Căn cứ khoa học để xây dựng chuẩn đầu ra nghề Điện Công nghiệp hệ cao đẳng nghề (Nghiên cứu trường hợp Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ)

Căn cứ khoa học để xây dựng chuẩn đầu ra nghề Điện Công nghiệp hệ cao đẳng nghề (Nghiên cứu trường hợp Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ)

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

PHẠM THỊ MAI HƯƠNG

CĂN CỨ KHOA HỌC ĐỂ XÂY DỰNG CHUẨN ĐẦU RA NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP HỆ CAO ĐẲNG NGHỀ ( Nghiên cứu trường hợp Trường Cao đẳng nghề

Kỹ thuật Công nghệ)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, năm 2013

2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

PHẠM THỊ MAI HƯƠNG

CĂN CỨ KHOA HỌC ĐỂ XÂY DỰNG CHUẨN ĐẦU RA NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP HỆ CAO ĐẲNG NGHỀ ( Nghiên cứu trường hợp Trường Cao đẳng nghề

Kỹ thuật Công nghệ)

Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục

(Chuyên ngành đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Người hướng dẫn khoa học: TS TÔ THỊ THU HƯƠNG

Hà Nội, năm 2013

5

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các hình vẽ, đồ thị

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 8

6

1.3 Các khái niệm có liên quan đến đề tài 33

2.2 Nội dung và tiến trình nghiên cứu 44

2.4 Phương pháp thu thập thông tin 47

7

2.5 Đánh giá độ tin cậy và độ hiệu lực của bộ công cụ đo lường 48 2.5.1 Số liệu tiến hành điều tra 48

Chương 3: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ QUAN TRỌNG CỦA CÁC

KHỐI KIẾN THỨC TRONG CHƯƠNG TRÌNH DẠY NGHỀ

ĐIỆN CÔNG NGHIỆP, HỆ CAO ĐẲNG NGHỀ CỦA

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHÊ KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ

51

3.1 Một số thông tin về chương trình đào tạo nghề Điện công

3.1.1 Quy trình xây dựng chương trình dạy nghề Điện công

3.1.2 Mô tả chương trình dạy nghề Điện công nghiệp, hệ cao

3.2 Một số thông tin về khách thể nghiên cứu 53

3.2.1 Phân bố khách thể nghiên cứu theo giới tính 53 3.2.2 Phân bố khách thể nghiên cứu theo xếp loại tốt nghiệp 53 3.2.3 Phân bố khách thể nghiên cứu qua công việc làm hiện tại 54

3.3 Bức tranh chung về mức độ đáp ứng của chương trình dạy

nghề Điện công nghiệp hệ cao đẳng nghề của Trường cao đẳng

nghề Kỹ thuật Công nghệ

54

3.3.1 Đánh giá tính chuẩn của phân phối điểm thang đo 54 3.3.2 Cựu SV đánh giá mức độ quan trọng của các khối kiến

8

3.3.3 Tương quan đánh giá của các khách thể nghiên cứu về

các khối kiến thức trong chương trình đào tạo nghề Điện công

nghiệp, hệ cao đẳng nghề

61

3.2 Các nhóm kiến thức và các năng lực nòng cốt 70

3.3 Các điều kiện khác để xây dựng CĐR 70

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ trực thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội được thành lập từ năm 2000 Hiện nay, Trường đào tạo 12 nghề gồm: Điện công nghiệp, Điện tử công nghiệp, Cơ điện tử, Máy lạnh và Điều hòa không khí, Hàn, Cắt gọt kim loại, Công nghệ ôtô, Sửa chữa lắp ráp máy tính, Quản trị mạng, Kế toán doanh nghiệp, Công tác xã hội, May và Thiết kế thời trang Với lưu lượng học sinh, sinh viên hàng năm của 2 hệ Cao đẳng nghề và trung cấp nghề là 1.500 em, trường là một trong bốn trường nghề đầu tiên được Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đầu tư theo hướng chuẩn quốc gia và tiếp cận trình độ khu vực ASEAN

Nghề Điện công nghiệp là một trong năm nghề trọng điểm của Trường và là nghề có số lượng học sinh, sinh viên nhập học tương đối đông và ổn định so với các nghề khác Khoa Kỹ thuật Điện có bề dày thành tích gồm: nhiều năm liền có học sinh, sinh viên đạt giải trong các Hội thi học sinh giỏi nghề thành phố

và quốc gia (2009, 2010, 2011, 2012), khu vực Asean (2010, 2012) và tham gia Hội thi tay nghề quốc tế năm

2011 tại London - Anh; nhiều giáo viên đạt giải cao trong các Hội giảng giáo viên nghề cấp thành phố, quốc gia; có giáo viên tham gia Hội thi tay nghề giáo viên khu vực Asean năm 2009 đạt huy chương đồng; có thiết

bị tham gia Hội thi thiết bị dạy nghề tự làm đạt giải quốc gia, được trung ương đoàn thanh niên công sản Hồ Chí Minh tặng bằng khen sáng tạo; có giáo viên tham gia làm chuyên gia trưởng nghề Lắp đặt điện quốc gia năm 2010 và năm 2012, chuyên gia huấn luyện thí sinh tham gia Hội thi tay nghề Asean năm 2010 và năm

2012 Có thể nói, chất lượng đào tạo nghề Điện công nghiệp của Nhà trường đã được các trường dạy nghề trong khu vực Hà Nội và quốc gia công nhận Học sinh, sinh viên nghề Điện công nghiệp của Trường sau khi tốt nghiệp được các doanh nghiệp tiếp nhận

Với một mong muốn góp sức vào khẳng định thương hiệu Nhà trường nói chung và nghề Điện công

nghiệp nói riêng, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu là “Căn cứ khoa học để xây dựng chuẩn đầu ra nghề

Điện công nghiệp hệ Cao đẳng nghề (Nghiên cứu trường hợp Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ)”

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Chuẩn đầu ra là điểm khởi đầu và cũng là điểm kết thúc của toàn bộ quá trình đào tạo, và không thể thực hiện riêng bước viết và công bố chuẩn đầu ra mà không xem xét những bước khác của quy trình thiết kế

và phát triển chương trình đào tạo Trong nghiên cứu này, tác giả tìm hiểu:

- Các mô hình thiết kế chương trình đào tạo, từ đó xác định mô hình lý thuyết phù hợp để xây dựng chuẩn đầu ra nghề điện công nghiệp

- Khảo sát các bên có liên quan để tìm ra những năng lực cốt lõi của chuẩn đầu ra nghề Điện công nghiệp

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Câu hỏi nghiên cứu

Tác giả đặt ra ba câu hỏi:

Câu hỏi 1: Mô hình lý thuyết nào phù hợp cho xây dựng chuẩn đầu ra nghề Điện công nghiệp, hệ cao đẳng

nghề?

Câu hỏi 2: Chuẩn đầu ra nghề Điện công nghiệp được chia thành các nhóm năng lực nào?

Câu hỏi 3: Các năng lực nòng cốt nào cần phải được đưa vào trong chuẩn đầu ra nghề Điện công nghiệp, hệ

cao đẳng nghề của Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ?

3.2 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.2.1 Khách thể nghiên cứu

- 2 -

- Cựu sinh viên nghề Điện công nghiệp khóa I, II, III

- Doanh nghiệp có sử dụng lao động là những cựu sinh viên nghề Điện công nghiệp của Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ

- Giáo viên đang giảng dạy nghề Điện công nghiệp thuộc Khoa Điện của Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ

3.2.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài chính là mô hình lý thuyết, các nhóm năng lực cấu thành Chuẩn đầu

ra nghề Điện công nghiệp

3.3 Phương pháp tiếp cận nghiên cứu

3.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

3.3.2 Phương pháp thu thập thông tin

3.3.3 Công cụ được sử dụng để nghiên cứu:

4 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm trang, trong đó:

Mở đầu

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Đánh giá mức độ quan trọng của các khối kiến thức trong chương trình dạy nghề Điện công nghiệp, hệ cao đẳng nghề của Trường cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ

Kết luận và khuyến nghị

Phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẪN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu trong nước

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu ngoài nước

1.1.3 Tiểu kết

Trong phần tổng quan tài liệu, tác giả đã liệt kê các nghiên cứu liên quan đến xây dựng CĐR tiếp cận theo phương pháp CDIO của các trường đại học đã công bố CĐR Liên quan đến đề tài về mảng dạy nghề, tác giả cũng đã tìm hiểu và đưa vào phần này một số nghiên cứu của các chuyên gia đang công tác trong lĩnh vực dạy nghề Tác giả nhận thấy, với lĩnh vực dạy nghề, các nghiên cứu nghiêng về phương pháp tiếp cận theo năng lực thực hiện CBT hay CBET nhiều hơn Bên cạnh đó, với một số tài liệu nước ngoài (viết bằng tiếng Anh) của các tác giả người Anh, Mỹ, Úc, tác giả cũng nhận thấy hướng tiếp cận về dạy và học hiện nay trong giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục đào tạo nghề nói riêng đang chuyển từ đào tạo chú trọng vào đầu vào hay quá trình đào tạo sang hướng nhấn mạnh vào đầu ra (OBE), đào tạo theo nhu cầu xã hội Đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp và dạy nghề, mô hình đào tạo theo năng lực thực hiện được ưa chuộng và hệ thống CBT hay CBET được áp dụng

1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.2.1 Phương pháp CDIO

1.2.1.1 Tổng quan chung về CDIO

1.2.1.2 Bối cảnh đề xướng CDIO

- 3 -

1.2.1.3 Bản chất và đặc điểm của CDIO

1.2.2 Phương pháp CBT

1.2.2.1 Tổng quan chung về CBT

1.2.2.2 Đặc điểm của CBT

1.2.3 Mô hình học trải nghiệm

1.2.4 Tiểu kết

Trong 3 mô hình lý thuyết được đề cập trong nghiên cứu, sau khi phân tích, tìm hiểu, tác giả nhận thấy cả ba mô hình lý thuyết trên đều hướng tới người học, lấy người học làm trung tâm của quá trình dạy học và đánh giá Tuy nhiên, mô hình C.D.I.O phù hợp để xây dựng CĐR cho các ngành kỹ thuật thuộc khối các trường cao đẳng và đại học hàn lâm vì mục đích của phương pháp này chính là để đào tạo ra các kỹ sư

kỹ thuật có chuyên môn sâu Mô hình CBT nhấn mạnh đến các công việc cụ thể Tiếp cận CBT dựa chủ yếu vào những tiêu chuẩn quy định cho một nghề cụ thể vì vậy phương pháp này phù hợp với đào tạo nghề nghiệp trong khối các trường cao đẳng và trung cấp nghề hơn Mô hình học thông qua trải nghiệm nhấn mạnh vào hoạt động học của người học, quá trình hình thành tri thức, kỹ năng của người học Mô hình này thích hợp cho đánh giá quá trình đào tạo nghề nhưng để làm cơ sở xây dựng CĐR thì chưa được phù hợp

1.3 CÁC KHÁI NIỆM CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.3.1 Khái niệm “Chuẩn đầu ra ”

Tác giả đưa ra khái niệm CĐR trong khuôn khổ đề tài như sau: “CĐR trình độ Cao đẳng nghề, nghề Điện công nghiệp là những kiến thức, kỹ năng, thái độ mà sinh viên cần phải đạt được sau khi học xong chương trình cao đẳng nghề nghề Điện công nghiệp Những kiến thức, kỹ năng, thái độ này phải được thể hiện sao cho chúng có thể đo lường và đánh giá được”

1.3.2 Khái niệm “Năng lực thực hiện”

“NLTH là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo chuẩn đặt ra NLTH được coi như là sự tích hợp của kiến thức – kỹ năng – thái độ làm thành khả năng thực hiện một công việc sản xuất và được thể hiện trong thực tiễn sản xuất.” [12,tr5]

1.3.3 Khái niệm “Kỹ năng cốt lõi”

Kỹ năng cốt lõi là kỹ năng có tính chất chung, cơ bản mà bất cứ người lao động nào cũng phải có trong NLTH của mình, nó tập trung vào khả năng áp dụng kiến thức và kỹ năng, kĩ xảo một cách tích hợp trong các tình huống lao động thực tế

1.3.4 Tiểu kết

Với khái niệm về CĐR được để cập tại mục 1.3.1, khái niệm NLTH được đề cập tại mục 1.3.2 và khái niệm kỹ năng cốt lõi được đề cập tại mục 1.3.3 của để tài, tác giả nhận thấy cả ba khái niệm trên đều hướng tới kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp mà người học cần phải đạt được Điều đó khẳng định thêm kiến thức, kỹ năng, thái độ là những nhóm năng lực cần phải có khi xây dựng CĐR Các kỹ năng lai được phân ra thành rất nhiều loại, tuy nhiên, có thể gộp lại thành 2 nhóm chính: nhóm kỹ năng nghề nghiệp (KN) và nhóm kỹ năng mềm (KNM) Nói cách khác, CĐR phải được xây dựng trên bốn nhóm năng lực chính gồm: kiến thức (KT), kỹ năng chuyên môn, kỹ năng mềm và thái độ nghề nghiệp (TĐ) của người học

1.4 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương này, tác giả đã trình bày tóm lược một số vấn đề lý thuyết có liên quan đến đề tài Các vấn đề được đề cập đến gồm: (1) tổng quan về vấn đề nghiên cứu; (2) cơ sở lý luận của vấn đề cần nghiên cứu Phần lược thuật tài liệu đã đề cập đến những vấn đề mà tác giả quan tâm trong quá trình thực hiện đề tài, trên cơ sở lựa chọn mô hình lý thuyết phù hợp để xây dựng chuẩn đầu ra nghề Điện công nghiệp

- 4 -

hệ cao đẳng nghề: phương pháp tiếp cận theo CBT; (3) Các khái niệm có liên quan đến đề tài Từ hai khái niệm CĐR và NLTH, tác giả đã xác định được các nhóm năng lực cần phải có khi xây dựng CĐR gồm: kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp Tất cả những điều này, tác giả sẽ vận dụng vào thiết kế nghiên cứu của đề tài

Chương 2

TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 MẪU NGHIÊN CỨU

2.1.1 Quy trình chọn mẫu

2.1.2 Số lượng mẫu

2.2 NỘI DUNG VÀ TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU

2.2.1 Nội dung nghiên cứu:

2.2.2 Tiến trình nghiên cứu

(1) Giai đoạn nghiên cứu lý luận

(2) Giai đoạn nghiên cứu thực tiễn

(3) Giai đoạn xử lý số liệu và hoàn thiện luận văn

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

2.3.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Bảng hỏi được xây dựng theo cấu trúc ma trận, với 51 câu hỏi lấy ý kiến đánh giá của cựu sinh viên

về mức độ quan trọng của hệ kiến thức hiện đang được giảng dạy tại trường;

Với 4 nhóm năng lực:

1- Các kiến thức chuyên ngành (KT), gồm 12 câu hỏi:

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12

2 – Các kỹ năng nghề (KN), gồm 11 câu hỏi:

13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23

3 – Các kỹ năng mềm (KNM), gồm 19 câu hỏi:

24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33-1, 33-2, 33-3, 33-4, 33-5, 34-1, 34-2, 34-3, 34-4, 35

4 – Hệ ý thức - thái độ (TĐ), gồm 9 câu hỏi:

36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44

Với 4 mức đánh giá:

Mức Rất quan trọng Quan trọng Ít quan trọng Không quan trọng

2.4 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN

2.5 ĐÁNH GIÁ ĐỘ TIN CẬY VÀ ĐỘ HIỆU LỰC CỦA BỘ CÔNG CỤ ĐO LƯỜNG

2.5.1 Số liệu tiến hành điều tra

Kết quả thu về của các bảng hỏi từ các đối tượng điều tra cho thấy, tỉ lệ điều tra đều đạt trên 80% Tuy nhiên có một nhóm cựu SV cao đẳng khóa III có số phiếu thu về không đạt 80% Tuy nhiên, kết quả này cũng không ảnh hưởng đến kết quả chung của toàn mẫu

- 5 -

2.5.2 Phân tích số liệu điều tra

2.5.2.1 Đánh giá độ tin cậy

Kết quả phân tích độ tin cậy của bộ công cụ đo trên mẫu sinh viên (xem bảng 2.4) cho thấy các thang

đo của phép đo này có hệ số tin cậy alpha từ 0,577 đến 0,769 - đạt mức trung bình đến khá Hệ số tin cậy của toàn bộ thang đo là 0,848 - đạt mức tương đối cao (xem bảng 2.4)

2.5.2.2 Đánh giá độ hiệu lực của công cụ

Để đánh giá độ hiệu lực cấu trúc, đề tài dùng phương pháp phân tích yếu tố Kết quả phân tích yếu tố cho thấy bộ công cụ có độ hiệu lực cấu trúc khá tốt Các item trong từng tiểu thang đo có tính đồng hướng (cùng thuộc về một factor) – tức là cùng đo một thành tố Điểm số của các thang đo có tương quan thuận khá chặt (xem bảng 2.5) Điều này phù hợp với thực tế và phản ánh đúng các quan hệ mong muốn, được giả thiết trong cấu trúc của phép đo (xem bảng 2.5)

Kết quả phân tích trên đây cho thấy, các thang đo trong bộ công cụ đo về cơ bản đảm bảo các đặc tính thiết kế và các đặc tính đo lường Hầu hết các item/các thang đo đều đảm bảo có độ tin cậy và độ hiệu lực

Chương 3 ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ QUAN TRỌNG CỦA CÁC KHỐI KIẾN THỨC TRONG CHƯƠNG TRÌNH DẠY NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP, HỆ CAO ĐẲNG NGHỀ CỦA TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHÊ

KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ

3.1 MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP, HỆ CAO ĐẲNG NGHÈ

3.1.1 Quy trình xây dựng chương trình dạy nghề Điện công nghiệp

Nhà trường xây dựng chương trình dạy nghề với tỉ lệ 70% nội dung và thời lượng chương trình được quy định trong chương trình khung và 30% nội dung và thời lượng chương trình do Nhà trường căn

cứ vào điều kiện thực tế về cơ sở vật chất, trình độ đội ngũ, yêu cầu của thị trường lao động nơi trường đóng để xây dựng ( xem hình 3.1 và hình 3.2)

3.1.2 Mô tả chương trình dạy nghề Điện công nghiệp, hệ cao đẳng nghề của Trường Cao đẳng nghề

Kỹ thuật Công nghệ

Chương trình dạy nghề Điện công nghiệp có tổng số giờ là 3750h gồm: 450h các môn học chung và 3.300h môn học/mô đun cơ sở và chuyên ngành được xây dựng thành 34 môn học/ mô đun và phân bổ trong 6

kỳ học

Chương trình dạy nghề Điện công nghiệp của Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ được xây dựng theo hướng tiếp cận mục tiêu

Mục tiêu đào tạo của chương trình dạy nghề Điện công nghiệp được cấu thành từ 4 khối kiến thức chính gồm: KT chuyên ngành, KN nghề nghiệp, KN mềm và Ý thức – thái độ nghề nghiệp Đây cũng là 4 nhóm tiêu chí chính, tác giả khảo sát mức độ quan trọng của chương trình đào tạo, để từ đó tìm ra các năng lực nòng cốt cần đưa vào trong Chuẩn đầu ra nghề Điện công nghiệp, hệ cao đẳng nghề của Nhà trường

3.2 MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

3.2.1 Phân bố khách thể nghiên cứu theo giới tính

3.2.2 Phân bố khách thể nghiên cứu theo xếp loại tốt nghiệp