Lời nói đầu Sự đời phát triển tổ chức tín dụng đặc biệt hệ thống Ngân hàng đà làm cho kinh tế phát triển cách hoàn hảo Nó nh bánh kết nối chủ thể làm cho kinh tế hoạt động cách ăn khớp nhịp nhàng Trong sở để phát triển phát huy t¸c dơng cđa c¸c tỉ chøc tÝn dơng, hƯ thèng Ngân hàng lÃi suất tín dụng LÃi suất yếu tố vô quan trọng định đến sống tổ chức tín dụng, hệ thống ngân hàng có tác động vô to lớn kinh tế LÃi suất đóng vai trò công cụ gián tiếp điều tiết vĩ mô đợc Ngân hàng trung ơng sử dụng để thực mục tiêu sách tiền tệ ổn dịnh giá cả, thúc đẩy kinh tế phát triển tạo công ăn việc làm Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam nh nớc khác đà vận dụng để phục vụ yêu cầu khả vận dụng sách lÃi suất đến đâu đợc phản ánh thông lần điều chỉnh lÃi suất Trong phạm vi học tập lÃi suất bảo cô giáo Nguyễn Thị Bất em xin đợc trình bày đề tài : LÃi suất tín dụng ngân hàng điều hành lÃi suất tín dụng ngân hàng Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam Chơng I: Lý luận chung lÃi suất tín dụng ngân hàng I Khái niệm, phân loại lÃi suất vai trò cđa l·i st nỊn kinh tÕ thÞ trêng Khái niệm: Trong kinh tế hàng hoá đặc biệt kinh tế thị trờng đặc điểm chu kỳ sản xuất kinh doanh xảy tình trạng thời điểm có chủ thể kinh tÕ cã nhu cÇu vỊ vèn, bỉ sung vèn ®ång thêi l¹i cã chđ thĨ t¹m thêi d thõa vốn mà họ lại muốn đồng tiền d thừa họ đồng tiền chết , phải đồng tiền biết sinh sôi, họ muốn cho vay để có lÃi Nh để đảm bảo tính linh hoạt, hiệu đồng vốn tổ chức tín dụng hệ thống Ngân hàng phát triển, hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu tất yếu sở đồng vốn luân chuyển cách kịp thời, xác từ ngời thừa vốn sang ngời cần vốn l·i st Khi sư dơng bÊt kú kho¶n tÝn dơng ngời vay phải trả thêm phần giá trị phần vốn gốc vay ban đầu Về lÃi suất tỷ lệ phần trăm tăng thêm so với phần vốn vay ban đầu Một cách ngắn gọn ta hiểu lÃi suất giá quyền đợc sử dụng vốn vay thời gian định mà ngời sử dụng trả cho ngời sở hữu LÃi suất phải đợc trả bëi lÏ: ngêi ®i vay ®· sư dơng vèn vay để phục vụ nhu cầu sinh lợi sản xuất kinh doanh nhu cầu tiêu dùng Việc ngêi cho vay chun qun sư dơng vèn cho ngêi khác có nghĩa đà hy sinh quyền sử dụng tiền ngày hôm Đánh đổi cho chuyển quyền quyền mà ngời cho vay đợc hởng thêm khoản trên, đợc trả lÃi suất Phân loại lÃi suất a- Căn vào thời hạn tín dụng lÃi suất chia làm loại: + LÃi suất ngắn hạn: đợc áp dụng với khoản tín dụng ngắn hạn có thời hạn dới năm + LÃi suất trung hạn: áp dụng với khoản tín dụng trung hạn Thời gian phụ thuộc vào nớc từ 1-3 năm + LÃi suất dài hạn: áp dụng khoản tín dụng dài hạn, có thời gian năm trở lên b- Căn vào giá trị thực lÃi suất: LÃi suất đợc chia làm loại: + LÃi suất danh nghĩa: lÃi suất đợc tính theo giá trị đồng tiền thời điểm nghiên cứu + LÃi suất thực: lÃi suất đợc tính theo khối lợng hàng hoá mà ngời cho vay nhận đợc sau thời hạn cho vay Mối quan hệ lÃi suất danh nghĩa lÃi suất thực tế đà đợc Fisher phát biểu qua biểu thức sau: LÃi suất danh nghÜa = l·i st thùc + tû lƯ l¹m phát viết: LÃi suất thực = lÃi suất danh nghĩa tỷ lệ lạm phát c- Căn vào mức ổn định lÃi suất: LÃi suất đợc chia làm loại: - LÃi suất cố định: lµ ngêi gưi tiỊn vµ ngêi vay tiỊn biÕt tríc số tiền lÃi đợc trả phải trả Nhng nhợc điểm bị ràng buộc vào lÃi suất định thời gian dù loại lÃi suất khác thay đổi nh Với mức lÃi suất cố định đợc ấn định vay trò Ngân hàng không đợc phát huy hết, Ngân hàng phải chủ động tìm kiếm khách hàng ngời chấp nhận với mức lÃi suất đà đợc ấn định - LÃi suất thả nổi: lÃi suất thay đổi móng báo trớc không báo trớc LÃi suất thả có lợi cho bên, nhận trả tiền tính theo cïng møc l·i st chung lµ l·i st hiƯn d- Căn vào phơng pháp tính: LÃi suất đợc chia làm loại sau: - LÃi suất đơn: lÃi suất đợc tính lần số vốn gốc cho suốt kỳ hạn vay Công thức tổng ®Ĩ tÝnh l·i ®¬n: I = C0 i n I: sè tiÒn l·i C0: vèn gèc i: l·i suÊt n: sè thêi kú gưi vèn Trong ®ã thêi kú gưi vốn phải tơng đơng với thời kỳ lÃi suất Loại lÃi suất thờng đợc áo dụng cho khoản tín dụng ngắn hạn việc trả nợ đợc thực lần đến hạn VD: Khoản vay 100.000đ, lÃi 12%/năm, thời hạn vay năm Khoản tiền lÃi thu đợc: I= 100.000 x 12% = 12.000đ - L·i suÊt gép: L·i suÊt gép lµ møc l·i suÊt có tính đến giá trị đầu t lợi tức thu đợc thời hạn sử dụng tiền vay Nó đợc áp dụng cho khoản đầu t có nhiều kỳ hạn toán lÃi kỳ trớc đợc nhập vào vốn gốc để tính lÃi cho kỳ sau C= C0 (1 + i)n C: sè tiÒn thu đợc theo lÃi góp sau n kỳ C0: vốn gốc ban đầu i: LÃi suất n: thời kỳ gửi vốn - LÃi suất hoàn vốn: lÃi mà nhà kinh tế muốn ám họ dùng thuật ngữ lÃi suất, số đo xác nhÊt cđa l·i st L·i st hoµn vèn lµ l·i suất làm cân giá trị tiền thu nhập nhận đợc tơng lai theo công cụ nợ với giá trị hôm công cụ LÃi suất hoàn vốn đợc xây dựng sở khái niệm giá trị tại, khái niệm giá trị đợc dựa quan điểm có nghĩa chung là: đô la toán cho bạn sau năm có giá trị bạn so với đô la hôm bạn gửi đồng đô la hôm vào tài khoản tiết kiệm có đô la sau năm Chẳng hạn lÃi suất i, số tiền bạn nhận đợc sau năm (1+i) (C0 = 1$) Giá trị đồng bạn nhận đợc sau năm x: 1= x (1+i) x= 1/1+i Mét c¸ch tỉng qu¸t: giá trị đồng bạn nhận đợc dây n năm với lÃi suất i là: (1+i)n Khái niệm giá trị cho phép xây dựng đợc giá trị khoản đầu t khác mức lÃi suất đơn cho trớc sở so sánh giá trị chúng Ngợc lại biết trớc giá trị tơng lai giá trị khoản đầu t, xác định đợc mức lÃi suất i tơng ứng phản sánh mức sinh bình quân (lÃi suất hoàn vốn) khoản đầu t sở để so sánh mức sinh lợi khoản đầu t khác e- Căn vào loại hình tín dụng - LÃi suất đợc chia loại: tín dụng thơng mại, tín dụng nhà nớc, tín dụng tiêu dùng, tín dụng Ngân hàng + LÃi suất tín dụng thơng mại: áp dụng doanh nghiệp cho vay dới hình thức mua bán chịu hàng hoá, đợc tính nh sau: LSTDTM= giá hàng hoá bán chịu - giá hàng hoá bán trả tiền x 100% giá hàng hoá bán chịu LÃi suất đợc tính bao hàm giá hàng hoá bán chịu + LÃi suất tín dụng Nhà nớc: đợc áp dụng Nhà nớc vay chủ thể khác xà hội dới hình thức phát hành tín phiếu trái phiếu, loại lÃi suất Nhà nớc ấn định vào lÃi suất tiền gửi tiết kiệm Ngân hàng, vào yếu tố khác nh biến động lạm phát, nhu cầu cấp thiết vốn Nhà nớc Hoặc đợc hình thành thông qua hoạt động đấu thầu tín phiếu, trái phiếu Nhà nớc Việt Nam Ngân hàng Nhà nớc đợc giao nhiệm vụ tổ chức đấu thầu tín phiếu kho bạc Nhà nớc + LÃi suất tín dụng tiêu dùng: áp dụng doanh nghiƯp cho ngêi lao ®éng vay phơc vơ nhu cầu tiêu dùng cá nhân Mức lÃi suất tín dụng tiêu dùng thờng cao lÃi suất tín dụng Ngân hàng lÃi suất tín dụng Ngân hàng Nhà nớc * LÃi suất tín dụng Ngân hàng: Tín dụng Ngân hàng quan hệ tín dụng Ngân hàng, tổ chức tín dụng khác với nhà doanh nghiệp cá nhân Trong kinh tế Ngân hàng đóng vai trò tổ chức trung gian, quan hệ tín dụng với nhà doanh nghiệp, cá nhân, Ngân hàng vừa vay đồng thời ngời cho vay Tín dụng Ngân hàng đợc cung cấp dới hình thức tiền tệ đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn Với t cách ngời vay, Ngân hàng nhận tiền gửi nhà doanh nghiệp cá nhân phát hành chứng tiền gửi, trái phiếu Với t cách ngời cho vay, Ngân hàng cung cấp tín dụng cho nhà doanh nghiệp cá nhân Trong hoạt động hệ thống Ngân hàng, lÃi suất tín dụng đợc áp dụng nh»m thu hót tiỊn gưi vµ cho vay L·i suất tín dụng Ngân hàng đợc áp dụng hoạt động tái cấp vốn Ngân hàng TW cho Ngân hàng quan hệ Ngân hàng với quan hệ Ngân hàng với nhau, với công chúng doanh nghiệp để hiểu rõ lÃi suất tín dụng Ngân hàng ta hÃy xem khái niệm lÃi suất quan hệ +LÃi suất tiền gửi: lÃi suất cho khoản tiền gửi Nó đợc áp dụng để tính tiền lÃi phải trả cho ngêi gưi tiỊn L·i st tiỊn gưi cã nhiỊu mức khác tuỳ thuộc vào thời hạn gửi, quy mô tiền gửi + LÃi suất tiền vay: lÃi suất mà ngời vay phải trả cho Ngân hàng việc sử dụng vốn vay Ngân hàng Nó đợc áp dụng để tính lÃi tiền vay mà khách hàng phải trả Ngân hàng Về nguyên tắc lÃi suất tiền vay bình quân phải lớn mức lÃi suất tiền gửi bình quân Để đảm bảo lợi ích Ngân hàng có phân biệt khoản vay với thời hạn khác nh mức rủi ro khác + LÃi suất chiết khấu: áp dụng Ngân hàng cho khách hàng vay dới hình thức chiết khấu thơng phiếu giấy tờ có giá trị ngắn hạn cha đến hạn toán khách hàng Nó đợc tính tỷ lệ % mệnh giá giấy tờ có giá đ ợc khấu trừ Ngân hàng phát tiền vay cho khách hàng Nh xét quan hệ Ngân hµng víi ngêi vay chiÕt khÊu l·i st chiÕt khÊu đợc trả trớc cho Ngân hàng không trả sau nh l·i suÊt thêng + L·i suÊt t¸i chiÕt khÊu: áp dụng Ngân hàng TW tái cấp vốn cho Ngân hàng dới hình thức chiết khấu lại nhiều thơng phiếu giấy tờ có giá trị ngắn hạn cha đến hạn Ngân hàng Nó đợc tính tỷ lệ % mệnh giá giấy tờ có giá đợc khấu trừ Ngân hàng TW cấp tiền vay cho Ngân hàng LÃi suất chiết khấu Ngân hàng TW ấn định vào mục tiêu, yêu cầu sách tiền tệ thời kỳ chiều hớng biến động lÃi suất thị trờng liên Ngân hàng hành vi t¸i chiÕt khÊu cung øng nguån vèn cho c¸c Ngân hàng nên thông thờng lÃi suất tái chiết khấu thờng nhỏ lÃi suất chiết khấu Tuy nhiên trờng hợp phải hạn chế khả mở rộng tín dụng hệ thống Ngân hàng nhằm kiềm chế, đẩy lùi lạm phát hoà phát Ngân hàng trờng hợp vi phạm khả toán Ngân hàng TW ấn định lÃi suất tái chiết khÊu b»ng, thËm chÝ cao h¬n l·i suÊt chiÕt khÊu hệ thống Ngân hàng +LÃi suất liên Ngân hàng: lÃi suất mà Ngân hàng áp dụng cho vay thị trờng liên Ngân hàng LÃi suất liên Ngân hàng thờng đợc ấn dịnh vào buổi sáng (còn gọi lÃi suất hàng ngày) đợc hình thành quan hệ cung cầu TW tổ chức tín dụng chịu chi phối lÃi suất tái cấp vốn Ngân hàng TW Mức độ chi phối phụ thuộc vào phát triển hoạt động thị trờng mở tỷ trọng sử dụng vốn vay Ngân hàng TW tổ chức tín dụng +LÃi suất bản: lÃi suất đợc Ngân hàng sử dụng làm sở để ấn định mức lÃi suất kinh doanh lÃi suất đợc hình thành khác tuỳ nớc, Ngân hàng TW ấn định (Nhật: mức lÃi suất cho vay thấp nhất) thân Ngân hàng tự xây dựng vào tình hình hoạt động cụ thể Ngân hàng (Mỹ, Anh, úc) mức lÃi suất đợc áp dụng cho khách hàng có mức rủi ro thấp vào mức lÃi suất số Ngân hàng đứng đầu, Ngân hàng khác cộng trừ biên ®é dao ®éng theo mét tû lƯ % nhÊt ®Þnh để hình thành lÃi suất Một số nớc lại sử dụng lÃi suất liên Ngân hàng làm lÃi suất (Singapore, Pháp) khác nhau, lÃi suất hầu hết nớc hình thành sở thị trờng mức lÃi suất tối thiểu bù đắp đợc lÃi suất cho vay có mức lợi nhuận bình quân cho phép Khi áp dụng đối tợng có mức rủi ro khác nhau, mức lÃi suất cho vay khác biến động mức bù rủi ro (ở Việt nam Luật Ngân hàng Nhà nớc quy định lÃi suất lÃi suất Ngân hàng Nhà nớc công bố làm sở cho tổ chức tín dụng ấn định lÃi suất kinh doanh ) 3- Vai trò cđa l·i st (trong nỊn kinh tÕ thÞ trêng) L·i suất biến số thờng xuyên biến động kinh tế đợc theo dõi chặt chẽ Sở dĩ lÃi suất đợc theo dõi chặt chẽ kinh tế ảnh hởng trực tiếp tới hoạt động kinh tế cá nhân, doanh nghiệp, tổng thể kinh tế, tác động lên mặt tầm vi mô vĩ mô 3.1 Vai trò lÃi suất định chđ thĨ nỊn kinh tÕ Trong nỊn kinh tÕ thị trờng ngời vay nh ngời cho vay cá nhân, hộ gia đình; doanh nghiệp, Chính phủ, nhân tố nớc Đối với ngời vay, lÃi suất tạo nên cá khoản chi phí, làm giảm lợi nhuận Đối với ngời cho vay lÃi suất nguồn tạo thu nhập Vì lÃi suất có tác động to lớn tới định chủ thể kinh tế +Đối với cá nhân, hộ gia đình: LÃi suất ảnh hởng tới nhiều định nh chi tiêu hay để dành, mua nhà hay mua trái phiếu hay gửi vốn vào tài khoản tiết kiệm + Đối với Doanh nghiệp: LÃi suất ảnh hởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh cđa doanh nghiƯp bëi l·i st ¶nh hëng trùc tiÕp tíi lỵi nhn cđa doanh nghiƯp L·i st đợc coi chi phí doanh nghiệp Do vËy l·i suÊt thÊp sÏ khuyÕn khÝch doanh nghiÖp cho vay vốn đầu t phát triển sản xuất kinh doanh Bớt đồng chi phí tàng đồng lợi nhuận, doanh nghiệp tìm cách tối đa hoá lợi nhuận đồng chi phí Vì vậy, lÃi suất lại đóng vai trò công cụ buộc doanh nghiệp phải sử dụng vốn cách triệt để, có hiệu + Đối với Nhà nớc: lÃi suất không công cụ nhằm huy động hay cho vay vốn mà công cụ quản lý vĩ mô quan trọng nhằm điều tiết sản xuất kinh doanh theo định hớng, xử lý hài hoà tổng cung tổng cầu tiền tệ, điều hành gián tiếp sách tiền tệ quốc gia để thực mục tiêu mình: ổn định giá đồng nội tệ; tăng trởng kinh tế tốc độ cao (trên 7%) đảm bảo công ăn việc làm đầy đủ 3.2- LÃi suất công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô Hiện nớc ta thời kỳ độ lên Chủ nghĩa xà hội, giai đoạn xây dựng sở vật chất để nớc ta lên CNXH Chiến lợc, nhiệm vụ toàn thời kỳ nớc ta công nghiệp hoá, đại hoá Vậy để công nghiệp hoá, đại hoá, mở rộng sản xuất vấn đề thiếu đợc vốn Trong Đại hội VIII Đảng đà đề rằng: Vấn đề tích luỹ sử dụng vốn để tiến hành công nghiệp hoá đại hoá có tầm quan trọng đặc biệt phơng pháp nhận thức đạo thực tiễn Vì vậy, sở lÃi suất có vai trò quan trọng việc huy động vốn nhàn rỗi xà hội, tập trung nguồn vốn manh mún, tản mạn tạo thành nguồn vốn lớn đáp ứng nhu cầu vốn cho doanh nghiệp tạo điều kiện cho việc tái sản xuất, mở rộng sản xuất cách liên tục, phát triển kinh tế * LÃi suất với trình đầu t Quá trình đầu t doanh nghiệp vào tài sản cố định (máy móc, công trờng, nguyên vật liệu) đợc thực mà họ tính lợi nhuận thu đợc từ vốn đầu t vào tài sản cố định số lÃi phải trả cho khoản ®i vay ®Ĩ ®Çu t (Do ®ã, l·i st xng thấp, hàng kinh doanh có điều kiện tiến hành mở rộng đầu t vào vốn tài sản cố định phục vụ sản xuất Vì thế, chi tiêu đầu t có kế hoạch cao ngợc lại) Quan hệ lÃi suất chi tiêu đầu t có kế hoạch i3 Đờng đầu t i2 i1 Sự dốc xuống đờng đầu t biểu diễn phản ánh tỷ lệ nghịch chi tiêu đầu t có kế hoạch với lÃi suất Đờng đầu t thoải nhạy cảm với lÃi suất LÃi suất thấp khuyến khích đầu t, khuyến khích tiêu dùng tăng tổng cầu sản lợng tăng, giá tăng, thất nghiệp giảm, nội tệ có xu hớng giảm giá so với ngoại tệ LÃi suất cao hạn chế đầu t, hạn chế tiêu dùng Giảm tổng cầu sản lợng giảm, giá giảm, thất nghiệp tăng, nội tệ có xu hớng phát triển giá so với ngoại tệ LÃi suất công cụ đo lờng tình trạng sức khoẻ kinh tế Ngời ta thấy rằng: giai đoạn phát triển kinh tÕ, l·i st cã xu híng ph¸t triĨn cung cầu quỹ cho vay phát triển tốc độ phát triển quỹ cho vay lớn tốc độ tăng cung quỹ cho vay Ngợc lại kinh tế bị đình trệ hàng hoá bị ứ đọng xuỗng giá, áp lực lạm phát thấp (thiểu phát) Lạm phát giảm xuỗng theo nguyên tắc lÃi suất phải nhỏ lợi nhuận đầu t kinh tế trì trệ hội đầu t kiếm lời giảm lÃi suất gi¶m *L·i st víi Xt nhËp khÈu: Khi l·i st nớc thực tế phát triển lên khoản tiªu q dïng b»ng néi tƯ sÏ trë nªn thÊp dần so với tiêu quỹ ngoại tệ Do làm cho giá trị đồng nội tệ tăng lên so với đồng khác nghĩa tỷ giá hối đoái tăng lên Lúc hàng hoá nớc ta nớc đắt hàng hoá nớc có nớc ta rẻ dẫn đến giảm xuÊt khÈu rßng, khuyÕn khÝch nhËp khÈu i3 i2 i1 NX3 NX2 NX1 quan hƯ l·i st níc víi xuÊt khÈu réng Víi mét møc l·i suÊt thùc tế thấp i1 tỉ giá thấp xuất réng, NX1 lµ cao Víi møc l·i st i3 cao, tỷ giá cao Xuất rộng NX3 thấp Thay đổi l·i st níc ngoµi: NÕu l·i tiỊn gưi níc tăng lên (trong trợng hợp khác không đổi) lợi tức tiền gửi tăng lên đờng diện lợi tức dự tính ngoại tệ dịch sang phải sụt giá đồng nội tệ diện đợc thể đồ thị sau: Tỷ giá Ret (đ) Ret ($1) (USD/VND) Ret ($2) E1 E2 Lợi tức dự tính (đ) LÃi suất nớc tăng, đờng lợi tức dự tính đồng ngoại tệ dịch sang phải Sự sụt giá đồng nội tệ dẫn đến hàng hoá nớc ta nớc rẻ hàng hoá nớc nớc ta đắt Vì tăng xuất ròng Trên đà nghiên cứu vai trò lÃi suất kinh tế LÃi suất ngân hàng phạm trù kinh tế có tính mặt, đòn bẩy quan trọng thúc đẩy sản xuất, phát triển kinh tế nhân tố kìm hÃm phát triển kinh tế Điều phụ thuộc vào sở lÃi suất Chính phủ có hợp lý hay không Trớc vai trò to lớn lÃi suất ta vừa nghiên cứu đợc lý thuyết thực tiễn chứng minh lÃi suất thực công cụ điều tiết vĩ mô vô quan trọng mà Ngân hàng TW sử dụng nhằm thực sách tiền tệ, mục tiêu LÃi suất Ngân hàng phạm trù kinh tế có tính mặt, công cụ, đòn bảy mà Ngân hàng TW sử dụng để thúc đẩy sản xuất, phát triển kinh tế hay nhân tố kìm hÃm phát triển kinh tế ? Điều phụ thuộc vào điều hành lÃi suất, sở lÃi suất Ngân hàng TW tính hiệu đợc kiểm nghiệm thực tế II- Ngân hàng Trung ơng Sự điều hành lÃi suất tín dụng ngân hàng ngân hàng trung ơng 1- Các mô hình Ngân hàng TW mô hình Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam 1.1- Mô hình Ngân hàng TW trực thuộc Bộ tài Đây mô hình kính tế lần lợt đợc loại bỏ, coi nh kinh nghiệm không thành công chức quản lý vĩ mô Chính phủ kinh tế thị trờng 1.2- Mô hình Ngân hàng TW độc lËp víi ChÝnh phđ trùc thc Qc héi Theo m« hình Ngân hàng TW không nằm nội Chính phủ Quan hệ Ngân hàng TW Chính phủ quan hệ hợp tác đợc thể mô hình sau: Quốc hội Ngân hàng TW Chính sách tiền tệ Sử dụng công cụ: + Tái chiết khấu + Thị trờng mở + Dự trữ bắt buộc Chính phủ Pháp luật, biện pháp hành Ngân sách Khu vực kinh tế công cộng Trợ cấp bảo hiểm + Giá ổn định + Tạo công ăn việc làm + Tăng trởng kinh tế Theo mô hình Ngân hàng TW có quyền định đến việc xây dựng thực sách tiền tệ không bị ảnh hởng áp lực chi tiêu Ngân sách áp lực trị khác Tuy nhiên tất Ngân hàng TW đợc tổ chức theo mô hình đảm bảo đợc độc lập hoàn toàn khỏi áp lực Chính phủ điều hành sách tiền tệ Mức độ độc lập Ngân hàng TW phụ thuộc vào chi phối ngời đứng đầu Nhà nớc vào chế lập pháp nhân Ngân hàng TW Điển hình cho trờng phái Ngân hàng dự trữ Liên Bang Mỹ Ngân hàng TW Thuỵ Sỹ, Ngân hàng TW Pháp, Ngân hàng Nhật Bản gần Ngân hàng TW Châu Âu Xu hớng tổ chức Ngân hàng TW theo mô hình ngày tăng lên nớc thị trờng phát triển Mô hình ta thấy đợc áp dụng nớc phát triển Tính hiệu mô hình đợc thĨ hiƯn ë nỊn kinh tÕ ph¸t triĨn cao nh Mỹ, Nhật Vậy có phải mô hình tối u cho tất nớc? Câu trả lời không Không có mô hình đợc coi thích hợp cho quốc gia Việc lựa chọn mối quan hệ Ngân hàng TW với Chính phủ phải tuỳ thuộc vào chế độ trị, yêu cầu phát triển kinh tế, đặc điểm lịch sử phát triển hệ thống Ngân hàng nớc 1.3- Mô hình Ngân hàng TW trực thuộc Chính phủ Theo mô hình Ngân hàng TW nằm nội Chính phủ chịu chi phối trùc tiÕp cđa ChÝnh phđ vỊ nh©n sù, vỊ tỉ chức đặc biệt định liên quan đến việc xây dựng thực sách tiền tệ * Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam đợc tổ chức theo mô hình phụ thuộc vào Chính phủ mô hình phù hợp với thể chế trị nh yêu cầu quản lý phát triển kinh tế - Ưu điểm mô hình này: + Nó phù hợp với yêu cầu cần tập trung quyền lực để khai thác tiềm xây dựng kinh tÕ thêi kú tiỊn ph¸t triĨn ChÝnh phđ cã thể dễ dàng sử dụng NHTW nh công cụ phục vụ cho mục tiêu cấp bách trớc mắt quốc gia Đồng thời sách tiền tệ đợc kiểm soát nhằm sử dụng phối hợp đồng với sở kinh tế vĩ mô khác nhằm đảm bảo mức độ liều lợng tác động hiệu tổng thể sách mục tiêu vĩ mô thời kỳ Điểm hạn chế chủ yếu mô hình Ngân hàng TW sÏ mÊt ®i sù chđ ®éng viƯc thùc hiƯn sách tiền tệ Sự phụ thuộc vào Chính phủ làm cho Ngân hàng TW xa rời mục tiêu dài hạn ổn định giá trị tiền tệ góp phần tăng trởng kinh tế Chính phủ Hội đồng sách tiền t ệ Chủ tịch Hội đồng sách tiền tệ Các thành viên; Thống đốc Ngân hàng TW Ngân hàng TW Hình vẽ: Mô hình Ngân hàng TW trực thuộc Chính phủ Mô hình nớc đợc phần lớn nớc Đông nớc khối XHCN trớc Sự thành công mô hình đợc kiểm nghiệm qua thành công nớc nhóm NIC nh Singapore, Nam Triều Tiên, Đài Loan Sự đời Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam mục tiêu, nhiệm vụ Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam 10 Căn số tiền cần phát hành, NHTW định cho vay 30 tỷ với lÃi suất 9.5%/năm Có ngân hàng trúng thầu với lÃi st 9.5% nhng sè tiỊn xin vay lµ 60 tû Nh ngân hàng đợc vay 1/2 lợng tiền yêu cầu (=30tỷ/60tỷ) với lÃi suất 9.5%/năm LÃi suất 9.5% quan trọng, qua đánh tín hiệu với thị trờng NHTW không muốn lÃi suất giảm xuống dới 9.5%/năm Căn vào đó, NHTM tự định liệu lÃi suất thị trờng Thứ hai, lÃi suất tái chiết khấu hay tạm ứng chứng từ Hình thức gọi thầu cho vay đợc thực định kỳ theo định NHTW với thời hạn cố định, không đáp ứng nhu cầu xin vay bất thờng với thời gian không quy định trớc NHTM Hình thức cho vay tạm ứng sở chấp chứng từ cho phép khắc phục điều Loại hình cho vay đợc thực lúc với thời hạn thoả thuận NHTW NHTM (thờng từ 5-10 ngày), lÃi suất cao cho vay đấu thầu 0.50.6% Đây cánh cửa thờng xuyên mở rộng cho NHTM với điều kiện có chứng từ chấp tốt Đó lÃi suất đạo thứ hai NHTW Với hai hình thức trên, NHTW tác động hớng lÃi suất thị trờng dao động khung tạo hai mức lÃi suất LÃi suất cho vay đấu thầu(ví dụ 9.5%) lÃi suất thấp thị trờng, đóng vai trò nh lÃi suất sàn, lÃi suất tạm ứng chứng từ (ví dụ 10%) lÃi suất chặn đứng thị trờng, đóng vai trò lÃi suất trần LÃi suất thị trờng dao động khung mong muèn cña NHTW (tõ 9.5% - 10%), khung lÃi suất dao động tuỳ theo mục tiêu NHTW theo đuổi lợng cung tiền, tỷ giá hối đoái Một số nớc, thờng có thị trờng tài cha phát triển, NHTW quy định trực tiếp lÃi suất trần lÃi suất sàn cách sắc lệnh bắt buộc NHTM phải tuân thủ Thø ba, l·i st can thiƯp thĨ cđa NHTW Nếu lÃi suất thị trờng, lý không dự kiến đợc, tăng cao đột xuất (ví dụ lÃi suất vay nóng ngày tăng đột ngột 10.25%), NHTW can thiệp cách thông báo lÃi suất cho vay ngày 9.75% chẳng hạn, la thị trờng xuống theo Ngợc lại, lÃi suất thị trờng xuống thấp mức lÃi suất chặn dới, NHTW công bố lÃi suất cho vay cao lÃi suất chặn chút Đó lÃi suất can thiệp Trong hình thức trên, lÃi suất cho vay đấu thầu lÃi suất cho vay tạm ứng quan trọng nhất, đóng vai trò lÃi suất đạo NHTW Còn lÃi suất can thiệp phụ tuỳ thuộc diễn biến thị tr ờng Ngoài NHTW can thiệp vào lÃi suất thị tr ờng thông qua kỹ thuật thị tr ờng mở, nghĩa NHTW mua bán chứng khoán thị tr ờng để điều tiết việc bơm rút tiền khỏi lu thông 13 chơng II : Thực trạng chÝnh s¸ch l·i st ë viƯt nam thêi gian qua Cũng nh nớc khác giới, Việt nam lÃi suất công cụ vô quan trọng mà NHNN VN sử dụng để thực mục tiêu sách tiền tệ Cùng với bớc biến chuyển tích cực hoạt động hệ thống ngân hàng Việt Nam sách lÃi suất ( CSLS ) có bớc điều chỉnh thay đổi để hoàn thiện tiến đến lÃi suất tiền tệ theo hớng tù l·i st theo quan hƯ cung cÇu vèn theo chất lÃi suất Từ thành lập NHNN VN đà nhiều lần điều chỉnh chế độ lÃi suất thay đổi CSLS đợc mang tính tích cực mặt lí thuyết Tuy nhiên , sách vào thực tế đem lại hiệu đến đâu chuyện hoàn toàn khác Sau ta hÃy xem xét điều hành CSLS qua thời kỳ cụ sau I Giai đoạn từ 1992 trở trớc: Đây thời kỳ NHNN VN thực CSLS cố định, NHNN VN đẫ qui định chi tiết mức lÃi suất khác Tại lÃi suất ban hành theo định số 125/NH-QĐ ngày 04/9/1986 ta thấy có ngót 30 mức lÃi suất khác Chúng đợc phân biệt rõ rệt hình thức sở hữu ( Quốc doanh tập thể ), nghành nghề ( Nông, công , thơng nghiệp ), thực gọi hạn mức kế hoạch ( hạn mức kế hoạch, hạn mức kế hoạch) Và điều ta không nhận thâysự bất hợp lý CSLS nµy lµ møc l·i st tiỊn gưi vµ cho vay đợc quy định biểu nhỏ bé so víi møc l·i st huy ®éng tiÕt kiƯm, cho vay t nhân, cá thể nhỏ bé so sánh với tỉ lệ lạm phát tháng năm 1986 ( Khoảng 14% / tháng ) ( Để biÕt thªm vỊ biĨu l·i st tiỊn gưi cho vay NHNN xem phụ lục ) Đây thời kỳ lÃi suất thực âm đợc trì suốt thời kỳ bao cấp trongđiều luật mục lạm phát cao LÃi suất danh nghĩa, Lạm phát LÃi suất thực giai đoạn 1985-1991: 14 * Một số lý biện giải cho việc áp dụng chế độ lÃi suất cố định, lÃi suất thực âm do: + Nền kinh tế nớc ta hoạt động theo chế kế hoạch hoá tập chung bao cấp, chịu ảnh hởng nề dập khuôn mô hình kinh tế Liên Xô CSLS việc áp dung gần nh nguyên mẫu mô hình Liên Xô cũ, nhiều loại cho vay, mức lÃi suất ta Liên Xô giống hệt CSLS không ý đến lạm phát + Trong điều kiện kinh tế nớc ta rơi vào lạm phát phi mÃ, kinh tế phát triển kém, trì trệ Nhà níc mn vùc nỊn kinh tÕ ph¸t triĨn , mn huy động thu hút vốn cho đầu t môt cách khác quy định mức lÃi xuất cho vay thấp để khuyến khích đơn vị đầu t vào sản xuất kinh doanh, lỗ lÃi nghành ngân hàng đợc nhà nớc cấp bù Trong thời kỳ này, việc ấn định mức lÃi suất sở khoa học LÃi suất không phát huy đợc vai trò đòn bẩy phát triển kinh tế mà với chế độ lÃi suất đà kìm hÃm hoạt động hệ thống ngân hàng, ngân hàng không phát huy đợc vai trò to lớn Nhà nớc lại bị thâm hụt ngân sách phải bù lỗ cho ngân hàng CSLS lạm phát tiếp tục tăng Với chế độ lÃi suất thực âm không đảm bảo lợi ích cho bên, điều đợc nhiều tác giả ví dụ nhiều hình tợng sinh động nh : Đem gửi khoản tiền ví nh bò sau ngày đáo hạn lại nhận đợc khoả tiền Đuôi bò Vì vậy, sách thực mục tiêu huy động vốn Trong tình trạng nề kinh tế phát triển trì trệ, tỉ lệ lạm phát cao, hội đầu t có lợi có, l·i st tiỊn cho vay < tØ st lỵi nhn bình quân < lÃi suất huy động vốn Điều lại dẫn đến tình trạng Ăn không ngồi doanh nghiệp nhà nớc Nhiều doanh nghiệp vay vốn ngân hàng với lÃi suất thấp cho ngân hàng khác vay với lÃi suất cao để lấy khoản chênh lệch sản xuất không phát triển II Giai đoạn cuối năm 1992 đến năm 1995: Sau đại hội đảng VII tháng 6/99 bớc sang giai đoạn 1992-1995 Một loạt cải cách đợc thực đạt kết định Nền kinh tế đà có nhiều biến chuyển tích cực: Lạm phát tiếp tục đợc đẩy lùi đợc kiểm soát đáng kể, tăng trởng trì mức độ tơng đối, kinh tế xà hội ổn định góp phần vào thành công có mặt CSLS thực dơng LÃi suất thực dơng bắt đầu đợc trì từ cuối năm 1992 với biến động phù hợp với tỉ lệ lạm phát Cụ thể , tháng 10/1992 NHNN VN bắt đầu thực CSLS thực d ơng, đến hết quý I năm 1993 lÃi suất thực dơng đợc thực đầy đủ 1986-1990 LÃi suất tiền gửi bình quân %/tháng LÃi suất tiền cho vay bình quân %/tháng Lạm phát bình quân %/tháng 1991 1992 1993 1994 1995 2,9 1,9 1,4 1,3 1,4 4,3 3,5 2,5 1,8 1,6 1,7 ë møc hai ch÷ sè 5,6 1,93 0,43 1,2 1,06 Tuy nhiên giai đoạn NHNN VN quy định mức lÃi suất tiền gửi cho vay, cụ thể có phân biệt thành phần kinh tế, cụ thể : + §èi víi doanh nghiƯp nhµ níc cho vay víi l·i suất thấp so với doanh nghiệp quốc doanh 15 + LÃi suất cho vay ngắn hạn cao lÃi suất cho vay với lÃi suất trung dài hạn + LÃi suất tiền gửi tiết kiệm cao lÃi suất tiền gửi tổ chức kinh tế Bắt đầu từ 1/10/1993 theo định 184/QD NH1, CSLS đợc thực sở vừa quy định mức lÃi suất tiền gửi cho vay thĨ, võa cho vay theo l·i st tho¶ thn + Quy định lÃi suất trần cụ thể có hai loại : LÃi suất cho vay doanh nghiệp nhà níc 1,8% / th¸ng L·i st cho vay kinh tÕ quốc doanh 2% / tháng + Quy định lÃi suất thoả thuận: Trờng hợp ngân hàng không huy ®éng ®đ vèn ®Ĩ cho vay theo l·i st quy định, phải phát hành kỳ phiếu với lÃi suất cao lÃi suất tiết kiệm kỳ hạn 0,2% / tháng cho vay mức trần 2,1% / tháng Trên thực tế, khoảng 30 60% tổng d nợ lúc từ khoản cho vay lÃi suất thoả thuận mà phần lớn cho vay doanh nghiệp quốc doanh hộ nông dân víi møc l·i st phỉ biÕn lµ2,3 – 3,5% / tháng Với chế lÃi suất thoả thuận dờng nh đà thực t hoá phần lÃi suất sở quy định chế cho vay Mọi lÃi suất đôi với biên độ dao động định Trong thời kỳ , NHNN VN mở rộng hình thức cho vay cũ , tiÕn hµnh thøc cho vay míi lµ cho vay tái cấp vốn tổ chức t doanh Bớc vào giai đoạn lÃi suất cho vay bổ xung nguồn vốn t doanh ngắn hạn trở nên phân biệt ngân hàng thơng mại quốc doanh, ví dụ : LÃi suất NHNN 1,6% / tháng nhng ngân hàng ngoại thơng 2,8% / tháng Tuy nhiên phân biệt có xu hớng giảm dần từ tháng 10/1993 lÃi suất đợc áp dụng thống ngân hàng thơng mại quốc doanh Tháng 11/1994 NHNN chấm dứt h×nh thøc cho vay bỉ xung ngn vèn t doanh ngắn hạn, thay vào nhiều trờng hợp cần thiết NHNN tiến hành cho vay theo đối tợng ®Þnh víi møc l·i st thèng ®èc NHNN qut định lần LÃi suất cho vay tái chiết khấu ( Nay gọi tái cấp vốn ) có nhiều thời điểm chúng hoàn toàn khác biệt ngân hàng Tuy nhiên chúng có xu hớng xích lại gần từ ngày 5/4/1995 đà xoá bỏ phân biệt lÃi suất cho vay tái cấp vốn ngân hàng LÃi suất cho vay bù đắp thiếu hụt vốn toán bù trừ, giảm nhều so với giai đoạn trớc, biến động giai đoạn từ đầu chúng đà đợc áp dụng thống tất ngân hàng Từ tháng 6/1993 xuất mối quan hệ vay mợn lẫn tổ chức t doanh thực tế ngân hàng Tại định số BD/QD-NH1 ngày 1/7/1993 NHNN quy định : Các thành viên tơng trợ cho vay lÉn theo l·i suÊt tho¶ thuËn, L·i suất cho vay tối đa 2,3% / tháng Nếu nguồn vốn vay t nhân huy động kỳ phiếu lÃi suất lÃi suất huy động kỳ phiếu + tỉ lệ phí NH 0,3% / tháng Tại định số 187/QD-NH1 ngày 30/9/1993 NHNN điều chỉnh lÃi suất tối đa xuống 2,1% / tháng Sang giai đoạn hoạt động đối ngoại không bố hẹp ngân hàng NH Ngoại thơng NHNN đà cho phép ngân hàng thơng mại quốc doanh nhiều NHTM cổ phần đợc tham gia hoạt động đối ngoại Hiện tợng doanh nghiệp có ngoại tệ ngân hàng 16 ngày trở nên phổ biến Vèn vay , vèn qu¶n lý l·i st néi tƯ NHNN bắt đầu tiến hành việc hoạch định lÃi suất điều chỉnh lÃi suất ngoại tệ giai đoạn + LÃi suất tiền gửi tiết kiệm ngoại tệ : LÃi suất tiền gửi tiết kiệm ngoại tệ đợc quy định thể lệ tiền gửi tiết kiệm ngoại tệ tự chuyển đổi ban hành kèm theo quyêt định số 08/NH-QD ngày 14/1/1991 lÃi suất đợc quy định nh sau : Không kỳ hạn : 0,5% / tháng Kỳ hạn tháng : 0,75%/tháng Kỳ hạn 12 tháng : 12% / tháng Các mức lÃi suất đợc áp dụng tháng 1/1991 Quyết định số 08/QD-NH7 ngày 25/1/1992 thay đổi lại nh sau : L·i st tiỊn gưi tiÕt kiƯm ngo¹i tệ tổng giám đốc ngân hàng đợc phép hoạt động ngoại tệ quy định sở lÃi suất tiền tệ quốc tế Quyết định hiệu lực thi hành Từ tháng 12/1993 NHNN bÃi bỏ việc quy định lÃi suất tiền ngoại tệ Nghĩa từ tới NHNN khống chế mức cho vay ngoại tệ tối ®a cđa c¸c tỉ chøc t doanh ®èi víi nỊ kinh tÕ Ngoµi ta thÊy møc l·i suÊt cho vay tối đa ngày đợc điều chỉnh tăng lên để thực chủ trơng thu hẹp khoảng cách lÃi suất ngoại tệ nội tệ NHNN ã Đánh giá vai trò trình điều chỉnh CSLS từ năm 1992 - 1995: *Những mặt tích cực : Trong giai đoạn lÃi suất đà bắt đầu đợc sử dụng nh công cụ sách tiền tệ Việc chuyển từ chế lÃi suất thực âm sang lÃi suất thực dơng đà có tác dung quan trọng, xoá bỏ hẳn tình trạng bao cấp qua tín dụng trớc tạo điều kiện cho ngân hµng thùc sù chun sang kinh doanh thùc hiƯn cã hiệu qủ chiến lợc, huy động vốn mạnh mẽ với phơng châm ngân hàng vay vốn vay Đa dạng hoá hình thức huy động vốn để thu hút mạnh mẽ nguồn vốn nhàn rỗi nhân dân tổ chức kinh tế , nhờ nguồn vốn huy động đà tăng lên mạnh mẽ liên tục Năm 1992 tăng 18,6%; năm 1993 tăng 23%; năm 1994 tăng 59,8%; năm 1995 số d gấp 3,6 lần năm 1991 23% GDP Trong điều đáng ý lợng vốn huy động nớc chiếm chủ yếu Nhờ có lợng vốn đầu t mở rộng sản xuất năm 1992-1995, Kinh tế Việt Nam đà đạt đợc nhiều kết tơng đối toàn diện rõ rệt thời kỳ trớc CSLS thúc đẩy phát triển tỉ trọng cho vay trung dài hạn phù hợp với mục tiêu huy ®éng cho vay vèn ®èi víi c¸c doanh nghiƯp chiến lợc công nghiệp hoá theo hớng xuất Trớc tỉ trọng cho vay trung dài hạn xây dựng không đáng kể, nhng năm 1994 tỉ đà chiếm 34% tổng d nợ kinh tế Thực tế đà góp phần thay đổi cấu t doanh có lợi cho đầu t phát triển sản xuất, có tác động tích cực việc cấu sản xuất theo hớng tăng dần tỉ trọng công nghiệp dịch vụ, nâng dần kim nghạch xuất Từ 1991 đến 1995 kim nghạch xuất đạt 16,8tỉ USD, tốc độ tăng bình quân 22,2% Với phát triển sản xuất kinh doanh nh CSLS góp phần hạn chế kiểm soát lạm phát NHNN điều chỉnh CSLS theo hớng đảm bảo lÃi suất đà góp phần kiềm chế lạm phát , giảm đợc giá USD vàng Năm 1990 tỉ lệ lạm phát 67,4%/năm, 1991 67,6%/năm, 1992 giảm xuống 17,6%/năm, 1993 5,2%/năm, 1994 14,4%, 1995 12,7% Tỉ lệ lạm phát đợc kiềm chế mc tợng đối ổn định 17 ã Những mặt hạn chế : LÃi st cho vay thùc tÕ cßn cao so víi tèc độ tăng giá cha thực tao điều kiện cho tổ chức kinh tế, đẩy mạnh việc vay vốn phát triển sản xuất Trong lÃi suất thoả thuận, mức chênh lệch qua lÃi suất sàn ( Quy định cho tiền gửi ) lÃi suất tràn ( Quy định cho tiền vay ) 0,7-1%/táng Chênh lệch đem lại cho NHTM thu lợi nhuận lớn Song việc gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp hộ nông dân Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ tháng 8/1995, với nghị bỏ thuế doanh thu hoạt động tín dụng ngân hàng đà yêu cầu ngân hàng tiết kiệm chi phí hoạt động khống chế mức chênh lệch lÃi suất huy động cho vay bình quân 0,35%/táng ( Có hiệu lực ngày 21/1/1998 ) Đây lý để chuyển sang giai đoạn thực sách lÃi suất trần bÃi bỏ lÃi suất cho vay thoả thuận III Giai đoạn từ 1/1/1996 đến nửa đầu năm 2000 Từ tháng năm 1996 đến nay, Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam công bố trần lÃi suất cho vay ngắn hạn, trung dài hạn Các NHTM đợc phép quy định mức lÃi suất huy động sở trần lÃi suất cho vay ấn định mức lÃi suất cho vay cụ thể nhng không đợc phép vợt trần lÃi suất cho vay Ngân hàng Nhà nớc công bố Từ ngày tháng năm 1996, Ngân hàng Nhà nớc bắt đầu khống chế trần lÃi suất cho vay áp dụng chênh lệch lÃi suất tiền gửi tiền vay 0,35%/ tháng Căn vào địa bàn hoạt động , nhu cầu vốn, chi phí hoạt động khác nhau, Ngân hàng Nhà nớc đà quy định trần lÃi suất có phân biệt nh sau: trần lÃi suất cho vay ngắn hạn mức lÃi suất thấp áp cho khu vực thành thị, trần lÃi suất cho vay trung dài hạn cao lÃi suất cho vay ngắn hạn chút thời gian dài dễ gặp rủi ro , trần lÃi suất cho vay địa bàn nông thôn cao lÃi suất cho vay ngắn hạn trung hạn điều kiện hoạt động địa bàn nông thôn khó khăn thị trấn, trần lÃi suất cho vay quỹ tín dụng đối thành viên trần l·i suÊt cho vay cao nhÊt quü tÝn dông lập thí điểm, quy mô nhỏ, bé, chi phí hoạt động cao Từ tháng 10 năm 1996, lÃi suất đợc khống chế mức lÃi suất cho vay cao nhất: 1,8%/thángđối với DNNN 2,1%/tháng đơn vị kinh tế quốc doanh Từ tháng năm 1997, trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam đợc hạ xuống 1%/tháng để kích thích kinh tế phát triển Các Ngân hàng thơng mại không tán thành mức lÃi suất cho vay tối đa vì: điều kiện khủng hoảng tiền tệ , nớc Đông Nam phải nâng lÃi suất tiền gửi lên cao nớc công nghiệp phát triển để chống lại sóng rút tiền gửi mua USD; để phòng ngừa khủng hoảng Tài tiền tệ toàn hệ thống Ngân hàng , NHTM nớc phải giữ lÃi suất tiền gửi cao gần nh cũ đến mức mà chênh lệch lÃi suất tiền gửi có kỳ hạn lÃi suất cho vay cò từ 0.05% đến 0.1%, làm tăng thua lỗ hoạt động tín dụng cá Ngân hàng thơng mại Khi sóng rút tiền gửi đà lắng xuống mức tỉ suất lợi nhuận NHTM giảm mạnh Từ tình hình trên, ngày 21 tháng năm 1998, Ngân hàng Nhà nớc đà phái nâng trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam lên 1,2%/tháng tín dụng ngắn hạn, 1,25%/tháng tín dụng trung dài hạn 1,5%/tháng quỹ tín dụng cho thành viên vay; đồng thời xoá bỏ quy định møc chªnh lƯch l·i st tiỊn gưi – cho vay 0,35%/tháng khiến cho chênh lệch lÃi suất cho vay lÃi suất tiền gửi đợc cải thiện nhng thấp, không đủ bảo đảm lợi nhuận cho NHTM Đặc biệt, năm 1999, trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam đợc thay đổi liên tục theo hớng giảm cấu trần mức khống chế 18 Từ ngày 1/2/1999, Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam định giảm trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam NHTM quốc doanh áp dụng với khách hàng khu vực thành thị từ 1,2%/tháng xuống 1,1%/tháng tín dụng ngắn hạn từ 1,25%.tháng xuống 1,15%/tháng tín dụng trung dài hạn, tổ chức tín dụng khácvẫn thùc hiƯn theo møc trÇn l·i st cho vay nh điêu chỉnh vao ngày 21 tháng năm 1998 Từ ngày 1/6/1999, Ngân hàng Nhà nớc v thống hai mức lÃi suất tín dụng ngắn hạn tín dụng trung hạn làm giảm xuống mức 1,15%/tháng LÃi suất cho vay hợp tác xà tín dụng quỹ tín dụng nhân dân 1,5%/tháng Từ ngày 1/8 năm 1999, Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam tiếp tục giảm trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam từ 1,15%/tháng xuống 1,05%/tháng áp dụng chung cho tổ chức tín dụng cho vay ngắn, trung dài hạn khu vực thành thị nông thôn Riêng trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam quỹ tín dụng nhân dân sở cho thành viên vay giữ nguyên mức 1,5%/tháng trần l·i st cho vay b»ng ®ång ViƯt Nam cđa NHTM cổ phần nông thôn giữ mức 1,15%/tháng nh đà diều chỉnh từ ngày 1/6/1999 Từ ngày 4/9/1999, trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam Ngân hàng thơng mại quốc doanh khu vực thành thị tiếp tục giảm xuống mức 0,95%/tháng ; mức lÃi suất khác giữ nguyên Từ ngày 25/10/1999, trần lÃi suất cho vay đồng Việt Nam áp dụng khu vực thành thị 0,85%/tháng ; khu vực nông thôn 1%/tháng ; lÃi suất cho vay Ngân hàng thơng mại cổ phần nông thôn, quỹ tín dụng nhân dân sở hợp tác xà tín dụng giữ nguyên mức 1,5%/tháng Cơ sở việc điều chỉnh lÃi suất cho vay là: Lạm phát tháng đầu năm 1999 1,3 - 2%, lạm phát hai tháng 3,6%, đặc biệt tháng 3,4,5,6và liên tục giảm phát mức 0,7%; -0,6%; - 0,3% -0,4% lạm phát giảm thấp, đặc biệt liênt ục giảm phát năm tháng đà làm cho tốc độ tăng trởng kinh tế chậm lại, sức mua thị trờng giảm sút Tỉ giá ngoại tệ ổn định nhiều tháng , đặc biệt từ tháng 10/1998 đến nay, việc thay đổi chế điều hành tỉ giá vào tháng 2/1999 không gây nên biến động tỷ giá Về hình thành cung - cầu vốn tín dụng tháng đầu năm 1999, tốc độ tăng số d nợ tiền gửi sơ với d nợ cho vay (tính đến tháng 5/1999 tốc độ tng tiền gửi 9,3%, đó, tốc độ tăng d nợcho vay 5,2% so với đầu năm 1999 Mục đích việc gảim trần lÃi suất cho vay nhằm bảo đảm tính phù hợp mặt lÃi suất tình hinh lạm phát nay, giảm bớt khó khăn cho ngời vay, thực giải ph¸p khun khÝch dt , ph¸t triĨn néi lùc, khun khích phát triển kinh tế , đẩy mạnh cho việc vay vốn tổ chức tín dụng kinh tế , tăng trởng tín dụng tạo cân đối cung cầu vốn tín dụng Trên thực tế,việc hạ trần lÃi suất cho vay có đạt đợc mục đích đề hay không đà hợp lý cha? Có thể thấy, việc liên tiếp hạ trần lÃi suất cho vay thực không Ngân hàng Nhà nớc đà chủ động điều hành lÃi suất tầm vĩ mô để dịnh hớng cho việc tăng giảm khối lợng tín dụng mà chạy theo thực tế, lẽ nhiều NHTM đà hạ lÃi suất cho vay xuống dới mc 1%/tháng để thu hút khách hàng, cạnh tranh với tổ chức tín dụng khách trớc Ngân hàng Nhà nớc hạ Tài cho vay 19 Bên cạnh đó, việc điều hành trần lÃi suất cho vay cuả Ngân hàng Nhà nớc nảy sinh số vấn đề cần đợc xem xét Trớc hết, nhiều nớc giới, cần can thiệp sâu trực tiếp vào việc điều hành lÃi suất , NHTW thờng áp dụng tơng quan lÃi suất nh sau: trần lÃi suất huy động sàn lÃi suất cho vay Cách điều hành lÃi suất nh nhằm bảo vệ lợi ích NHTM , đồng thời có tác dụng răn đe, giải toả tình trạng cạnh tranh qua lÃi suất Cơ chế điều hành lÃi suất Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam quy định ngợc lại: sàn lÃi suất huy động trần lÃi suất cho vay ( từ tháng năm 1996, Ngân hàng Nhà nớc đà thực tự hoá lÃi suất tiền gửi ) Điều có nghĩa sách lÃi suất Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam đa quan tâm tới việc bảo vệ lợi ích cho ngời gửi tiền ngời vay vốn chế điều hành lÃi suất nh vậy, lợi ích NHTM không dợc quan tâm đầy đủ Việc Ngân hàng Nhà nớc liên tục hạ trần lÃi suất cho vay gây khókhăn cho NHTM việc hạ lÃi suất đầu vào dẫn đến mức chênh lệch lÃi suất ngày vàng thu hẹp Điều nàydờng nh đà biến NHTM thành Ngân hàng sách , cho vay dới giá thành, bao cấp cho doanh nghiệp Thứ hai, vấn đề bớc tiến độ thực hạ trần lÃi suất cho vay ,biên độ giá trần lÃi suất cho vay lần lớn Khoảng cách lần hạtl cho vay gần Điều nàylàm cho hoạt động NHTM cha kịp ổn định sau hạ trần lÃi suất lần trcớ đà bị xáo động đợt hạ trần lÃi suất lần sau Tình trạng dẫn đến việc NHTM dè dặt việc huy động vốn, vốn dài hạn, sợ trần lÃi suất hạ tiếp lỗ nhiều Đồng thời, tình trạng làm nảy sinhở khách hàng tâm lý chần chừ việc vay tiền Ngân hàng để chờ lÃi suất cho vay hạ thấp Trên thực tế đà xuất hiện tợng khách hàng vay Ngân hàng với lÃi suất thấp để trả nợ cũ với lÃi suất cao Ngân hàng khác Đây yếu tố cản trở việc giải toả vốn ứ động NHTM hạn chế việc mở rộng vốn tín dụng Trong lần hạ trần lÃi suất cho vay ngày 1/8/1999, có chiếu cố đến mức độ rủi ro chi phí hoạt động lớn Ngân hàng thơng mại cổ phần nên Ngân hàng Nhà nớc hạ trần lÃi suất cho vay Ngân hàng thơng mại quốc doanh, giữ nguên trần lÃi suất cho vay áp dụng NHTM cổ phần Đây nh u đÃi Ngân hàng Nhà nớc Ngân hàng thơng mại cổ phần.Tuy nhiên, vấn đề không đơn giản nh vậy, NHTM quốc doanh , Ngân hàng lớn, đà giảm lÃi suất cho vay NHTM cổ phần với mức cho vay mức cũ nh khách hàng họ chun sang vay vèn cđa c¸c NHTM qc doanh víi lÃi suất thấphơn Kêta NHTM cổ phần khách hàng không hạ lÃi suất cho vay xng b»ng møc l·i st cđa c¸c NHTM qc doanh Thứ ba, đôi với việc hạ trần l·i st cho vay , mét vÊn ®Ị gay cÊn đợc đặt hạ lÃi suất huy động Theo chế điều hành lÃi suất nay, Ngân hàng Nhà nớc không khống chế lÃi suất huy động , cho phép NHTM tự ấn định không qui định chênh lệch lÃi suất cho vay lÃi suất huy động Đây d địa mà NHTM thống tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh Nhng thực tế phức tạp có nhiều vớng mắc: Trong phải hạ trần lÃi suất cho vay theo đạo Ngân hàng Nhà nớc NHTM hạ lÃi suất huy động độ trễ lớn, cha đến hạn khách hàng rút tiền , NHTM phải áp dụng lÃi suất cũ §èi víi c¸c NHTM qc doanh lín, cã uy tÝn cao việc hạ lÃi suất đầu vào diễn nhanh hơn, mạnh mà không sợ khách hàng ạt rút tiền Trong đó, NHTM cổ phần nhỏ có khả nh nên buộc phải trì mức lÃi suất huy động cao NHTM 20 quốc doanh để giữ khách, trì tiền gửi Tốc độ hạ lÃi suất huy động NHTM cổ phần chậm nhiều so với tốc đọ hạ lÃi suất cho vay Đay điểm bất lợi hoạt động kinh doanh NHTM cổ phần NHTM cổ phần nhỏ có khả thu hút tiền gửi doanh nghiệp lớn Do đó, tỉ trọng tiền gửi toán với lÃi suất thấp trả lÃi suất tổng nguồn vố Ngân hàng không đáng kể so với NHTM lớn có lợi đặc biệt Nguồn vốn Ngân hàng nhỏ củ yếu tiết kiệm dân c gửi vào, phải huy động với lÃi suất cao Nguồn vốn huy động chỗ cá NHTM cổ phần nông thôn hạn chÕ Khu vùc n«ng th«n chØ cã thĨ tù cÊp đợc 30% nhu cầu vốn, phần lạiphảit hu huỷ từ thành thị Nếu hạ lÃi suất huy động mạnh khó thu hút nguồn vốn Vì vậy, việc hạ lÃi suất huy động NHTM cổ phần nông thôn khó khăn, khả mở rộng qiu mô hoạt động tín dụng bị hạn chế nhiều Thời gian qua, nhiều Ngân hàng thơng mại quốc doanh huy động vốn ho chơng trình đầu t theo định Nhà nớc , trở thành Ngân hàng sách nên Ngân hàng không quan tâm đếm việc hạ lÃi suất huy động Bên cạnh đó, Chính phủ huy động vốn việc phát hành công trái đà đa lÃi suất huy động lên cao (13%/năm).Tình hình nói đà gây ảnh hởng lớn đến khả hạ lÃi suất đầu vào NHTM Nhiều ngời nhận định với tình trạng thiểu phát, sản xuất trì trệ, tìm kiếm lợi nhuận khó khăn nh nay, hạ lÃi suất đầu vào mà không ảnh hởng tới khả huy động vốn Nhận định đà sai với thực tế Theo ông Trịnh Công Thắng Phó tổng giám đóc Ngân hàng Công thơng Việt Nam - năm 1999 Ngân hàng Công thơng Việt Nam đà chủ động hạ lÃi suất bốn lần trớc Ngân hàng Nhà nớc hạ trần lÃi suất nhng tiền gửi tăng; tám tháng đàu năm 1999, d nợ cho vay Ngân hàng công thơng tăng 13% tốc độ tăng tiền gửi 20% Tuynhiên, với điểm nh đà trình bày cần phải quan tâm đến biên độ hạ trần lÃi suất nhằm đề phòng ngời gửi tiền rútồ ạt dẫn dến tình trạng khả chi trả NHTM Thứ t, ngày thu hẹp chênh lệch giữ lÃi suất cho vay lÃi suất huy động dẫ đến nguy thua lỗ với nhiều NHTM Qua đợt hạ trần lÃi suất cho vay với biên độ lớn, NHTM dơ nguyên nhân nh đà phânt ích không hạ đợc lÃi suất hoạt động, đà nhanh chóng thu hẹp mức chênh lệch lÃi suất cho vay lÃi suất huy động Do đo, Ngân hàng bị đặt trớc nguy thua lỗ Do yếu tố sau mà NHTM có khả mở rộng biên độ chênhlệch lÃi suất cho vay lÃi suất huy động: Trình độ trang bị kỹ thuật tháp, khó giảm chi phí nghiệp vụ chi phí quản trị kinh doanh Ngân hàng , Ngân hàng hoạt động khu vực nông thôn Các NHTM phải trả lÃi cho khoản huy động đợc da vào dự trữ bắt buộc đựa giữ lại làm khoản dựphòng khoản không sinh lời, NHTM vÉn ph¶i tr¶ l·i cho ngêi gưi tiỊn Mét số NHTM đà tính thử cho thấy míi tÝn tỉng u tè lµ chi phÝ nghiƯp vụ, dự trữ bắt buộc , dự trữ tài khoản bảo hiểm tiền gửi đà lên tới 0.55%/tháng Đó cha kể đến nợ khoanh, nợ khó đòi trích lập dự phòng rủi ro Năm 1997, Quốc hội quy định mức chênh lệch lÃi suất cho vay lÃi suất huy động 0.35%/tháng (4,2%/năm) nhiều NHTM lúc đà gặp khó khăn Hiện nay, mức 21 chênh lệch 0.1 đến 0.14%/tháng, chí, mức chênh lệch số NHTM đà âm có nguy âm Các NHTM đứng trớc nguy cơthu lỗ Tuy nhiên, so với khó khăn NHTM cổ phần khó khăn gựp phải NHTM quốc doanh có phần nhẹ Bởi lẽ, Ngân hàng thơng mại quốc doanh có qu mô hoạt động lớn hơn, điều quan trọng NHTM quốc doanh đà tham gia kinh doanh dịch vụ hoạt động thị trờng tiền tệ (mua công trái,cho vay thị trờng tiền tệ ) lấy khoảnt hu lĩnh vực hoạt động thị trờng tiền tệ bù đắp khoản lỗ hoạt động tín dụng đó, NHTM cổ phần khả Thứ năm, việc áp dụng chung trần lÃi suất cho vay cho tín dụng ngắn hạn, trung dài hạn điều bất hợp lý Nhiều năm trớc đay, hƯ thèng l·i st cđa ViƯt Nam d· tõng phân biệt lÃi suất áp dụng ngắn hạn, trung dài ạhn, đifu đà khiến NHTM có khả cho vay ngắn hạn để trì quy mô sản xuất cũ, có khả cho vay dài hạn để xây dựng sở vật chất Sau nhiều năm điều chỉnh đà có phân biệt loại lÃi suất đến ngày 1/8/1999 lịch sử lại lập lại: trần lÃi suất cho vay đợc áp dụng cho tín dụng ngắn trung dài hạn Thông thờng , lÃi suất cho vay dài hạn cao hn lÃi suất cho vay ngắn hạn Dồn tất loại tín dụng ngắn hạn, trng dài hạn vào mức lÃi suất huy động nguồn vốn trung dài hạn để đâut trung dài hạn? Đầu trung dài hạn có rủi ro cao đầu t ngắn hạn, với mức lÃi suất đồng nhấtnh lấy để bù đắp? Không có vốn trung dài hạn chấn dứt đợc tìn trạng sử dụng vốn ngắn hạn vay trung dài hạn - hoạt động tiền ẩn rủi ro Luật tổ chức tín dụng đà có quy địnhhạn chế? Cơ chế lÃi suất nh có khả đáp ứng nhu cầu công CNH-HĐH đất nớc? Ta thấy việc hạ trần lÃi suất mức lạm phát qua mạnh xuất phát từ động kích cầu ( khuyến khích tiêu dùng đầu t ) nhng thực trạng điều chình trần lÃi suất nh đà phân tích dẫn đến nghịch lý:khối lợng vốn vay Ngân hàng doanh nghiệp hầu nh không tăng lên lợng vốn tồn đọng hệ thống Ngân hàng Việt Nam lớn dân chúng tiếp tục gửi tiền vào Ngân hàng Bởi lẽ, bối lÃi suất giảm liên tục số liệu cho thấy ngời có tiền kì vọng vào việc gửi tiền vào Ngân hàng nhằm nhận lÃi suất , cho dù lÃi suất ngày ít, việc bỏ tiền vào đầu t tình trạng nay, có đợc dự án đầu t nang lại lợi nhuận 6-7% không dễ dàng Hơn nữa, điều kiện lạm phát sáu tháng đầu năm 1999 mứ 2,3%, lÃi suất tiền gửi ngắn hạn 0.85%/tháng mức l·i thùc lµ 7.9% nh hiƯn vÉn khun khÝch ngời có tiền gửi tiền vào Ngân hàng làml cho ngành Ngân hàng thừa vốn Hạ lÃi suất không đơn nhằm mục tiêu kích cầu mà nhằm chủ yếu vào việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp Nhà nớc hoạt động hiệu quả, bị thua lỗ có nguy thua lỗ ngày trầm trọng Có thể coi động thứ hạ trần lÃi suất cho vay Việc hạ trần lÃi suất cho vay đợc áp dụng theo c¸ch thøc nh vËy khã cã t¸c dơng “ kích cầu nh mục tiêu đặt Nói tóm lại, chế quản lý trần lÃi suất chế mang tính chủ quan Ngân hàng Nhà nớc , không phù hợp với biến đổi nỊn kinh tÕ nãi chung vµ quan hƯ cung câù tiền tệ nói riêng, từ làm phát sinh vấn đề lợi cho phát triển hệ thống Ngân hàng thơng mại nh toàn kinh tế Do đó, yêu cầu hạn chế, dỡ bỏ áp đặt , can thiệp , kiểm soát hành lÃi suất tất yếu khách quan Mục tiêu phải để thị trờng tự định lÃi suất thích hợp cho Dựa vào , Ngân hàng 22 Nhà nớc can thiệp cách gián tiếp thông qua thị trờng tiền tệ thực đợc mục tiêu cách linh hoạt, hớng có hiệu IV- Giai đoạn từ 5/8/2000 đến Quyết định số 24/ /2000 QĐ-NHNN1 ngày 2/8/2000 quy định từ ngày 5/8 chế điều hành trần lÃi suất đợc thay chế điều hành lÃi suất cho vay đồng VN chế lÃi suất thị trờng có quản lý cho vay ngoại tệ Theo tổ chức tín dụng ấn định lÃi suất cho vay khách hàng sở: LÃi suất cho vay = lÃi suất + biên độ dao động lÃi suất biên độ dao động Ngân hàng Nhà nớc công bố Thống đốc Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam đà định mức lÃi suất biên độ nh sau: VNĐ LÃi suất Biên độ cho vay ngắn hạn Biên độ cho vay trung, dài hạn LÃi suất cho vay tối đa ngắn hạn USD 0,75%/tháng (9%/năm) SI BOR tháng, tháng + 0,3%/tháng (3,6%/năm) +1%/năm + 0,5%/tháng (6%/năm) + 2,5%/năm 1,05%/tháng (12,6%/năm) SIBOR tháng + 1%/năm LÃi suất cho vay tối đa trung dài hạn 1,25%/tháng (15%/năm) SIBOR tháng + 2,5%/năm (SIBOR: LÃi suất đôla Mỹ thị trờng tiền tệ liên ngân hàng Singapore) LÃi suất Ngân hàng Nhà nớc đa dựa nguyên tắc tham khảo mức lÃi suất cho vay ngắn hạn thông thờng khách hàng có uy tín nhóm Ngân hàng Thơng mại Hiện nhóm Ngân hàng đợc lựa chọn bao gồm Ngân hàng thơng mại Trong Ngân hàng thơng mại quốc doanh, Ngân hàng Thơng mại cổ phần, chi nhánh Ngân hàng nớc Ngân hàng liên doanh Theo Quyết định số 244/2000/QĐ - NHNN1 ngày 2/8/2000 Thống đốc Ngân hàng Nhà nớc việc Ngân hàng Thơng mại cung cấp thông tin tham khảo lÃi suất cho Ngân hàng Nhà nớc bao gồm: 1-Ngân hàng Ngoại thơng Việt nam 2- Ngân hàng Công thơng Việt nam 3- Ngân hàng đầu t phát triển Việt nam 4- Ngân hàng Nông nghiệp Phát triển nông thôn Việt nam 5- Ngân hàng Thơng mại cổ phần Châu 6- Ngân hàng Thơng mại cổ phần quân đội 7- Ngân hàng ANZ 8- Ngân hàng Hồng Kông Thợng Hải 9- Ngân hàng VIP Public Quyết định số 238/2000/QĐ-NHNN1 ngày 31/7/2000 việc điều chỉnh lÃi suất tái cấp vốn Ngân hàng Nhà nớc tổ chức tín dụng nh sau: 23 Điều chỉnh mức lÃi suất tái cấp vốn Ngân hàng Nhà nớc tổ chức tín dụng 0,4%/tháng Và theo Quyết định số 239/2000/QĐ-NHNN1 ngày 3/7/2000 lÃi suất chiết khấu mà Ngân hàng Nhà nớc tổ chức tín dụng: điều chỉnh mức lÃi suất tái chiết khấu Ngân hàng Nhà nớc tổ chức tín dụng 0,35%/tháng Vận chuyển từ chế điều hành hoàn toàn mang tính chủ quan Ngân hàng Nhà nớc nh trớc sang điều hành dựa quan hệ cung cầu thực tế thị trờng thông qua việc ban hành lÃi suất biến đổi lớn chất Việc chuyển sang lÃi suất ta tiến đến tự hoá lÃi suất, phát huy hết vai trò làm đòn bẩy kích thích kinh tế LÃi suất đợc đa vào áp dụng từ ngày 5/8/2000 nên cha thể có đánh giá hiệu Tuy nhiên điều khẳng định chế điều hành đà tạo khung pháp lý lÃi suất cho vay tổ chức tín dụng giúp Ngân hàng thơng mại chủ động định; đồng thời tránh đợc vớng mắc trần lÃi suất theo quy định cũ gây Vấn đề đặt Ngân hàng Nhà nớc phải tăng cờng điều kiện xúc tác cho chế đạt hiệu thúc đẩy nhanh trình tiến tới tự hoá lÃi suất Sau vài ý kiến để Ngân hàng Nhà nớc thực sách lÃi suất cách hiệu quả, thực đợc mục tiêu 24 Chơng III-Giải pháp điều hành lÃi suất Việt Nam I Những nguyên tắc cần quán triệt đổi sách lÃi suất Điều chỉnh lÃi suất phải xuất phát từ quan hệ cung cầu vốn thị trờng tiền tệ LÃi suất giá việc sử dụng vốn mà vốn nh hàng hoá khác giá đợc xác định điểm cân cung cầu thị trờng tiền tệ NGâN HàNG Việc điều chỉnh lÃi suất phải đảm bảo lợi ích bên: ngời vay, ngời cho vay Ngân hàng Thơng mại dựa nguyên tắc tài sản Lạm phát < LÃi suất huy ®éng < L·i suÊt cho vay < Tû suÊt lợi nhuận bình quân LÃi suất ngắn hạn < LÃi suất dài hạn Điều chỉnh lÃi suất phải đảm bảo lợi ích toàn kinh tế nói chung LÃi suất công cụ Ngân hàng Nhà nớc ®Ĩ thùc hiƯn chÝnh s¸ch tiỊn tƯ Do ®ã dï có thay đổi theo hớng phải đảm bảo mục tiêu sách tiền tệ đề ổn định giá trị đồng tiền, thúc đẩy tăng trởng kinh tế đa đảm bảo công ăn việc làm II Phơng hớng giải pháp ®iỊu hµnh l·i st ë ViƯt Nam HiƯn nỊn kinh tế giới vận động theo hớng hợp tác hoá, toàn câù hoá Nền kinh tế Việt Nam từ chuyển đổi sang chế thị trờng thiết lËp nỊn kinh tÕ më cịng n»m vßng quay Đây đờng thúc đẩy kinh tế quốc gia phát triển nh xu hớng toàn cầu hoá việc xem xét lÃi suất quốc gia đơng nhiên tách rời vận động lÃi suất thị trờng giới Để xác định hớng điều hành lÃi suất Việt Nam trớc tiên ta phải xem xét xu hớng biến động lÃi suất thị trờng qc tÕ hiƯn vµ kinh nghiƯm mét sè níc có điều kiện gần giống với Việt Nam để từ vận dụng cách sáng tạo phù hợp với hoàn cảnh nớc nhà Xu hớng điều chỉnh lÃi suất Việt Nam theo hớng tự hoá Thực xu hớng tự hoá lÃi suất đà xu hớng đắn, phản ¸nh s¸t nhÊt quan hƯ cung – cÇu tiỊn tƯ kinh tế thị trờng Điều đợc minh chøng th«ng qua mét sè lËp luËn sau: - L·i suất đợc tự hoá linh hoạt so với lÃi suất bị kiểm soát có khả ®iỊu tiÕt ®Ĩ thÝch nghi víi ®iỊu kiƯn thay ®ỉi, nguồn vốn đợc phân bổ hiệu tự động tạo kích thích cho tăng trởng tài - LÃi suất tự do, thị trờng định giảm thiểu tranh luận vốn thờng xt hiƯn giíi tµi chÝnh xem xÐt vỊ tính hợp lý hay không hợp lý mức lÃi suất đợc áp đặt - Nền kinh tế giới vận động theo hớng toàn cầu hoá Việt Nam để tham gia vào vòng quay cần điều chỉnh mức lÃi suất phù hợp với thị trờng giới Song dù hoàn cảnh áp dụng tự lÃi suất đem lại hiệu cao Kinh nghiệm Maylaisia đà cho mét minh chøng thùc tÕ ViÖt Nam thêi ®iĨm hiƯn t¹i cha ®đ ®iỊu kiƯn ®Ĩ thùc hiƯn tự hoá lÃi suất: Thứ nhất, xuất phát điểm kinh tế Việt Nam thấp Trải qua nhiều năm cố gắng vực dậy kinh tế song kinh tế vĩ mô cha ổn định: tích luỹ nội địa thấp, vốn đầu t thiếu, phụ thuộc nhiều vào vốn đầu t nớc Thứ hai, công tác quản lý kinh tế quan quản lý vĩ mô dù có nhiều bớc tiến song cha thể coi hoạt động có hiệu 25 Thứ ba: Hệ thống Ngân hàng hoạt động hiệu cha cao, trình độ quản lý thấp, đội ngũ cán nhiều bất cập mặt kiến thức nghiệp vụ Khu vực sản xuất gặp nhiều khó khăn việc cạnh tranh với hàng nớc Việc cổ phần hoá với tiến độ chậmdẫn đến nỊn kinh tÕ ch a cã dÊu hiƯu phơc håi lại sau thời gian dài xuống dốc Thị trờng mở vào hoạt động từ cuối tháng 7/2000, hàng hoá ít, hoạt động cha đợc phổ biến tới toàn đời sống dân chúng nên gây cản trở cho trình điều tiết cung ứng tiền lÃi suất Tóm lại, tự hoá lÃi suất đích Việt Nam hớng tới, nhiên cần phải có bớc vững Hiện Việt Nam điều hành cho lÃi suất Ngân hàng Nhà nớc công bố mức lÃi suất biên độ dao động định LÃi suất đợc đa vào ¸p dơng tõ ngµy 5/8/2000 nhng cha thĨ cã đánh giá việc hiệu Vấn đề cần đặt phải tạo điều kiện để sách đạt hiệu cao nh mong muốn Các điều kiện gãi gän mÊy ý sau: Thø nhÊt: ChÊn chØnh, kiện toàn hệ thống NHTM hoạt động nghiệp vụ nh quản lý để nâng cao chất lợng Ngân hàng tham gia vào thị trờng tiền tệ liên Ngân hàng Trong tơng lai gần, NHTW công bố lÃi suất thị trờng nội tệ liên Ngân hàng lÃi suất đảm bảo đợc lÃi suất phù hợp Thứ hai: thúc đẩy phát triển ổn định thị trờng tiền tệ liên Ngân hàng nh thị trờng mở, tạo điều kiện cho việc sử dụng công cụ thị trờng mở (một công cụ mang lại hiệu cao nhất) điều hành sách tiền tệ nói chung sách lÃi suất nói riêng đợc hiệu Trên sở thị trờng liên Ngân hàng hoạt động ổn định lÃi suất đợc xác định mức lÃi suất thị trờng nội tệ liên Ngân hàng bớc tiến gần tới tự hoá lÃi suất Thứ ba: quản lý chặt chẽ luồng vốn vào, kinh tế hạn chế tối đa mức thâm hụt ngân sách để từ xác định xác nhân tố ảnh hởng đến tổng cung, tổng cầu vốn tiỊn tƯ tõng thêi kú cđa nỊn kinh tÕ Đây điều kiện vô quan trọng công tác quản lý sách tiền tệ nói chung sách lÃi suất nói riêng 26 Kết luận LÃi suất Ngân hàng phạm trù kinh tế có tính hai mặt Nếu xác định lÃi suất hợp lý, đòn bẩy quan trọng thúc đẩy sản xuất, lu thông hàng hoá phát triển Ngợc lại chế lÃi suất bất hợp lý nhân tố kìm hÃm phát triển kinh tế, gây nên khủng hoảng trầm trọng Chính tính chất vô quan trọng lÃi suất mà Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam đà nhiều lần điều chỉnh sách lÃi suất cho phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế Vợt qua bớc khó khăn ban đầu việc điều hành lÃi suất đến Việt Nam đà lựa chọn cho sách lÃi suất dựa sở lÃi suất Có thể nói việc thực sách lÃi suất bớc tiến dài công đổi nớc ta sách linh hoạt từ trớc tới Qua trình nghiên cứu làm đề án em nhận vấn đề phức tạp xem xét thực tế cách tỷ mỷ Và với mức thời gian định, trình độ kiến thức hạn chế, đề án chắn không tránh khỏi thiếu sót lý luận thực tiễn Em mong nhận đợc góp ý bảo thầy cô Cuối em xin chân thành cảm ơn cô giáo Nguyễn Thị Bất đà hết lòng hớng dẫn giúp em hoàn thành đề án này! 27 ... Mức lÃi suất tín dụng tiêu dùng thờng cao lÃi suất tín dụng Ngân hàng lÃi suất tín dụng Ngân hàng Nhà nớc * LÃi suất tín dụng Ngân hàng: Tín dụng Ngân hàng quan hệ tín dụng Ngân hàng, tổ chức tín. .. nớc Việt Nam đợc chi phối luật Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam Theo Luật Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam chức Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam đợc thể nh sau: Chức năng, nhiệm vụ Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam NH... hàng TW tính hiệu đợc kiểm nghiệm thực tế II- Ngân hàng Trung ơng Sự điều hành lÃi suất tín dụng ngân hàng ngân hàng trung ơng 1- Các mô hình Ngân hàng TW mô hình Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam 1.1-