hạt ở giữa rạch, 3 hạt/khóm, lấp hạt sâu 1cm, cự ly giữa các khóm 10 - 15cm

Kỹ thuật chăm sóc cây trồng đối với 3 công thức trồng xen như sau:

- Cây trồng chính thực hiện chăm sóc như quy trình trồng rừng nguyên liệu giấy

- Cây phù trợ, khi hạt gieo đã nảy mầm, xới, nhổ cỏ, vun gốc cây phù trợ khi cỏ dại canh tranh với chúng Phần diện tích đất giữa các băng cây phù trợ, thực bì

cỏ dại được phát quang sát mặt đất

- Tuỳ thuộc vào sinh trưởng tán lá và độ cao của những cây phù trợ, tiến hành cắt tỉa khi tán giao nhau hoặc gây ảnh hưởng tới sinh trưởng của cây trồng chính Cành lá cây phù trợ sau khi cắt tỉa phủ xung quanh gốc cây trồng chính để giữ

ẩm, ngăn ngừa cỏ dại và bảo vệ chống xói mòn đất

4 Xử lý số liệu

Tính toán các chỉ tiêu, phân tích số liệu, kiểm tra nhờ sự trợ giúp của phần mềm SPSS 16.0 (Nguyễn Hải Tuất, Ngô Kim Khôi) và chương trình EXCEL5.0 trong máy tính Cụ thể như sau:

Số liệu sau khi thu thập, được xử lí và phân tích theo các quy trình ứng

dụng SPSS ( Statistical Products for social Services), một phương pháp xử lý số liệu đang được ứng dụng rộng rãi trong nghiên cứu lâm nghiệp Quy trình các bước thực hiện như sau:

- Bước 1: Tạo biểu đồ hộp để thăm dò dữ liệu về luật phân bố: Analyze/

Descriptive Statistics / Explo…/Ok

- Bước 2: Kiểm định tiêu chuẩn Levene về tính đồng nhất phương sai và phân tích phương sai ANOVA:

Analyze/Compare…/ One-Way Anova: Khai các biến Hvn, Doo vào biến phụ thuộc và Công thức vào biến ảnh hưởng.Vào Option / Homogeneity of Variance

- Bước 3: Tìm công thức ảnh hưởng trội nhất:

Analyze/Compare…/ One-Way Anova / Post hoc / BonFerroni / Tukys/ Contune /

Ok

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

1 Phân tích đất trước khi thiết lập thí nghiệm

Mẫu đất được lấy ở các công thức thí nghiệm và ở độ sâu từ 0 - 20 cm, các mẫu đất của cùng công thức thí nghiệm trên 3 lần lặp được trộn đều với nhau và lấy một mẫu để phân tích các chỉ tiêu pH, N, P, K, mùn, thành phần cấp hạt,

Tổng số 16 mẫu đất đã hợp đồng với Viện thổ nhưỡng nông hoá phân tích các chỉ tiêu nêu trên Tuy nhiên đến thời điểm hiện nay việc phân tích đất chưa kết thúc vì vậy chưa có số liệu về kết quả phân tích 16 mẫu đất trên Đề tài xin được bổ xung kết quả phân tích đất trong báo cáo của năm tiếp theo

2 Nhiệt độ, lượng mưa nơi trồng rừng giống, vườn giống

Từ nguồn thông tin về nhiệt độ, lượng mưa Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy thu thập được từ Trạm khí tượng thuỷ văn vùng và tập hợp trên bảng 2 dưới đây:

Bảng 1: Điều kiện nhiệt độ, lượng mưa ở Hàm Yên và các vùng lân cận

Trạm Tối cao

Tối thấp T.B

T.B Cực đại Cực tiểu Số ngày mưa T.B

3 Trồng rừng giống Keo tai tượng từ hạt của các cây trội

Trên 2 ha rừng giống thiết lập 2 thí nghiệm riêng rẽ, mỗi thí nghiệm bố trí trên diện tích 1.0 ha:

- Thí nghiệm bón phân

- Thí nghiệm có trồng xen cây phù trợ

3.1 Thí nghiệm bón phân cho rừng giống Keo tai tượng

3.1.1 Các gia đình tham gia trồng rừng giống Keo tai tượng

Cây con trồng rừng giống là cây con tạo từ hạt của 19 cây trội tuyển chọn trên diện tích 10,6 ha rừng giống Quốc gia ở Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang Những cây đem trồng rừng giống là những cây sinh trưởng vượt trội trong số những cây con gieo ươm từ hạt của 19 cây trội

3.1.2 Thí nghiệm bón phân trong rừng giống

Trên diện tích 1.0ha bố trí 4 công thức thí nghiệm bón phân ngẫu nhiên theo khối, lặp lại 3 lần Các công thức thí nghiệm như sau:

- R1: Đối chứng trồng, chăm sóc như quy trình trồng rừng NLG, bón lót 0,2kg